Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:15

Τι σκοπό έχει άραγε ο λόγος όταν προστάζει το πονηρό σπέρμα να ετοιμάσει τα τέκνα του για σφαγή εξαιτίας των αμαρτιών του πατέρα; Σε πολλά σημεία έχουμε παρατηρήσει ότι τα έργα του καθενός και οι καρποί της ψυχής ονομάζονται τέκνα. Διότι, όπως λέει, «θα σωθεί μέσω της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη». Διότι η ψυχή σώζεται, ως γυναίκα του νυμφίου που δεν εξαπατήθηκε, όταν μέσω του λόγου καρποφορήσει τέκνα, δηλαδή τις αγαθές πράξεις, εάν επιμείνει στην αγαθή έξη και δεν αμαυρωθεί από κάποια αμαρτήματα που μπορεί να επισυμβούν. Έτσι και εμείς (ακούγοντας, σύμφωνα με τον πνευματικό και θείο νόμο, την ευλογία που λέει: «Ευλογημένα τα έγγονα της κοιλίας σου») δεν θεωρούμε ότι είναι τίποτε άλλο παρά οι καρποί της ψυχής. «Διότι από τον φόβο σου, Κύριε, συλλάβαμε στη γαστέρα και νιώσαμε ωδίνες και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας, το οποίο επιτελέσαμε πάνω στη γη».

Διότι, όπως ακριβώς οι καρποί προέρχονται από τα φυτά, ο γλυκός όμως καρπός απομακρύνει την αξίνα· «η δε αξίνα», λέγει ο Σωτήρας μας, «κείτεται στη ρίζα των δέντρων». «Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται». Διότι ο Παύλος καταλογίζει την παράβαση στη γυναίκα κατά το παράδειγμα της πρωτόπλαστης Εύας, υπόσχεται όμως ότι η σωτηρία θα έρθει μέσω της τεκνογονίας.

Αλλά δεν άφησε ασαφή τον λόγο· διότι, λέγει, «εάν παραμείνουν στην πίστη» και την αλήθεια «και την αγάπη και τον αγιασμό και τη σωφροσύνη». Από αυτό, λοιπόν, είναι ήδη φανερό πως εάν μεν παραμείνουν· εάν όμως δεν παραμείνουν, θα είναι υπόλογοι για παραβατικό παράπτωμα.

Και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, η δε γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, περιέπεσε σε παράβαση. Θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό, με σωφροσύνη.

Διότι αποδίδεις στον Κύριο αδυναμία ως προς τη δύναμή Του, εφόσον υποστηρίζεις ότι δεν δύναται να σώσει τον πρωτόπλαστό Του, ο οποίος εξαιτίας μίας παρακοής εκδιώχθηκε από τον παράδεισο και υπέστη όχι τυχαία παιδαγωγία, έχοντας ζήσει με ιδρώτα και κόπο και κατοικώντας απέναντι από τον παράδεισο, ώστε να θυμάται την αγαθή [διαμονή], προκειμένου να τον σώσει μέσω της μετάνοιας που γεννά η ανάμνηση· ή ότι, ενώ δύναται, δεν ελεεί. Για ποια αιτία, λοιπόν, κατήλθε ο Χριστός μέχρι τα καταχθόνια, και για ποιον λόγο, αφού έπαθε και κοιμήθηκε επί τριήμερο, αναστήθηκε; Πώς δε εκπληρώνεται το «για να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων»; Ποιων ζώντων και νεκρών, παρά εκείνων που έχουν ανάγκη από την άνω και κάτω αρωγή Του; Και πώς θα είναι άγια τα προερχόμενα από το φύραμα, αν το ίδιο το φύραμα δεν είναι άγιο, όπως αναφέρεται και από τον άγιο Απόστολο; Διότι ο ίδιος απόστολος αναφέρει και για την Εύα ότι «θα σωθεί διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και τη δικαιοσύνη». 4. Και πολλά μπορούν να ειπωθούν για αυτά, ώστε σε καθέναν που διαθέτει σύνεση θα καταστεί φανερή η πρόχειρη βλασφημία και η σκοτισμένη διάνοια του Τατιανού και όσων από αυτόν ονομάζονται Τατιανοί.

Και βλέπεις πώς ονόμασε δόξα Θεού την κόμη, η οποία φέρεται στο σώμα και όχι στην ψυχή; Και μετά από αυτά λέει: «Ο Αδάμ δεν απατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού έπεσε σε παράβαση, αμάρτησε· θα σωθεί όμως μέσω της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη». Και δες πώς με φυσικό τρόπο τα αληθινά έχουν κηρυχθεί στη θεία Γραφή. Και μάταια αυτός κομπορρημονεί, ή μάλλον υφίσταται τον χλευασμό από εκείνους που έχουν αποκτήσει την τέλεια σύνεση. Έπειτα πάλι, εδώ ισχυρίζεται ότι ο κόσμος δεν προέρχεται από τον Θεό, αλλά ότι έχει πλαστεί από ένα μέρος της ύλης. Με το να μην είναι συνεπής με τον εαυτό του, αλλά να στρέφεται κατά των ίδιων του των θέσεων, επινοώντας ανασκευές και κατασκευές, είναι σε όλους σαφές ότι ένα τέτοιο φρόνημα ανήκει σε κάποιον που φλυαρεί ανόητα. 55. Περιγράφει επίσης μεταβάσεις (μετεμψυχώσεις) ψυχών από σώματα σε σώματα, ένα ψεύδος το οποίο βρίσκεται να διατυπώνει έχοντάς το πιθανώς δανειστεί είτε από τον Πλάτωνα, είτε από τον Ζήνωνα τον Στωικό, είτε από κάποιον από εκείνους που πλανώνται σε φαντασιώσεις. Διότι, πώς είναι δυνατόν η ψυχή να εισχωρεί από σώμα σε σώμα; Εάν βέβαια τα σώματα ήταν ήδη πλασμένα και έτοιμα, και με αυτόν τον τρόπο υποδέχονταν τις ψυχές, αυτή η τραγική μυθοπλασία θα είχε κάποια πειστικότητα. Εάν όμως αυτό που σπέρνεται προέρχεται από μια μικρή σταγόνα, πώς η ψυχή βρήκε τέτοια ευχέρεια να εισέλθει σε ένα τόσο μικρό σώμα; Διότι έτσι πλάθονται όσα πλάθονται· και επομένως ο ισχυρισμός του δεν μπορεί πλέον να σταθεί.

