Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:12

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Α΄. Οι γυναίκες σας ας σιωπούν στις εκκλησίες· διότι δεν τους επιτρέπεται να μιλούν, αλλά να υποτάσσονται. Εάν δε θέλουν να μάθουν κάτι, ας ρωτούν τους δικούς τους άνδρες στο σπίτι. Διότι είναι αισχρό για τις γυναίκες να μιλούν στην εκκλησία. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Η γυναίκα ας μαθαίνει εν ησυχία με κάθε υποταγή. Δεν επιτρέπω δε στη γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα, αλλά να παραμένει εν ησυχία. Διότι ο Αδάμ πλάστηκε πρώτος, έπειτα η Εύα.

Διότι, ακόμη και αν μεταξύ τους γυναίκες εγκαθίστανται στο αξίωμα του επισκόπου και του πρεσβυτέρου εξαιτίας της Εύας, ας ακούσουν τον Κύριο που λέει: «προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Τους διαφεύγει δε και ο αποστολικός λόγος ότι «δεν επιτρέπω σε γυναίκα να μιλά ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα» και πάλι «διότι δεν προέρχεται ο άνδρας από τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα από τον άνδρα» και «ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, αλλά η Εύα, αφού εξαπατήθηκε πρώτη, υπέπεσε σε παράβαση». Και ω, της πολύκαρπης πλάνης αυτού του κόσμου! Γι' αυτό, προσπερνώντας την σαν κάτι το νωδό (ανίσχυρο) και γεμάτο αφροσύνη, δίκην σαύρας, θα προχωρήσω στις επόμενες, αγαπητοί, επικαλούμενος τον Θεό προς βοήθεια της ταπεινότητάς μας και προς εκπλήρωση της υπόσχεσής μας.

Είναι βέβαια προφανές ότι υπάρχει τάγμα διακονισσών στην Εκκλησία. Όμως, δεν τους επιτρέπεται ούτε να ιερουργούν ούτε να επιχειρούν κάτι τέτοιο, παρά υπάρχουν για λόγους σεμνότητας του γυναικείου φύλου, είτε για την ώρα του λουτρού είτε για την επίσκεψη σε περίπτωση ασθένειας ή πόνου, και όταν αποκαλύπτεται το γυμνό σώμα μιας γυναίκας, ώστε να μη θεαθεί από τους άνδρες ιερωμένους, αλλά από τη διακόνισσα. Αυτή λαμβάνει εντολή από τον ιερέα να φροντίζει τη γυναίκα που έχει ανάγκη την ώρα της απογύμνωσης του σώματός της, με την ευταξία και την εκκλησιαστική ευνομία του τάγματος να είναι σοφά διασφαλισμένες εντός των αυστηρών ορίων του κανόνα. Γι' αυτό ο θείος λόγος δεν επιτρέπει στη γυναίκα μέσα στην εκκλησία ούτε να «μιλά» ούτε να «ασκεί εξουσία στον άνδρα». Και υπάρχουν πολλά να ειπωθούν περί αυτού. 4. Πρέπει δε να παρατηρηθεί ότι η εκκλησιαστική τάξη είχε ανάγκη το τάγμα μόνο μέχρι τις διακόνισσες· (ο απόστολος) ονόμασε επίσης χήρες, και τις ακόμη πιο ηλικιωμένες από αυτές «πρεσβύτιδες», αλλά πουθενά δεν όρισε «πρεσβυτέριδες» ή «ιέρειες». Διότι ούτε καν στους διακόνους, σύμφωνα με την εκκλησιαστική τάξη, δεν εμπιστεύθηκαν την τέλεση κάποιου μυστηρίου, αλλά μόνο τη διακονία σε όσα τελούνται. Από πού λοιπόν ξεφύτρωσε πάλι σε εμάς αυτός ο καινός μύθος; Από πού προήλθε η έπαρση των γυναικών και η γυναικωνίτικη μανία; Από πού τρέφεται η κακία, η οποία μέσω του γυναικείου στοιχείου χύνει πάλι στα φρονήματά μας τη θηλυπρεπή καχυποψία, καλλιεργώντας τη δική της φιληδονία, και επιχειρεί να εξαναγκάσει την ταλαίπωρη ανθρώπινη φύση να παρεκκλίνει από τα προκαθορισμένα όρια;

