Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:6

Από τον ίδιο λόγο Διότι, αφού ενδύθηκε τον Αδάμ μαζί με τα πάθη, κατά πάντα εκτός από την αμαρτία, αυτόν που ονομάστηκε Ιησούς, προκειμένου μέσω αυτού να προσαγάγει το απολωλός πρόβατο στον Πατέρα, «ως πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή και ως αμνός άφωνος ενώπιον εκείνου που τον κουρεύει», για τον οποίο ο Παύλος γράφει: «ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ ημών». Και σε άλλο χωρίο λέει: μέσω ανθρώπου ο θάνατος και μέσω ανθρώπου η ζωή. «Διότι, όπως ακριβώς εν τω Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και εν τω Χριστώ όλοι θα ζωοποιηθούν».

Από τον ίδιο λόγο. «Εγώ είμαι», λέγει, «η οδός αυτών που σώζονται και η ζωή των νεκρών και η αλήθεια όσων αποφεύγουν το ψεύδος», λέγοντας σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι: «Φανερωθείτε, εγώ είμαι το φως του κόσμου». Διότι, αφού ενδύθηκε τον Αδάμ μαζί με τα πάθη του –χωρίς όμως την αμαρτία–, τον ονομαζόμενο Ιησού, μέσω αυτού προσήγαγε το χαμένο πρόβατο στον Πατέρα, «ως πρόβατο που οδηγήθηκε στη σφαγή και ως αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει», για τον οποίο ο Παύλος γράφει: «ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο» υπέρ ημών και των αμαρτιών μας. Και σε άλλο σημείο λέγει ο απόστολος: δι' ανθρώπου ήλθε ο θάνατος και δι' ανθρώπου η ζωή. Διότι «όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι» πεθαίνουμε, «έτσι και στον Χριστό όλοι» θα ζωοποιηθούμε. Και πάλι σε άλλο σημείο γράφει: «ο πρώτος άνθρωπος είναι εκ γης χοϊκός, ο δεύτερος άνθρωπος εξ ουρανού». Ως πρώτο, λοιπόν, Αδάμ εννοεί τον πρωτόπλαστο του κόσμου, ενώ ως δεύτερο Αδάμ εννοεί τον άνθρωπο που νοείται στο πρόσωπο του Σωτήρα, ο οποίος ονομάζεται Υιός του Ανθρώπου, πρόβατο, άμπελος, άρτος, δέντρο, κόκκος σίτου και τα παρόμοια με αυτά. Ονομάζεται δε και αυτός Αδάμ, έστω κι αν είναι μεγάλη η διαφορά του δεύτερου από τον πρώτο. Διότι ο μεν ένας πλάστηκε από τη γη, ενώ ο άλλος, όντας Λόγος του Πατρός, έγινε σάρκα, χωρίς να κενωθεί από την ιδιότητά του ως Λόγος επειδή φόρεσε τη σάρκα, όπως ακριβώς ούτε το χρυσάφι χάνει τη δόξα του όταν τυγχάνει να βρίσκεται μέσα σε μια ξένη θήκη.

Του αυτού αγίου Αθανασίου από τον ίδιο λόγο Όταν δε ο δικός μας διδάσκαλος αναφέρει σε άλλο σημείο: «κατανοήστε τον απόστολο και αρχιερέα της ομολογίας μας, τον Ιησού, ο οποίος είναι πιστός σε εκείνον που τον δημιούργησε», να μη νομίσεις ότι ο Θεός Λόγος, ο οποίος υπήρχε από την αρχή μαζί με τον Πατέρα, είναι κτίσμα. Διότι δεν λέει να κατανοήσουμε την αόρατη θεότητα, αλλά τον κυριακό άνθρωπο, τον οποίο ο Παύλος ονόμασε μεσίτη Θεού και ανθρώπων, τον άνθρωπο Χριστό Ιησού που έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για εμάς. Αυτόν ακριβώς είπε να κατανοήσουμε, τον «Ιησού που είναι πιστός σε εκείνον που τον δημιούργησε», όπως ακριβώς λέει και ο Κύριος: «παρατηρήστε τους κόρακες πώς δεν σπέρνουν» και τα εξής, και πάλι: «παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται». Επομένως, εννοεί να παρατηρήσουμε τα ορατά και όχι τους αγγέλους ή άλλες αόρατες κτίσεις. Διότι, ακόμη κι αν ο προφήτης Αμβακούμ λέει: «κατενόησα τα έργα σου και εξεπλάγην», αναφέρει «κατενόησα τα έργα» και όχι τον δημιουργό των έργων. Έτσι και ο Απόστολος λέει να κατανοήσουμε το ορατό σώμα του Κυρίου, όχι την αόρατη θεότητα του Λόγου. Διότι «κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό», ούτε είναι δυνατόν να τον δει, μολονότι «ο Λόγος ήταν Θεός» και είναι, όπως λέει ο Ιωάννης ο Θεολόγος.

