Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:4

Κατά τον ίδιο τρόπο πρέπει να νοηθεί και να κατανοηθεί και η ουσιώδης θέληση· διότι μία και μόνη είναι, σε κάθε λογική και νοερή φύση, η θελητική και επιθυμητική της έξη και δύναμη· έπειτα όμως και η περιεκτική θέληση διακρίνεται και προέρχεται, κατά τον τρόπο της περιεκτικής ενέργειας, και ονομάζεται πολλά και διαφορετικά θελήματα. Εννοώ το εξής: ως γενικώτατο, κυριώτατο και περιεκτικώτατο θέλημα της θείας φύσεως γνωρίζουμε το ότι θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αληθείας· από αυτό λοιπόν το περιεκτικώτατο θέλημα γνωρίσαμε ότι προήλθαν διάφορα θελήματα του Θεού. Με ιδιαίτερο θέλημα για σωτηρία ο Θεός έδωσε νόμο στον Αδάμ· με θέλημα νομοθέτησε στον Νώε· με θέλημα έδωσε στον Αβραάμ την περιτομή ως σημείο θεοσέβειας· με θέλημα έγραψε στον Μωυσή νόμο προς ευσέβεια· με θέλημα ανέδειξε προφήτες προς σωτηρία· με θέλημα αγαθότητας, για να σώσει όλους τους ανθρώπους, ήλθε επάνω στη γη και, σαρκωθείς, ενανθρώπησε ο Δεσπότης των όλων, ο Θεός Λόγος. Και έτσι, με αυτόν τον τρόπο, θα κατανοήσεις, συνετέ, τα πολλά και διαφορετικά θελήματα του Θεού που αναφέρονται στη θεία Γραφή, όπως όταν λέγει ο Θεός: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου, ο οποίος θα κάνει όλα τα θελήματά μου», και το «Γνώρισε τις οδούς του στον Μωυσή, στους υιούς Ισραήλ τα θελήματά του», και το «Στη σύναξη των ευθέων και στην κοινότητά τους μεγάλα είναι τα έργα του Κυρίου, εξερευνημένα ως προς όλα τα θελήματά του». Και, αν πρέπει, ακολουθώντας τον κανόνα των ενεργειών που διατύπωσε για τον Θεό ο μακάριος Διονύσιος, να μιλήσουμε έτσι, βλέπονται στον Θεό θεία θελήματα, όπως και θείες ενέργειες· προνοητικά θελήματα, όπως και προνοητικές ενέργειες· νοερά θελήματα, όπως και νοερές ενέργειες· παιδευτικά θελήματα, προστακτικά θελήματα, παραινετικά θελήματα, παρακλητικά θελήματα· και όλα αυτά γίνονται και νοούνται από τον Θεό για σωτηρία και επιστροφή των ανθρώπων, από Αυτόν που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αληθείας.

Το μεν προηγούμενο θέλημα του Θεού, το οποίο ονομάζεται και ευδοκία και είναι γι' αυτόν πολυπόθητο δείπνο, είναι το να σωθούν οι άνθρωποι, να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, να επιστρέψουν και να ζήσουν· το δε δεύτερο είναι το να κολαστούν αυτοί που επισύρουν στους εαυτούς τους την κόλαση. Το πατρικό λοιπόν θέλημα ο Χριστός το ονόμασε δική του τροφή. Αυτό συνεπώς ονομάζεται εδώ δείπνο του Θεού, καθώς οι άνθρωποι λαμβάνουν εκείνο που ο καθένας επιθύμησε μέσω των έργων του, είτε τη βασιλεία είτε την τιμωρία. Με τη βρώση δε των σαρκών σημαίνεται ο αφανισμός όλων των σαρκικών και η έκλειψη των ονομάτων της εξουσίας πάνω στη γη. Μνημονεύει δε τους ίππους, όχι με την έννοια ότι αυτοί πρόκειται να αναστηθούν, αλλά επειδή δια μέσου αυτών αινίσσεται είτε τους θηλυμανείς είτε τους κατώτερους στην πονηρία είτε και τα δύο, ενώ δια μέσου των αναβατών τους υπονοεί εκείνους που προεξάρχουν στην κακία. Αυτό άλλωστε αποσαφήνισε παρακάτω λέγοντας: «και ελεύθερων και δούλων, και μεγάλων και μικρών», υπονοώντας δια μεν των ελεύθερων και μεγάλων εκείνους που αμαρτάνουν μάλλον με εξουσιαστικό τρόπο, δια δε των δούλων και μικρών εκείνους που σφάλλουν λιγότερο, είτε ως προς την πρόθεση είτε ως προς την ηλικία είτε λόγω αδυναμίας.

Είθε, εφόσον τα επιθυμούμε αυτά, υποκινούμενοι από τη θέα και την απόλαυσή τους, να τα αποκτήσουμε με φλογερό πόθο για την τήρηση των θείων εντολών μέσα σε μακροθυμία, πραότητα, ταπεινοφροσύνη και καθαρότητα καρδιάς. Από την οποία γεννιέται προσευχή απερίσπαστη και αθόλωτη, η οποία παρουσιάζει τον νου γυμνό από κάθε υλική έννοια στον Θεό, τον επόπτη των κρυφών, αδιάφθορο από δαιμονικές απάτες και προσβολές. Διότι ο απατεώνας εχθρός επιθυμεί διακαώς, κατά τις δεήσεις της καρδιάς προς τον Θεό, να ενωθεί μαζί της με τρόπο μοιχικό και να σπείρει φθοροποιά σπέρματα που την αποσπούν από τη θεία ένωση, ώστε να μην αναφλεγεί κατά την ενασχόλησή της με αυτήν φωτιά που θα καταναλώσει τα τεχνάσματά του —διότι ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον—, και καθιστά την ψυχή που συνομιλεί μαζί Του με καθαρότητα και διαύγεια, έστω κι αν είναι παγωμένη από τις αμαρτίες, θερμή και ικανή να παράγει φωτιά κατακαίουσα για τους δαίμονες· όπως ακριβώς και ο ήλιος, όταν λάμπει δυνατά σε γυάλινο σκεύος γεμάτο με νερό, εξάγει από εκεί φωτιά μέσω κάποιας αντανάκλασης και διάθλασης, εφόσον βέβαια και εμείς παρουσιάσουμε τον ναό του Πνεύματος καθαρό σαν γυαλί, και όχι πήλινο ή οστράκινο και ανεπίδεκτο της θείας ακτίνας, ενώπιον του ήλιου της δικαιοσύνης, ο οποίος, θέλοντας να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, ακτινοβολεί σε όλους ανεμπόδιστα τη χάρη της δικής του αίγλης.

Κατά την οικονομία δε του Θεού, ο οποίος θέλει να σωθεί κάθε άνθρωπος και να έλθει σε επίγνωση της αλήθειας, φανερώνοντας τα θαυμάσιά Του σε όλους όσοι πιστεύουν σε Αυτόν αληθινά. Αφού δε ο Χριστιανός πήρε όλη την περιουσία του, όπως έχει προαναφερθεί, απέμεινε μόνο η εικόνα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, καθώς την είχε λησμονήσει μέσα στο κελί.

Αυτό δε το οικονόμησε η χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, όπως τουλάχιστον εγώ έχω πειστεί, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φθάσουν στην επίγνωση της αλήθειας, φανερώνοντας τα θαυμάσιά του σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, προς έλεγχο των ασεβών και στηριγμό των πιστών. Αναζητούσε λοιπόν ο χριστιανός, όπως ανέφερα, μεγαλύτερη κατοικία, και αφού βρήκε κάποια έξω από την πόλη, μετοίκησε εκεί με χαρά μαζί με όλα τα υπάρχοντά του, και αναχωρώντας, κατά θεία οικονομία, άφησε πίσω του την εικόνα του Κυρίου, όπως προείπα.