Διότι, λέγει, αυτά θα γίνουν τα αίτια της άφεσης των 〈αμαρτιών του Ιακώβ〉 και εξαιτίας αυτών θα έλθει σε αυτόν η 〈ευλογία, καθώς θα αφαιρεθεί από αυτόν η αμαρτία〉· διότι, αν «θα σωθεί διά της τεκνογονίας, εάν μείνουν στην πίστη και την αγάπη και τον αγιασμό με σωφροσύνη», σύμφωνα με τον Απόστολο, είναι επόμενο ότι και ο 〈Ιακώβ, αφού βλάστησε τέκνα〉 και 〈άνθισε〉 τέτοιον καρπό, θα κοινωνήσει στην 〈ευλογία〉 τους χάρη στην αρετή αυτών. Σημαίνει δε ο λόγος ότι πολλοί θα σωθούν διά της αποστολικής χάριτος, καθώς και από εκείνους που γειτνιάζουν με αυτούς κατά σάρκα. Και μάλιστα λέγει ότι αυτά θα συμβούν, όταν τα προαναφερθέντα 〈τέκνα του Ιακώβ〉 και το άνθος από τον 〈Ισραήλ〉, αφού περιτρέξουν την 〈οικουμένη〉 και τη γεμίσουν με τη θεοσεβή διδασκαλία τους, ανατρέψουν διά της δυνάμεώς Του την πλάνη των πολυθεϊστικών εθνών που επικρατούσε εξ αιώνος, έτσι ώστε 〈να καταστήσουν〉 μεν 〈όλους τους λίθους των〉 ειδωλικών 〈βωμών κομματιασμένους σαν λεπτή σκόνη〉, να κάνουν δε να αφανιστούν τα 〈δένδρα〉 και τα 〈άλση〉 που υπήρχαν στους ναούς, και να προκαλέσουν σε αυτά τέτοια ερήμωση, ώστε να παρομοιάζονται με 〈δρυμό〉.

Πράγματι, από τον καρπό αναγνωρίζουμε το δέντρο· δεν μπορεί ένα σάπιο δέντρο να βγάλει καλούς καρπούς. Επειδή, λοιπόν, ο καρπός του μαρτυρίου είναι καλός, επαίνεσε την αριστοτόκο μητέρα, η οποία σώζεται μέσω της τεκνογονίας, καθώς λέει ο Απόστολος. Διότι, επειδή προσέφερε τέτοιον καρπό στον Θεό, απολογήθηκε υπέρ της κοινής φύσης των γυναικών. «Δεν είσαι δικό μου τέκνο», λέει, «ούτε βλάστημα των δικών μου ωδίνων· αφού δέχθηκες τον Θεό, γεννήθηκες κατά Θεόν. Έλαβες την εξουσία να γίνεις τέκνο Θεού. Τρέξε προς τον Πατέρα σου, μην μείνεις πίσω από τους συνομηλίκους σου, μην έλθεις δεύτερος για να λάβεις τον στέφανο, μην αφήσεις ανεκπλήρωτη τη μητρική ευχή· δεν θα λυπήσεις τη μητέρα σου, αν γίνεις στεφανίτης, νικητής και τροπαιοφόρος». Λέγοντας αυτά, και αφού ενδυνάμωσε τον εαυτό της υπερβαίνοντας την ίδια της τη φύση, ή μάλλον αφού ενδυναμώθηκε από το Πνεύμα, εναπέθεσε η ίδια το τέκνο της μαζί με τους υπολοίπους πάνω στην άμαξα, προπέμποντας τον αθλητή με φωτεινό πρόσωπο. Και τι ακολούθησε έπειτα από αυτά; Οι άγιοι άθλησαν εκτεθειμένοι στον αέρα, αγίασαν και το πυρ με την προσθήκη του εαυτού τους, καθώς έγιναν οι ίδιοι ύλη για τη φλόγα.