Καθώς ο μεν Ματθαίος γράφει: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού, υιού του Δαβίδ, υιού του Αβραάμ»· ο δε Ιωάννης: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος». Αν λοιπόν επιθυμείτε να θεωρείτε τον Λόγο και Θεό και τον υιό του Δαβίδ με βάση τη διαίρεση, τότε κατά τη δική σας άποψη θα επρόκειτο για δύο. Αν όμως πιστεύετε, καθώς διδάσκεστε από τις θείες Γραφές, ότι ο Λόγος όντας Θεός έγινε υιός ανθρώπου, θα γνωρίσετε ότι ένας είναι ο Χριστός, Θεός και άνθρωπος ο Ίδιος, έτσι ώστε το διπλό κήρυγμα της επίγειας παρουσίας Του να καθιστά ευαπόδεικτη την πεποίθηση τόσο για το πάθος όσο και για την απάθεια. Όπως όταν λέει ο Απόστολος: «Άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό Του ως αντίλυτρο για εμάς, Αυτός που είναι υπεράνω όλων Θεός, ευλογητός στους αιώνες. Αμήν». Και γράφοντας στον Τιμόθεο έλεγε: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό, ο οποίος αναστήθηκε από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ»· και ο ίδιος πάλι: «Τον θάνατό Του καταγγέλλουμε, μέχρις ότου έλθει».

Εάν, λοιπόν, εξαιτίας της ομολογίας του ομοουσίου αναιρείτε το όνομα της σάρκας και το να ονομάζεται ο Χριστός άνθρωπος· τότε είτε δεν εξαγγέλλετε πλέον τον θάνατό του μέχρις ότου έλθει, αναιρώντας τις Γραφές· είτε, εξαγγέλλοντας τον θάνατο, κατά τη γνώμη σας, του ομοουσίου με τον Πατέρα και το άγιο Πνεύμα, χωρίς να ομολογείτε ότι ο Χριστός έπαθε κατά τη σάρκα, θα φτάσετε να λέτε ότι και η ίδια η θεότητα του Πατέρα και του αγίου Πνεύματος είναι δεκτική θανάτου· και έτσι έχετε γίνει πιο ασεβείς από όλους τους αιρετικούς. Διότι ο θάνατος της σάρκας υπήρξε θάνατος του ομοουσίου Λόγου. Επειδή ούτε ο Πατέρας φόρεσε σάρκα ούτε το άγιο Πνεύμα, όπως φαντάζονται οι ασεβείς οπαδοί του Ουαλεντίνου· αλλά ο Λόγος έγινε σάρκα. Γι' αυτό εμείς, ομολογώντας τον Χριστό ως Θεό και άνθρωπο, δεν τα λέμε αυτά με σκοπό τη διαίρεση, μη γένοιτο! Αλλά πάλι, σύμφωνα με τις Γραφές, ώστε, εφόσον το πάθος και ο θάνατος συνέβησαν και εξαγγέλλονται μέχρις ότου έλθει, αφενός να ομολογούμε το πάθος και τον θάνατο στη σάρκα του Λόγου, αφετέρου δε να πιστεύουμε ότι ο ίδιος ο Λόγος είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος. Γι' αυτό, αυτός είναι που έπαθε και δεν έπαθε· όντας κατά μεν τη θεϊκή φύση απαθής και άτρεπτος και αναλλοίωτος, έπαθε δε κατά τη σάρκα, όπως είπε ο Πέτρος, και θέλησε να γευθεί τον θάνατο· διότι έγινε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για εμάς· και πάλι: Διότι έγινε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων.

