Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:1

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΚΕ΄. Κρίνε με, Κύριε, διότι εγώ πορεύθηκα μέσα στην ακακία μου, και ελπίζοντας στον Κύριο δεν θα κλονιστώ. Εάν κάποιος ανέφερε ειδικώς τους προκείμενους λόγους στον Δαβίδ, θα μπορούσε να πει ότι αυτός απευθύνει έντευξη προς τον Θεό για τον δικό του βίο. Διότι, αφού ο ιερός Απόστολος είπε: «Πρώτα από όλα πρέπει να γίνονται δεήσεις, προσευχές, εντεύξεις, ευχαριστίες», και αφού διαίρεσε τα προλεχθέντα σε τέσσερα είδη, αρμόζει σε εμάς να στρέφουμε τη διάνοια και τον νου μας σε όσα περιέχονται στο βιβλίο των Ψαλμών, επισημαίνοντας ποιοι από αυτούς περιέχουν δεήσεις, και ποιοι προσευχές, και ποιοι εντεύξεις, και, επιπλέον, ποιοι ευχαριστίες· καθώς και στο τι διαφέρει το ένα από το άλλο, συλλέγοντας από ολόκληρο το βιβλίο των Ψαλμών τα χαρακτηριστικά των όσων αναφέρθηκαν· όπως, για παράδειγμα, τις μεν δεήσεις από εκείνους που περιέχουν παρακλήσεις και ικεσίες, στους οποίους περιλαμβάνονται επίσης και εξομολογήσεις· τέτοιος είναι ο εικοστός τέταρτος ψαλμός, ο οποίος δεν είναι ούτε ωδή, ούτε ψαλμός, ούτε ύμνος, ούτε κάτι παρόμοιο, αλλά απλώς φέρει την επιγραφή «του Δαβίδ».

ΣΥΝΕΣΕΩΣ ΣΤΟΝ ΑΣΑΦ. ΟΓʹ. Γιατί, Θεέ, μας απώθησες έως τέλους, και οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της νομής σου; Το προφητικό πνεύμα μάς διεγείρει και μας παροτρύνει προς την κατανόηση των λεγομένων. Δεν επιγράφεται, όμως, με τον συνηθισμένο τρόπο ούτε ως ψαλμός, ούτε ως ωδή, ούτε ως ύμνος, ούτε με κάτι παρόμοιο, εξαιτίας του σκυθρωπού χαρακτήρα των όσων εξαγγέλλονται. Σε αυτά τα λόγια φαίνεται να περιέχεται η έντευξη, για την οποία έδωσε παραγγελία ο θείος Απόστολος, λέγοντας ότι πρέπει όλοι μας να κάνουμε δεήσεις, προσευχές, εντεύξεις και ευχαριστίες. Ο λόγος, λοιπόν, απευθύνει έντευξη στον Θεό, εξιστορώντας προφητικά τα μελλοντικά γεγονότα σαν να έχουν ήδη παρέλθει, και υποδεικνύοντας την έσχατη πολιορκία της Ιερουσαλήμ που έγινε από τους Ρωμαίους μετά τη σωτήρια Παρουσία. Και αυτά τα προαναγγέλλει προτού καν οικοδομηθεί ο τόπος. Διότι ο Ασάφ, μέσω του οποίου προφητεύονταν αυτά, υπήρξε σύγχρονος του Δαβίδ· ο Σολομών όμως, μετά τον θάνατο του Δαβίδ, οικοδομεί τον ναό. Έχοντας δε δει προφητικά δύο καταστροφές του τόπου, την πρώτη που έγινε από τους Βαβυλωνίους και τη δεύτερη από τους Ρωμαίους· την μεν πρώτη την υποδεικνύει μέσω του 79ου ψαλμού και του 82ου, ενώ την τελευταία μέσω της παρούσας προφητείας, η οποία αρχίζει λέγοντας: Γιατί, Θεέ, μας απώθησες έως τέλους, και οργίστηκε ο θυμός σου εναντίον των προβάτων της νομής σου;