Και είναι ορθό να πούμε τον αποστολικό λόγο ως προς αυτό, ότι «σώζεται διά της τεκνογονίας» αυτής η μητέρα τέτοιων τέκνων ευφραινόμενη, όπως ακριβώς στους θείους ύμνους ο ψαλμωδός εξύμνησε λέγοντας: «Αυτός που εγκαθιστά τη στείρα σε οίκο ως μητέρα που ευφραίνεται για τα τέκνα της». Διότι αληθινά ευφραίνεται η παρθένος μητέρα, η οποία κυοφορεί τα αθάνατα τέκνα διά του Πνεύματος, αυτή που ονομάστηκε στείρα από τον προφήτη εξαιτίας της σωφροσύνης της.

316. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΟΜΗΤΑ ΚΑΛΛΙΜΑΧΟ. Όπως ακριβώς μέσω της τεκνογονίας θα σωθεί το ζεύγος των γονέων, εάν φροντίζει για τη ζωή των τέκνων του, έτσι θα υποστεί και τα αντίθετα, εάν αμελήσει την προστασία τους. Διότι θα ήταν γελοίο τα μεν πουλάρια αμέσως από την πολύ νεαρή τους ηλικία να αξιώνονται φροντίδας, και ως προς το βάδισμα και την τροφή και την πόση και κάθε σωστή συμπεριφορά, των οποίων και η αξία είναι φθηνή, και η χρησιμότητα περιορισμένη, και η φθορά σύντομη. Τους δε ανθρώπους, τους οποίους ο Θεός έπλασε, και τίμησε με τη δική Του εικόνα, και πάλι αναδημιούργησε στον Εαυτό Του, να τους εγκαταλείπουμε ατίθασους, και να αφήνονται στην τύχη να κατευθύνονται προς όσα επιθυμούν, και όσα η επιρρεπής στα ολισθήματα νεότητα δεν κατανοεί. Εάν αυτά σου φαίνονται χρήσιμα, να διασφαλίζεις τα τέκνα σου με κάθε περιφρούρηση της σεμνότητας.

Ο ίδιος Απόστολος διακηρύσσει: «Ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, η δε γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, έπεσε σε παράβαση. Θα σωθεί όμως πάλι μέσω της τεκνογονίας». Βλέπεις ότι μέσω της τεκνογονίας σώζεται η γυναίκα; Όχι επειδή η Εύα γέννησε τον Κάιν, αλλά επειδή η ένδοξη Παρθένος κυοφόρησε τον Ιησού.

Ο Παύλος, λοιπόν, λέει για τη μητέρα ότι θα σωθεί διά της τεκνογονίας· εδώ, όμως, οι θυγατέρες διασώθηκαν διά της μητέρας. Έτσι πρέπει να κοιλοπονούν οι μητέρες. Διότι αυτές οι ωδίνες είναι ανώτερες από τις προηγούμενες, έχοντας μεν πιο πικρή οδύνη, αλλά μεγαλύτερο κέρδος. Εκείνες τις ωδίνες τις γνωρίζουν όσες έγιναν μητέρες, το τι είδους ωδίνες είναι δηλαδή το να βλέπουν τις θυγατέρες τους να πεθαίνουν· το να γίνει, όμως, η ίδια με τα χέρια της αυτουργός της σφαγής, ξεπερνά κάθε περιγραφή.

Γι' αυτόν τον λόγο, ο Θεός εμπιστεύτηκε την αγάπη των γονέων τόσο στην ανάγκη της φύσεως όσο και στον χαρακτήρα των παιδιών, ώστε, όταν τα παιδιά σφάλλουν, να τα συγχωρούν με μέτρο, καθώς η φύση τούς προτρέπει σε αυτό, και όταν γίνονται πονηρά και νοσούν ανίατα, να μην τα εκγυμνάζουν στην κακία με πονηρία, επειδή η φύση πάλι τούς ελέγχει και έχει τη δύναμη να τους αναγκάσει, ακόμη κι αν οι ίδιοι έχουν γίνει φαύλοι, να θεραπεύουν τα παιδιά τους. Δείγμα πόσης πρόνοιας είναι αυτά, πες μου, και το να προστάξει να αγαπούν, και το να θέσει μέτρο σε αυτή την αγάπη, και το να ορίσει πάλι ανταμοιβή για την καλή ανατροφή των παιδιών; Διότι, για το ότι υπάρχει ανταμοιβή, και μάλιστα όχι μόνο για τους άνδρες αλλά και για τις γυναίκες, άκουσε πώς σε πολλά σημεία η Γραφή απευθύνεται και σε αυτές για τα ζητήματα αυτά, και όχι λιγότερο σε αυτές από ό,τι στους άνδρες. Αφού δηλαδή ο Παύλος είπε, «Η δε γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, έπεσε σε παράβαση», πρόσθεσε: «Θα σωθεί όμως δια της τεκνογονίας». Αυτό δε που λέει, έχει την εξής έννοια: Πονάς, λέει, επειδή η πρώτη γυναίκα σε υπέβαλε σε ωδίνες και πόνους και σε μακροχρόνια κύηση;

Δ΄. Και για να κατανοήσεις ότι δεν είναι το να γεννήσει που την καθιστά μητέρα, ούτε σε αυτό απονέμεται ο μισθός, και αλλού ο Παύλος, όταν ομιλεί για τη χήρα, είπε τα εξής: «Εάν ανέθρεψε τέκνα»· και δεν είπε «εάν ετεκνοποίησε», αλλά «Εάν ανέθρεψε τέκνα». Διότι το μεν πρώτο είναι έργο της φύσεως, το δε δεύτερο της προαιρέσεως. Και γι' αυτόν τον λόγο και εδώ, αφού είπε, «Θα σωθεί διά της τεκνογονίας», δεν σταμάτησε έως εκεί, αλλά θέλοντας να καταδείξει ότι δεν είναι η γέννηση των τέκνων, αλλά η καλή ανατροφή τους αυτό που μας φέρει τον μισθό, προσέθεσε: «Εάν επιμείνουν στην πίστη, και στην αγάπη, και στον αγιασμό με σωφροσύνη».