Επομένως, ούτε το όνομα «Χριστός» αποδίδεται χωρίς τη σάρκα· επειδή στο όνομα αυτό ακολουθεί το πάθος και ο θάνατος, καθώς αφενός ο Παύλος γράφει: «Αν ο Χριστός είναι παθητός, αν είναι ο πρώτος από την ανάσταση των νεκρών»· και αλλού λέγει: «Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε»· και ότι: «Άνθρωπος ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για εμάς». Όχι ότι ο Χριστός δεν είναι Θεός, αλλά ότι είναι και άνθρωπος. Γι' αυτό λέγει: «Να θυμάσαι τον Ιησού Χριστό που έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, από το σπέρμα του Δαβίδ κατά σάρκα». Και για τον λόγο αυτό η Γραφή χρησιμοποιεί και τα δύο ονόματα προς απόδειξη της υπάρξεώς Του· αφενός ως Θεού που νοείται αοράτως και υπάρχει αληθινά, αφετέρου ως ανθρώπου που ψηλαφάται ορατώς και υπάρχει αληθινά· όχι με διαίρεση προσώπων ή ονομάτων, αλλά με φυσική γέννηση και αδιάλυτη ένωση· ώστε, ενώ ομολογείται αληθινά το πάθος στο πρόσωπό Του, ο Ίδιος να συνομολογείται αληθινά ότι είναι συγχρόνως και παθητός και απαθής.

Διότι, εάν ο Λόγος, αφού μεταποίησε αφ' εαυτού Του τη σάρκα, προχώρησε μέχρι το πάθος, χωρίς να προσλάβει στον εαυτό Του τίποτα το παθητό ή επιδεκτικό ανάστασης, θα ήταν ο Ίδιος που έπαθε και αναστήθηκε εκ νεκρών· έτσι όμως το πάθος θα είναι κοινό στην Τριάδα, σύμφωνα με τον Ουαλεντίνο, αφού ο Λόγος τυγχάνει αδιαίρετος από τον Πατέρα κατά τη θεία φύση. Εάν, όμως, θέλετε να τα εννοείτε αυτά με αυτόν τον τρόπο, ποιο είναι το νόημα της επαγγελίας των προφητών, ή της γενεαλογίας των ευαγγελιστών, ή της μαρτυρίας των αποστόλων, ή της παρουσίας της μητέρας Του Μαρίας, ή της αύξησης της ηλικίας, ή της επίδειξης λήψης τροφής, ή της ένδειξης της κατά πάντα ομοιοπάθειας, ή της προσαγωγής του ονόματος, ή του ότι ο Υιός του Θεού έγινε υιός ανθρώπου, ή του ότι ο Ιησούς Χριστός είναι άνθρωπος, ο Οποίος έδωσε τον εαυτό Του ως αντίλυτρο υπέρ ημών; Ή του ότι πρέπει ο Υιός του ανθρώπου να πάθει πολλά και να θανατωθεί, και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί εκ νεκρών; Εάν πάλι δεν πιστεύετε ότι ο Χριστός είναι παθητός, επειδή είναι άνθρωπος, και απαθής, επειδή είναι Θεός, αλλά, ευρισκόμενοι σε αδιέξοδο, συλλογίζεστε ότι, εάν ομολογήσετε τον Χριστό Θεό και άνθρωπο, δεν μιλάτε πλέον για έναν, αλλά για δύο· τότε είστε αναγκασμένοι είτε να λέτε ότι η οικονομία του πάθους, του θανάτου και της ανάστασης είναι φαινομενική (δόκηση), κατά τον Μαρκίωνα και τους άλλους αιρετικούς, είτε να ονομάζετε τη θεότητα του Λόγου παθητή, κατά τον Άρειο και τους οπαδούς του.

