Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:10

Κεφάλαιο 5. Α΄ Προς Τιμόθεον. Ομοίως και οι γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους με κόσμια περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη· όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια ή με πολυτελή ιματισμό, αλλά, όπως αρμόζει σε γυναίκες που ομολογούν θεοσέβεια, με αγαθά έργα.

Όπως, λοιπόν, αποδείξαμε ότι τα σχετικά με την οικονομία του Κυρίου μας λέγονται μεν ανθρωπίνως, δεν στερούνται όμως προγνώσεως (διότι κανένας από τους σώφρονες δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι Εκείνος αγνοούσε πού είχαν θέσει τον Λάζαρο, όντας κοντά στον τόπο, παρόλο που ρωτούσε για τον λόγο που προαναφέραμε, ενώ προηγουμένως βρισκόταν μακριά στη Γαλιλαία και είχε φανερώσει από μόνος Του ότι ο Λάζαρος πέθανε), έτσι και σχετικά με την Παλαιά Διαθήκη αναλύουμε αυτά τα ζητήματα με σύνεση. Το ότι ο Θεός είπε «Αδάμ, πού είσαι;» δεν ήταν επειδή αγνοούσε, αλλά επειδή ήθελε να δείξει από ποιο ύψος σε ποιο βάθος αίσχους είχε εκπέσει ο Αδάμ. Το ίδιο ισχύει και για το «πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;»· [ήθελε να δείξει] ότι αυτόν που όφειλες να έχεις διαρκώς στην αγκαλιά σου και να είσαι πάντα μαζί του, αυτόν εσύ τον έριξες στη γη. Διότι αποδεικνύει από τα όσα ακολουθούν ότι δεν ρωτούσε από άγνοια, αλλά ελέγχοντάς τον, με το να πει: «Επικατάρατη είναι η γη εξαιτίας των έργων σου και επικατάρατος είσαι εσύ από τη γη, η οποία άνοιξε το στόμα της για να δεχθεί το αίμα του αδελφού σου από το χέρι σου»· «διότι, ιδού», λέει, «η φωνή του βοά προς εμένα». Και το «πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;» δεν το είπε από άγνοια. Αφού πώς θα μπορούσε να το αγνοεί Εκείνος που γνώριζε ότι εκείνη γελούσε μέσα στο σπίτι; Επομένως, ρωτούσε όχι επειδή αγνοούσε, αλλά για να προβάλει [το παράδειγμα] ώστε οι θυγατέρες της που «επαγγέλλονται θεοσέβεια» να διδαχθούν τη διαγωγή της, όταν επιχειρούν να διακονήσουν τους αγίους από τους δικούς τους κόπους.

