Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:14

Διότι, όπως ακριβώς οι καρποί προέρχονται από τα φυτά, ο γλυκός όμως καρπός απομακρύνει την αξίνα· «η δε αξίνα», λέγει ο Σωτήρας μας, «κείτεται στη ρίζα των δέντρων». «Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται». Διότι ο Παύλος καταλογίζει την παράβαση στη γυναίκα κατά το παράδειγμα της πρωτόπλαστης Εύας, υπόσχεται όμως ότι η σωτηρία θα έρθει μέσω της τεκνογονίας.

Και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, η δε γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, περιέπεσε σε παράβαση. Θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό, με σωφροσύνη.

Διότι, ακόμη και αν μεταξύ τους γυναίκες εγκαθίστανται στο αξίωμα του επισκόπου και του πρεσβυτέρου εξαιτίας της Εύας, ας ακούσουν τον Κύριο που λέει: «προς τον άνδρα σου θα είναι η στροφή σου, και αυτός θα σε εξουσιάζει». Τους διαφεύγει δε και ο αποστολικός λόγος ότι «δεν επιτρέπω σε γυναίκα να μιλά ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα» και πάλι «διότι δεν προέρχεται ο άνδρας από τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα από τον άνδρα» και «ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, αλλά η Εύα, αφού εξαπατήθηκε πρώτη, υπέπεσε σε παράβαση». Και ω, της πολύκαρπης πλάνης αυτού του κόσμου! Γι' αυτό, προσπερνώντας την σαν κάτι το νωδό (ανίσχυρο) και γεμάτο αφροσύνη, δίκην σαύρας, θα προχωρήσω στις επόμενες, αγαπητοί, επικαλούμενος τον Θεό προς βοήθεια της ταπεινότητάς μας και προς εκπλήρωση της υπόσχεσής μας.

Και βλέπεις πώς ονόμασε δόξα Θεού την κόμη, η οποία φέρεται στο σώμα και όχι στην ψυχή; Και μετά από αυτά λέει: «Ο Αδάμ δεν απατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού έπεσε σε παράβαση, αμάρτησε· θα σωθεί όμως μέσω της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη». Και δες πώς με φυσικό τρόπο τα αληθινά έχουν κηρυχθεί στη θεία Γραφή. Και μάταια αυτός κομπορρημονεί, ή μάλλον υφίσταται τον χλευασμό από εκείνους που έχουν αποκτήσει την τέλεια σύνεση. Έπειτα πάλι, εδώ ισχυρίζεται ότι ο κόσμος δεν προέρχεται από τον Θεό, αλλά ότι έχει πλαστεί από ένα μέρος της ύλης. Με το να μην είναι συνεπής με τον εαυτό του, αλλά να στρέφεται κατά των ίδιων του των θέσεων, επινοώντας ανασκευές και κατασκευές, είναι σε όλους σαφές ότι ένα τέτοιο φρόνημα ανήκει σε κάποιον που φλυαρεί ανόητα. 55. Περιγράφει επίσης μεταβάσεις (μετεμψυχώσεις) ψυχών από σώματα σε σώματα, ένα ψεύδος το οποίο βρίσκεται να διατυπώνει έχοντάς το πιθανώς δανειστεί είτε από τον Πλάτωνα, είτε από τον Ζήνωνα τον Στωικό, είτε από κάποιον από εκείνους που πλανώνται σε φαντασιώσεις. Διότι, πώς είναι δυνατόν η ψυχή να εισχωρεί από σώμα σε σώμα; Εάν βέβαια τα σώματα ήταν ήδη πλασμένα και έτοιμα, και με αυτόν τον τρόπο υποδέχονταν τις ψυχές, αυτή η τραγική μυθοπλασία θα είχε κάποια πειστικότητα. Εάν όμως αυτό που σπέρνεται προέρχεται από μια μικρή σταγόνα, πώς η ψυχή βρήκε τέτοια ευχέρεια να εισέλθει σε ένα τόσο μικρό σώμα; Διότι έτσι πλάθονται όσα πλάθονται· και επομένως ο ισχυρισμός του δεν μπορεί πλέον να σταθεί.

Διότι, επειδή ακριβώς, καθώς λέει ο Απόστολος, η γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση και πρωτοστάτησε στην αποστασία από τον Θεό διά της παρακοής, για τον λόγο αυτόν γίνεται πρώτη μάρτυρας της αναστάσεως, ώστε να επανορθώσει την καταστροφή της παραβάσεως μέσω της πίστεως στην ανάσταση. Και όπως, στην αρχή, έχοντας γίνει διάκονος και σύμβουλος των λόγων του όφεως προς τον άνδρα, εισήγαγε κατά συνέπεια την αρχή του κακού στη ζωή, έτσι, μεταφέροντας στους μαθητές τα λόγια Εκείνου που θανάτωσε τον αποστάτη δράκοντα, καθίσταται η πρωτουργός της πίστεως για τους ανθρώπους, μέσω της οποίας δικαίως αναιρείται η αρχική απόφαση του θανάτου. Είναι βέβαια πιθανό να βρεθεί από τους πιο επιμελείς κάποια ωφελιμότερη ερμηνεία των προκειμένων· ακόμη όμως κι αν δεν βρεθεί καμία, νομίζω ότι κάθε ευσεβής θα συμφωνήσει πως, οπωσδήποτε, η ερμηνεία που προβάλλεται από τους εχθρούς καθίσταται ανίσχυρη σε σύγκριση με αυτήν που βρέθηκε. Διότι η μεν πρώτη έχει επινοηθεί για την καθαίρεση της δόξας του Μονογενούς και για τίποτε περισσότερο, ενώ αυτή εδώ εμπεριέχει τον σκοπό της θείας οικονομίας όσον αφορά τον άνθρωπο. Διότι αποδείχθηκε ότι δεν ήταν ο αναφής και αμετάβλητος και αόρατος, αλλά το ορατό και κινούμενο και ψηλαφητό, το οποίο αποτελεί ίδιον της ανθρώπινης φύσεως, εκείνο που έδωσε στη Μαρία την εντολή να διακονήσει τον λόγο στους αδελφούς.