Έτσι, αυτή όχι μόνο υπάκουσε σε άλλους που την παρακίνησαν να επιχειρήσει πράγματα που δεν είναι θεμιτά και τα οποία ο θείος λόγος ρητά απαγόρευσε στις γυναίκες, αλλά ενεργεί και από μόνη της και φιλοδοξεί να γίνει δασκάλα των ανδρών στα θεία δόγματα, αντιτιθέμενη σε όσους δεν θέλουν να υποταχθούν, εμφανιζόμενη πιο τολμηρή και ανώτερη και από αυτόν τον ίδιο που τη δίδαξε, μη σεβόμενη τη δεσποτική απόφαση, μην αποδεχόμενη την αποστολική εντολή και γνώμη που λέει «δεν επιτρέπω στις γυναίκες να διδάσκουν» και που παραγγέλλει να σιωπούν τελείως στις εκκλησίες, ενώ στα σπίτια να μη διδάσκουν αλλά μόνο να ρωτούν με σκοπό να μάθουν, και δεν έλαβε καθόλου υπόψη της τον Γρηγόριο, που φέρει το προσωνύμιο του Θεολόγου, ο οποίος γράφει με σαφήνεια στα Έπη του: «οι γυναίκες πρέπει να φορούν από πάνω το κάλυμμα της συστολής· και αν οι σοφοί μάχονται με αντίθετα επιχειρήματα, διασκορπίζοντας τους απίστους, αυτές ας φροντίζουν τη σαΐτα του αργαλειού, τα νήματα και τους θείους ύμνους, ενώ ως προς όλα τα άλλα ας είναι νεκρές, επειδή αυτό είναι το καλύτερο». Αδιαφορώντας εντελώς για όλα αυτά, προς τους παρόντες μιλάει με υπερβολική ελευθερία, ή ορθότερα με θράσος, ενώ προς τους απόντες χρησιμοποιεί μακροσκελείς επιστολές, τις οποίες, αν ήταν δυνατόν να παραθέσουμε εδώ τώρα, όλοι θα κατανοούσαν ακόμη περισσότερο ότι στην περίπτωσή της επαληθεύτηκε πραγματικά το ρητό του Σειράχ, ότι «δεν υπάρχει κακία μεγαλύτερη από την κακία της γυναίκας».

Είδες και αυτόν να υποτάσσει τη γυναίκα στον άνδρα; Αλλά περίμενε, και θα ακούσεις την αιτία. Γιατί λέει, «με κάθε υποταγή»; Διότι, λέει, δεν επιτρέπω σε γυναίκα να διδάσκει. Γιατί; Επειδή δίδαξε μία φορά κακώς τον Αδάμ. Ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα. Για ποιον λόγο άραγε;

Διότι, πράγματι, μία φορά άσκησε εξουσία κακώς. Αλλά οφείλει να παραμένει εν ησυχία. Πες όμως και την αιτία. Διότι, λέει, ο Αδάμ δεν απατήθηκε, ενώ η γυναίκα, αφού απατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση. Γι' αυτόν τον λόγο την κατεβίβασε από τον θρόνο της διδασκαλίας. Διότι, λέει, εκείνος που δεν γνωρίζει να διδάσκει, ας μαθαίνει· εάν όμως δεν θέλει να μαθαίνει, αλλά επιθυμεί να διδάσκει, θα καταστρέψει μαζί με τον εαυτό του και εκείνους που μαθαίνουν· πράγμα το οποίο ακριβώς συνέβη τότε και με τη γυναίκα.

Διδάσκοντας, κατηχώντας, καθοδηγώντας προς τον λόγο της ευσέβειας. Αν και χθες, μακάριε Παύλε, έλεγες ότι: «Δεν επιτρέπω σε γυναίκα να διδάσκει». Πώς λοιπόν πάλι την καθιστάς διδάσκαλο του άνδρα; Δεν το πράττω αυτό ερχόμενος σε αντίφαση με τον εαυτό μου, αλλά συμφωνώντας απόλυτα.

Θ΄. Ακούγοντας αυτά, μετανοήστε και ετοιμαστείτε για απολογία, πριν έλθει η ημέρα του Κυρίου. Και για να τα πω όλα συνοπτικά, κάθε άνθρωπος, ο οποίος δεν θα φροντίσει από αυτή τη στιγμή να διορθωθεί, αλλά θα αναχωρήσει από τη ζωή έχοντας ακόμη ανάγκη διόρθωσης, ένας τέτοιος άνθρωπος ας προσδοκά ότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό, όχι για τη μία ή την άλλη αμαρτία, αλλά για κάθε ασέβεια και αδικία των ανθρώπων, ανδρών και γυναικών. Διότι δεν υπάρχει διάκριση· επειδή όλοι αμαρτήσαμε. Γι' αυτό ο ιερός Απόστολος, σύμφωνα με τη χάρη που του δόθηκε, έγραψε και για τις γυναίκες λέγοντας: «Γυναίκες σεμνές, διακόνους πιστές σε όλα. Δεν επιτρέπω δε σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα, αλλά να παραμένει στην ησυχία, να φροντίζει το σπίτι, να διδάσκει το καλό, ώστε να συμβουλεύουν συνετά τις νεότερες να αγαπούν τους άνδρες τους, να μην είναι υποδουλωμένες στο πολύ κρασί». Και για τις χήρες έγραψε τα εξής: «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Εκείνη που εμμένει στις δεήσεις και στις προσευχές, εάν ανέθρεψε παιδιά, εάν προσέφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια αγίων, εάν συνέτρεξε τους θλιβομένους, εάν ακολούθησε με προθυμία κάθε αγαθό έργο».