Αυτό δε που λέγει, είναι το εξής: Τότε θα λάβεις μεγάλο τον μισθό, εάν τα τέκνα που εγέννησες παραμείνουν στην πίστη, στην αγάπη και στον αγιασμό. Εάν, λοιπόν, τα καθοδηγήσεις σε αυτά, εάν τα προτρέψεις, εάν τα διδάξεις, εάν τα συμβουλεύσεις, για την επιμέλειά σου αυτή θα φυλάσσεται για σένα από τον Θεό μεγάλη ανταμοιβή.

Ας μη νομίζουν, λοιπόν, οι γυναίκες ότι είναι ξένο προς αυτές το να φροντίζουν και τα κορίτσια και τα αγόρια. Διότι δεν έκανε διάκριση στο φύλο εδώ, αλλά και εκεί απλώς είπε: «Εάν ανέθρεψε παιδιά», και εδώ: «Εάν παραμείνουν στην πίστη, και στην αγάπη, και στον αγιασμό». Επομένως, οφείλουμε να φροντίζουμε και για τα δύο φύλα των παιδιών, και μάλιστα οι γυναίκες, εφόσον παραμένουν τον περισσότερο χρόνο στο σπίτι. Διότι τους μεν άνδρες πολλές φορές τους περισπούν και τα ταξίδια, και οι φροντίδες της αγοράς, και οι υποθέσεις της πόλεως· η δε γυναίκα, έχοντας απαλλαγεί από κάθε τέτοιου είδους φροντίδα, θα μπορούσε ευκολότερα να επιμελείται τα παιδιά που έχει γεννήσει, απολαμβάνοντας άφθονο ελεύθερο χρόνο. Έτσι έπρατταν οι γυναίκες της παλαιάς εποχής· διότι αυτό το χρέος δεν είναι αναγκαίο μόνο για τους άνδρες, αλλά και για τις γυναίκες· εννοώ δηλαδή το να προνοούν για τα δικά τους παιδιά και να τα καθοδηγούν στη φιλοσοφία. Και για το ότι αυτό είναι αληθές, θα σας διηγηθώ μια παλαιά ιστορία. Υπήρξε κάποια γυναίκα μεταξύ των Ιουδαίων, η Άννα. Αυτή η Άννα υπέφερε από τη νόσο της ατεκνίας για πολύ χρόνο, και το ακόμη πιο οδυνηρό ήταν ότι η αντίζηλός της ήταν μητέρα πολλών παιδιών.

Από πού λοιπόν αντλούν τον καλλωπισμό τους; Ας ακούσουν και οι άνδρες και οι γυναίκες: όχι από τα βραχιόλια, ούτε από τα περιδέραια, ούτε από τους ευνούχους και τις υπηρέτριες και τα χρυσοποίκιλτα ενδύματα, αλλά από τους ιδρώτες υπέρ της αλήθειας. Διότι, λέει, αυτή κοπίασε πολύ για εμάς· όχι μόνο για τον εαυτό της ούτε για την προσωπική της αρετή, πράγμα που πολλές γυναίκες κάνουν και τώρα νηστεύοντας και κοιμώμενες στο χώμα, αλλά και για τους άλλους, αναλαμβάνοντας δρόμους αποστόλων και ευαγγελιστών. Πώς λοιπόν λέει: «Στη γυναίκα όμως δεν επιτρέπω να διδάσκει»; Την εμποδίζει από τη δημόσια προεδρία και από τον θρόνο μέσα στο ιερό βήμα, όχι από τον λόγο της διδασκαλίας. Επειδή, αν ίσχυε αυτό, πώς έλεγε σε εκείνη που έχει άπιστο άνδρα: «Διότι τι γνωρίζεις, γυναίκα, μήπως και σώσεις τον άνδρα σου;» Πώς επέτρεπε να νουθετεί τα παιδιά, λέγοντας: «Θα σωθεί όμως μέσω της τεκνογονίας, εάν επιμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη;» Πώς η Πρίσκιλλα κατηχούσε τον Απολλώ; Δεν το έλεγε λοιπόν αυτό για να εμποδίσει την ιδιωτική συζήτηση που γίνεται προς ωφέλεια, αλλά τη διδασκαλία ενώπιον όλων και σε δημόσιο ακροατήριο, η οποία αρμόζει στους διδασκάλους. Και όταν πάλι ο σύζυγος είναι πιστός και άρτια καταρτισμένος και ικανός να διδάσκει, εάν αυτή είναι σοφότερη, δεν την εμποδίζει να τον διδάσκει και να τον διορθώνει.