Ο ίδιος Απόστολος διακηρύσσει: «Ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, η δε γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, έπεσε σε παράβαση. Θα σωθεί όμως πάλι μέσω της τεκνογονίας». Βλέπεις ότι μέσω της τεκνογονίας σώζεται η γυναίκα; Όχι επειδή η Εύα γέννησε τον Κάιν, αλλά επειδή η ένδοξη Παρθένος κυοφόρησε τον Ιησού.

Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός εμπιστεύτηκε την αγάπη των γονέων τόσο στην ανάγκη της φύσεως όσο και στον χαρακτήρα των παιδιών, ώστε, όταν τα παιδιά σφάλλουν, να τα συγχωρούν με μέτρο, καθώς η φύση τούς προτρέπει σε αυτό, και όταν γίνονται πονηρά και νοσούν ανίατα, να μην τα εκγυμνάζουν στην κακία με πονηρία, επειδή η φύση πάλι τούς ελέγχει και έχει τη δύναμη να τους αναγκάσει, ακόμη κι αν οι ίδιοι έχουν γίνει φαύλοι, να θεραπεύουν τα παιδιά τους. Δείγμα πόσης πρόνοιας είναι αυτά, πες μου, και το να προστάξει να αγαπούν, και το να θέσει μέτρο σε αυτή την αγάπη, και το να ορίσει πάλι ανταμοιβή για την καλή ανατροφή των παιδιών; Διότι, για το ότι υπάρχει ανταμοιβή, και μάλιστα όχι μόνο για τους άνδρες αλλά και για τις γυναίκες, άκουσε πώς σε πολλά σημεία η Γραφή απευθύνεται και σε αυτές για τα ζητήματα αυτά, και όχι λιγότερο σε αυτές από ό,τι στους άνδρες. Αφού δηλαδή ο Παύλος είπε, «Η δε γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, έπεσε σε παράβαση», πρόσθεσε: «Θα σωθεί όμως δια της τεκνογονίας». Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Πονάς, λέει, επειδή η πρώτη γυναίκα σε υπέβαλε σε ωδίνες και πόνους και σε μακροχρόνια κύηση;

Διότι δεν μπορώ να βγάλω αυτήν τη γυναίκα από τον νου μου· τόσο πολύ θαυμάζω την ομορφιά της ψυχής της και το κάλλος της διανοίας της. Αγαπώ τα μάτια που δακρύζουν στις προσευχές και διαρκώς μελετούν τον λόγο του Θεού· και τα χείλη και το στόμα που δεν κοκκινίζουν από διάφορες βαφές, αλλά καλλωπίζονται με την ευχαριστία προς τον Θεό, όπως ακριβώς ήταν το δικό της. Την οποία θαυμάζω μεν επειδή φιλοσόφησε πνευματικά, αλλά τη θαυμάζω ακόμη περισσότερο επειδή φιλοσόφησε όντας γυναίκα, την οποία πολλοί πολλές φορές έχουν κατηγορήσει. Διότι, «Από τη γυναίκα», λέει, «ξεκίνησε η αμαρτία, και εξαιτίας της πεθαίνουμε όλοι»· και πάλι: «Κάθε κακία είναι μικρή μπροστά στην κακία της γυναίκας»· και ο Παύλος: «Διότι ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, έπεσε σε παράβαση». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τη θαυμάζω, επειδή απέκρουσε αυτές τις μομφές, επειδή απέβαλε την κατηγορία, επειδή, αν και ανήκε σε ένα γένος που διαβάλλεται και κατηγορείται, εξάλειψε όλους τους ονειδισμούς, διδάσκοντας με τα έργα της ότι και οι άλλες γυναίκες δεν έγιναν τέτοιες εξαιτίας της φύσης τους, αλλά εξαιτίας της προαίρεσης και της δικής τους αμέλειας, και ότι είναι δυνατόν σε αυτό το γένος να επιτευχθεί η ύψιστη αρετή. Διότι το πλάσμα αυτό είναι μαχητικό και δυνατό, και αν μεν κλίνει προς την πονηρία, διαπράττει μεγάλα κακά· αν όμως αφοσιωθεί στην αρετή, θα παραδώσει πρώτα την ψυχή του παρά θα εγκαταλείψει τον σκοπό του.

Διότι, πράγματι, μία φορά άσκησε εξουσία κακώς. Αλλά οφείλει να παραμένει εν ησυχία. Πες όμως και την αιτία. Διότι, λέει, ο Αδάμ δεν απατήθηκε, ενώ η γυναίκα, αφού απατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση. Γι' αυτόν τον λόγο την κατεβίβασε από τον θρόνο της διδασκαλίας. Διότι, λέει, εκείνος που δεν γνωρίζει να διδάσκει, ας μαθαίνει· εάν όμως δεν θέλει να μαθαίνει, αλλά επιθυμεί να διδάσκει, θα καταστρέψει μαζί με τον εαυτό του και εκείνους που μαθαίνουν· πράγμα το οποίο ακριβώς συνέβη τότε και με τη γυναίκα.