Από αυτήν τη ρήση είναι δυνατόν να κατανοήσει κανείς τη νοοτροπία σας, ότι δηλαδή δεν φοβάστε τον Θεό, ούτε πείθεστε από τις θείες Γραφές. Διότι ο μεν Μωυσής γράφει για τον Θεό ότι «ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον»· σχετικά δε με την εν σαρκί παρουσία Του, λέγει ότι ο Κύριος θα αναστήσει προφήτη από τους αδελφούς σας, και ότι η ζωή θα κρέμεται πάνω σε ξύλο, ωσάν το σώμα του Κυρίου να γίνεται ζωή για εμάς. Και ο Ησαΐας επίσης αναφωνεί για τον Θεό λέγοντας: «Ο μεγάλος, ο αιώνιος Θεός, που δημιούργησε τα άκρα της γης, δεν θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει», και τα εξής· ενώ για το πάθος: «Άνθρωπος που φέρει πληγές και γνωρίζει να υποφέρει την ασθένεια». Και τι σημαίνει το «γνωρίζει να υποφέρει την ασθένεια»; Ότι μέσω εκείνου που έπασχε, φανερωνόταν το παθητό. Γι' αυτόν τον λόγο, λέγει, «Γράψε με γραφίδα ανθρώπου στον καινούργιο τόμο», και όχι άμορφης σάρκας. Και ο Απόστολος επίσης λέει: «Άνθρωπος, ο Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό Του για εμάς»· γι' αυτό και αποδίδει την ανάσταση στον προερχόμενο από το σπέρμα του Δαβίδ, μιλώντας για το κατά σάρκα. Σχετικά όμως με τη θεότητά Του: «Διότι ο Λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα». Και ο Κύριος επίσης αποδίδει το πάθος στον Υιό του ανθρώπου, υποδεικνύοντας το κατά σάρκα· ενώ σχετικά με τη θεότητά Του: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και, «Κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας».

Διότι αυτό θα αποδείξει αβάσιμο τον απατηλό λόγο των ετεροδόξων. Α. Ας γίνει λοιπόν έτσι, αν συμφωνείς, και ας στραφεί τώρα η συζήτησή μας προς αυτό. Πρέπει δε να εξετάσουμε με προσοχή πριν από οτιδήποτε άλλο το πότε η Γραφή τοποθέτησε τον Υιό σε θέση μεσίτη. Είπε λοιπόν ο Παύλος ότι «Μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων είναι ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για εμάς», καθορίζοντας, νομίζω, ότι κανένας άλλος καιρός δεν αρμόζει στη μεσιτεία του Υιού παρά ο έσχατος, όταν, όπως λέει ο ίδιος, «ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, παίρνοντας μορφή δούλου», μολονότι ήταν Θεός και Κύριος, ώστε μέσα από τον εαυτό του να μας κερδίσει για τον Θεό και Πατέρα και να συμφιλιώσει τα πάντα, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «ειρηνοποιώντας διά του σταυρού και τα επουράνια και τα επίγεια», μεσιτεύοντας ως άνθρωπος. «Παρακαλούμε, λοιπόν, υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό», είπε πάλι ο Παύλος, λαμβάνοντας το πρόσωπο του Χριστού.

Διότι και εμείς, πριν από την πίστη στον Χριστό, υποταγμένοι στις πλεονεξίες των δαιμόνων, ήμασταν δούλοι στον νοητό Φαραώ, δηλαδή στον αρχέκακο σατανά. Κοπιάζαμε γι' αυτόν μάταια, έχοντας εμπλακεί στα έργα της σάρκας όπως στον πηλό και την πλινθοποιία. Μας ελευθέρωσε όμως και εμάς ο «μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ πάντων». Μας πέρασε και εμάς απέναντι, διασχίζοντας τον κλύδωνα της παρούσας ζωής σαν κάποια θάλασσα, και μας τελειοποίησε διά του αγίου βαπτίσματος. Διότι αυτός είναι η άνωθεν και νοητή νεφέλη, η οποία χορηγεί το ζωντανό ύδωρ σε εκείνους που την αγαπούν. Ζωντανό δε ύδωρ είναι το Πνεύμα. Γι' αυτό άλλωστε είπε ο Χριστός: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού ύδατος θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Διασσαφηνίζοντας δε αυτά τα λόγια ο θεσπέσιος ευαγγελιστής, πρόσθεσε αμέσως σχετικά: «Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Φάγαμε και εμείς αληθινά τον ζωοποιό άρτο, ήπιαμε το πνευματικό ποτό, όπως ακριβώς άλλωστε και εκείνοι το νερό από την πέτρα. Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός, ο οποίος και για εμάς τους ίδιους ανέβλυσε από τη δική του πλευρά το ίδιο του το αίμα αναμεμειγμένο με νερό, όταν οι στρατιώτες του Πιλάτου τον τρύπησαν με τη λόγχη.