εʹ. Είδες ότι ο λόγος έχει ειπωθεί προς όλους; Και τι πάλι όταν λέει: «Τη σάρκα μην την φροντίζετε προς ικανοποίηση των επιθυμιών», δεν απευθύνεται γενικώς προς όλους; Και τι όταν λέει: «Τα φαγητά προορίζονται για την κοιλιά, και η κοιλιά για τα φαγητά· ο δε Θεός θα καταργήσει και αυτήν και αυτά»; Και τι όταν λέει, μιλώντας για τη χήρα: «Αυτή που ζει μέσα στις απολαύσεις, αν και ζει, είναι νεκρή»; Μήπως και η χήρα είναι διδάσκαλος; Δεν είπε ο ίδιος ότι «Δεν επιτρέπω σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα»; Εάν λοιπόν η χήρα, της οποίας η ηλικία είναι προχωρημένη· διότι τα γηρατειά έχουν ανάγκη από πολλή περιποίηση, όπως και η ίδια της η φύση· διότι το γυναικείο φύλο χρειάζεται περισσότερη ανάπαυση, επειδή είναι πιο ασθενικό· εάν λοιπόν, εκεί όπου και η ηλικία και η φύση αποτελούν εμπόδιο, δεν την αφήνει να ζει μέσα στις απολαύσεις, αλλά λέει μάλιστα ότι είναι νεκρή (διότι δεν είπε απλώς να μην παραδίδεται στις απολαύσεις, αλλά «Αυτή που ζει μέσα στις απολαύσεις, αν και ζει, είναι νεκρή»· και έτσι την απέκοψε· διότι η νεκρή έχει αποκοπεί)· ποια δικαιολογία θα έχει ο άνδρας που πράττει εκείνα, για τα οποία τιμωρείται η γερασμένη γυναίκα;

Από πού λοιπόν αντλούν τον καλλωπισμό τους; Ας ακούσουν και οι άνδρες και οι γυναίκες: όχι από τα βραχιόλια, ούτε από τα περιδέραια, ούτε από τους ευνούχους και τις υπηρέτριες και τα χρυσοποίκιλτα ενδύματα, αλλά από τους ιδρώτες υπέρ της αλήθειας. Διότι, λέει, αυτή κοπίασε πολύ για εμάς· όχι μόνο για τον εαυτό της ούτε για την προσωπική της αρετή, πράγμα που πολλές γυναίκες κάνουν και τώρα νηστεύοντας και κοιμώμενες στο χώμα, αλλά και για τους άλλους, αναλαμβάνοντας δρόμους αποστόλων και ευαγγελιστών. Πώς λοιπόν λέει: «Στη γυναίκα όμως δεν επιτρέπω να διδάσκει»; Την εμποδίζει από τη δημόσια προεδρία και από τον θρόνο μέσα στο ιερό βήμα, όχι από τον λόγο της διδασκαλίας. Επειδή, αν ίσχυε αυτό, πώς έλεγε σε εκείνη που έχει άπιστο άνδρα: «Διότι τι γνωρίζεις, γυναίκα, μήπως και σώσεις τον άνδρα σου;» Πώς επέτρεπε να νουθετεί τα παιδιά, λέγοντας: «Θα σωθεί όμως μέσω της τεκνογονίας, εάν επιμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη;» Πώς η Πρίσκιλλα κατηχούσε τον Απολλώ; Δεν το έλεγε λοιπόν αυτό για να εμποδίσει την ιδιωτική συζήτηση που γίνεται προς ωφέλεια, αλλά τη διδασκαλία ενώπιον όλων και σε δημόσιο ακροατήριο, η οποία αρμόζει στους διδασκάλους. Και όταν πάλι ο σύζυγος είναι πιστός και άρτια καταρτισμένος και ικανός να διδάσκει, εάν αυτή είναι σοφότερη, δεν την εμποδίζει να τον διδάσκει και να τον διορθώνει.