Άκουσε λοιπόν και για ποιον λόγο την απομάκρυνε, και για ποιον λόγο την επαναφέρει πάλι στον θρόνο της διδασκαλίας, για να κατανοήσεις τη σοφία του Παύλου. Ας διδάσκει, λέει, ο άνδρας. Γιατί; Επειδή δεν εξαπατήθηκε. Διότι ο Αδάμ, λέει, δεν εξαπατήθηκε.

Ας διδάσκεται, λέει, η γυναίκα. Γιατί; Επειδή εξαπατήθηκε. Διότι η γυναίκα, λέει, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση. Εδώ όμως συμβαίνει το αντίθετο. Διότι, όταν ο άνδρας είναι άπιστος και η γυναίκα πιστή, ας διδάσκει, λέει, η γυναίκα. Γιατί; Επειδή δεν έχει εξαπατηθεί· διότι είναι πιστή. Ας διδάσκεται, λοιπόν, ο άνδρας· διότι έχει εξαπατηθεί, επειδή είναι άπιστος. Αντιστράφηκαν, λέει, τα της διδασκαλίας· ας αντιστραφούν, επομένως, και τα της εξουσίας.

Αν όμως θέλετε, θα σας δείξω αυτήν τη διαφορά και την ακριβή δικαιοκρισία και στις περιπτώσεις αυτών που αμάρτησαν, και σε όσα έχουν ήδη συμβεί. Παρατήρησε λοιπόν: αμάρτησε ο Αδάμ, αμάρτησε και η Εύα· και, μολονότι παρέβησαν την εντολή αμφότεροι, δεν αμάρτησαν εξίσου· επομένως, ούτε τιμωρήθηκαν εξίσου. Διότι τόσο μεγάλη ήταν η μεταξύ τους διαφορά, ώστε ο Παύλος να πει ότι ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, ενώ η γυναίκα εξαπατήθηκε και υπέπεσε στην παράβαση. Καίτοι η απάτη ήταν μία, εντούτοις η μετ' ακριβείας εξέταση του Θεού κατέδειξε τόσο μεγάλη διαφορά, ώστε ο Παύλος να πει αυτά τα λόγια.

ΟΜΙΛΙΑ Θ΄. Η γυναίκα ας μαθαίνει με ησυχία, με κάθε υποταγή. Δεν επιτρέπω δε σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να ασκεί εξουσία στον άνδρα, αλλά να παραμένει στην ησυχία. Διότι ο Αδάμ πλάστηκε πρώτος, έπειτα η Εύα· και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, η δε γυναίκα, αφού απατήθηκε, έπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και την αγάπη και τον αγιασμό με σωφροσύνη.

Δεν είναι όμως το ίδιο το να δεχθεί κανείς την εξαπάτηση από πρόσωπο ομόφυλο και συγγενικό, και από ένα θηρίο, έναν δούλο, έναν υποταγμένο· επομένως το δεύτερο συνιστά πραγματική εξαπάτηση. Σε σύγκριση, λοιπόν, με τη γυναίκα λέει ότι αυτός δεν απατήθηκε, διότι εκείνη μεν απατήθηκε από τον δούλο και υποταγμένο, ενώ αυτός από την ελεύθερη. Πάλι δε, δεν αναφέρεται για τον Αδάμ ότι «είδε το δέντρο ότι είναι καλό για βρώση», αλλά για τη γυναίκα, και ότι έφαγε και έδωσε και στον άνδρα της· ώστε αυτός δεν παρέβη την εντολή κυριευμένος από την επιθυμία, αλλά απλώς επειδή πείσθηκε από τη γυναίκα. Μία φορά δίδαξε η γυναίκα και τα κατέστρεψε όλα· γι' αυτό λέει: «Ας μη διδάσκει». Τι σχέση έχουν, λοιπόν, αυτά με τις υπόλοιπες, εάν εκείνη έπαθε αυτό; Πάρα πολύ· διότι το φύλο είναι ασθενές και επιπόλαιο. Άλλωστε, εδώ γίνεται λόγος για ολόκληρη τη φύση· διότι δεν είπε: «Η δε Εύα αφού απατήθηκε», αλλά «Η γυναίκα», το οποίο είναι μάλλον όνομα του κοινού φύλου παρά μόνο εκείνης. Τι λοιπόν; Ολόκληρη η φύση περιέπεσε σε παράβαση εξαιτίας εκείνης;

Παρατήρησε πόσα ζητήματα γεννώνται ταυτόχρονα. Η γυναίκα, λέει, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση. Ποια; Η Εύα. Αυτή, λοιπόν, θα σωθεί διά της τεκνογονίας; Δεν λέει αυτό, αλλά ότι η γυναικεία φύση θα σωθεί. Αυτή, πράγματι, δεν υπέπεσε σε παράβαση;

Ναι, έγινε· αλλά, ενώ η Εύα παρέβη την εντολή, το γυναικείο γένος θα σωθεί δια της τεκνογονίας. Γιατί όμως όχι και δια της προσωπικής του αρετής; Μήπως εκείνη απέκλεισε αυτό το ενδεχόμενο για τις άλλες; Τι γίνεται, λοιπόν, με τις παρθένους; Τι γίνεται με τις στείρες; Τι με τις χήρες, οι οποίες έχασαν τους άνδρες τους προτού γεννήσουν; Χάθηκαν; Δεν έχουν ελπίδα; Και όμως, οι παρθένες είναι αυτές που κατεξοχήν διαπρέπουν. Τι άραγε, λοιπόν, θέλει να πει;