Διότι, εάν τα αναθρέψεις από την πρώτη τους ηλικία όπως ακριβώς πρέπει να ανατρέφονται, θα απολαύσουν ευεργεσία πολύ μεγαλύτερη από την πατρική προστασία. Και για να κατανοήσεις ότι αυτό το έργο, το να ανατρέφει δηλαδή κανείς τα παιδιά, ανήκει στις χήρες, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Εάν ανέθρεψε παιδιά»· και πάλι: «Θα σωθεί δε διά της τεκνογονίας» (δεν είπε, διά του ανδρός), «εάν παραμείνουν στην πίστη και την αγάπη και τον αγιασμό με σωφροσύνη». Εμφυτεύστε τους τον φόβο του Θεού από την πρώτη τους ηλικία, και αυτός θα τα διαφυλάξει περισσότερο από κάθε πατέρα· τούτο θα αποτελέσει τείχος άρρηκτο. Διότι, όταν ο φύλακας παραμένει εγκατεστημένος μέσα τους, δεν έχουμε καμία ανάγκη από εξωτερικά τεχνάσματα· όταν όμως εκείνος απουσιάζει, όλα τα εξωτερικά μέσα καθίστανται μάταια.

ΟΜΙΛΙΑ Θ΄. Η γυναίκα ας μαθαίνει με ησυχία, με κάθε υποταγή. Δεν επιτρέπω δε σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να ασκεί εξουσία στον άνδρα, αλλά να παραμένει στην ησυχία. Διότι ο Αδάμ πλάστηκε πρώτος, έπειτα η Εύα· και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, η δε γυναίκα, αφού απατήθηκε, έπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και την αγάπη και τον αγιασμό με σωφροσύνη.

Όπως ακριβώς λέει για τον Αδάμ, ότι «κατά το ομοίωμα της παραβάσεως του Αδάμ, ο οποίος είναι τύπος του μέλλοντος»· έτσι και εδώ το γυναικείο γένος υπέπεσε σε παράβαση, όχι το ανδρικό. Τι λοιπόν; Δεν έχει σωτηρία; Ναι, λέει, έχει. Και ποια είναι άραγε αυτή; Αυτή που επιτυγχάνεται διά των τέκνων· διότι βεβαίως δεν αναφερόταν στην Εύα όταν έλεγε: «Εάν παραμείνουν στην πίστη και την αγάπη και τον αγιασμό με σωφροσύνη». Σε ποια πίστη; Σε ποια αγάπη; Σε ποιον αγιασμό με σωφροσύνη; Είναι σαν να έλεγε: Μην είστε σκυθρωπές, γυναίκες, επειδή το γένος σας έχει κατακριθεί· σας έδωσε ο Θεός και άλλη αφορμή σωτηρίας, την ανατροφή των παιδιών· ώστε να σώζεστε όχι μόνο μέσω των εαυτών σας, αλλά και μέσω άλλων.

Παρατήρησε πόσα ζητήματα γεννώνται ταυτόχρονα. Η γυναίκα, λέει, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση. Ποια; Η Εύα. Αυτή, λοιπόν, θα σωθεί διά της τεκνογονίας; Δεν λέει αυτό, αλλά ότι η γυναικεία φύση θα σωθεί. Αυτή, πράγματι, δεν υπέπεσε σε παράβαση;

Ναι, έγινε· αλλά, ενώ η Εύα παρέβη την εντολή, το γυναικείο γένος θα σωθεί δια της τεκνογονίας. Γιατί όμως όχι και δια της προσωπικής του αρετής; Μήπως εκείνη απέκλεισε αυτό το ενδεχόμενο για τις άλλες; Τι γίνεται, λοιπόν, με τις παρθένους; Τι γίνεται με τις στείρες; Τι με τις χήρες, οι οποίες έχασαν τους άνδρες τους προτού γεννήσουν; Χάθηκαν; Δεν έχουν ελπίδα; Και όμως, οι παρθένες είναι αυτές που κατεξοχήν διαπρέπουν. Τι άραγε, λοιπόν, θέλει να πει;

Ας εγγράφεται στον κατάλογο των χηρών γυναίκα όχι μικρότερη των εξήντα ετών, η οποία υπήρξε σύζυγος ενός άνδρα και έχει καλή μαρτυρία για τα καλά της έργα. Είπε: «Ας μαθαίνουν πρώτα να δείχνουν ευσέβεια στον δικό τους οίκο και να ανταποδίδουν τις ευεργεσίες στους προγόνους (γονείς) τους»· είπε: «Εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη και την ηδυπάθεια, αν και ζει, είναι νεκρή»· είπε ότι: «Εάν κάποια δεν προνοεί για τους δικούς της, είναι χειρότερη από άπιστη»· είπε ποια είναι τα στοιχεία που, εάν δεν τα έχει, καθίσταται ανάξια να συμπεριληφθεί στον κατάλογο των χηρών· συνεπώς, εδώ αναφέρει τι πρέπει να έχει. Τι λοιπόν; Με βάση τα χρόνια της θα την εγκρίνουμε; Και τι είδους κατόρθωμα είναι αυτό; Διότι δεν είναι δικό της επίτευγμα το ότι έφτασε στην ηλικία των εξήντα ετών. Όχι μόνο με βάση την ηλικία, λέει, ούτως ώστε, ακόμη κι αν έχει ξεπεράσει εκείνη την ηλικία, εάν δεν έχει τα έργα, ούτε τότε να εγγράφεται στον κατάλογο. Το γιατί, βέβαια, ακριβολογεί τόσο πολύ σχετικά με την ηλικία, την αιτία την παραθέτει αργότερα, η οποία δεν προέρχεται από τον ίδιο, αλλά δόθηκε ως αφορμή από τις ίδιες τις χήρες. Εν τω μεταξύ, ας ακούσουμε τα παρακάτω: «Έχοντας», λέει, «καλή μαρτυρία για καλά έργα». Για ποια έργα; «Εάν ανέθρεψε παιδιά». Όντως δεν είναι μικρό έργο αυτό, η ανατροφή των παιδιών. Η ανατροφή των παιδιών, όμως, δεν είναι απλώς μόνο το να τρέφει κανείς τα παιδιά, αλλά και το να τα ανατρέφει όπως πρέπει, όπως ακριβώς λέει πιο πάνω: «Εάν παραμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό».