Επειδή παραπίκραναν τα λόγια του Θεού. Μη αποδεχόμενοι καθόλου τον θείο νόμο, αλλά παραδίδοντας τους εαυτούς τους στους σοφούς του αιώνος τούτου. Και παρόξυναν τη βουλή του Υψίστου. Και ποια ήταν η βουλή του Υψίστου, παρά το να θέλει Αυτός να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας;

Διότι αυτός είναι ο σκοπός του Θεού, το να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φθάσουν στην επίγνωση της αλήθειας. Γι' αυτόν τον λόγο, στους μεν αμαρτωλούς πολλές φορές χαρίζει μακροζωία, δίνοντάς τους αφορμή για μετάνοια, ώστε να επιστρέψουν έστω και στο βαθύ γήρας, όπως οι εργάτες της ενδέκατης ώρας· τους δε δικαίους πολλές φορές τους αρπάζει ενώ είναι ολιγόχρονοι, για να μην, όπως λέει ο Σολομών, διαφθείρει η κακία τη σύνεσή τους ή απατήσει ο δόλος την ψυχή τους, καθώς, φθάνοντας στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, συμπλήρωσαν μακρά έτη. Διότι η ψυχή τους ήταν αρεστή στον Κύριο.

Και πάνω απ' όλα αυτά, να θυμάσαι ότι δεν θα παραμείνεις για πολύ στο σώμα, και φρόντισε να πεις με παρρησία εκείνη την ώρα: «Προετοιμάστηκα και δεν ταράχθηκα». Αδελφέ, χωρίς κόπο δεν είναι δυνατόν να ζήσει κανείς, και χωρίς αγώνα κανείς δεν στεφανώνεται. Πάλεψε για να σωθείς αγωνιζόμενος και ο Θεός θα σε βοηθήσει, «Εκείνος που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας». Αυτός θα σε ελεήσει, τέκνο μου, ώστε να προσέλθεις με μακροθυμία στο έργο Του, διότι δικό Του είναι το έλεος και η δύναμη και η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, μας έδωσε ο Θεός μέσω των θείων Γραφών, όπως και οι Πατέρες, την οδό της σωτηρίας, λέγοντας: «Ρώτησε τον πατέρα σου και θα σου αναγγείλει, τους πρεσβυτέρους σου και θα σου πουν.» Ώστε, αν θέλεις να μην πλανηθείς με το πρόσχημα της ταπεινώσεως, για να μην απομακρυνθείς από εκεί που αντλείς ωφέλεια, χωρίς ερώτηση και χωρίς πνευματικούς Πατέρες να μην κάνεις τίποτα, και έτσι δεν πρόκειται να πλανηθείς χάριτι του Θεού, «ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.» Ο ίδιος αδελφός είπε στον Γέροντα: Ο λογισμός μού λέει ότι, εάν φύγω κάπου και ησυχάσω, θα φτάσω σε τέλεια ησυχία. Διότι είμαι χρεώστης πολλών αμαρτιών και θέλω να ελευθερωθώ από αυτές. Πώς λοιπόν να πράξω, Πάτερ;

Παρακάλεσα Αυτόν «που δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει αυτός και να ζήσει», ώστε να σε κατατάξει σε αυτό μαζί με τους σωζομένους. Και ελέησε και εσένα μετά από εμένα, και αμέσως σε κατέταξε, Αυτός «που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.» Δωρεάν, λοιπόν, το έλαβες. Σε σένα, επομένως, εναπόκειται το να βρίσκεσαι ή να μη βρίσκεσαι σε μια τέτοια καταγραφή. Εφόσον, λοιπόν, εσύ το θέλεις, σε βοηθά Εκείνος που λέει: «Εάν θελήσετε και με εισακούσετε, θα φάτε τα αγαθά της γης» και τα εξής. Ιδού, σου τα είπα, πρόσεχε να μην εκπέσεις από μια τέτοια στράτευση, μήπως και νοσήσεις από ανίατο τραύμα. Διότι, εάν εκπέσεις από αυτήν, ούτε στον κόσμο θα είσαι χρήσιμος. Ο Κύριος να σε σκεπάσει από τον πονηρό και να σε διασώσει για την αιώνια ζωή. Αμήν. Τέκνο μου, «άφησε λοιπόν τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς», και βλέπεις πώς δοξάζεται ο Θεός στη σύναξη των αγίων.

Παρακάλεσε δε και τον κύριο αββά να μην καθυστερεί τόσο πολύ να μας δει, διότι τον αγαπώ σφόδρα, αλλά έχω και ανάγκη από τον στηριγμό του. Απόκριση Ιωάννου: Εάν για εμάς τους ελαχίστους έγραψε η αγάπη σου ότι δεν θέλουμε να χαθεί κανείς, τι έχεις να πεις για Εκείνον που ορκίστηκε στον εαυτό Του ότι «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, δεν θέλω τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά να επιστρέψει και να ζήσει», για τον οποίο μαρτυρεί ο Απόστολος λέγοντας: «Ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας;» Αδελφέ, μη διστάσεις να προσέλθεις στον Ιησού λέγοντας: «Επιστάτα, σώσε μας, χανόμαστε», και θα δεις τι θα πράξει εναντίον των εχθρών. Ικέτευέ Τον λέγοντας: «Κύριε ο Θεός μου, δείξε την από μέρους Σου εκδίκηση σε αυτούς, διότι προς Εσένα ύψωσα την ψυχή μου». Όσο για το ότι επιτρέπει να έρχονται θλίψεις και πειρασμοί, δεν υπάρχει ανάγκη να σου γράψω, αφού γνωρίζεις τι λέει ο Απόστολος για αυτό και ποιο θα είναι το τέλος της υπομονής. Ας μην αποκάμουμε, αγαπητέ μου αδελφέ, διότι ο Κύριος που φροντίζει για εμάς είναι μέγας στο να μας προστατεύει. Διότι, για να μας ενθαρρύνει, έλεγε: «Εγώ είμαι, μη φοβάστε». Και πάλι: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Ας μην αμελήσουμε, λοιπόν, να πέφτουμε ενώπιόν Του και να παρακαλούμε την αγαθότητά Του, διότι Εκείνος κάνει «πολύ περισσότερα από όσα ζητούμε ή κατανοούμε».