β΄. Μερικοί ισχυρίζονται ότι, όπως ακριβώς υπέταξε ολόκληρο το γένος από την εποχή της πλάσεως εξαιτίας εκείνων που συνέβησαν στην πρώτη γυναίκα (διότι, λέγει, εφόσον η Εύα πλάστηκε δεύτερη και υποτάχθηκε, ας υποτάσσεται και το υπόλοιπο γένος)· έτσι λοιπόν, επειδή εκείνη παρέβη την εντολή, και το υπόλοιπο γένος περιέπεσε στην παράβαση. Αλλά αυτό δεν ευσταθεί· διότι στην πρώτη περίπτωση τα πάντα προήλθαν από τη δωρεά του Θεού, ενώ στη δεύτερη από την αμαρτία της γυναίκας. Αυτό λοιπόν που εννοεί είναι το εξής: ότι όπως ακριβώς όλοι οι άνθρωποι πέθαναν εξαιτίας του ενός, επειδή ο ένας αμάρτησε, έτσι και ολόκληρο το γυναικείο γένος παρανόμησε, επειδή η γυναίκα περιέπεσε σε παράβαση. Ας μη θλίβεται λοιπόν διόλου· διότι ο Θεός τής έδωσε μια διόλου μικρή παρηγοριά, την τεκνογονία.

Διότι, επειδή ο όφις απάτησε την Εύα, και η Εύα παρεκίνησε τον Αδάμ να παραβεί την εντολή (και εκδόθηκε καταδικαστική απόφαση εναντίον και των δύο, και βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν), για τον λόγο αυτόν τραυματίζεται η πλευρά, ώστε να μάθουμε ότι το πάθος του Χριστού δεν έφερε σωτηρία μόνο στους άνδρες, αλλά και στις γυναίκες. Διότι πρώτος πλάστηκε ο Αδάμ, έπειτα η Εύα. Και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως μέσω της τεκνογονίας. Ποιας τεκνογονίας, αν όχι μέσω της τεκνογονίας της Μαρίας; Διότι αυτή γέννησε τον Σωτήρα Χριστό, χωρίς να συνευρεθεί με άνδρα, όπως μαρτυρεί ο Ησαΐας, αλλά επειδή την επισκίασε το Άγιο Πνεύμα, καθώς της ευαγγελίστηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ. Για αυτήν λοιπόν την αιτία πλήττεται και η πλευρά του Χριστού, ώστε και τα προαναφερθέντα να οικονομηθούν, και το μυστήριο του βαπτίσματος να κηρυχθεί, και η μέλλουσα χάρη να λάμψει. Διότι πηγάζει αίμα και ύδωρ από την πλευρά του Χριστού, ώστε να εξαλείψει το εναντίον μας χειρόγραφο της αμαρτίας, και με το αίμα Του να καθαριστούμε, και να ανακτήσουμε τον παράδεισο. Ω, τι μέγα μυστήριο!

Από τα οποία και κατά την ετήσια περίοδο τα ίδια ανακεφαλαιώνουμε, φέρνοντας ως μάρτυρα των λεγομένων τον θεσπέσιο Παύλο, ο οποίος έχει πει: «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό. Μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα», τη γυναίκα του Αδάμ, την αιτία του σφάλματος. Και πάλι ο ίδιος ο Απόστολος αναφέρει: «Ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, αλλά η γυναίκα αυτού, η Εύα, αφού εξαπατήθηκε, έπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη», και όχι με ακολασία. Είπε, «Θα σωθεί διά της τεκνοποιίας», όχι όπως η Εύα γέννησε τον Κάιν, αλλά όπως η Παρθένος κυοφόρησε τον Χριστό· στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ας ενδιατρίψουμε λοιπόν στο ζήτημα· διότι είναι πολύ καλύτερο να ερευνούμε αυτά, παρά να είμαστε προσηλωμένοι σε φλυαρίες και σε συναναστροφές στις αγορές. Διότι όχι μόνο η εύρεση τέτοιων ζητημάτων, αλλά και η ίδια η αναζήτησή τους αποτελεί μεγάλο κέρδος, ακόμη και αν δεν τα βρούμε. Διότι έτσι θα αναγκαστούμε να απασχολούμαστε με αυτά, και να δαπανούμε όλον τον χρόνο μας σε αυτά. Για ποιον λόγο λοιπόν (επειδή πρέπει να ανατρέξουμε στα όσα λέγαμε προηγουμένως), ενώ όλοι οι Ιουδαίοι κατασκεύασαν τον μόσχο, άλλοι μεν τιμωρήθηκαν, άλλοι δε δεν τιμωρήθηκαν; Επειδή οι μεν μετανόησαν, και αγνόησαν την ίδια τη φύση, σφαγιάζοντας από ευσέβεια τους οικείους τους· ενώ οι άλλοι παρέμειναν στο αμάρτημα. Επομένως το αμάρτημα μεν ήταν το ίδιο, αλλά τα όσα ακολούθησαν δεν ήταν τα ίδια. Για ποιον λόγο, επίσης, στην περίπτωση του Αδάμ και της Εύας δεν επιβλήθηκε η ίδια τιμωρία, παρότι η αμαρτία ήταν η ίδια; Επειδή δεν ήταν το ίδιο το να εξαπατηθεί κάποιος από γυναίκα, με το να εξαπατηθεί από όφι. Γι' αυτόν τον λόγο ο Παύλος ονόμασε εκείνο το γεγονός απάτη, λέγοντας: «Ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, έπεσε σε παράβαση». Και για ποιον λόγο εκείνος που συνέλεξε τα ξύλα δεν έτυχε φιλανθρωπίας; Επειδή αποτελούσε δείγμα μεγάλης παρανομίας το να παραβεί κάποιος την εντολή αμέσως και ευθύς εξαρχής, και έπρεπε να ενσταλαχθεί πολύς φόβος και στους υπολοίπους. Αυτό συνέβη και στην περίπτωση της Σαπφείρας και του Ανανία. Έτσι λοιπόν και εμείς, όταν αμαρτάνουμε, ας εξετάζουμε εάν είμαστε άξιοι ελέους, εάν πράξαμε κάτι ώστε να ελεηθούμε, εάν μετανοήσαμε, εάν γίναμε καλύτεροι, εάν απομακρυνθήκαμε από την αμαρτία.