Διότι, επειδή ο όφις απάτησε την Εύα, και η Εύα παρεκίνησε τον Αδάμ να παραβεί την εντολή (και εκδόθηκε καταδικαστική απόφαση εναντίον και των δύο, και βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή, ακόμη και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν), για τον λόγο αυτόν τραυματίζεται η πλευρά, ώστε να μάθουμε ότι το πάθος του Χριστού δεν έφερε σωτηρία μόνο στους άνδρες, αλλά και στις γυναίκες. Διότι πρώτος πλάστηκε ο Αδάμ, έπειτα η Εύα. Και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού εξαπατήθηκε, υπέπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως μέσω της τεκνογονίας. Ποιας τεκνογονίας, αν όχι μέσω της τεκνογονίας της Μαρίας; Διότι αυτή γέννησε τον Σωτήρα Χριστό, χωρίς να συνευρεθεί με άνδρα, όπως μαρτυρεί ο Ησαΐας, αλλά επειδή την επισκίασε το Άγιο Πνεύμα, καθώς της ευαγγελίστηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ. Για αυτήν λοιπόν την αιτία πλήττεται και η πλευρά του Χριστού, ώστε και τα προαναφερθέντα να οικονομηθούν, και το μυστήριο του βαπτίσματος να κηρυχθεί, και η μέλλουσα χάρη να λάμψει. Διότι πηγάζει αίμα και ύδωρ από την πλευρά του Χριστού, ώστε να εξαλείψει το εναντίον μας χειρόγραφο της αμαρτίας, και με το αίμα Του να καθαριστούμε, και να ανακτήσουμε τον παράδεισο. Ω, τι μέγα μυστήριο!

Από τα οποία και κατά την ετήσια περίοδο τα ίδια ανακεφαλαιώνουμε, φέρνοντας ως μάρτυρα των λεγομένων τον θεσπέσιο Παύλο, ο οποίος έχει πει: «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό. Μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα», τη γυναίκα του Αδάμ, την αιτία του σφάλματος. Και πάλι ο ίδιος ο Απόστολος αναφέρει: «Ο Αδάμ δεν εξαπατήθηκε, αλλά η γυναίκα αυτού, η Εύα, αφού εξαπατήθηκε, έπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη», και όχι με ακολασία. Είπε, «Θα σωθεί διά της τεκνοποιίας», όχι όπως η Εύα γέννησε τον Κάιν, αλλά όπως η Παρθένος κυοφόρησε τον Χριστό· στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Δεν παύω να σας παρακαλώ και να ικετεύω και να εκλιπαρώ, ώστε πριν από όλα τα άλλα να διαπαιδαγωγείτε τα παιδιά σας. Διότι, εάν νοιάζεσαι για το παιδί σου, απόδειξέ το με αυτόν τον τρόπο· άλλωστε, έτσι εξασφαλίζεις και πνευματικό μισθό. Άκουσε τον Παύλο που λέει: «... εάν επιμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη». Και εάν εσύ ο ίδιος αναγνωρίζεις στον εαυτό σου μύρια κακά, παρ' όλα αυτά φρόντισε να βρεις κάποια παρηγοριά για τις δικές σου αμαρτίες.

Ας τους αφήσουμε, λοιπόν, να υπηρετούν, χωρίς να τους οδηγούμε σε κάποιον επίγειο ναό, όπως τον Σαμουήλ, αλλά στον ίδιο τον ουρανό μαζί με τους αγγέλους και τους αρχαγγέλους. Διότι το ότι θα διακονούν και θα υπηρετούν οπωσδήποτε μαζί με αυτούς όσοι έχουν ασπαστεί αυτή τη φιλοσοφία, είναι βεβαίως σε όλους φανερό. Και θα μεσιτεύσουν με μεγαλύτερη παρρησία όχι μόνο για τον εαυτό τους, αλλά και για εσάς. Διότι, αν κάποιοι βρήκαν κάποια παρηγοριά εξαιτίας των πατέρων τους, πολύ περισσότερο θα βρουν οι πατέρες εξαιτίας των παιδιών τους. Επειδή στην πρώτη περίπτωση υπήρχε μόνο το δικαίωμα της φύσης, ενώ στη δεύτερη υπάρχει και το δικαίωμα της ανατροφής, το οποίο είναι πολύ μεγαλύτερο από της φύσης. Και θα σας επιβεβαιώσω και τα δύο αυτά μέσα από τις θείες Γραφές. Διότι τον Εζεκία, ενώ ήταν ενάρετος και ευσεβής, επειδή δεν είχε αποκτήσει από τα δικά του κατορθώματα τόση παρρησία ώστε να σταθεί απέναντι σε τόσο μεγάλο κίνδυνο, ο Θεός είπε ότι θα τον σώσει χάρη στην αρετή του πατέρα του. Λέει δηλαδή: «Θα υπερασπιστώ αυτήν την πόλη για να τη σώσω για χάρη δική μου και για χάρη του Δαβίδ του δούλου μου». Επίσης, γράφοντας στον Τιμόθεο για τους γονείς, ο Παύλος έλεγε ότι: «Θα σωθούν μέσω της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη». Αλλά και τον Ιώβ, όπως τον επαίνεσε η Γραφή για τα άλλα, δηλαδή ότι ήταν δίκαιος, αληθινός και θεοσεβής, έτσι τον επαίνεσε και για τη φροντίδα του προς τα παιδιά του. Και η φροντίδα αυτή δεν συνίστατο στο να συγκεντρώνει χρυσό για αυτά, ούτε στο να τα κάνει ένδοξα και λαμπρά, αλλά σε τι;