Ερώτηση: Εάν κάποιος παραμείνει στο κοινόβιο, με ποιον τρόπο σώζεται; Και τι περισσότερο έχει αυτός που κατοικεί σε τόπο όπου βρίσκονται οι άγιοι Πατέρες; Απόκριση: Εάν κάποιος πεθάνει στη μονή με ταπεινοφροσύνη και υπακοή, αυτός σώζεται δια του Χριστού. Διότι ο Κύριος Ιησούς δίνει λόγο υπερασπιζόμενός τον. Εάν όμως έχει δικό του θέλημα και ορισμένες φορές υποκρίνεται υπακοή και ταπείνωση, αυτό υπόκειται στην κρίση του Θεού. Εκείνον δε που ζει για την ανάπαυση του σώματος και όχι για την ωφέλεια της ψυχής ακολουθώντας το δικό του θέλημα, αυτόν πρέπει να τον παρακαλεί κανείς μια και δυο φορές, για χάρη Εκείνου «που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας». Εάν όμως επιμένει στο δικό του θέλημα, να τον ανέχεστε μέχρις ότου ντραπεί ή αποχωρήσει από μόνος του. Εάν όμως προκαλεί βλάβη στους αδελφούς, προειδοποίησέ τον λέγοντας: Εάν επιμείνεις σε αυτήν την πράξη, δεν μπορείς να παραμείνεις εδώ με τους αδελφούς. Διότι από τη φύση των πραγμάτων δεν είναι δυνατόν να ανεχθεί κανείς την ανάπαυση του ενός και να βλάψει πολλούς. Εκείνος όμως που παραμένει στη μονή με αγαθή πίστη και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, λαμβάνει προστασία από τον Θεό και οικοδομείται πνευματικά. Και όποιος κοιμηθεί έχοντας αυτήν τη βιοτή, βρίσκει ανάπαυση. Το πλεονέκτημα του να κατοικεί κανείς στον τόπο όπου βρίσκονται οι άγιοι Πατέρες, συνίσταται στο να έχει πίστη στην αγαθή πράξη και να πιστεύει στη δύναμη των Πατέρων, διότι «πολύ ισχύει η προσευχή του δικαίου όταν γίνεται με θέρμη», κάτι το οποίο δεν βρίσκει κανείς παντού.

Αν κάποιος διδάσκει χωρίς να έχει πνευματική δύναμη, ο λόγος του δεν μεταδίδει εσωτερική βεβαιότητα αλλά μένει άκαρπος. Και όταν δεν προσφέρεις καμία ωφέλεια, ποια η ανάγκη να μιλάς; Αν όμως οπωσδήποτε θέλεις να βοηθήσεις, μίλησε μέσα στην καρδιά σου στον Θεό που γνωρίζει τα κρυπτά, ο Οποίος έχει και τη δύναμη να πράξει περισσότερα από όσα Του ζητάμε, και Εκείνος θα ενεργήσει σύμφωνα με το θέλημά Του σε όσους κλονίζονται, και εσύ θα βρεις ταπείνωση μέσα από αυτό. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος χρησιμοποιώντας την εξουσία του ρίξει κάποιον άδικα στη φυλακή, και κάποιος άλλος, βλέποντας αυτό που συμβαίνει αλλά μη μπορώντας να αντιμιλήσει ή να υπερασπιστεί τον άνθρωπο αυτόν, πάει κρυφά και το πει σε κάποιον πιο δυνατό, και αυτός, ενεργώντας με τη δική του εξουσία, τον βγάλει έξω, με αποτέλεσμα αυτός που τον φυλάκισε να ταράζεται μη γνωρίζοντας ποιος το κατήγγειλε. Το ίδιο συμβαίνει και εδώ. Ας πλησιάσουμε τον Θεό προσευχόμενοι υπέρ της πίστεως και υπέρ των αδελφών μας με δέηση από τα βάθη της καρδιάς, και Εκείνος που ορκίστηκε στον εαυτό Του ότι «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας» και της ζωής, θα ενεργήσει και για εκείνους σύμφωνα με το θέλημά Του.

Ερώτηση: Άραγε είναι καλό να δίνουμε ευλογία των Πατέρων σε αλλοεθνή άνθρωπο ή σε φτωχό; Απάντηση: Μη διστάσεις να παράσχεις την ευλογία σε φτωχό, διότι είναι ελεημοσύνη, ούτε όμως και σε αλλοεθνή, διότι η ευλογία σε τίποτα δεν βλάπτεται από τον αλλοεθνή. Αντιθέτως, μάλλον τον ευλογεί, και συμβαίνει μέσω της ευλογίας, η οποία έχει τη δύναμη του Θεού, να έλθει και εκείνος σε επίγνωση της αλήθειας. Διότι κάποιος Φιλήμων, αυλητής, επειδή επρόκειτο να προσφέρει θυσία αντί του αγίου μάρτυρα Απολλωνίου και θέλοντας να μην γίνει αντιληπτός από όσους έβλεπαν, φόρεσε το ένδυμά του, και μέσω της δυνάμεώς του μεταστράφηκε και έγινε και ο ίδιος μάρτυρας.

Δεν ματαίωσε λοιπόν ο Θεός τον κόπο σου, μη γένοιτο! Αλλά Εκείνος, «ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας», θέλει να εισέλθεις στην τελειότητα. Διότι είπε στους Αποστόλους: «Τότε να πείτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι». Και έτσι ας κρατήσουμε τους εαυτούς μας, και θα μας δείξει το έλεός Του χάριν του ονόματός Του που έχει επικληθεί επάνω μας. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Αμήν. Ο ίδιος παρακάλεσε τον ίδιο μεγάλο Γέροντα να προσευχηθεί υπέρ αυτού, για να του χαρίσει ο Θεός προκοπή. Απόκριση του Βαρσανουφίου: Αδελφέ, παρακάλεσε την αγαθότητα «εκείνου που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας», να σου δώσει πνευματική εγρήγορση, η οποία ανάβει το πνευματικό πυρ, το οποίο ήρθε να ρίξει στη γη ο Δεσπότης του ουρανού και της γης. Και συμπαρακαλώ κι εγώ κατά τη δύναμή μου, να σου τη χαρίσει ο Θεός, ο οποίος με χαρά παρέχει σε όλους όσους ζητούν με πόνο και πόθο. Και αν έρθει, θα σε οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Φωτίζει τα μάτια, ανορθώνει τον νου, εξορίζει τον ύπνο της χαυνότητας και της αμέλειας. Στιλβώνει τα σκουριασμένα στο χώμα της ραθυμίας όπλα. Λαμπρύνει τα ρούχα που λερώθηκαν κατά την αιχμαλωσία των βαρβάρων. Και σε κάνει να μισήσεις τα βδελύγματα των πτωμάτων τους και να ποθήσεις να χορτάσεις από την πνευματική θυσία, η οποία προσφέρθηκε μέσω του μεγάλου μας αρχιερέα, για την οποία άκουσε ο Προφήτης ότι καθαρίζει αμαρτίες και αφαιρεί ανομίες, σε όσους πενθούν χαρίζεται, στους ταπεινούς δωρίζεται, στους άξιους εναποτίθεται. Και ζωή αιώνια μέσω αυτής κληρονομούν, στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

Και ταπεινώσου στα πάντα και θα βρεις τη χάρη του Θεού. Εάν τα μάθεις αυτά, ο Θεός σε βοηθά να βρεις δύναμη. Διότι αυτό είναι το θέλημά Του, «να σωθεί κάθε άνθρωπος και να έλθει σε επίγνωση της αλήθειας». Απόκριση του ιδίου προς τον ίδιο:

Ερώτηση 248. Εάν ο Κύριος δίνει σοφία, και από το πρόσωπό Του προέρχεται η γνώση και η σύνεση· και εάν διά του Πνεύματος, σε άλλον μεν δίνεται λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσης· πώς επιπλήττει τους μαθητές ο Κύριος, λέγοντας: «Ακόμη και εσείς είστε ασύνετοι;» και πώς ο Απόστολος μέμφεται κάποιους ως ασύνετους; Απόκριση. Εάν κάποιος γνωρίζει την αγαθότητα του Θεού, ο Οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, και έχει γνωρίσει τη μέριμνα του Αγίου Πνεύματος κατά τη διανομή και την ενέργεια των χαρισμάτων του Θεού, αυτός κατανοεί ότι η βραδύτητα της σύνεσης δεν οφείλεται σε απροθυμία του Ευεργέτη, αλλά στην απιστία των ευεργετουμένων.