Τι χρειάζεται να λέμε πολλά, εκφέροντας δική μας κρίση γι' αυτήν, ενώ είναι δυνατόν να στραφούμε σε εκείνους που αιχμαλωτίστηκαν από αυτήν και από εκεί να κατανοήσουμε όλη της τη δύναμη; Ή μάλλον, αν νομίζετε σωστό, προς το παρόν ας αντλήσουμε πρώτα την απόδειξη γι' αυτήν από αλλού. Διότι, όταν ο Αδάμ διέπραξε εκείνη την τρομερή αμαρτία και καταδίκασε ολόκληρο το γένος των ανθρώπων, καταδικάστηκε τότε σε λύπη· ενώ εκείνη που αμάρτησε περισσότερο, και μάλιστα τόσο περισσότερο, ώστε η αμαρτία εκείνου συγκρινόμενη με τη δική της να μη θεωρείται καν αμαρτία· «Διότι ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε», λέει, «η δε γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση», αυτή λοιπόν που εξαπατήθηκε και υπέπεσε σε παράβαση, και η οποία κέρασε το δηλητηριώδες φάρμακο και στον εαυτό της και στον άνδρα της, καταδικάζεται περισσότερο σε αυτήν τη λύπη, επειδή αυτή δύναται να καταπονήσει περισσότερο από τον μόχθο· «Διότι, πληθαίνοντας», λέει, «θα πληθύνω τις λύπες σου και τον στεναγμό σου. Με λύπες θα γεννάς τέκνα.» Πουθενά δεν γίνεται λόγος για πόνο, πουθενά για ιδρώτα και πουθενά για μόχθο, παρά μόνο για αθυμία και στεναγμό, και η εξ αυτών τιμωρία είναι ισοδύναμη με πόνους και μύριους θανάτους, ή μάλλον είναι και πολύ χειρότερη.

Εάν η γυναίκα εμποδίζει την πορεία προς τον τέλειο βίο, πώς η Γραφή την ονομάζει βοηθό του άνδρα; «Πώς λοιπόν», λέει, «ονόμασε βοηθό αυτήν που αποτελεί εμπόδιο;» Διότι, αναφέρει: «Ας φτιάξουμε σε αυτόν βοηθό όμοια με αυτόν». Και εγώ όμως θα σε ρωτήσω: πώς είναι βοηθός αυτή που στέρησε τον άνδρα από τόση ασφάλεια και τον εκδίωξε από εκείνη τη θαυμαστή διαβίωση στον παράδεισο, ρίχνοντάς τον στην ταραχή της παρούσας ζωής; Διότι αυτά δεν είναι έργα βοηθού, αλλά επιβούλου. Διότι «Από τη γυναίκα», λέει, «ξεκίνησε η αμαρτία, και εξαιτίας της πεθαίνουμε όλοι». Και ο μακάριος Παύλος αναφέρει: «Ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, η δε γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση». Πώς λοιπόν είναι βοηθός αυτή που υπέταξε τον άνδρα στον θάνατο; Πώς είναι βοηθός εκείνη εξαιτίας της οποίας οι υιοί του Θεού, ή μάλλον όλοι όσοι κατοικούσαν τότε τη γη μαζί με τα θηρία και τα πτηνά και όλα τα άλλα ζώα, πνίγηκαν στον κατακλυσμό και χάθηκαν; Δεν ήταν αυτή που κόντεψε να καταστρέψει τον δίκαιο Ιώβ, εάν εκείνος δεν ήταν τόσο σταθερός άνδρας; Δεν κατέστρεψε αυτή τον Σαμψών; Δεν ήταν αυτή που παρεσκεύασε όλο το γένος των Εβραίων να μυηθεί στον Βεελφεγώρ και να κατακρεουργηθεί από συγγενικά χέρια; Τον δε Αχαάβ ποιος προπάντων τον παρέδωσε στον διάβολο, και πριν από αυτόν τον Σολομώντα, έπειτα από τόση μεγάλη σοφία και δόξα; Μήπως μέχρι και σήμερα πολλές δεν παρασύρουν τους άνδρες τους στο να εναντιώνονται στον Θεό;

Διότι, όταν ο Αδάμ διέπραξε εκείνη τη βαριά αμαρτία και καταδίκασε το κοινό γένος όλων των ανθρώπων, καταδικάστηκε τότε σε μόχθο. Η γυναίκα όμως, η οποία αμάρτησε βαρύτερα, σε τέτοιο μάλιστα βαθμό ώστε η αμαρτία του Αδάμ, συγκρινόμενη με τη δική της, να μη θεωρείται καν αμαρτία —διότι, όπως λέει, ο Αδάμ δεν απατήθηκε, ενώ η γυναίκα, αφού απατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση— αυτή, λοιπόν, που απατήθηκε και έπεσε σε παράβαση και ετοίμασε το δηλητηριώδες φάρμακο και για τον εαυτό της και για τον άνδρα της, καταδικάζεται σε μεγαλύτερη λύπη, η οποία είναι ικανή να την καταπονήσει περισσότερο και από τον ίδιο τον μόχθο. «Πολλαπλασιάζοντας», λέει, «θα πολλαπλασιάσω τις λύπες σου και τον στεναγμό σου. Με λύπες θα γεννάς τέκνα». Πουθενά δεν γίνεται λόγος για κόπο, πουθενά για ιδρώτα, πουθενά για μόχθο, παρά μόνο για αθυμία και στεναγμό και την τιμωρία που προέρχεται από αυτά, η οποία ισοδυναμεί με πόνους και αμέτρητους θανάτους, ή μάλλον είναι και κατά πολύ βαρύτερη. Και όμως, τι είναι χειρότερο από τον θάνατο; Αυτός δεν θεωρείται το κορύφωμα των ανθρώπινων κακών, το φοβερό και ανυπόφορο, που είναι άξιο για αμέτρητους θρήνους; Δεν όρισε ο Παύλος αυτόν ως τιμωρία για την πιο βαρύτατη παρανομία; Διότι για εκείνους που προσεγγίζουν αναξίως τα ιερά μυστήρια και συμμετέχουν στη φρικτή εκείνη τράπεζα, είπε ότι υφίστανται αυτή την τιμωρία, λέγοντας τα εξής: «Γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί αδύναμοι και ασθενείς, και αρκετοί έχουν κοιμηθεί».