Διότι δεν προκύπτει σε εμάς βλάβη από εκείνους, αλλά σε εκείνους ωφέλεια από εμάς. Τι λέει λοιπόν; Δεν πρέπει να μισούμε, αλλά να ελεούμε. Διότι, εάν μισήσεις, πώς θα επαναφέρεις εύκολα αυτόν που πλανάται; Πώς θα προσευχηθείς υπέρ του απίστου; Και για το ότι πρέπει να προσευχόμαστε, άκου τι λέει ο Παύλος: «Παρακαλώ, λοιπόν, πριν από όλα να γίνονται δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις, ευχαριστίες υπέρ όλων των ανθρώπων». Και το ότι δεν ήταν όλοι τότε πιστοί, είναι σε όλους βέβαια φανερό. Και πάλι: «Υπέρ των βασιλέων και εκείνων που κατέχουν ανώτερα αξιώματα». Το ότι δε αυτοί ήταν ασεβείς και παράνομοι, είναι ομοίως φανερό. Έπειτα, αναφέροντας και την αιτία της προσευχής, προσθέτει: «Διότι τούτο είναι καλό και αποδεκτό ενώπιον του Σωτήρος ημών Θεού, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φθάσουν σε επίγνωση της αλήθειας».

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤ΄. Παρακαλώ, λοιπόν, πριν από όλα να γίνονται δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις και ευχαριστίες υπέρ όλων των ανθρώπων, υπέρ των βασιλέων και όλων εκείνων που κατέχουν εξουσία, προκειμένου να διάγουμε βίο ήρεμο και ήσυχο με κάθε ευσέβεια και σεμνότητα.

Διότι αυτό είναι καλό και ευπρόσδεκτο ενώπιον του Σωτήρος μας Θεού, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Σαν ένας κοινός πατέρας ολόκληρης της οικουμένης είναι ο ιερεύς. Είναι πρέπον, λοιπόν, να φροντίζει για όλους, όπως ακριβώς και ο Θεός, τον οποίο υπηρετεί ιερουργώντας· γι' αυτό λέγει: «Παρακαλώ, λοιπόν, πριν από όλα να γίνονται δεήσεις, προσευχές». Διότι δύο αγαθά προκύπτουν από αυτό: αφενός καταλύεται η έχθρα που έχουμε απέναντι στους έξω· επειδή κανείς δεν θα μπορέσει να τρέφει εχθρικά αισθήματα απέναντι σε εκείνον για τον οποίο κάνει δεήσεις. Αφετέρου, και εκείνοι γίνονται καλύτεροι, τόσο επειδή γίνονται προσευχές υπέρ αυτών, όσο και επειδή δεν εξαγριώνονται εναντίον μας. Διότι τίποτα δεν είναι τόσο ελκυστικό για τη διδασκαλία όσο το να αγαπά κανείς και να αγαπιέται. Αναλογίσου, δε, πόσο σπουδαίο ήταν να ακούνε όσοι τους επιβουλεύονταν, τους μαστίγωναν, τους κατεδίωκαν και τους σκότωναν, ότι εκείνοι που υφίστανται τέτοια δεινά, κάνουν θερμές προσευχές προς τον Θεό υπέρ εκείνων που τους τα προκαλούν.