Επομένως, το μεν ένα είναι το πιο λαλίστατο από τα πτηνά του αγρού, το δε άλλο είναι ήπιο και πράο. Τέτοιος ακριβώς έγινε για εμάς ο Σωτήρας των όλων, έχοντας από τη μια πραότητα σε υπέρτατο βαθμό, και από την άλλη, σαν το τρυγόνι, έχοντας κατακλύσει την οικουμένη και γεμίζοντας τον δικό του αμπελώνα με την καλλιφωνία του, δηλαδή, εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν. Έχει γραφτεί άλλωστε στο Άσμα Ασμάτων, ότι «Η φωνή του τρυγονιού ακούστηκε στη γη μας», διότι μας κήρυξε το θείο και ευαγγελικό σωτήριο μήνυμα. Προσφέρονταν λοιπόν τρυγόνια και περιστέρια, όταν εκείνος παραστάθηκε στον Κύριο, και μπορούσε κανείς να δει ταυτόχρονα και τους τύπους και την αλήθεια. Τον εαυτό του λοιπόν προσέφερε ο Χριστός ως οσμή ευωδίας, ώστε μέσω του εαυτού του και εντός του εαυτού του να μας προσαγάγει στον Θεό και Πατέρα, και να λύσει έτσι την αποστροφή που υπήρξε εναντίον μας εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ και της αμαρτίας που μας τυράννησε όλους. Διότι εμείς ήμασταν αυτοί που παλαιότερα κραυγάζαμε: «Επίβλεψε επάνω μου και ελέησέ με». Τι θα μπορούσε να είναι ισάξιο με τη χαρά του να μαθαίνουμε ότι ο Θεός έσωσε την οικουμένη με τη μεσιτεία του Υιού, ο οποίος έγινε όμοιος με εμάς; Διότι έχει γραφτεί ότι «Ένας είναι ο Θεός και ένας ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ ημών»· διότι συγκατέβηκε εκούσια στη δική μας φτώχεια, ώστε να μας αναδείξει πλούσιους κερδίζοντας τα δικά του αγαθά.

Διότι είπε: «Το δε κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία, και η δύναμη της αμαρτίας ο νόμος.» Επομένως, αφού η αμαρτία όλων αναιρέθηκε στον Χριστό, θα λέγαμε εύλογα και εμείς οι ίδιοι: Πού είναι η νίκη σου, θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, άδη; «Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, ποιος είναι αυτός που κατακρίνει; Ο Χριστός Ιησούς είναι αυτός που πέθανε» για εμάς, ή μάλλον που «έδωσε τον εαυτό του αντίλυτρο για όλους», ο ένας, που είναι ανώτερος όλων, μέσω του οποίου και στον οποίο πλουτίσαμε με το να ανέλθουμε πάλι στην αφθαρσία. <Μήπως κρύφτηκε η παρηγοριά από τα μάτια μου; Διότι αυτός θα διαχωρίσει ανάμεσα σε αδελφούς.> Θα διαβάσουμε τον πρώτο στίχο του προκειμένου ερωτηματικά και με υποστιγμή, και κάτι τέτοιο θα υποδήλωνε σε εμάς που επιλέγουμε να κατανοούμε ορθά. Αρρώστησε, λέει, η ανθρώπινη φύση ποικιλοτρόπως ως προς την αμαρτία, και έχει ρέπει σε μεγάλο βαθμό προς το σφάλμα· για τον λόγο αυτόν καταδικάστηκε δικαίως σε θάνατο. Έπειτα, ποιος θα είναι ο τρόπος της βοήθειας για όσους το έπαθαν αυτό, ή πώς θα μπορούσαν να αποτρέψουν αυτό που συνέβη, εγώ ο ίδιος θα το σκεφτώ, ή μάλλον το έχω ήδη ορίσει. Ή μήπως υπάρχει κάποιος ανάμεσά σας, που να έχει προχωρήσει τόσο πολύ στην παραφροσύνη, ώστε να νομίζει και να λέει ότι υπάρχει κάποιος τρόπος παρηγοριάς και ανακούφισης, τον οποίο δεν έχει δει ο θεϊκός και αμόλυντος νους; Διότι είμαι τεχνίτης, και απέναντι σε τίποτα δεν είμαι ανίσχυρος, αλλά γνωρίζω καλά τα πάντα, και χωρίς καθυστέρηση κατορθώνω αυτό που αποφασίζω.