Έχοντας κατανοήσει αυτά και τα παρόμοια μέσα στις θεόπνευστες Γραφές, με τη χάρη του αγαθού Θεού, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας, και ο οποίος διδάσκει στον άνθρωπο τη γνώση· και αφού γνώρισα τη φρικτότατη αιτία μιας τέτοιας διαφωνίας των πολλών, τόσο μεταξύ τους όσο και προς τις εντολές του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· αφού διδάχθηκα εκείνη τη φοβερή καταδίκη μιας τόσο μεγάλης παρανομίας, και αφού πληροφορήθηκα ότι κάθε παρακοή σε οποιοδήποτε κρίμα του Θεού τιμωρείται εξίσου· έχοντας επιπλέον κατανοήσει και εκείνη τη φοβερή καταδίκη εναντίον όσων δεν αμάρτησαν μεν, αλλά εντούτοις γεύτηκαν την οργή, επειδή δεν επέδειξαν τον αγαθό ζήλο εναντίον όσων είχαν αμαρτήσει, παρόλο που πολλές φορές δεν είχαν καν συναινέσει στο αμάρτημα· θεώρησα αναγκαίο, αν και καθυστερημένα, επειδή πάντοτε περίμενα εκείνους που έχουν αναλάβει τον ίδιο αγώνα της θεοσέβειας και επειδή δεν είχα εμπιστοσύνη μόνο στον εαυτό μου, αλλά ίσως όχι άκαιρα πλέον, τώρα τουλάχιστον, προς υπενθύμιση σε εκείνους που αγωνίζονται τον αγώνα της θεοσέβειας, αφού συγκέντρωσα από τις θεόπνευστες Γραφές όσα δυσαρεστούν τον Θεό και όσα Τον ευαρεστούν, να τα παραθέσω, όσο μπορώ, με τις κοινές ευχές όλων. Ώστε να αξιωθούμε, με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία του Αγίου Πνεύματος, έχοντας απομακρυνθεί από τη συνήθεια των δικών μας θελημάτων και από την τήρηση των ανθρώπινων παραδόσεων, και ακολουθώντας πιστά το Ευαγγέλιο του μακάριου Θεού Ιησού Χριστού, του Κυρίου μας, και αφού ζήσουμε στον παρόντα καιρό ευάρεστα σε Αυτόν, μέσα από την πιο έντονη απομάκρυνση από τα απαγορευμένα και την πιο επιμελή εφαρμογή των όσων προστάζει, να μπορέσουμε στον μέλλοντα αιώνα της αθανασίας να αποφύγουμε την οργή που έρχεται πάνω στους υιούς της απείθειας, και να βρεθούμε άξιοι της αιώνιας ζωής και της επουράνιας βασιλείας, που έχει υποσχεθεί ο Κύριος Ιησούς Χριστός σε όλους όσους φυλάττουν τη διαθήκη Του και θυμούνται τις εντολές Του για να τις εφαρμόσουν.

Έπειτα στρέφει τον λόγο προς τις θυγατέρες της άνω Ιερουσαλήμ. Και ο λόγος αυτός είναι μια παράκληση που προσφέρεται με όρκο, ώστε να πλεονάζει και να αυξάνεται διαρκώς η αγάπη, μέχρις ότου κάνει ενεργό το θέλημά Του, Εκείνος που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Με το αριστερό χέρι, όπως φαίνεται, υπονοεί τα αγαθά του παρόντος βίου, των οποίων την απόλαυση ήδη έχει, ενώ με το δεξί, την προσδοκία των μελλοντικών αγαθών που εμπεριέχονται στις επαγγελίες. Των οποίων η χρήση, όπως ειπώθηκε, αναφέρει ότι εναπόκειται στις επαγγελίες και τις ελπίδες. Εύστοχο είναι και το ότι αναφέρει πως με το δεξί χέρι αγκαλιάζεται, ενώ στο αριστερό αναπαύεται το κεφάλι. Διότι τα πράγματα του παρόντος βίου, ακόμη και αν θεωρούνται πολύ χρήσιμα και περίβλεπτα, πρέπει να υποτάσσονται στην κεφαλή της τέλειας ψυχής, παρέχοντας στο σώμα μόνο την αναγκαία χρήση, όπως το προσκεφάλαιο στο κεφάλι.

Πρέπει δε να παρατηρήσουμε πώς, αν και φαινόταν στους ακροατές ως άνθρωπος και με σάρκα, δεν λέει «σε εμένα είναι το φως», αλλά «εγώ είμαι το φως», για να μην κόψει κανείς τον Χριστό σε δυάδα υιών μετά την οικονομία της ενανθρώπησης. Διότι ένας είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, όπως λέει ο Παύλος, και πριν από τη σάρκα και μετά τη σάρκα, και ένας και μόνος αληθινά Υιός ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος, ακόμη και όταν έγινε άνθρωπος, χωρίς να τεθεί κατά μέρος ο ναός που ελήφθη από τη γυναίκα. Διότι δικό του είναι το σώμα, και το να τον διαιρεί κανείς καθόλου μετά τη σάρκωση, ως προς τον λόγο της υιότητας, δεν στερείται βλασφημίας. Όμως πρέπει να γνωρίζουμε ότι, ακόμη κι αν λέμε πως σαρκώθηκε, δεν εννοούμε ότι ο Λόγος του Θεού περιβλήθηκε μόνο με σάρκα, αλλά με το όνομα της σάρκας εννοούμε ολόκληρο τον άνθρωπο. «Εκείνος που με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής». Τους προτρέπει πάλι από παντού να αγαπούν να αναζητούν το ωφέλιμο, και να προτιμούν μάλλον να παιδαγωγούνται από τα δικά του προστάγματα, παρά, επιλέγοντας να ακολουθούν τη δική τους άγνοια, να στερηθούν την ίδια την αιώνια ζωή. Υποδεικνύει δε πόσο μεγάλο όφελος θα υπάρξει σε όσους γίνουν υπάκουοι σε αυτόν, επειδή ακριβώς είναι εκ φύσεως αγαθός και «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι» και «να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας».

Όλα αυτά, λοιπόν, λέει, τα συζήτησα μαζί σας για να υπάρχει η δική μου χαρά μέσα σας, δηλαδή, για να θέλετε να ευφραίνεστε μόνο με εκείνα με τα οποία ευφραίνομαι κι εγώ, για να αποκτήσετε ανδρεία εν όψει των αγώνων, και, έχοντας περιζωστεί την ελπίδα για αυτούς που σώζονται, έστω κι αν συμβεί να υποστείτε κάτι εξαιτίας αυτού, να μην καταπέσετε μάλλον σε αδρανή ακηδία, αλλά να χαίρεστε τότε πιο πλούσια, επειδή και μέσω εσών εκπληρώνεται το θέλημα Εκείνου που «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας». Διότι για αυτά χαιρόμουν κι εγώ και θεωρούσα τους κόπους πάρα πολύ γλυκούς. Όταν λοιπόν, λέει, επιλέξετε να έχετε τέτοιου είδους χαρά, την οποία θεώρησα ότι αρμόζει σε μένα, τότε θα την έχετε τέλεια και ολοκληρωμένη.