«Δεν επιτρέπω σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα, αλλά να παραμένει εν ησυχία. Διότι ο Αδάμ πλάστηκε πρώτος, έπειτα η Εύα.» Επιθυμώντας να αποκόψει την αφορμή της πολυλογίας τους, δεν τους επιτρέπει ούτε να διδάσκουν. Διότι και αυτό αποτελεί κοσμιότητα, για την οποία μάλιστα μιλούσε, το να μη μιλούν δηλαδή καθόλου. Συγχρόνως όμως παραθέτει και την αιτία: επειδή μία φορά δίδαξε, κατέστρεψε τον άνδρα και τον κατέστησε ένοχο για την παρακοή. «Και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού απατήθηκε, περιέπεσε σε παράβαση. Θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη, στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη.» Σε σύγκριση με τη γυναίκα, λέει ότι αυτός δεν απατήθηκε. Και πάλι, δεν ειπώθηκε για τον Αδάμ: «Είδε το δέντρο ότι ήταν καλό για βρώση», αλλά για τη γυναίκα. Και έφαγε, και έδωσε και στον άνδρα της, επομένως αυτός παρέβη την εντολή όχι επειδή ενέδωσε στην επιθυμία, αλλά επειδή πείστηκε από τη γυναίκα.

Αυτά δίδαξε η γυναίκα του Ιώβ· διότι έλεγε προς τον ίδιο της τον άνδρα: «Εγώ κατέληξα περιπλανώμενη και δούλη, περιφερόμενη από τόπο σε τόπο και από σπίτι σε σπίτι». Πολύ σωστά ονομάστηκε «περιπλανώμενη» (πλανήτις)· διότι είχε μέσα της τον πλάνο (τον διάβολο). Αλλά κανείς, παρακαλώ, στο εξής ας μην κατακρίνει την Εύα. Διότι η αγία Παρθένος Θεοτόκος διέγραψε την ντροπή της. Διότι, αν και παρεκτράπηκε και έγινε συνομιλητής του όφεως, εντούτοις μέσω της τεκνογονίας απέβαλε τον πόνο της ανομίας, όπως ακριβώς ανέφερε και ο Απόστολος λέγοντας: «Η γυναίκα, αφού απατήθηκε, έπεσε σε παράβαση, θα σωθεί όμως μέσω της τεκνογονίας». Ποιας τεκνογονίας; Τα παιδιά που γεννήθηκαν από τον ίδιο τον Αδάμ, και από αυτά εκείνοι που τα διαδέχθηκαν, έπειτα οι πατριάρχες, οι προφήτες, ο Δαβίδ, και κατά σάρκα ο Δεσπότης Χριστός, ο οποίος και αποδίωξε τη λύπη, και πλουσιοπάροχα δώρισε τη χάρη.

Παρόλα αυτά βρίσκονται τόσοι ασύνετοι Χριστιανοί, οι οποίοι απορρίπτουν θεληματικά την καθαρότητα της ψυχής τους και τη χάρη του Θεού, η οποία είναι το μεγαλύτερο χάρισμα που μπορεί να μας δώσει ο Κύριος σε τούτον τον κόσμο, με την ελπίδα ότι θα λάβουν πάλι εκείνη την καθαρότητα και εκείνα τα ουράνια χαρίσματα μέσω της Εξομολογήσεως και της Μετανοίας. Και γίνονται οι ταλαίπωροι αλυσοδεμένοι σκλάβοι του άδη, με την πεποίθηση αυτή, ότι θα κόψουν τις αλυσίδες τους κατά την επιθυμία τους, και πηγαίνουν μπροστά στον Εωσφόρο με τα κλειδιά της ψυχής τους στα χέρια, νομίζοντας ότι θα μπορέσουν να τα πάρουν πάλι από αυτόν, όποτε το θελήσουν. Από τη μία πλευρά δεν εκπλήσσομαι, διότι αυτό το σφάλμα δεν είναι καινούργιο στους ανθρώπους, μάλιστα αυτός υπήρξε ο πρώτος πειρασμός του κόσμου, με τον οποίο παρακίνησε ο διάβολος την Εύα να παραβεί την εντολή του Θεού, παρουσιάζοντάς της την ευσπλαχνία και την αγαθότητα του Θεού και λέγοντας «Οὐ θανάτῳ ἀποθανεῖσθε»· κάντε, δηλαδή, κατά την επιθυμία σας και δεν θα σας συμβεί κανένα κακό, διότι ο Θεός είναι εξαιρετικά εύσπλαχνος και αγαθός. Και αυτός δε ο Αδάμ, ο οποίος, κατά τον απόστολο, δεν είχε πλανηθεί όπως η γυναίκα· «Καὶ Ἀδὰμ οὐκ ἠπατήθη»· παρόλα αυτά κατέληξε να γίνει σύντροφος της Εύας στο να φάει τον απαγορευμένο καρπό· διότι νόμισε πως το πταίσμα του, αν και βαρύτατο, εύκολα θα του το συγχωρούσε ο Πλάστης του, καθώς λέγει ο Ιερός Αυγουστίνος στο ια΄.