ΟΜΙΛΙΑ Θ΄. Η γυναίκα ας μαθαίνει με ησυχία, με κάθε υποταγή. Δεν επιτρέπω δε σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να ασκεί εξουσία στον άνδρα, αλλά να παραμένει στην ησυχία. Διότι ο Αδάμ πλάστηκε πρώτος, έπειτα η Εύα· και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, η δε γυναίκα, αφού απατήθηκε, έπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και την αγάπη και τον αγιασμό με σωφροσύνη.

Αυτό είναι το αληθινό στολίδι, αυτό είναι η σεμνότητα, αυτό θα μπορέσει να τη στολίσει περισσότερο από τα ενδύματα· εάν κατ' αυτόν τον τρόπο περιβάλει τον εαυτό της, θα μπορέσει και με πολλή ευπρέπεια να αναπέμπει τις προσευχές της. «Δεν επιτρέπω δε σε γυναίκα να διδάσκει». «Δεν επιτρέπω», λέγει· ποια λογική ακολουθία έχει αυτό εδώ; Και μάλιστα πολλή.

Γι' αυτό πρόσθεσε: «ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα». «Για να συνετίζουν», λέει, «τις νέες». Β΄. Βλέπεις πώς συμπλέκει και συνάγει τον λαό; Πώς υποτάσσει τις νεότερες στις ηλικιωμένες; Διότι δεν ομιλεί εδώ για θυγατέρες, αλλά απλώς με βάση την ηλικία. Κάθε πρεσβύτερη, λέει, ας συνετίζει τη νεότερη. «Να αγαπούν τους άνδρες τους». Αυτό είναι το κεφάλαιο των αγαθών του οίκου· «διότι γυναίκα», λέει, «που εναρμονίζεται με τον άνδρα». Διότι, όταν υπάρχει αυτό, τίποτε το δυσάρεστο δεν θα συμβεί. Πώς, άλλωστε, εφόσον η κεφαλή έχει εναρμονιστεί με το σώμα, και δεν υπάρχει εκεί καμία διάσταση, δεν θα ειρηνεύσουν όλα τα υπόλοιπα; Διότι, αφού οι άρχοντες βρίσκονται σε ειρήνη, ποιος θα διαιρέσει και θα διακόψει την ειρήνη; Όπως ακριβώς, πάλι, εάν αυτοί έχουν κακές σχέσεις μεταξύ τους, τίποτε το υγιές δεν θα υπάρξει μέσα στον οίκο. Τίποτε λοιπόν δεν είναι ανώτερο από αυτό· και από τα χρήματα και από την ευγενή καταγωγή και από την εξουσία και από όλα τα άλλα, αυτό είναι το πιο ωφέλιμο. Δεν είπε απλώς να βρίσκονται σε ειρήνη, αλλά να αγαπούν τους άνδρες τους. Διότι, όταν υπάρχει αγάπη, κανένα από τα δυσάρεστα δεν θα μπορέσει να εισχωρήσει· επειδή από αυτήν γεννιούνται και τα υπόλοιπα αγαθά. «Να αγαπούν τα παιδιά τους», λέει. Πολύ σωστά· διότι αυτή που αγαπά τη ρίζα, πολύ περισσότερο θα αγαπήσει και τους καρπούς. «Σώφρονες, αγνές, οικουρούς, αγαθές». Όλα γεννιούνται από εκείνη την αγάπη· διότι και αγαθές και οικουροί γίνονται από την αγάπη και τη στοργή προς τον άνδρα.

Διότι και για κάποια Περσίδα λέει: «Η οποία κοπίασε πολύ για εμάς», και θαυμάζει τη Μαρία και την Τρύφαινα για αυτούς τους κόπους, επειδή κοπίαζαν μαζί με τους αποστόλους και αποδύθηκαν στους ίδιους αγώνες. Και πώς, γράφοντας στον Τιμόθεο, λέει: «Σε γυναίκα δεν επιτρέπω να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα»;