«Δεν επιτρέπω σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα, αλλά να παραμένει εν ησυχία. Διότι ο Αδάμ πλάστηκε πρώτος, έπειτα η Εύα.» Επιθυμώντας να αποκόψει την αφορμή της πολυλογίας τους, δεν τους επιτρέπει ούτε να διδάσκουν. Διότι και αυτό αποτελεί κοσμιότητα, για την οποία μάλιστα μιλούσε, το να μη μιλούν δηλαδή καθόλου. Συγχρόνως όμως παραθέτει και την αιτία: επειδή μία φορά δίδαξε, κατέστρεψε τον άνδρα και τον κατέστησε ένοχο για την παρακοή. «Και ο Αδάμ δεν απατήθηκε, αλλά η γυναίκα, αφού απατήθηκε, περιέπεσε σε παράβαση. Θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας, εάν παραμείνουν στην πίστη, στην αγάπη και στον αγιασμό με σωφροσύνη.» Σε σύγκριση με τη γυναίκα, λέει ότι αυτός δεν απατήθηκε. Και πάλι, δεν ειπώθηκε για τον Αδάμ: «Είδε το δέντρο ότι ήταν καλό για βρώση», αλλά για τη γυναίκα. Και έφαγε, και έδωσε και στον άνδρα της, επομένως αυτός παρέβη την εντολή όχι επειδή ενέδωσε στην επιθυμία, αλλά επειδή πείστηκε από τη γυναίκα.

Αυτά δίδαξε η γυναίκα του Ιώβ· διότι έλεγε προς τον ίδιο της τον άνδρα: «Εγώ κατέληξα περιπλανώμενη και δούλη, περιφερόμενη από τόπο σε τόπο και από σπίτι σε σπίτι». Πολύ σωστά ονομάστηκε «περιπλανώμενη» (πλανήτις)· διότι είχε μέσα της τον πλάνο (τον διάβολο). Αλλά κανείς, παρακαλώ, στο εξής ας μην κατακρίνει την Εύα. Διότι η αγία Παρθένος Θεοτόκος διέγραψε την ντροπή της. Διότι, αν και παρεκτράπηκε και έγινε συνομιλητής του όφεως, εντούτοις μέσω της τεκνογονίας απέβαλε τον πόνο της ανομίας, όπως ακριβώς ανέφερε και ο Απόστολος λέγοντας: «Η γυναίκα, αφού απατήθηκε, έπεσε σε παράβαση, θα σωθεί όμως μέσω της τεκνογονίας». Ποιας τεκνογονίας; Τα παιδιά που γεννήθηκαν από τον ίδιο τον Αδάμ, και από αυτά εκείνοι που τα διαδέχθηκαν, έπειτα οι πατριάρχες, οι προφήτες, ο Δαβίδ, και κατά σάρκα ο Δεσπότης Χριστός, ο οποίος και αποδίωξε τη λύπη, και πλουσιοπάροχα δώρισε τη χάρη.

Εφόσον ο θεσπέσιος Παύλος λέει, «Ο Αδάμ δεν απατήθηκε, η δε γυναίκα, αφού απατήθηκε, έπεσε σε παράβαση· θα σωθεί όμως διά της τεκνογονίας» και τα εξής, πώς πρέπει να κατανοήσουμε το ότι δεν απατήθηκε ο Αδάμ και μάλιστα το ότι η γυναίκα θα σωθεί διά της τεκνογονίας; Προτρέποντας ο Παύλος, ο οποίος έγινε τα πάντα για τους πάντες, στο ότι η γυναίκα πρέπει να υποτάσσεται στον άνδρα και να μαθαίνει μάλλον παρά να επιχειρεί να διδάσκει, μέσα από πολλά άλλα σε άλλα σημεία απέδειξε ότι η προτροπή αυτή είναι και δίκαιη και συμφέρουσα. Έτσι και τώρα, διότι, όπως λέει, πρώτος πλάστηκε ο άνδρας προ της γυναίκας, και έπειτα προσθέτει και τη μεγαλύτερη αιτία, «και ο Αδάμ δεν απατήθηκε», δηλαδή δεν έγινε ο ίδιος η αρχή της απάτης, αλλά η γυναίκα, η οποία άνοιξε το στόμα της στο δόλωμα και πιάστηκε στο αγκίστρι της απάτης, και έτσι μεταβίβασε την πληγή και τη βλάβη από αυτήν στον άνδρα. Επομένως, λέει, είναι ακατάλληλο για τη γυναίκα το να διδάσκει· διότι, όταν παρασύρθηκε στο να διδάξει, έβγαλε τον γενάρχη μας από τον παράδεισο.