Διότι ο Θεός καθόρισε τις εξουσίες για το κοινό συμφέρον. Πώς, λοιπόν, δεν είναι παράλογο αυτοί μεν να στρατεύονται γι' αυτόν τον σκοπό και να λαμβάνουν τα όπλα, ώστε εμείς να βρισκόμαστε σε ασφάλεια, εμείς δε ούτε καν υπέρ αυτών που κινδυνεύουν και στρατεύονται να μην αναπέμπουμε δεήσεις; Επομένως, η πράξη αυτή δεν αποτελεί κολακεία, αλλά γίνεται σύμφωνα με τον κανόνα του δικαίου. Διότι, αν δεν διασώζονταν και δεν πετύχαιναν στους πολέμους, θα ήταν αναπόφευκτο και τα δικά μας πράγματα να βρίσκονται σε ταραχές και θορύβους· επειδή, αν εκείνοι εξοντώνονταν, είτε θα έπρεπε και εμείς οι ίδιοι να στρατευθούμε, είτε να τρεπόμαστε παντού σε φυγή και να περιπλανιόμαστε. Διότι είναι σαν κάποιοι προμαχώνες, λέει, οι οποίοι είναι στημένοι μπροστά και προφυλάσσουν εν ειρήνη αυτούς που βρίσκονται στα μετόπισθεν. «Δεήσεις», λέει, «προσευχές, ικεσίες, ευχαριστίες». Διότι πρέπει να ευχαριστούμε τον Θεό και για τα αγαθά που προσφέρονται στους άλλους, όπως για παράδειγμα ότι ανατέλλει τον ήλιο σε πονηρούς και αγαθούς, και ότι βρέχει σε δικαίους και αδίκους. Βλέπεις ότι μας ενώνει και μας συνδέει στενά όχι μόνο μέσω της προσευχής, αλλά και μέσω της ευχαριστίας; Διότι εκείνος που υποχρεούται να ευχαριστεί τον Θεό για τα αγαθά του πλησίον, παρακινείται επίσης να τον αγαπά και να διάκειται φιλικά απέναντί του. Και αν πρέπει να ευχαριστούμε για τα αγαθά του πλησίον, πολύ περισσότερο πρέπει να το πράττουμε για όσα προσφέρονται σε εμάς, και για εκείνα που γίνονται κρυφά, είτε με τη θέλησή μας είτε χωρίς αυτήν, καθώς και για εκείνα που φαίνονται να είναι λυπηρά· διότι ο Θεός τα οικονομά όλα για το δικό μας αγαθό.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. «Παρακαλώ, λοιπόν, πρώτα από όλα να γίνονται δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις, ευχαριστίες υπέρ όλων των ανθρώπων». Όχι για να τους τιμωρήσει, λέει, αλλά για να παιδαγωγηθούν. Διότι δεν το κάνει εκείνος αυτό, αλλά προκύπτει μέσα από την τιμωρία. «Υπέρ των βασιλέων και όλων εκείνων που βρίσκονται σε εξουσία, ώστε να διάγουμε ήρεμο και ήσυχο βίο με κάθε ευσέβεια και σεμνότητα. Διότι αυτό είναι καλό και ευπρόσδεκτο ενώπιον του Σωτήρος μας Θεού, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας. Διότι ένας είναι ο Θεός, και ένας ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του». Επειδή τότε κυρίως διώκονταν, λέει να προσεύχονται γι' αυτούς, ώστε να τους διδάξει να μην τους μισούν. Λέγοντας αυτό, επαναλαμβάνει εκείνο που πρόσταξε ο Κύριος όταν έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας διώκουν». Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Αυτό είναι καλό και ευπρόσδεκτο». «Ως αντίλυτρο υπέρ όλων· η μαρτυρία». Επρόκειτο, λέει, να τιμωρηθούν για τα αμαρτήματά τους, αλλά αντί γι' αυτούς έδωσε τον δικό Του Υιό. «Στους καθορισμένους καιρούς, για την οποία εγώ τέθηκα κήρυκας και απόστολος, λέω την αλήθεια, δεν ψεύδομαι, δάσκαλος των εθνών στην πίστη και την αλήθεια. Θέλω λοιπόν να προσεύχονται οι άνδρες». Δηλαδή, με τον τρόπο που αρμόζει. «Σε κάθε τόπο, υψώνοντας όσια χέρια, χωρίς οργή και αμφισβητήσεις». Δείχνει ότι, μέσω της θυσίας του Χριστού, κάθε τόπος της οικουμένης έχει γίνει Ιερουσαλήμ.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΑ΄. — Περί του βασιλέως· ότι πρέπει να προσευχόμαστε υπέρ αυτού. «Τον Θεό δεν θα κακολογήσεις, και δεν θα μιλήσεις άσχημα για τον άρχοντα του λαού σου.» «Ασεβής είναι εκείνος που λέει στον βασιλιά: Παρανομείς.» «Ούτε στη σκέψη σου μην καταραστείς τον βασιλιά, διότι τα πουλιά του ουρανού θα μεταφέρουν τη φωνή σου.» «Να φοβάσαι τον Θεό, γιε μου, και τον βασιλιά, και σε κανέναν από τους δύο να μην απειθήσεις.» «Όταν είδαν το άστρο οι μάγοι, χάρηκαν, και πρόσφεραν δώρα.» «Σας παρακαλώ, λοιπόν, πριν από όλα να κάνετε δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις υπέρ όλων των ανθρώπων· υπέρ των βασιλέων, και όλων εκείνων που βρίσκονται σε ανώτερα αξιώματα.»