Προχωρώντας με τάξη, μεταφέρει στη συνέχεια το εγκώμιο της ομορφιάς στις τρίχες και λέει: «Το τρίχωμά σου είναι σαν κοπάδια αιγών, που φάνηκαν από το Γαλαάδ». Πρέπει όμως να κατανοήσουμε πρώτα τη φύση της τρίχας, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αναγνωρίσουμε τον έπαινο τον οποίο, μέσω των τριχών, χαρίζει ο λόγος στη νύμφη. Επομένως, οι τρίχες έχουν ονομαστεί δόξα της γυναίκας από τον Παύλο, ο οποίος λέει ότι η κόμη έχει δοθεί στη γυναίκα αντί για κάλυμμα. Αναφέρει δε ότι η αιδώς και η σωφροσύνη είναι το πρέπον κάλυμμα για τις γυναίκες, γράφοντας τα εξής λόγια: «Όπως ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται τη θεοσέβεια, να στολίζουν τον εαυτό τους με αιδώ και σωφροσύνη», ώστε μέσω αυτών να κατανοείται, με τη σοφία του Παύλου, ότι οι τρίχες της κεφαλής, τις οποίες φέρει ως κόμη η γυναίκα, είναι η αιδώς και η σωφροσύνη. Διότι δεν πρέπει να αποδίδεται καμία άλλη δόξα στην ψυχή που επαγγέλλεται τη θεοσέβεια παρά μόνο η αιδώς και η σωφροσύνη, την οποία ονόμασε κόμη, και όταν η ψυχή δεν την έχει, «καταισχύνει την κεφαλή της», όπως λέει ο απόστολος. Αν λοιπόν ο Παύλος φιλοσόφησε αυτά περί των τριχών, θα πρέπει να εφαρμόσουμε τα νοήματα του αποστόλου στον έπαινο της Εκκλησίας κατά τον λόγο περί του τριχώματος, σύμφωνα με το προκείμενο χωρίο που λέει: «Το τρίχωμά σου είναι σαν κοπάδια αιγών, που φάνηκαν από το Γαλαάδ»· διότι μέσω αυτών ο λόγος εγκωμιάζει την ενάρετη πολιτεία.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ ΩΦΕΛΙΟ 1485. Θαυμάζω πάρα πολύ την αρχαία Σπάρτη, η οποία απαγόρευε στις σώφρονες γυναίκες να καλλωπίζονται· διότι θεωρούσε ότι αυτό αρμόζει στις εταίρες, οι οποίες επινοούν ακόμη και παγίδες και δίχτυα για να θηρεύουν τους ακόλαστους νέους. Γιατί, αν εκείνη που θεωρείται σεμνή και σώφρων ενεργήσει έτσι, διαπομπεύει τη δική της αρρώστια. Αυτά ακριβώς αποκηρύσσει και η θεία Γραφή, προτρέποντας όσες επιδιώκουν τη θεοσέβεια να στολίζονται όχι με χρυσάφι και μαργαριτάρια ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά με αγαθά έργα. Αν, πάλι, πρέπει να εξετάσουμε και το ίδιο το ζήτημα καθαυτό, θα έλεγα ότι τα περιδέραια, η λάμψη των πολύτιμων λίθων και τα περιλαίμια αποβαίνουν εις βάρος τόσο των δύσμορφων όσο και των υπερβολικά ωραίων γυναικών· τις πρώτες τις εκθέτουν, ενώ από τις δεύτερες αποσπούν την προσοχή. Τις πρώτες τις εκθέτουν, παρουσιάζοντάς τες ασχημότερες, ενώ από τις δεύτερες αποσπούν την προσοχή· διότι οι άνθρωποι, αντί να μιλήσουν γι’ αυτές, συζητούν για τα στολίδια τους.

Παρομοίως, λέει, επιθυμώ και οι γυναίκες να προσέρχονται στον Θεό χωρίς οργή, χωρίς διαλογισμούς, να έχουν χέρια όσια, να μην ακολουθούν τις δικές τους επιθυμίες, να μην αρπάζουν, να μην πλεονεκτούν. Διότι, τι ωφελεί, αν η ίδια δεν αρπάζει, αλλά το διαπράττει αυτό μέσω του άνδρα της; Από τις γυναίκες όμως ο Παύλος ζητάει και κάτι περισσότερο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το να στολίζουν, λέει, τον εαυτό τους με αιδώ και σωφροσύνη, με κόσμια περιβολή, όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται θεοσέβεια μέσω αγαθών έργων. Τι εννοεί με τη λέξη περιβολή; Εννοεί το να είναι το ένδυμα από παντού συνεσταλμένο καλά, με κοσμιότητα, όχι με περιττή επιτήδευση· διότι το πρώτο είναι κόσμιο, ενώ το δεύτερο είναι άκοσμο. Τι κάνεις; Προσέρχεσαι για να δεηθείς στον Θεό, και έχεις φορτωθεί με χρυσάφια και περίπλοκες κομμώσεις; Μήπως ήρθες για να χορέψεις; Μήπως για να συμμετάσχεις σε γάμους; Μήπως παραβρέθηκες σε εορταστική πομπή; Εκεί έχουν τον καιρό τους τα χρυσάφια, εκεί οι κομμώσεις, εκεί τα πολυτελή ενδύματα· τώρα όμως δεν υπάρχει καμία ανάγκη για αυτά. Ήρθες για να παρακαλέσεις, να δεηθείς για τα αμαρτήματά σου, να ικετεύσεις για όσα έσφαλες, να παρακαλέσεις τον Δεσπότη, ώστε να τον καταστήσεις ίλεω απέναντί σου· γιατί λοιπόν στολίζεις τον εαυτό σου; Αυτές οι εμφανίσεις δεν ταιριάζουν σε γυναίκα που ικετεύει. Πώς μπορείς να αναστενάξεις; Πώς μπορείς να δακρύσεις; Πώς να προσευχηθείς με θέρμη, όταν έχεις περιβληθεί μια τέτοια εμφάνιση; Και αν ακόμη δακρύσεις, τα δάκρυά σου θα προκαλέσουν γέλιο σε όσους τα βλέπουν· διότι αυτή που δακρύζει δεν πρέπει να φορεί χρυσάφια· διαφορετικά, το πράγμα καταντά θέατρο και υποκρισία.