Εφόσον ο θεσπέσιος Παύλος λέει, «Ο Αδάμ δεν απατήθηκε, η δε γυναίκα, αφού απατήθηκε, έπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας» και τα εξής, πώς πρέπει να κατανοήσουμε το ότι δεν απατήθηκε ο Αδάμ και μάλιστα το ότι η γυναίκα θα σωθεί διά της τεκνογονίας; Προτρέποντας ο Παύλος, ο οποίος έγινε τα πάντα για τους πάντες, στο ότι η γυναίκα πρέπει να υποτάσσεται στον άνδρα και να μαθαίνει μάλλον παρά να επιχειρεί να διδάσκει, μέσα από πολλά άλλα σε άλλα σημεία απέδειξε ότι η προτροπή αυτή είναι και δίκαιη και συμφέρουσα. Έτσι και τώρα, διότι, όπως λέει, πρώτος πλάστηκε ο άνδρας προ της γυναίκας, και έπειτα προσθέτει και τη μεγαλύτερη αιτία, «και ο Αδάμ δεν απατήθηκε», δηλαδή δεν έγινε ο ίδιος η αρχή της απάτης, αλλά η γυναίκα, η οποία άνοιξε το στόμα της στο δόλωμα και πιάστηκε στο αγκίστρι της απάτης, και έτσι μεταβίβασε την πληγή και τη βλάβη από αυτήν στον άνδρα. Επομένως, λέει, είναι ακατάλληλο για τη γυναίκα το να διδάσκει· διότι, όταν παρασύρθηκε στο να διδάξει, έβγαλε τον γενάρχη μας από τον παράδεισο.

Γι' αυτόν τον λόγο έχει λεχθεί ότι ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, διότι δεν ήταν αυτός, αλλά η Εύα, η οποία, αφού λειτούργησε ως το πρώτο όργανο του εχθρού μετά το φίδι, πρωτοστάτησε στην απάτη. Δεύτερον δε, και διότι δεν αποδέχθηκε ο ίδιος τους απατηλούς και κολακευτικούς λόγους του φιδιού, ούτε πείστηκε ότι ο οικτίρμων Δεσπότης και προνοητής τους φθονούσε για την υπόλοιπη ευδαιμονία και τη θέωση. Αντιθέτως, αυτή την άνομη συμβουλή κατά του Πλάστη την ενστερνίστηκε με την ακοή και τη θέλησή της η Εύα, και αφού έφαγε από το απαγορευμένο ξύλο, κάλεσε στην ίδια τράπεζα τον άνδρα της. Εκείνος δε, εφόσον η γυναίκα, όπως ήταν φυσικό, τον διαβεβαίωνε ότι η τροφή ξεχώριζε για τη γλυκύτητα και την ηδονή, και νομίζοντας ότι η βοηθός του τον προέτρεπε προς το συμφέρον και το ωφέλιμο, γεύτηκε και αυτός από το φυτό και περιέπεσε στην παράβαση.

Επομένως, το να λεχθεί ότι ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, δεν θα ήταν έξω από το λογικό. Διότι υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ εκείνων που διαπράττουν την ίδια αποτρόπαιη πράξη, αλλά δεν προσέρχονται σε αυτήν με την ίδια και όμοια διάθεση. Επειδή εκείνος που με προμελέτη, με επίγνωση και με την καταφρόνηση του ανώτερου ρέπει προς το χειρότερο και επιλέγει τη φαύλη μερίδα, καθιστά το σφάλμα του ασυγχώρητο. Εκείνος όμως που δεν είναι ένοχος για τίποτε από αυτά, αλλά παρασύρθηκε στη συμμετοχή της πράξης, μπορεί από πολλές πλευρές να ελκύσει το έλεος και να μην αποκλειστεί από τη συγγνώμη. Έτσι λοιπόν και εδώ, η μεν Εύα, έχοντας εξάψει τους λογισμούς της και με προμελέτη και με τη διαβολή της εντολής, προχώρησε, όπως λέγεται, απροκάλυπτα προς το αντίθετο· ο δε Αδάμ με κανένα από αυτά δεν προσέβαλε προηγουμένως τον δοθέντα νόμο, αλλά παρασύρθηκε μόνο στην παράβασή του.