Κατανόησε, λοιπόν, ότι αφού ψηλάφησε χέρια και πόδια και πλευρά, ο μαθητής τού πρόσφερε την ομολογία, χωρίς να χωρίζει τον Εμμανουήλ σε μια δυάδα υιών, αλλά αναγνωρίζοντάς τον ως έναν και τον αυτόν μαζί με τη σάρκα του· διότι ένας είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, σύμφωνα με τις Γραφές. «Λέει σε αυτόν ο Ιησούς: Επειδή με είδες, πίστεψες· μακάριοι εκείνοι που δεν είδαν και πίστεψαν». Είναι υπερβολικά σύμφωνος με τη θεία οικονομία ο λόγος του Σωτήρα, και ικανός να μας προξενήσει πάρα πολύ μεγάλη ωφέλεια. Διότι προνόησε όχι σε μικρό βαθμό και σε αυτό για τις δικές μας ψυχές, επειδή είναι αγαθός και «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Η δε αιτία του θαύματος είναι αυτή. Έπρεπε, δηλαδή, να δείξει ανεξικακία, ως συνήθως, στον Θωμά που έλεγε εκείνο, αλλά και στους άλλους μαθητές μαζί με αυτόν, οι οποίοι νόμισαν ότι είναι πνεύμα και φάντασμα, και να επιδείξει με πολλή προθυμία, για παγκόσμια βεβαίωση, τα σημάδια των καρφιών και τη διάτρηση της πλευράς, και εξίσου, αν και αυτό ήταν πέρα από τη συνήθεια και την ανάγκη, να συμμετάσχει στη βρώση τροφής, ώστε να μην απομείνει απολύτως καμία πρόφαση που να οδηγεί στην απιστία αυτούς που ζητούσαν να ωφεληθούν από τέτοιες αποδείξεις. Ήταν όμως αναγκαίο να θεωρηθεί άξια όχι μικρής προσοχής και η ασφάλεια για εμάς. Έπρεπε, εκτός από εκείνο, να προβλέψει και το άλλο, εννοώ το να μην παρασύρονται διόλου εύκολα στην απιστία εκείνοι που θα ζήσουν στους μελλοντικούς καιρούς.

Οι Ιουδαίοι βεβαίως, οι άθλιοι, συμπεριφέρθηκαν υβριστικά στον Χριστό, και μολονότι ήταν ο αρχηγός της ζωής, τον σκότωσαν ανόσια, αν και αναστήθηκε πάλι ως Θεός. Επειδή όμως είναι αγαθός και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, διευρύνει ο Ίδιος τον δρόμο της σωτηρίας και παραγγέλλει να αποβάλουν τα εγκλήματα, καθώς ο άνθρωπος δικαιώνεται δωρεάν και όχι από τα έργα του νόμου. Μάλλον δε διά της πίστεως και του αγίου βαπτίσματος, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει: «Λουστείτε, γίνετε καθαροί». Αυτό και ο παλαιός νόμος τους το διατύπωνε σκιωδώς, και προανήγγελλε τη χάρη διά του αγίου βαπτίσματος.

«Όπως οι πατέρες σας, έτσι και εσείς.» <Το ασήμι σας είναι κίβδηλο. Οι κάπηλοί σου αναμειγνύουν το κρασί με νερό, οι άρχοντές σου απειθούν, γίνονται σύντροφοι κλεφτών, αγαπούν τα δώρα, επιδιώκουν την ανταπόδοση, δεν αποδίδουν δικαιοσύνη στα ορφανά και δεν προσέχουν την υπόθεση της χήρας.> Απαριθμεί με σαφήνεια τις αιτίες της μεταβολής προς το χειρότερο. Και όπως ακριβώς κάποιος από τους πιο επιδέξιους ιατρούς εξηγεί στους ασθενείς τις αφορμές της ασθένειας, έτσι και Αυτός που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, σε αυτούς που νοσούν από άγνοια του πρέποντος, διασαφηνίζει τις αιτίες των παθών και των σφαλμάτων που βρίσκονται μέσα τους. «Διότι κίβδηλο είναι το ασήμι σας,» λέει. Και ονομάζει κίβδηλο ασήμι τον λόγο των διδασκάλων τους που δεν είναι ορθός, αλλά μάλλον είναι γεμάτος από κάθε βδελυγμία· και ο οποίος μπορεί μάλλον να βλάψει παρά να ωφελήσει αυτούς που τον ακούν.

<Διότι όταν επέλθει η οργή του θυμού μου, πάλι θα θεραπεύσω.> Πράγματι, οικτίρμων και ελεήμων είναι ο Κύριος, και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας· οικονομεί δε τα πάντα με σαφήνεια, εξομαλύνοντας για τον καθένα την οδό της σωτηρίας. Και αυτό μπορούμε να το διαπιστώσουμε από τα ίδια τα γεγονότα. Διότι ο Άχαζ υπήρξε άνδρας ειδωλολάτρης, βδελυρός και βέβηλος. Επειδή όμως βρισκόταν ήδη σε αναπόφευκτα δεινά, και ο φιλοικτίρμων Θεός τον είδε σχεδόν να παραπαίει από τις συμφορές, του παρέχει αμέσως τη δυνατότητα να μετάσχει στη δική Του σωτηρία, και του υπόσχεται βοήθεια, προκειμένου να τον αποτρέψει από την ειδωλολατρική μανία, να τον προετοιμάσει να απέχει από τα προηγούμενα σφάλματα, και να δεχθεί το φως της αληθινής θεογνωσίας. Προστάζει λοιπόν τον προφήτη να τον συναντήσει έχοντας μαζί του τον Ιασούμ, το όνομα του οποίου ερμηνεύεται «υπόλειμμα» και «ο υπολειφθείς»· σχεδόν σαν να δήλωνε αυτός ο τύπος συμβολικά στον Άχαζ ότι θα σωθεί το υπόλειμμα του Ιούδα, το οποίο θα έχει παραμείνει με τον Θεό.

Κάτι τέτοιο λέει ότι θα συμβεί σε αυτούς που βρίσκονται στη Σαμάρεια· διότι ισχυρίζεται ότι θα πάθουν ό,τι ακριβώς και το στάχυ, όταν πέφτει στα χέρια αυτών που θερίζουν· και ότι θα απομείνει σε αυτήν σαν καλαμιά, δηλαδή, λίγοι από τους πιο ασήμαντους, ή σαν δύο ή τρεις ρώγες ελιάς που διέφυγαν από το μάτι αυτών που τρυγούν, επειδή ήταν κρυμμένες στα ψηλότερα κλαδιά. <Αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ: Εκείνη την ημέρα ο άνθρωπος θα έχει την πεποίθησή του σε Αυτόν που τον δημιούργησε, και τα μάτια του θα αποβλέπουν στον Άγιο του Ισραήλ· και δεν θα έχουν πια την πεποίθησή τους στους βωμούς, ούτε στα έργα των χεριών τους, τα οποία έφτιαξαν τα δάχτυλά τους, αλλά θα έχουν την πεποίθησή τους στον Άγιο του Ισραήλ. Και δεν θα αποβλέπουν στα ιερά δέντρα τους, ούτε στα βδελύγματά τους.> Ο σοφότατος Παύλος, γνωρίζοντας ότι το να παιδαγωγούνται αυτοί που κλήθηκαν μέσω αυτού στην επίγνωση της αλήθειας δεν είναι κάτι ανώφελο ούτε μάταιο, γράφει στην επιστολή του και λέει: «Αν υπομένετε την παιδαγωγία, ο Θεός σας συμπεριφέρεται ως προς υιούς· διότι ποιος είναι ο υιός τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας;» Παραθέτει μάλιστα και τα λόγια από τη θεόπνευστη Γραφή· διότι προσθέτει αμέσως: «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από Αυτόν. Διότι αυτόν που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Επειδή ακριβώς ο Δημιουργός των όλων είναι αγαθός, «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.»