Φανερώνει την υπεροχή αυτής μέσα από τη σύγκριση, δείχνοντας ότι εκείνη μεν, αν και συνεπάγεται πολλούς κόπους, δεν προσφέρει κανένα κέρδος ούτε κάτι άξιο λόγου, ενώ τούτη έχει διαρκές και άφθονο. Όπως ακριβώς όταν λέει: «Να στολίζουν τον εαυτό τους όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται θεοσέβεια, δηλαδή με καλά έργα». Πιστός είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής. Διότι για τον σκοπό αυτό κοπιάζουμε και δεχόμαστε ονειδισμούς. Ο Παύλος δεχόταν ονειδισμούς, και εσύ δυσανασχετείς; Ο Παύλος κοπίαζε, και εσύ θέλεις να ζεις μέσα στην τρυφή;

Επομένως, εάν θέλουμε να αρέσουμε στους άνδρες, θα τους προσφέρουμε ευχαρίστηση· και θα τους προσφέρουμε ευχαρίστηση, εάν αφαιρέσουμε τα στολίδια και τους καλλωπισμούς. Διότι όλα αυτά φαίνεται να προσφέρουν κάποια τέρψη μόνο κατά τον καιρό του γάμου· αργότερα όμως, με την πάροδο του χρόνου, μαραίνονται. Διότι, εάν τον ουρανό, που είναι τόσο ωραίος, και τον ήλιο, που είναι τόσο λαμπρός, και με τα οποία κανένα σώμα δεν θα μπορούσες να πεις ότι είναι ίσο, παύουμε να τα θαυμάζουμε το ίδιο εξαιτίας της συνήθειας, πώς θα θαυμάσουμε ένα καλλωπισμένο σώμα; Αυτά τα λέω, επειδή επιθυμώ να στολίζεστε με τον υγιή στολισμό, τον οποίο παρήγγειλε ο Παύλος: «Όχι με χρυσό ή μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται θεοσέβεια μέσω των αγαθών έργων». Αλλά μήπως θέλεις να αρέσεις στους έξω και να επαινείσαι από αυτούς;

Εκείνη, αφού ανασηκώθηκε, παρατήρησε με λοξή ματιά αυτόν που της μιλούσε· και αφενός παραξενευόταν από τη θέα της όψης του, αφετέρου στάθμιζε τα λόγια του στον νου της, σκεπτόμενη τι είδους να ήταν αυτός ο χαιρετισμός, και έλεγε: «Ω ξένε, με ξενίζεις μιλώντας με παράδοξο λόγο. Ή αγνοείς τη συνήθεια όσων απευθύνουν χαιρετισμό, ή με δοκιμάζεις για να δεις αν είμαι ευάλωτη; Το μεν "Χαίρε" είναι κοινό σε όλους όσοι χαιρετούν· το δε "Κεχαριτωμένη" είναι κάτι το ασυνήθιστο, μάλιστα για εκείνες που έχουν αφοσιωθεί στη θεοσέβεια με σεμνότητα βίου».