Αλλά εξαιτίας αυτών θα μπορούσε να λεχθεί ότι ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε· θα μπορούσε όμως να λεχθεί εξίσου και διότι αυτός μεν υπάκουσε σε γλώσσα ομόφυλη και γνώριμη, η οποία σε πολλά δεν είχε καν φανεί σφαλερή, ενώ εκείνη φάνηκε υποχείριο αλλόφυλης φωνής που δεν είχε καν τη συνήθεια να συζητά μαζί της, και έγινε θήραμα της πονηρίας. Επομένως, το να λέγεται ότι ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, αλλά η γυναίκα εξαπατήθηκε και περιέπεσε σε παράβαση, δέχεται και αυτήν την επιπλέον αιτία· διότι ναι μεν παρέβησαν και οι δύο, αλλά και εδώ προηγείται η παράβαση της γυναίκας· και μάλιστα αυτή φάνηκε ένοχη διπλής παράβασης, και της δικής της και εκείνης στην οποία παρέσυρε τον άνδρα. «Τι σχέση έχει λοιπόν», θα μπορούσε να μου πει κάποιος υπερασπιζόμενος τη γυναικεία φύση, «η απάτη και η παράβαση της Εύας, ώστε, ενώ η φύση του άνδρα και της γυναίκας είναι μία και ίση, εμείς καταδικαστήκαμε να φέρουμε τα δευτερεία και να κατέχουμε πάντοτε τη θέση όσων μαθαίνουν, ενώ στερηθήκαμε εντελώς το δικαίωμα να διδάσκουμε;» Προς αυτόν ο λογικός αντίλογος θα απαντούσε ότι, με τον ίδιο τρόπο που, όταν ο Αδάμ καταδικάστηκε στη θνητότητα, ο θάνατος πέρασε σε όλους τους απογόνους του, έτσι, επειδή και η γυναίκα όχι μόνο εξαπατήθηκε, αλλά και περιέπεσε σε παράβαση, και, το χειρότερο, οδήγησε τον άνδρα και στα δύο αυτά αμαρτήματα, το γένος που τη διαδέχεται ούτε έχει απαλλαγεί εντελώς από την ευθύνη, ούτε φαίνεται να ανέρχεται σε καλύτερη κατάσταση μέσω κάποιας μεταβολής.

Υπάρχουν όμως και κάποιοι οι οποίοι, θεωρώντας ότι η λέξη σημαίνει το αντίθετο, ισχυρίζονται ότι ο Αδάμ δεν απατήθηκε, όχι επειδή αμάρτησε λιγότερο από τη γυναίκα, αλλά επειδή αμάρτησε περισσότερο· διότι με αυτή την έννοια χρησιμοποίησε τη λέξη και ο απόστολος. Η γυναίκα δηλαδή, έχοντας δελεαστεί από απατηλά και κολακευτικά λόγια, παρασύρθηκε στην αθέτηση, ενώ αυτός την αποδέχθηκε περισσότερο με συνειδητή γνώμη και θέληση· διότι δεν φαίνεται καν ότι η γυναίκα, όπως παραπλανήθηκε η ίδια, τον παραπλάνησε με τον ίδιο τρόπο, με λόγια. Και αυτή, αφενός, προσπάθησε να αντιμιλήσει στο φίδι και, έχοντας παρασυρθεί από το μέγεθος της υπόσχεσης, έκλινε προς την απάτη, στην περίπτωση του Αδάμ όμως δεν συνέβη τίποτα από αυτά. Ούτε δηλαδή έφερε αντίρρηση στη γυναίκα ούτε τον συνάρπασε το μέγεθος κάποιας υπόσχεσης, αλλά φάνηκε εξίσου έτοιμος να φάει όσο έτοιμη ήταν εκείνη να του μεταδώσει από τη βρώση. Γι' αυτό εύλογα θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι έπεσε στην παράβαση όχι τόσο από απάτη, αλλά από έντονη επιθυμία για τη βρώση. Όμως αυτός ο ισχυρισμός, αν σε άλλες περιπτώσεις έχει θέση, ας την έχει, τώρα όμως δεν μπορεί να γίνει δεκτός. Διότι ο κήρυκας της αλήθειας, εξυψώνοντας και προτιμώντας τον Αδάμ έναντι της γυναίκας και προτρέποντάς την σε υποταγή και λόγω του ότι δεν απατήθηκε ο Αδάμ, απέδειξε, όπως και με τα άλλα επιχειρήματα έτσι και με αυτή την αιτία, ότι η προτροπή του έχει ακαταμάχητη ισχύ. Αλλά με αυτόν τον τρόπο θεωρώ ότι έχει διευκρινιστεί πώς ο Αδάμ δεν απατήθηκε.

Θέλεις δε μάλλον να κατανοήσεις πώς η γυναίκα διέφυγε την καταδίκη της απάτης μέσω της προαναφερθείσας τεκνογονίας και έλαβε το δώρο της άφεσης; Εκείνες που προηγουμένως είχαν υποκύψει στη γλώσσα του φιδιού που ψιθύριζε, όταν προήλθε αυτή η ιερή και πραγματικά καινούργια κάτω από τον ήλιο τεκνογονία, αφού αντιτάχθηκαν στις γλώσσες των τυράννων που ρητόρευαν την ασέβεια και αφού υπερίσχυσαν τιμωριών που ήταν φρικτό όχι μόνο να τις δει κανείς ή να τις υποστεί, αλλά ακόμη και να τις περιγράψει, σε πολλά ζητήματα πολλές φορές έφεραν εις πέρας άθλους και αγώνες όχι κατώτερους από αυτούς των ανδρών, και αναδείχθηκαν δάσκαλοι της ευσέβειας όχι μόνο γυναικών, αλλά και ανδρών, και υπέστησαν τις πικρές τιμωρίες υπέρ του Χριστού, καθώς και τους θανάτους και τις σφαγές, με φρόνημα γενναίο, ατρόμητο και γεμάτο χαρά.

Διότι, επειδή ο όφις εξαπάτησε την Εύα, η δε Εύα παρακίνησε τον Αδάμ στην παράβαση, εκδόθηκε απόφαση εναντίον και των δύο, «Και εβασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και επί εκείνων που δεν αμάρτησαν». Για τον λόγο αυτό τραυματίζεται η πλευρά, ώστε να μάθουμε ότι το πάθος του Χριστού δεν έφερε τη σωτηρία μόνο στους άνδρες, αλλά και στις γυναίκες· «Διότι πρώτος πλάστηκε ο Αδάμ, έπειτα η Εύα· και ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, περιέπεσε σε παράβαση».