Φοβηθείτε μήπως και αφαιρέσει από εσάς τη διαθήκη του θανάτου, και η ελπίδα σας προς τον άδη δεν θα παραμείνει. Διότι γνωρίζει, γνωρίζει καρδιές και νεφρούς, και τη δύναμη των κινημάτων του νου, ο Δημιουργός των συμπάντων. Όταν λοιπόν, έχοντας τέτοια ελπίδα, λέει: Μήπως, γνωρίζοντας αυτά που κρύβετε μέσα σας, ακυρώσει αυτή τη συμφωνία σας με τον θάνατο; Και με ποιον τρόπο θα την ακυρώσει; Διότι, εάν επέλθουν τα έργα της οργής, δηλαδή η καταιγίδα, δεν θα καταπατηθούν κάποιοι άλλοι μετά από εσάς, αλλά εσείς οι ίδιοι θα γίνετε καταπάτημα. Και θα σας καταλάβει πρωί πρωί, δηλαδή, όχι μετά από καιρό, αλλά σαν να λέμε αύριο τα χαράματα. Δεν θα υπάρξει καθόλου ανάπαυση από τα δεινά, αλλά και την ημέρα και τη νύχτα θα υπάρχει κακή προσδοκία, δηλαδή σε κάθε καιρό θα φθείρεστε από την αναμονή των δεινών. Διότι, όταν ο Θεός θέλει να τιμωρήσει, ποιος μπορεί να αποτρέψει την έφοδο της συμφοράς; Ή ποιος μπορεί να πολεμήσει με τον θείο θυμό; <Μάθετε να ακούτε, εσείς που βρίσκεστε σε στενοχώρια: Δεν μπορούμε να πολεμήσουμε. Και εμείς οι ίδιοι είμαστε αδύναμοι για να συγκεντρωθούμε. Θα εγερθεί όπως το όρος των ασεβών, και θα βρεθεί στη φάραγγα της Γαβαών. Με θυμό θα κάνει τα έργα του, έργο πικρίας· ο δε θυμός του θα συμπεριφερθεί με τρόπο παράδοξο, και η πικρία του θα είναι ξένη προς τη φύση του.> Όντας υπερβολικά αγαθός ο Θεός των συμπάντων, θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας.

Επομένως, κάντε έστω κάποιο καλό ή κακό. Εάν όμως δεν μπορείτε να πράξετε τίποτα από αυτά, τότε θα δούμε, δηλαδή είναι εύκολο να διαπιστώσουμε, από πού προέρχεστε εσείς και από πού προέρχεται το έργο σας· διότι είστε βδέλυγμα κατασκευασμένο από τη γη. Διότι, για παράδειγμα, το είδωλο θα μπορούσε να κατασκευαστεί από ξύλο, ή από λαμπρό και εκλεκτό λίθο, ή από άλλη ύλη· όλα αυτά όμως προέρχονται από τη γη. Πρέπει δε, νομίζω, να απορήσει κανείς με τους προσκυνητές των ειδώλων, που ούτε καν αυτό δεν έμαθαν από αυτά, το πού δηλαδή θα καταλήξουν τα πράγματα γι' αυτούς. Διότι ούτε γνώρισαν ούτε προείπαν ότι θα κατακαούν μαζί με τους ναούς τους, και θα αποτελούν κατά καιρούς περίγελο ακόμα και για εκείνους που παλαιότερα είχαν πλανηθεί από αυτά. <Εγώ όμως ήγειρα εκείνον από τον βορρά, και εκείνον από την ανατολή του ηλίου· θα ονομαστούν με το όνομά μου.> Διότι το σμήνος των ακάθαρτων ειδώλων, επειδή δεν ήταν τίποτε άλλο παρά μόνο ξύλα και λίθοι, πλάνησαν τους εξαπατημένους. Και δεν τους ανήγγειλαν απολύτως τίποτα, ούτε από τα πρώτα ούτε από τα έσχατα, ούτε βεβαίως έκαναν καλό σε κανέναν, αλλά ούτε και μπόρεσαν να κάνουν κακό. Εγώ όμως, λέει, επειδή είμαι αγαθός Θεός, θέλησα να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Έσωσα την οικουμένη, και ανέστησα πολλούς που κείτονταν όμοια με τους νεκρούς. Και ποιοι είναι αυτοί το διδάσκει λέγοντας: Εκείνον από τον βορρά, και εκείνον από την ανατολή του ηλίου, δηλαδή τον λαό που προέρχεται από τα έθνη.

Διότι, επειδή είναι από τη φύση του αγαθός, θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Επειδή όμως είχαν τη συνήθεια να υπερηφανεύονται για την ευγενή καταγωγή των πατέρων τους και να καυχιούνται γι' αυτό και μόνο, νομίζοντας ότι αυτό τους αρκεί, ακόμη και αν δεν φαινόταν να έχουν το καύχημα του ενάρετου βίου, προσπαθεί να τους πληροφορήσει ότι η έπαρσή τους γι' αυτό θα είναι εντελώς μάταιη. Αντιθέτως, αποδεικνύει ότι αποκτούν θεοπρεπή δόξα όταν επιλέγουν να εκπληρώνουν τα διατεταγμένα και όταν αγαπούν να επιδιώκουν τη λαμπρότητα των έργων. Επομένως, λέει, να τηρείτε την κρίση, δηλαδή την ορθή κρίση, ή τα θεία κρίματα, που προφανώς είναι οι εντολές. Να πράττετε δικαιοσύνη· διότι δεν θα αρκέσει μόνο το να θέλει κανείς να προσκολλάται στους θείους νόμους, αλλά να απέχει από την υποχρέωση να τους εφαρμόζει. Πρέπει, αντίθετα, να αναδεικνύονται φύλακες των ιερών κριμάτων και, επιπλέον, να διαπρέπουν με κάθε αγαθοεργία. Και για να μη νομίσει κανείς από εμάς ότι με αυτά τα λόγια παρακινεί τους Ισραηλίτες στην τήρηση του νόμου, αναφέρομαι φυσικά σε εκείνη που συνίσταται σε σκιές και τύπους· διότι κανείς δεν δικαιώνεται ενώπιον του Θεού μέσω του νόμου, όπως έγραψε σε κάποιους ο πανάριστος Παύλος· λέει ότι το σωτήριο είναι εγγύς, και το έλεός του πρόκειται να αποκαλυφθεί. Έλεος δε και σωτήριο ονομάζει τον Χριστό· διότι ελεηθήκαμε μέσω αυτού, κερδίζοντας την άφεση και τη σωτηρία δια της πίστεως.