Το «σωθήσεται δε διά της τεκνογονίας», δηλαδή η γυναίκα, ήτοι η φύση των γυναικών —και γι' αυτό εξάλλου το ρητό μετέβαλε την Εύα στη λέξη «γυναίκα»— ορισμένοι λένε ότι ο απόστολος ονόμασε τεκνογονία την πρόνοια και τη φροντίδα για τα τέκνα, μέσω της οποίας και τα ίδια, στηριζόμενα στην πίστη και την αγάπη, θα κατορθώσουν από κοινού τον αγιασμό και τη σωφροσύνη, και οι μητέρες που τα διαπαιδαγωγούν στις αρετές προφανώς θα μελετούσαν και θα έπρατταν τα ίδια, διαλύοντας μέσω αυτών την αιτία της παραβάσεως. Διότι αυτό είπε ο δάσκαλος της οικουμένης, λέγοντας «σωθήσεται δε διά της τεκνογονίας». Επειδή πράγματι η διαπαιδαγώγηση και η θεοφιλής πρόνοια και φροντίδα για τα τέκνα αποτελεί μεγάλο δικαίωμα ικανό να ανακαλέσει τη σφαλερή διδασκαλία της Εύας προς τον Αδάμ. Δίδαξα τον άνδρα με τρόπο σφαλερό; Όμως με ασφάλεια διαπαιδαγωγώ και ανατρέφω τα τέκνα. Εκείνο καταδικάζει; Αυτό πώς δεν θα αποτελούσε, ιδίως ενώπιον ενός δίκαιου και φιλάνθρωπου κριτή, αφορμή για συγγνώμη και κατόρθωμα που αντισταθμίζει το πταίσμα, απαλλάσσοντας από την καταδίκη; Γι' αυτό η γυναικεία φύση, εμμένοντας σε αυτή την τεκνογονία και φροντίζοντας για αυτήν, διαλύει και αποβάλλει την αιτία και την καταδίκη που προήλθε από την απάτη.

Αλλά βέβαια, έτσι και αυτοί, όχι άστοχα νομίζω, ανυψώνουν το γράμμα προς την πνευματική θεωρία. Άλλοι πάλι ιερολογούν την τεκνογονία με τρόπο ιερότερο και θεοπρεπέστερο ως τη γέννηση του Σωτήρος μας από την Παρθένο, μέσω της οποίας τεκνογονίας όχι μόνο δοξάστηκε η φύση των γυναικών και αποτίναξε την ύβρι και την καταδίκη που προήλθε από την απάτη, εφόσον αυτές επιδιώκουν «πίστη και αγάπη και αγιασμό», που είναι καρπός της σωφροσύνης, αλλά και ολόκληρο το γένος ανακλήθηκε από την πτώση με τα οικεία και εκούσια πάθη του Τεχθέντος, και αξιώθηκε πολύ πιο θείας κληρονομιάς και απόλαυσης από ό,τι πριν εκπέσει.

Θέλεις δε μάλλον να κατανοήσεις πώς η γυναίκα διέφυγε την καταδίκη της απάτης μέσω της προαναφερθείσας τεκνογονίας και έλαβε το δώρο της άφεσης; Εκείνες που προηγουμένως είχαν υποκύψει στη γλώσσα του φιδιού που ψιθύριζε, όταν προήλθε αυτή η ιερή και πραγματικά καινούργια κάτω από τον ήλιο τεκνογονία, αφού αντιτάχθηκαν στις γλώσσες των τυράννων που ρητόρευαν την ασέβεια και αφού υπερίσχυσαν τιμωριών που ήταν φρικτό όχι μόνο να τις δει κανείς ή να τις υποστεί, αλλά ακόμη και να τις περιγράψει, σε πολλά ζητήματα πολλές φορές έφεραν εις πέρας άθλους και αγώνες όχι κατώτερους από αυτούς των ανδρών, και αναδείχθηκαν δάσκαλοι της ευσέβειας όχι μόνο γυναικών, αλλά και ανδρών, και υπέστησαν τις πικρές τιμωρίες υπέρ του Χριστού, καθώς και τους θανάτους και τις σφαγές, με φρόνημα γενναίο, ατρόμητο και γεμάτο χαρά.

Θα σωθεί δε διά της τεκνογονίας της αγίας Μαρίας. Διότι αυτή γέννησε τον Σωτήρα Χριστό, χωρίς να συνευρεθεί με άνδρα, όπως μαρτυρεί ο Ησαΐας, αλλά με την επισκίαση του Αγίου Πνεύματος, όπως ευαγγελίστηκε ο αρχάγγελος Γαβριήλ. Για αυτήν την αιτία, λοιπόν, πλήττεται και η πλευρά του Χριστού, ώστε και τα προειρημένα να οικονομηθούν, και να κηρυχθεί το μυστήριο του βαπτίσματος, και να λάμψει η μέλλουσα χάρη. Διότι πηγάζει αίμα και ύδωρ από την πλευρά του Χριστού, ώστε και το εναντίον μας χειρόγραφο της αμαρτίας να εξαλείψει, και με το αίμα Του να καθαριστούμε, και να ανακτήσουμε τον παράδεισο.