Όταν και ο άνδρας είναι ευλαβής, και έχει την ίδια πίστη, και μετέχει στην ίδια σοφία· όταν όμως είναι άπιστος και πλανεμένος, δεν αποστερεί από τη γυναίκα την αυθεντία της διδασκαλίας. Γράφοντας λοιπόν προς τους Κορινθίους λέγει: «Και γυναίκα που έχει άνδρα άπιστο, ας μην τον εγκαταλείπει. Διότι, τι γνωρίζεις, γυναίκα, εάν θα σώσεις τον άνδρα σου;» Πώς όμως θα μπορούσε να σώσει η πιστή γυναίκα τον άπιστο άνδρα; Προφανώς κατηχώντας τον, διδάσκοντάς τον και οδηγώντας τον προς την πίστη, όπως ακριβώς έπραξε και η Πρίσκιλλα στον Απολλώ. Εξάλλου, όταν λέγει «δεν επιτρέπω σε γυναίκα να διδάσκει», αναφέρεται στη διδασκαλία από το ιερό βήμα, στη δημόσια ομιλία και στον λόγο που προσιδιάζει στην ιερωσύνη· το να προτρέπει όμως και να συμβουλεύει κατ' ιδίαν, δεν το απαγόρευσε.

Αλλά, άθλιε και ανόητε, επειδή βρήκε εκείνον να υποκύπτει στη γαστέρα του, έσπειρε το δικό της δηλητήριο· αυτόν όμως τον βλέπεις να φιλοσοφεί πνευματικά και να υπερνικά την ίδια του τη φύση. Δεν τον λύγισε η απώλεια των χρημάτων, ούτε ο πρόωρος θάνατος των παιδιών του, ούτε η απαρηγόρητη βάσανος του σώματός του, ούτε το τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Και αυτόν που δεν αλώθηκε από τα γεγονότα, προσδοκάς να τον υποτάξεις με τα λόγια; «Ναι», λέει, «διότι πολλοί πολλές φορές άντεξαν στη δοκιμασία των γεγονότων, αλλά νικήθηκαν από τα λόγια, και μάλιστα όταν τα λεγόμενα προέρχονται από γυναίκα». Δεν μπορεί να πει κανείς ότι τα λέει αυτά από φθόνο και βασκανία· διότι είναι γυναίκα του. Του μιλάει με βάση τα ίδια τα γεγονότα. Η συμβουλή της δεν κινεί υποψίες, είναι βοηθός, για αυτόν τον σκοπό δόθηκε στον άνδρα. «Ναι, αλλά και η πρώτη τέτοια ήταν. Δεν επιτρέπω όμως σε γυναίκα να διδάσκει», λέει, «ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα». Αυτό δεν άφησε να συμβεί ο Ιώβ. Και πρόσεξε την πανουργία: όταν πέρασε πολύς χρόνος, τότε του επιτίθεται· διότι τότε κυρίως δοκιμάζεται η ελπίδα, τότε κυρίως εξασθενεί η δύναμη. Τα αίτια της αδυναμίας ήταν διπλά: αφενός διότι αυτός που υπέμενε είχε γίνει πιο αδύναμος λόγω της παρόδου του χρόνου, και αφετέρου διότι η ελπίδα είχε πλέον χαθεί σε μεγαλύτερο βαθμό. Βλέπεις ότι πριν από αυτό δεν είχε καν τόση παρρησία; Έτσι την είχε διαπαιδαγωγήσει ο Ιώβ.

«Δεν επιτρέπω σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα, αλλά να παραμένει εν ησυχία. Διότι ο Αδάμ πλάστηκε πρώτος, έπειτα η Εύα.» Επιθυμώντας να αποκόψει την αφορμή της πολυλογίας τους, δεν τους επιτρέπει ούτε να διδάσκουν. Διότι και αυτό αποτελεί κοσμιότητα, για την οποία μάλιστα μιλούσε, το να μη μιλούν δηλαδή καθόλου. Συγχρόνως όμως παραθέτει και την αιτία: επειδή μία φορά δίδαξε, κατέστρεψε τον άνδρα και τον κατέστησε ένοχο για την παρακοή. «Και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού απατήθηκε, περιέπεσε σε παράβαση. Θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη, στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη.» Σε σύγκριση με τη γυναίκα, λέει ότι αυτός δεν απατήθηκε. Και πάλι, δεν ειπώθηκε για τον Αδάμ: «Είδε το δέντρο ότι ήταν καλό για βρώση», αλλά για τη γυναίκα. Και έφαγε, και έδωσε και στον άνδρα της, επομένως αυτός παρέβη την εντολή όχι επειδή ενέδωσε στην επιθυμία, αλλά επειδή πείστηκε από τη γυναίκα.

«Δεν επιτρέπω σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα.» Οι γυναίκες ας σταματήσουν τις φλυαρίες και τους ψιθυρισμούς από τα στόματά τους, ενθυμούμενες πώς ο πονηρός, ψιθυρίζοντας στην Εύα, την εξέβαλε από τον παράδεισο.