Αυτά λοιπόν είναι τα λόγια και οι φωνές εκείνου που σπλαχνίζεται· διότι, όντας από τη φύση του αγαθός, θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Όμως, ότι το μέγεθος της πραότητάς του δεν φάνηκε μόνο σε αυτούς που προέρχονταν από τα έθνη, όταν ο Χριστός έλαμψε στον κόσμο, αλλά βέβαια και σε εκείνους που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ, θα γινόταν σαφές από τη διακήρυξή του: «Είπε ο Κύριος που συνάγει τους διασκορπισμένους του Ισραήλ». Ήταν λοιπόν και αυτοί διασκορπισμένοι, και όχι τόσο σωματικά, δηλαδή μεταφερμένοι κάπου έξω από την Ιουδαία και ευρισκόμενοι σε άλλες πόλεις ή χώρες, αλλά επειδή είχαν απομακρυνθεί από τον κατά νόμον τρόπο ζωής και είχαν αποστατήσει από την αγάπη προς τον Θεό. Διότι δεν τήρησαν τη δοσμένη εντολή. Και θα τους βρούμε σε πάρα πολλά μέρη να έχουν ρέπει προς τη λατρεία των ειδώλων, και με τα χείλη μεν να τιμούν τον Θεό, αλλά να έχουν απομακρυσμένη τη διάνοιά τους και μάταια να τον σέβονται, διδάσκοντας διδασκαλίες που είναι εντάλματα ανθρώπων. Επομένως, ας μην καυχάται ο δύστροπος Ισραήλ έναντι των αλλογενών. Διότι ελεήθηκαν με τον ίδιο τρόπο και αυτοί από τον Θεό. Καταλήφθηκαν δηλαδή, χωρίς να έχουν ακλόνητη τη γνησιότητά τους, ούτε βέβαια εντελώς αψεγάδιαστη την υπακοή τους, αλλά μάλλον διασκορπισμένοι και σπαρμένοι, όπως ακριβώς είπα προηγουμένως. <«Διότι θα συνάξω επάνω του συναγωγή. Όλα τα άγρια θηρία, ελάτε, φάτε, όλα τα θηρία του δάσους».>

Αλλά αγνόησες παντελώς το μυστήριο σχετικά με αυτόν. Διότι, αν και ήταν Θεός Λόγος, έγινε ένα με εμάς, δηλαδή σαρκώθηκε για εμάς, όχι για να κρίνει τον κόσμο, αλλά για να σωθεί ο κόσμος μέσω αυτού· χαρακτηριστικό εκείνου που κατακρίνει θα ήταν το να μη θέλει να συναναστρέφεται με όσους ζουν μέσα στις αμαρτίες· ενώ εκείνου που θέλει να σώσει, το να συναναστρέφεται και να νουθετεί, και να τους πείθει να απομακρύνονται από τα αισχρά έργα· και αντί του δρόμου που οδηγεί στο κακό, να προτιμούν την οδό προς την αιώνια ζωή· δεν ήρθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια. Ο ήλιος δεν μολύνεται φωτίζοντας τα πάντα κάτω από τον ουρανό, αν και έρχεται σε επαφή με πολλά ακάθαρτα σώματα· ούτε ο ήλιος της δικαιοσύνης θα μπορούσε με κανέναν τρόπο να υποστεί βλάβη, συναναστρεφόμενος με πονηρούς ανθρώπους. Κανείς όμως ας μην επιδιώκει να συγκρίνει το δικό του μέτρο με τα Δεσποτικά αξιώματα· αλλά ο καθένας, αναλογιζόμενος τη δική του αδυναμία, ας αποφεύγει τη συναναστροφή με τέτοιους ανθρώπους· διότι «οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα καλά ήθη». Τίποτα όμως δεν εμποδίζει το να νουθετεί κανείς τέτοιους ανθρώπους. <Τον παρακαλούσε δε κάποιος από τους Φαρισαίους να φάει μαζί του.> (A f. 119 b). Ο Κύριος λοιπόν προσκλήθηκε από έναν από τους Φαρισαίους· και επειδή είναι αγαθός και φιλάνθρωπος, και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας, συγκατένευσε σε αυτόν που ζητούσε τη χάρη, και αφού εισήλθε, κάθισε στο τραπέζι.

Αν και η πίστη αποτελεί ζήτημα ελεύθερης προαίρεσης για όλους, και αυτό είναι αποδεκτό από τον Θεό, τότε πώς κάποιοι εξαναγκάζονται; Και αυτό βέβαια συνέβη κατ' οικονομίαν· διότι υπήρχε ανάγκη, υπήρχε ανάγκη για τα έθνη, εφόσον είχαν υποταχθεί σε αφόρητη πλεονεξία και είχαν πέσει κάτω από διαβολικό ζυγό, και ήταν παγιδευμένα σαν με άρρηκτες αλυσίδες από τα ίδια τους τα αμαρτήματα, και δεν γνώριζαν καθόλου τον κατά φύσιν και αληθινό Θεό, να υπάρξει μια πιο έντονη κλήση που να λαμβάνει τον χαρακτήρα εξαναγκασμού, ώστε να μπορέσουν να στρέψουν το βλέμμα τους προς τον Θεό και να γευθούν τα ιερά διδάγματα, εγκαταλείποντας την αρχαία πλάνη και ξεφεύγοντας κατά κάποιον τρόπο από το χέρι του διαβόλου. Και γι' αυτό είπε ο Χριστός: «Κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας που με έστειλε». Η λέξη αυτή αποδεικνύει πλήρως ότι η κλήση αποτελεί έργο της θεοπρεπούς δυνάμεως. Κάτι τέτοιο βρίσκεται να λέει και ο προφήτης Δαβίδ προς τον Θεό για αυτούς: «Με κημό και με χαλινό να σφίξεις τις σιαγόνες εκείνων που δεν σε πλησιάζουν». Βλέπεις πώς με κάποιο χαλινό ο Θεός των όλων στρέφει προς τον εαυτό Του όσους έχουν αποσκιρτήσει με αγριότητα; Διότι είναι αγαθός και φιλάνθρωπος, και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. <Εάν κάποιος έρχεται προς εμένα και δεν μισεί τον πατέρα του, κ.λπ.>

Επομένως, δεν είναι με κάθε τρόπο και εντελώς χρήσιμα όλα τα μέρη της παραβολής για τη θεώρηση των όσων δηλώνονται, αλλά θα μπορούσαν να ληφθούν ως εικόνα ενός αναγκαίου πράγματος, η οποία υποδεικνύει αμυδρά αυτό που αποβαίνει προς όφελος των ακροατών. Αυτό λοιπόν είναι το νόημα της παραβολής: «Ο Θεός των όλων θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έδωσε και τον νόμο ως βοήθεια, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. Και λέγοντας «νόμο» σε αυτήν την περίπτωση, δεν εννοούμε βέβαια οπωσδήποτε εκείνον που δόθηκε μέσω του Μωυσή, αλλά μάλλον ολόκληρη τη θεόπνευστη Γραφή, μέσω της οποίας είναι δυνατόν να μάθουμε τον δρόμο που οδηγεί κατευθείαν σε κάθε αγαθό και σωτήριο πράγμα. Θέλει λοιπόν ο Δεσπότης των όλων να αφοσιωνόμαστε ολοκληρωτικά στους αγώνες για την αρετή και να επιλέγουμε να ζούμε με σπουδή και αγιότητα, απαλλάσσοντας τους εαυτούς μας από τους περισπασμούς του παρόντος βίου, ώστε να τον υπηρετούμε με προσήλωση και χωρίς περισπασμούς.