Τι είναι λοιπόν ο νόμος; Άραγε δεν υποδεικνύει την οδό σε όσους θέλουν να μετανοήσουν; Δεν ανοίγει την πύλη της σωτηρίας; Μην υποθέσεις κάτι τέτοιο. «Διότι ο Δεσπότης είναι αγαθός και φιλάνθρωπος.» Άκουσέ τον να λέει ξεκάθαρα: «Επιστρέψτε, εσείς που επιστρέφετε, και εγώ θα θεραπεύσω τα συντρίμματά σας.» Και μάλιστα και δια της φωνής του Ιεζεκιήλ: «Επιστρέψτε και απομακρυνθείτε από όλες τις ανομίες σας, οίκος του Ισραήλ, και αυτές δεν θα αποτελέσουν για εσάς αιτία τιμωρίας λόγω αδικίας.» Ποια είναι λοιπόν η οδός της σωτηρίας; Ποιος είναι αυτός που απαλλάσσει όσους έχουν αμαρτήσει από την οφειλόμενη τιμωρία; Ποιος είναι αυτός που λυτρώνει και διασώζει εύκολα; Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο για όλους, και μας αγιάζει με το ίδιο του το αίμα.

ΑΛΛΟ. «Διότι ένας είναι ο Θεός, ένας και ο μεσίτης Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Χριστός Ιησούς, που έδωσε τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ πάντων». Εάν ο Ιησούς Χριστός είναι μεσίτης Θεού και ανθρώπων, όχι με το να ενώνεται εκ φύσεως και κατ' ουσίαν με τον Θεό και με τους ανθρώπους, αλλά επειδή απλώς συμφιλιώνει και εισάγει σε φιλία εκείνα που είχαν αποστατήσει από τη μεταξύ τους κοινωνία, δηλαδή τον άνθρωπο και τον Θεό, τότε πώς ο Παύλος τον αποκαλεί «έναν»; Αφού και πολλοί άλλοι άγιοι αξιώθηκαν τέτοιας λειτουργίας, και πρώτος ο ίδιος (ο Παύλος), που αναφωνεί: «Σας παρακαλούμε στο όνομα του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό». Μεσίτης έγινε και ο μακάριος Μωυσής, όταν διακόνησε στους υιούς του Ισραήλ τον νόμο του Θεού. Μεσίτης υπήρξε και ο πάνσοφος Ιερεμίας, όταν έλεγε προς τον Θεό για εκείνους που κατάγονταν από τον Ισραήλ: «Θυμήσου ότι στάθηκα ενώπιόν σου για να μιλήσω υπέρ αυτών». Αλλά και καθένας από τους αγίους προφήτες διαπιστώνεται ότι έχει πράξει το ίδιο.

Διότι, λέγει, παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ των αμαρτιών μας· και πάλι, δίνοντας τον εαυτό του ως αντίλυτρο υπέρ όλων ημών. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Βλέπεις ότι εξαιτίας της σάρκας εκφράζεται ταπεινά για τον εαυτό του; Έτσι και εδώ, αν και ήταν Υιός, εισακούσθηκε, λέγει, εξαιτίας της ευλάβειάς του. Διότι θέλει να δείξει ότι το κατόρθωμα είναι μάλλον δικό του παρά της χάριτος του Θεού. Τόση, λέγει, ήταν η ευλάβειά του, ώστε εξαιτίας αυτής να τον σεβαστεί ο ίδιος ο Θεός. Έμαθε, λέγει, να υπακούει στον Θεό· εδώ και πάλι δείχνει πόσο μεγάλο είναι το κέρδος των παθημάτων. Και αφού τελειώθηκε, λέγει, έγινε για όλους εκείνους που τον υπακούν αιτία σωτηρίας· εάν όμως Εκείνος, ενώ ήταν Υιός, αποκόμισε από τα παθήματα την υπακοή, πόσο μάλλον εμείς. Βλέπεις πόσα αναφέρει περί υπακοής, ώστε να τους πείσει; Διότι μου φαίνεται πως διαρκώς απειθούν και δεν παρακολουθούν τα λεγόμενα· αυτό άλλωστε υπονόησε λέγοντας: «Έχετε γίνει νωθροί στην ακοή». Από όσα έπαθε, λέγει, έμαθε διαρκώς να υπακούει στον Θεό. Και αφού τελειώθηκε· δηλαδή, μέσω των παθημάτων, λέγει. Αυτό λοιπόν είναι η τελείωση, και διαμέσου αυτής πρέπει να φθάσει κανείς στην τελείωση. Διότι όχι μόνο ο ίδιος σώθηκε, αλλά και για τους άλλους αυτό έγινε περίσσευμα σωτηρίας. Αφού λοιπόν τελειώθηκε, έγινε για όσους τον υπακούν αιτία αιώνιας σωτηρίας. Έχοντας προσαγορευθεί, λέγει, από τον Θεό αρχιερέας κατά την τάξη του Μελχισεδέκ. Για τον οποίο ο λόγος μας είναι εκτενής και δυσερμήνευτος.