«Παρακαλώ, πριν απ' όλα, να γίνονται δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις και ευχαριστίες για όλους τους ανθρώπους, για τους βασιλείς και για όλους όσοι κατέχουν υψηλά αξιώματα, ώστε να διάγουμε βίο ήρεμο και ειρηνικό με κάθε ευσέβεια και σεμνότητα. Διότι αυτό είναι καλό ενώπιον του Θεού. Θέλω, λοιπόν, να προσεύχονται οι άνδρες σε κάθε τόπο, υψώνοντας όσια χέρια, χωρίς οργή και αμφιβολίες. Ομοίως και οι γυναίκες». «Κακοπαθεί κάποιος ανάμεσά σας; Ας προσεύχεται. Είναι κάποιος χαρούμενος; Ας ψάλλει. Ασθενεί κάποιος ανάμεσά σας; Ας προσκαλέσει τους πρεσβυτέρους της Εκκλησίας και ας προσευχηθούν γι' αυτόν, αφού τον αλείψουν με έλαιο στο όνομα του Κυρίου· και η προσευχή της πίστεως θα σώσει τον ασθενή». «Να είστε σώφρονες και να αγρυπνείτε στις προσευχές». Ας μην κατακριθούμε για μικρολογία, με το να ζητάμε μικρά πράγματα, τα οποία είναι ανάξια Εκείνου που τα προσφέρει.

Σε αυτήν την οδό όμως υπάρχει η θλίψη του κόσμου, εκούσιοι κόποι, έπαθλα ανδρείας, αφορμή για σύλληψη· διότι λέει ο απόστολος «υστερούμενοι, θλιβόμενοι, περιπλανώμενοι σε ερήμους και όρη και σπήλαια και στις οπές της γης». Και μήπως βρέθηκε κανείς από τους αγίους που να πέρασε τον βίο του χωρίς παθήματα; Ουδαμώς. Μην παραξενεύεστε, λοιπόν, τέκνα, για όσα συμβαίνουν, αλλά να χαίρεστε διότι αξιωθήκατε αυτής της κλήσης, και ας σας καταφλέγει η αγάπη του Θεού ισχυρότερα, ώστε εντεύθεν και τις ηδονές να μαραίνετε και τους δαίμονες να αποτρέπετε. Εκείνος που αγαπά τον Ένα, τους πάντες έχει σε δεύτερη μοίρα· εκείνος που φοβάται τον Ένα δεν μπορεί να φοβάται κανέναν άλλον· εκείνος που έχει τον Θεό έχει γίνει ανώτερος από όλους. Δεν είναι δυνατόν ο Υιός του Θεού να μην είναι ο μόνος φοβερός· δεν είναι δυνατόν ο κόσμος, αφού νικήθηκε μια φορά, να νικήσει αυτόν που τον νίκησε. Να φρονείτε υγιώς, να προφυλάσσεστε με ευσέβεια, κάνοντας δεήσεις και προσευχές υπέρ των βασιλέων, υπέρ των αρχιερέων, υπέρ όλων εκείνων που βρίσκονται σε ανώτερα αξιώματα, σύμφωνα με το πρόσταγμα του αποστόλου. Ο Χριστός είναι ανάμεσά σας· διότι, αν εκεί όπου είναι δύο ή τρεις παρίσταται, ανάμεσα σε εσάς που είστε τέτοιοι και τηρείτε την εντολή Του, πώς δεν θα είναι παρών; Ας παραμείνουμε λοιπόν ως έχει προς το παρόν, χωρίς να συμμετέχουμε στη μοιχική ζύμη. Και αν μεν μας αφήσουν έτσι οι άνθρωποι, χάρις στον Θεό· διότι Αυτός το ευδοκεί. Αν όμως δεν μας αφήσουν, και πάλι χάρις σε Αυτόν· διότι Αυτός είναι που θα ευοδώσει τα πράγματα ή θα παραχωρήσει τις δοκιμασίες.

Επομένως και εμείς, αν πραγματικά επιθυμούμε να βαδίζουμε στα ίχνη τους, ας μην φροντίζουμε μόνο το δικό μας συμφέρον, αλλά ας προσευχόμαστε και υπέρ του κόσμου, δείχνοντας έλεος και συμπόνια σε όσους ζουν με διεστραμμένο βίο, σε όσους έχουν προσκολληθεί στις αιρέσεις, σε όσους έχουν παρασυρθεί στην πλάνη, σε όσους βρίσκονται στο σκοτάδι των εθνών, και γενικά υπέρ όλων των ανθρώπων, σύμφωνα με την προσταγή που μας δόθηκε από τον Απόστολο: «να κάνετε δεήσεις και προσευχές». Διότι έτσι, πριν από τους άλλους, θα ωφελήσουμε τους εαυτούς μας, αποκτώντας κατάνυξη και καθαριζόμενοι από την εμπαθή κατάσταση. Και μακάρι, αφού απαλλαγούμε από αυτήν, να αξιωθούμε να επιτύχουμε την αιώνια ζωή, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Διότι οι γνήσιοι μαθητές κατά τις αθετήσεις των συμμαθητών τους λυπούνται, δείχνοντας την αγάπη τους τόσο προς τον δάσκαλο όσο και προς τους μαθητές· ομοίως και οι γνήσιοι δούλοι κατά τις αποστασίες των ομοδούλων τους νιώθουν το ίδιο. Γι' αυτόν τον λόγο προστάζει ο μέγας Απόστολος «Να κάνουμε δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις και ευχαριστίες υπέρ όλων των ανθρώπων, υπέρ των βασιλέων και όλων εκείνων που βρίσκονται σε ανώτερα αξιώματα,» λέγοντας αλλού αυτό ακριβώς για τον εαυτό του: «Αλήθεια λέω εν Χριστώ, δεν ψεύδομαι, και η συνείδησή μου δίνει συμμαρτυρία εν Αγίω Πνεύματι, ότι η λύπη μου είναι μεγάλη και η οδύνη στην καρδιά μου αδιάκοπη· διότι θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα και χωρισμένος από τον Χριστό, υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου.» Είδες τη δύναμη της αγάπης; Είδες το ύψος της φιλίας; Αυτό φαίνεται να λέει και ο Μωυσής προς τον Θεό: «Εάν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ την· ειδάλλως, εξάλειψε και εμένα από το βιβλίο που έγραψες.» Έτσι λοιπόν και εμείς, ως γνήσιοι μαθητές και όχι νόθοι, δεν οφείλουμε μόνο να φροντίζουμε τον εαυτό μας, αλλά και υπέρ των αδελφών και όλου του κόσμου να λυπούμαστε και να προσευχόμαστε. Διότι, πράττοντας έτσι τα αρεστά στον Κύριο, θα γίνουμε κληρονόμοι της αιώνιας ζωής, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 90ή: ΟΤΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΟΙΓΟΥΜΕ ΤΗ ΘΥΡΑ ΣΤΟΝ ΔΙΑΒΟΛΟ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΩΝ ΠΟΝΗΡΩΝ ΕΝΘΥΜΗΣΕΩΝ. Αδελφοί και πατέρες, δεν σας απευθύνω αυτά τα σύντομα και ταπεινά λόγια χωρίς κόπο· αλλά επειδή έργο του προεστώτος είναι να κοπιάζει «στον λόγο και στη διδασκαλία», σύμφωνα με τη φωνή του Αποστόλου, αναλαμβάνω έναν μικρό κόπο που είναι αναγκαίος για το κοινό συμφέρον, και αυτό το κάνω με χαρά· όπως ακριβώς και ο ποιμένας κοπιάζει βέβαια ποιμαίνοντας το ποίμνιο, αλλά χαίρεται εξαιτίας της ελπίδας της αμοιβής, ή μάλλον για την ευαρέσκεια του Αρχιποίμενος. Και ο λόγος δεν είναι χωρίς όφελος, έστω κι αν μερικοί ίσως νομίζουν ότι δεν ωφελούνται καθόλου από την ομιλία. Πώς άλλωστε δεν θα ωφεληθεί και ο πρόθυμος ακούγοντας ότι θα στεφανωθεί για την προθυμία του προς την αρετή, και ο αμελής ότι θα καταισχυνθεί επειδή αμελεί το καλό; Αλλά, σας παρακαλώ, και οι πρόθυμοι ας γίνουμε ακόμη πιο πρόθυμοι, και οι αμελείς ας εγερθούμε, διότι ο καιρός είναι ευπρόσδεκτος, διότι ο καιρός είναι σωτήριος, και αν τον χάσουμε, ποτέ δεν πρόκειται να τον ξαναβρούμε. Ας μην περνάει λοιπόν ούτε μία και μόνη ημέρα με ραθυμία και αμέλεια· απεναντίας, ας θησαυρίζουμε σε αυτήν θησαυρό αιώνιο· «δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις, ευχαριστίες», δάκρυα, κατάνυξη, φωτισμούς, αγαθές θεωρίες. Και ας μην κρίνουμε την κατάσταση των πλησίον μας με βάση τη δική μας, αλλά ας έχουμε την πεποίθηση ότι ο καθένας κατεργάζεται τη δική του σωτηρία στα κρυφά, έστω κι αν εξωτερικά φαίνεται διαφορετικά.