Αλλά είναι αναγκαίο να ακούσουμε τα ίδια τα αποστολικά λόγια· τι λέει λοιπόν; «Αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται θεοσέβεια, δηλαδή με καλά έργα». Κάνε, λέει, πράξεις άξιες της ομολογίας σου, στόλιζε τον εαυτό σου με τα καλά έργα. Ας συμβαδίζει η πράξη των αγαθών με την ομολογία σου· ομολογείς ότι σέβεσαι τον Θεό, τότε να πράττεις εκείνα που του είναι αρεστά, τα καλά έργα. Και τι σημαίνει «με καλά έργα»; Εννοεί ολόκληρο το σύνολο της αρετής, λέει, την περιφρόνηση των παρόντων, την επιθυμία των μελλόντων, την αδιαφορία για τα χρήματα, τη γενναιοδωρία προς τους φτωχούς, την επιείκεια, την πραότητα, την πνευματική φιλοσοφία, το να βρίσκεται η ψυχή σε ειρήνη και γαλήνη, το να μην εντυπωσιάζεται από τη δόξα της παρούσας ζωής, αλλά να έχει το βλέμμα στραμμένο προς τα άνω και να μεριμνά διαρκώς για τα επουράνια και να επιθυμεί την εκεί δόξα.

Ότι και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη είναι παράνομη η τρυφή. Μάλιστα, ούτε αυτά δεν επιτρέπονται στον γάμο. Διότι ο γάμος συνηθίζει να μας παρέχει την άδεια μόνο για τη σαρκική συνάφεια, όχι όμως και για την τρυφή. Και μάρτυρας αυτού είναι ο μακάριος Παύλος, ο οποίος λέγει τα εξής: «Εκείνη δε που ζει μέσα στη σπατάλη, ενώ ζει, είναι νεκρή». Αν όμως αυτά έχουν ειπωθεί για τις χήρες, άκουσε τι λέγει και για τους νυμφευμένους: «Ομοίως και οι γυναίκες, με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη να στολίζουν τον εαυτό τους, όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά, όπως ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται τη θεοσέβεια, με καλά έργα». Και όχι μόνο εδώ, αλλά και αλλού θα μπορούσε να δει κανείς να κάνει εκτενή λόγο για το ότι δεν πρέπει καθόλου αυτά να επιδιώκονται από εμάς με σπουδή. Διότι λέγει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε. Διότι εκείνοι που επιθυμούν να πλουτούν πέφτουν σε επιθυμίες ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους σε όλεθρο και απώλεια». Και γιατί αναφέρω τον Παύλο, ο οποίος, όταν ήταν ο καιρός της ύψιστης φιλοσοφίας και ήταν άφθονη η χάρις του Πνεύματος, τα έλεγε αυτά;

Λέει δε «όσια χέρια», διδάσκοντάς τους, τρόπον τινά, να είναι καθαροί από κάθε αμαρτία. Το δε «χωρίς οργή», σημαίνει να είναι αμνησίκακοι. Το δε «διαλογισμών», το λέει για να αναιρέσει την αμφιβολία και τον δισταγμό για το αν άραγε θα λάβουν αυτά που ζητούν από τον Θεό. «Ομοίως και οι γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη, όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται θεοσέβεια, μέσω αγαθών έργων.» Δηλαδή, να περιστέλλονται καλά από παντού, πράγμα που είναι ενδεικτικό μεγάλου φόβου Θεού. «Η γυναίκα ας μαθαίνει εν ησυχία, με κάθε υποταγή.»