Γι' αυτόν τον λόγο δήλωσε ότι έχει οριστεί ως δάσκαλος των εθνών, υπονοώντας τη χάρη που έχει διαχυθεί παντού στην οικουμένη. «Αυτός που έδωσε», λέει, «τον εαυτό του ως αντίλυτρο». Πώς λοιπόν παραδόθηκε από τον Πατέρα; Άρα λοιπόν αυτό έγινε από τη δική του αγαθότητα. Τι σημαίνει αντίλυτρο; Επρόκειτο να τους τιμωρήσει· τούτο όμως δεν το έπραξε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. «Παρακαλώ, λοιπόν, πρώτα από όλα να γίνονται δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις, ευχαριστίες υπέρ όλων των ανθρώπων». Όχι για να τους τιμωρήσει, λέει, αλλά για να παιδαγωγηθούν. Διότι δεν το κάνει εκείνος αυτό, αλλά προκύπτει μέσα από την τιμωρία. «Υπέρ των βασιλέων και όλων εκείνων που βρίσκονται σε εξουσία, ώστε να διάγουμε ήρεμο και ήσυχο βίο με κάθε ευσέβεια και σεμνότητα. Διότι αυτό είναι καλό και ευπρόσδεκτο ενώπιον του Σωτήρος μας Θεού, ο οποίος θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να φτάσουν στην επίγνωση της αλήθειας. Διότι ένας είναι ο Θεός, και ένας ο μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ο άνθρωπος Ιησούς Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του». Επειδή τότε κυρίως διώκονταν, λέει να προσεύχονται γι' αυτούς, ώστε να τους διδάξει να μην τους μισούν. Λέγοντας αυτό, επαναλαμβάνει εκείνο που πρόσταξε ο Κύριος όταν έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας διώκουν». Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Αυτό είναι καλό και ευπρόσδεκτο». «Ως αντίλυτρο υπέρ όλων· η μαρτυρία». Επρόκειτο, λέει, να τιμωρηθούν για τα αμαρτήματά τους, αλλά αντί γι' αυτούς έδωσε τον δικό Του Υιό. «Στους καθορισμένους καιρούς, για την οποία εγώ τέθηκα κήρυκας και απόστολος, λέω την αλήθεια, δεν ψεύδομαι, δάσκαλος των εθνών στην πίστη και την αλήθεια. Θέλω λοιπόν να προσεύχονται οι άνδρες». Δηλαδή, με τον τρόπο που αρμόζει. «Σε κάθε τόπο, υψώνοντας όσια χέρια, χωρίς οργή και αμφισβητήσεις». Δείχνει ότι, μέσω της θυσίας του Χριστού, κάθε τόπος της οικουμένης έχει γίνει Ιερουσαλήμ.

Και στην ερμηνεία του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου: «Επομένως, ο αληθινός και νοητός στατήρας, ο οποίος υποδηλώνεται τυπικώς από τον υλικό, είναι ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο διπλός χαρακτήρας». Και έπειτα από άλλα: «Επομένως ο νοητός στατήρας, δηλαδή το βασιλικό νόμισμα, ο διπλός χαρακτήρας σε ενότητα, προσέφερε τον εαυτό του υπέρ όλων, εκ μέρους όλων, ως αντίλυτρο για τη δική μας ζωή».