Σε καμία περίπτωση· διότι είπε μάλλον προς εκείνους που αρέσκονταν στις κατηγορίες, αποστομώνοντάς τους, ότι: «Εάν αυτοί σιωπήσουν, οι λίθοι θα κραυγάσουν.» Βλέπεις πώς προσέθεσε ως μαρτυρία στον εαυτό του τη δόξα της θεότητας, αυτός που επιβαίνει στο πουλάρι και είναι κατά σάρκα υιός του Δαβίδ; Αλλά δεν ήταν κοινωνός ξένης δόξας, όπως ισχυρίζονται οι χριστομάχοι, ούτε μεταγενέστερος από τον εκ του Θεού Πατρός Λόγο ως Υιός κατ' ιδίαν· γι' αυτό και ονομάζεται Θεός, και Κύριος, και Ύψιστος. <Και όταν πλησίασε, βλέποντας την πόλη, έκλαψε γι' αυτήν, λέγοντας, κ.τ.λ.> (A f. 260 b) Είπε κάπου ο Θεός των όλων μέσω της φωνής του Ιερεμία για τους Ιουδαίους: «Ονομάστε τους άργυρο αποδοκιμασμένο, διότι τους αποδοκίμασε ο Κύριος.» Και πάλι: «Άκουε, γη, ιδού εγώ επιφέρω σε αυτόν τον λαό κακά, τον καρπό της αποστασίας τους, διότι δεν πρόσεξαν τον λόγο μου και απέρριψαν τον νόμο μου.» Καρποί λοιπόν της αποστασίας τους έγιναν, προφανώς, τα θλιβερά γεγονότα που τους συνέβησαν· πλην όμως, παρόλο που είχαν τέτοιο φρόνημα, ο Χριστός τους σπλαχνίζεται, «Ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.» Γι' αυτό λοιπόν λέει, βλέποντας την πόλη έκλαψε, ώστε μέσω αυτού να μάθουμε ότι λυπήθηκε· αν βέβαια επιτρέπεται καθόλου να πούμε κάτι τέτοιο για τον Θεό, ο οποίος βρίσκεται υπεράνω όλων.

Διότι λέει πως, παρόλο που επέλεξαν να απειθούν και να προσφέρουν την αγάπη τους σε ψευδώνυμους θεούς, και επιθυμούσαν να εκπληρώνουν όσα ήταν ευάρεστα σε εκείνους, ο Θεός από την έμφυτη αγαθότητά Του τους αγαπά, «ο Οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας». Μας δίδει δε, κατά κάποιον τρόπο, ο Λόγος του Θεού να κατανοήσουμε ότι, ακόμη και κατά τον καιρό της επίγειας παρουσίας Του, υπήρχαν ίσως ανάμεσα στους Ιουδαίους πολλοί που αμφιταλαντεύονταν, οι οποίοι ούτε ήταν απόλυτα προσηλωμένοι στις εντολές του Μωυσή, ούτε βέβαια είχαν απαλλαγεί εντελώς από τους ρύπους της πλάνης, αλλά απέβλεπαν μάλλον και σε ξένους θεούς, στους οποίους προσέφεραν γλυκίσματα με σταφίδες, ίσως μικρούς πλακούντες και μελόπιτες. Διότι προσέφεραν ως θυσία στους δαίμονες τέτοιου είδους γλυκίσματα, και μάρτυρας αυτού είναι η πράξη. <Και την μίσθωσα για τον εαυτό μου με δεκαπέντε αργύρια, ένα γομόρ κριθάρι και ένα νέβελ κρασί, και της είπα: Πολλές ημέρες θα παραμείνεις μαζί μου, και δεν θα πορνεύσεις ούτε θα ανήκεις σε άλλον άνδρα, και εγώ θα είμαι μαζί σου.> Μισθώνει, λοιπόν, τη γυναίκα ο προφήτης, την εγκαθιστά στο σπίτι, και της παραγγέλλει να απέχει από τη συνηθισμένη της φαυλότητα και να σταματήσει τους μολυσμούς της μοιχείας. Της υπόσχεται βέβαια ότι, αν επιλέξει να ζει με σωφροσύνη και να προσβλέπει μόνο σε αυτόν, θα είναι και αυτός δικός της, δηλαδή θα την οικειωθεί συζυγικά και θα γίνει ένα με αυτήν, «Διότι θα γίνουν», λέει, «οι δύο μία σάρκα». Και ποιο είναι το νόημα αυτού του αινίγματος;

Διότι είναι γραμμένο: «Με χαλινό και καπίστρι να σφίξεις τις σιαγόνες τους, αυτών που δεν σε πλησιάζουν». Επειδή, λοιπόν, είναι αγαθός, και «θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας», τους καταναγκάζει κατά κάποιον τρόπο προς το καλύτερο με τα έργα της οργής, και μερικές φορές τους μεταστρέφει δυναμικά με τους φόβους και τις απειλές, αυτούς δηλαδή που δεν πείθει ο λόγος και η υπόδειξη των συμφερόντων τους. <Διότι ο Κύριος ο Θεός δεν πρόκειται να κάνει κάτι, εάν δεν αποκαλύψει το σχέδιο της παιδαγωγίας του στους δούλους του τους προφήτες· θα βρυχηθεί λιοντάρι, και ποιος δεν θα φοβηθεί; Ο Κύριος ο Θεός μίλησε, και ποιος δεν θα προφητεύσει;> Δεν επιφέρουν οι προφήτες, λέει, τα αποτελέσματα της οργής. Πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Διότι και αυτοί είναι άνθρωποι ως προς τη φύση όπως εσείς, αλλά έχουν τιμηθεί από τον Θεό με το να μαθαίνουν όλα όσα εκείνος θα ήθελε να εκπληρώσει, και να επιφέρει σε πόλεις και χώρες, είτε ενδεχομένως αγαθά, είτε εκείνα που συνήθως προκαλούν θλίψη. Αλλά ίσως λέτε ως προς αυτό: Ας τα μαθαίνουν αν φαίνεται σωστό, ας πλουτίζουν από εσένα με τη γνώση των μελλοντικών, ας τους γίνονται ολοκάθαρα όλα τα μυστήρια· ας μην τα λένε όμως σε κανέναν, και ας μην ηχούν τίποτα στα αυτιά εκείνων που τους αποστρέφονται. Τι απαντά λοιπόν ο Θεός σε αυτά; Θα βρυχηθεί λιοντάρι, και ποιος δεν θα φοβηθεί;

ΑΛΛΟ. Αφού ο Παύλος έδωσε εντολή στον μαθητή του να κάνει προσευχές υπέρ όλων και υπέρ των βασιλέων που κατέχουν αξιώματα, προσθέτει ωφέλιμα τα εξής: «Αυτό είναι καλό και αποδεκτό ενώπιον του Σωτήρος μας Θεού, ο οποίος θέλει όλοι οι άνθρωποι να σωθούν και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας». Επομένως, εάν ο Θεός είναι Σωτήρας όλων, και εμείς σωζόμαστε όταν επιγινώσκουμε την αλήθεια, και η αλήθεια είναι ο Χριστός, τότε Αυτός είναι ο Θεός και Σωτήρας. Και αν ισχύει αυτό, πώς ο Υιός δεν είναι κατά φύσιν Θεός; Και πώς ο κατά φύσιν Υιός θα μπορούσε να συγκαταλεχθεί ανάμεσα στα δημιουργήματα; Διότι αυτό είναι ταυτόχρονα παράλογο και βλάσφημο. Επομένως, ο Υιός δεν είναι δημιούργημα, αλλά μάλλον Θεός και Σωτήρας, προερχόμενος εκ Σωτήρος και Θεού Πατρός.

Ο Παύλος. Στον οποίο και εσείς, αφού ακούσατε τον Λόγο της αλήθειας, το Ευαγγέλιο της σωτηρίας σας, στον οποίο και αφού πιστέψατε, σφραγιστήκατε με το Άγιο Πνεύμα της επαγγελίας. Ο ίδιος. Διότι ο Θεός, λέει, θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.

Ότι ο Υιός ονομάζεται και είναι Θεός. Στη Γένεση. Και δημιούργησε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον δημιούργησε. Στον Απόστολο. Τούτο είναι καλό και αποδεκτό ενώπιον του Σωτήρος ημών Θεού, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας.