Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 2:9

σθʹ Πώς μπορούμε να φοβηθούμε τα κρίματα του Θεού. σιʹ Ποια είναι η κόσμια περιβολή που παραδόθηκε από τον Απόστολο. σιαʹ Ποιο είναι το μέτρο της αγάπης προς τον Θεό. σιβʹ Πώς κατορθώνεται η αγάπη προς τον Θεό. σιγʹ Ποια είναι τα γνωρίσματα της αγάπης προς τον Θεό.

Ερώτηση ΣΙ΄. Ποια είναι η κόσμια περιβολή που έχει παραδοθεί από τον Απόστολο; Απόκριση. Είναι η σεμνοπρεπής χρήση, η οποία αποβλέπει στον κατάλληλο σκοπό της, λαμβάνοντας υπόψη τον καιρό, τον τόπο, το πρόσωπο και την ανάγκη. Διότι ο ορθός λόγος δεν εγκρίνει τα ίδια ενδύματα κατά την εποχή του χειμώνα και του καλοκαιριού, ούτε την ίδια εμφάνιση για τον εργάτη και για εκείνον που αναπαύεται, για εκείνον που υπηρετεί και για εκείνον που εξυπηρετείται, για τον στρατιώτη και για τον ιδιώτη, ή για τον άνδρα και τη γυναίκα.

Κεφάλαιο Δ΄. ΛΟΥΚΑΣ. Προσέχετε και να φυλάγεστε από κάθε πλεονεξία, διότι η ζωή του ανθρώπου δεν συνίσταται στην αφθονία των υπαρχόντων του. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Να στολίζουν τον εαυτό τους όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα.

Κεφάλαιο 5. Α΄ Προς Τιμόθεον. Ομοίως και οι γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους με κόσμια περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη· όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια ή με πολυτελή ιματισμό, αλλά, όπως αρμόζει σε γυναίκες που ομολογούν θεοσέβεια, με αγαθά έργα.

Όπως, λοιπόν, υπάρχει κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό στην ενδυμασία του στρατιώτη, άλλο του συγκλητικού και άλλο κάποιου άλλου, από τα οποία εικάζονται, ως επί το πλείστον, τα αξιώματά τους, έτσι είναι πρέπον και ακόλουθο να υπάρχει κάποιο ιδιαίτερο γνώρισμα του Χριστιανού ακόμη και από την ενδυμασία του, το οποίο να διασώζει την κοσμιότητα που έχει παραδοθεί από τον Απόστολο. Διότι αυτός άλλοτε μεν ορίζει ότι ο επίσκοπος πρέπει να είναι κόσμιος, άλλοτε δε διατάσσει ότι οι γυναίκες πρέπει να φέρουν κόσμια ενδυμασία, κατανοουμένου βεβαίως του κοσμίου σύμφωνα με τον ιδιαίτερο σκοπό του Χριστιανισμού. Ο ίδιος λόγος ισχύει για εμένα και σχετικά με τα υποδήματα· ώστε το απέριττο και το πιο ευκολοπόριστο, το οποίο επαρκεί για τον σκοπό της ανάγκης, αυτό να είναι προτιμητέο σε κάθε περίσταση.

Προχωρώντας με τάξη, μεταφέρει στη συνέχεια το εγκώμιο της ομορφιάς στις τρίχες και λέει: «Το τρίχωμά σου είναι σαν κοπάδια αιγών, που φάνηκαν από το Γαλαάδ». Πρέπει όμως να κατανοήσουμε πρώτα τη φύση της τρίχας, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να αναγνωρίσουμε τον έπαινο τον οποίο, μέσω των τριχών, χαρίζει ο λόγος στη νύμφη. Επομένως, οι τρίχες έχουν ονομαστεί δόξα της γυναίκας από τον Παύλο, ο οποίος λέει ότι η κόμη έχει δοθεί στη γυναίκα αντί για κάλυμμα. Αναφέρει δε ότι η αιδώς και η σωφροσύνη είναι το πρέπον κάλυμμα για τις γυναίκες, γράφοντας τα εξής λόγια: «Όπως ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται τη θεοσέβεια, να στολίζουν τον εαυτό τους με αιδώ και σωφροσύνη», ώστε μέσω αυτών να κατανοείται, με τη σοφία του Παύλου, ότι οι τρίχες της κεφαλής, τις οποίες φέρει ως κόμη η γυναίκα, είναι η αιδώς και η σωφροσύνη. Διότι δεν πρέπει να αποδίδεται καμία άλλη δόξα στην ψυχή που επαγγέλλεται τη θεοσέβεια παρά μόνο η αιδώς και η σωφροσύνη, την οποία ονόμασε κόμη, και όταν η ψυχή δεν την έχει, «καταισχύνει την κεφαλή της», όπως λέει ο απόστολος. Αν λοιπόν ο Παύλος φιλοσόφησε αυτά περί των τριχών, θα πρέπει να εφαρμόσουμε τα νοήματα του αποστόλου στον έπαινο της Εκκλησίας κατά τον λόγο περί του τριχώματος, σύμφωνα με το προκείμενο χωρίο που λέει: «Το τρίχωμά σου είναι σαν κοπάδια αιγών, που φάνηκαν από το Γαλαάδ»· διότι μέσω αυτών ο λόγος εγκωμιάζει την ενάρετη πολιτεία.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ ΩΦΕΛΙΟ 1485. Θαυμάζω πάρα πολύ την αρχαία Σπάρτη, η οποία απαγόρευε στις σώφρονες γυναίκες να καλλωπίζονται· διότι θεωρούσε ότι αυτό αρμόζει στις εταίρες, οι οποίες επινοούν ακόμη και παγίδες και δίχτυα για να θηρεύουν τους ακόλαστους νέους. Γιατί, αν εκείνη που θεωρείται σεμνή και σώφρων ενεργήσει έτσι, διαπομπεύει τη δική της αρρώστια. Αυτά ακριβώς αποκηρύσσει και η θεία Γραφή, προτρέποντας όσες επιδιώκουν τη θεοσέβεια να στολίζονται όχι με χρυσάφι και μαργαριτάρια ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά με αγαθά έργα. Αν, πάλι, πρέπει να εξετάσουμε και το ίδιο το ζήτημα καθαυτό, θα έλεγα ότι τα περιδέραια, η λάμψη των πολύτιμων λίθων και τα περιλαίμια αποβαίνουν εις βάρος τόσο των δύσμορφων όσο και των υπερβολικά ωραίων γυναικών· τις πρώτες τις εκθέτουν, ενώ από τις δεύτερες αποσπούν την προσοχή. Τις πρώτες τις εκθέτουν, παρουσιάζοντάς τες ασχημότερες, ενώ από τις δεύτερες αποσπούν την προσοχή· διότι οι άνθρωποι, αντί να μιλήσουν γι’ αυτές, συζητούν για τα στολίδια τους.

Αντί να τηρούν την παραγγελία να μην κοσμούν τον εαυτό τους με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα, το πράττουν αυτό με πολλή σπατάλη· και όχι μόνο οι γυναίκες, αλλά και όσοι από τους άνδρες είναι φιλάρεσκοι, υποβιβάζοντας τον εαυτό τους στη γυναικεία ευτέλεια με το να φορούν δαχτυλίδια και να καλλωπίζονται με το μέγεθος και τον όγκο των πολύτιμων λίθων, για τα οποία θα έπρεπε μάλλον να ντρέπονται και να κρύβουν το πρόσωπό τους. Και αυτοί λοιπόν και εκείνες, αν ανεχθούν τα λόγια μας, ας μετατρέψουν καλύτερα αυτά τα χρυσά κοσμήματα, που προξενούν μεγάλη φθορά και στους άνδρες και στις γυναίκες, σε στολίδι της ψυχής, και ας καλλωπίσουν εκείνην μέσω αυτών. Διότι, όπως ακριβώς όταν αυτά περιβάλλουν το σώμα, ακόμη και αν είναι όμορφο, το καθιστούν πιο άσχημο, έτσι και όταν περιβάλλουν την ψυχή, ακόμη και αν στερείται ομορφιάς, τη μεταβάλλουν σε απέραντη ωραιότητα. «Και πώς», θα πει κανείς, «είναι δυνατόν να περιβληθεί η ψυχή τα χρυσά κοσμήματα;» Πάλι, μέσω των χεριών των φτωχών. Διότι αυτοί, λαμβάνοντάς τα, δημιουργούν αυτήν την ωραιότητά της. Σε εκείνους παράδωσε τα χρυσά και διαμοίρασέ τα στις κοιλιές τους, και θα σου ανταποδώσουν τόση ωραιότητα ψυχής, ώστε να ελκύσεις με την ομορφιά σου τον ίδιο τον αληθινό Νυμφίο, και να σου εξασφαλίσουν μέσω Αυτού αμέτρητα αγαθά.

Διότι, ακόμη και αν οι πλούσιοι διένειμαν στους αναξιοπαθούντες όλα τα αποθηκευμένα αγαθά τους, ούτε και τότε δεν θα απέφευγαν την κόλαση για τον βίο που διήγαν μέσα στην τρυφή, στα ενδύματα και στα συμπόσια. Πόσο μεγάλη κόλαση άραγε δεν αξίζουν εκείνοι που με κάθε τρόπο φροντίζουν να περιβάλλονται συχνά με μεταξωτά ενδύματα και να επιδεικνύονται στην αγορά, και άλλα μεν ρούχα να τα φορούν υφασμένα με χρυσάφι, άλλα δε ποικιλοτρόπως στολισμένα, ενώ την ίδια στιγμή περιφρονούν τον Χριστό γυμνό, να στερείται ακόμη και την αναγκαία τροφή; Και μάλιστα ο λόγος αυτός θα ταίριαζε περισσότερο στις γυναίκες. Διότι σε αυτές συναντά κανείς μεγαλύτερη φιλοκοσμία και ασωτία, καθώς και τη συνήθεια, μαζί με τα χρυσοΰφαντα ενδύματα, να φορούν και χρυσά κοσμήματα στο κεφάλι, στον λαιμό και στο υπόλοιπο σώμα, και να υπερηφανεύονται για αυτά. Πες μου, πόσων φτωχών τα στομάχια θα μπορούσαν να χορτάσουν, και πόσα σώματα γυμνών να σκεπάσουν, μόνο αυτά που κρέμονται από τα αυτιά τους μάταια και άσκοπα, χωρίς κανένα όφελος, παρά μόνο προς βλάβη και καταστροφή της ψυχής; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο δάσκαλος της οικουμένης, αφού είπε «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα», έστρεψε πάλι τον λόγο του προς τις γυναίκες και λέει: «Να μην στολίζουν τον εαυτό τους με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια ή με πολυτελή ενδύματα».

Αλλά γνωρίζω ότι κανείς δεν θα ανεχθεί αυτά που λέμε. Διότι τώρα όλοι βιάζονται να βαδίσουν σε αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη, και υπάρχει πολλή μαλθακότητα στις γυναίκες, και η μέριμνά τους στρέφεται προς τον στολισμό των ενδυμάτων, γύρω από τα χρυσαφικά και τα περιδέραια και τον εξωτερικό καλλωπισμό, ενώ για την ψυχή δεν υπάρχει καμία πρόνοια. Και ούτε ο Παύλος τις αγγίζει, μολονότι φωνάζει και λέει: «Όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια ή με πολυτελή ενδύματα». Δες αυτήν την ουρανομήκη ψυχή, πώς δεν θεώρησε αισχρό για τον εαυτό του να φτάσει τον λόγο του μέχρι αυτό το σημείο και να δώσει συμβουλές για τις κομμώσεις. Και δικαιολογημένα· διότι όλη του η μέριμνα αφορούσε την επιμέλεια της ψυχής. Επειδή λοιπόν γνωρίζει ότι αυτά ακριβώς απεργάζονται τον όλεθρο της ψυχής, γι' αυτό δεν παρέλειψε τίποτε από όσα αρμόζουν για τη διδασκαλία εκείνων που πάσχουν από αυτή τη νόσο· αλλά λέει, εάν θέλεις να στολίζεσαι, να στολίζεσαι με τον αληθινό στολισμό, ο οποίος ταιριάζει σε γυναίκες ευσεβείς: να στολίζεσαι με τα αγαθά έργα. Αυτός είναι ο στολισμός της ψυχής, αυτός δεν δέχεται καμία κατάκριση από τους άλλους, αυτόν κανείς δεν θα μπορέσει να τον συλήσει, αυτός παραμένει αναφαίρετος στο διηνεκές.

Η αμαρτία είναι η μόνη ντροπή, την οποία όμως κανείς δεν θεωρεί ντροπή, αλλά θεωρούν ντροπή οτιδήποτε άλλο μάλλον παρά αυτήν. Τα ενδύματα ας καλύπτουν την ανάγκη, ας μην είναι περιττά. Όμως, για να μη σας περιορίσω υπερβολικά, σας παραγγέλλω τούτο: ότι δεν έχουμε ανάγκη από χρυσοποίκιλτα ενδύματα ούτε από λεπτά υφάσματα. Και αυτά δεν τα λέω εγώ· διότι τα λόγια δεν είναι δικά μου, αλλά άκουσε τον μακάριο Παύλο που λέει και παραγγέλλει στις γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ιματισμό. Αλλά με τι είδους ιματισμό θέλεις, ώ Παύλε, πες μας· διότι ίσως θα πουν ότι μόνο τα χρυσά είναι πολυτελή, ενώ τα μεταξωτά δεν είναι πολυτελή· πες μας, με τι είδους θέλεις. «Εφόσον λοιπόν έχουμε διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά», λέει, «θα αρκεστούμε». Τέτοιο ας είναι το ένδυμα, λέει, ώστε μόνο να σκεπάζει. Διότι γι' αυτόν τον λόγο μας τα έδωσε ο Θεός, για να σκεπάζουμε τη γύμνια μας· και αυτό μπορεί να το κάνει οποιοδήποτε ένδυμα ευτελούς αξίας. Ίσως γελάτε εσείς οι γυναίκες που φοράτε τα μεταξωτά ενδύματα· διότι πράγματι αξίζει κανείς να γελάει. Τι άραγε πρόσταξε ο Παύλος; Και τι πράττουμε εμείς; Ο λόγος μου βέβαια δεν απευθύνεται μόνο προς τις γυναίκες, αλλά και προς τους άνδρες. Διότι όλα τα υπόλοιπα που έχουμε είναι περιττά· μόνο οι φτωχοί δεν κατέχουν περιττά πράγματα· ίσως βέβαια και εκείνοι από ανάγκη, αφού, αν τους δινόταν η ευκαιρία, ούτε εκείνοι δεν θα απείχαν από αυτά. Πλην όμως, είτε κατ' ανάγκην είτε αληθινά, τουλάχιστον εκείνοι δεν έχουν τα περιττά.

Γιατί άραγε εισέρχεται εδώ μέσα φορώντας χρυσά κοσμήματα, αυτή που οφείλει να εισέλθει για να ακούσει να στολίζουν τον εαυτό τους όχι με χρυσό ούτε με μαργαριτάρια ούτε με πολυτελή ενδύματα; Για ποιον λόγο, λοιπόν, εισέρχεσαι, ω γυναίκα; Άραγε ως μαχόμενη τον Παύλο, αποδεικνύοντας ότι, ακόμη και αν τα λέει αυτά χιλιάδες φορές, εσύ δεν μεταστρέφεσαι; Ή μήπως επειδή θέλεις να ελέγξεις εμάς τους διδασκάλους, ότι μάταια τα κηρύττουμε αυτά;

Αλλά, αν και τότε φιλονικούσαν οι Κορίνθιοι, τώρα ολόκληρη η οικουμένη αυτόν τον νόμο και τον αποδέχθηκε και τον τήρησε· τόσο μεγάλη είναι η δύναμη του Σταυρωθέντος. Αλλά φοβάμαι μήπως, ενώ αποδέχθηκαν το εξωτερικό σχήμα, κατά τα έργα τους βρεθούν κάποιες από τις γυναίκες να συμπεριφέρονται με αναίδεια, και να είναι ακάλυπτες με άλλον τρόπο. Γι' αυτόν τον λόγο, γράφοντας και στον Τιμόθεο, δεν αρκέσθηκε σε αυτά ο Παύλος, αλλά πρόσθεσε και άλλα λέγοντας: «Με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη να στολίζουν τον εαυτό τους, όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό». Διότι, αν δεν πρέπει να έχουν ακάλυπτη την κεφαλή, αλλά να φέρουν παντού το σύμβολο της υποταγής, πολύ περισσότερο πρέπει να το επιδεικνύουν αυτό μέσω των πράξεών τους. Έτσι άλλωστε και οι γυναίκες της παλαιάς εποχής και αποκαλούσαν τους άνδρες κυρίους, και τους παραχωρούσαν τα πρωτεία.

Παρομοίως, λέει, επιθυμώ και οι γυναίκες να προσέρχονται στον Θεό χωρίς οργή, χωρίς διαλογισμούς, να έχουν χέρια όσια, να μην ακολουθούν τις δικές τους επιθυμίες, να μην αρπάζουν, να μην πλεονεκτούν. Διότι, τι ωφελεί, αν η ίδια δεν αρπάζει, αλλά το διαπράττει αυτό μέσω του άνδρα της; Από τις γυναίκες όμως ο Παύλος ζητάει και κάτι περισσότερο. Ποιο είναι δηλαδή αυτό; Το να στολίζουν, λέει, τον εαυτό τους με αιδώ και σωφροσύνη, με κόσμια περιβολή, όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται θεοσέβεια μέσω αγαθών έργων. Τι εννοεί με τη λέξη περιβολή; Εννοεί το να είναι το ένδυμα από παντού συνεσταλμένο καλά, με κοσμιότητα, όχι με περιττή επιτήδευση· διότι το πρώτο είναι κόσμιο, ενώ το δεύτερο είναι άκοσμο. Τι κάνεις; Προσέρχεσαι για να δεηθείς στον Θεό, και έχεις φορτωθεί με χρυσάφια και περίπλοκες κομμώσεις; Μήπως ήρθες για να χορέψεις; Μήπως για να συμμετάσχεις σε γάμους; Μήπως παραβρέθηκες σε εορταστική πομπή; Εκεί έχουν τον καιρό τους τα χρυσάφια, εκεί οι κομμώσεις, εκεί τα πολυτελή ενδύματα· τώρα όμως δεν υπάρχει καμία ανάγκη για αυτά. Ήρθες για να παρακαλέσεις, να δεηθείς για τα αμαρτήματά σου, να ικετεύσεις για όσα έσφαλες, να παρακαλέσεις τον Δεσπότη, ώστε να τον καταστήσεις ίλεω απέναντί σου· γιατί λοιπόν στολίζεις τον εαυτό σου; Αυτές οι εμφανίσεις δεν ταιριάζουν σε γυναίκα που ικετεύει. Πώς μπορείς να αναστενάξεις; Πώς μπορείς να δακρύσεις; Πώς να προσευχηθείς με θέρμη, όταν έχεις περιβληθεί μια τέτοια εμφάνιση; Και αν ακόμη δακρύσεις, τα δάκρυά σου θα προκαλέσουν γέλιο σε όσους τα βλέπουν· διότι αυτή που δακρύζει δεν πρέπει να φορεί χρυσάφια· διαφορετικά, το πράγμα καταντά θέατρο και υποκρισία.

Απόβαλε όλη εκείνη την υποκρισία· ο Θεός δεν εμπαίζεται. Αυτά χαρακτηρίζουν τους μίμους και τους χορευτές που διημερεύουν στις θεατρικές σκηνές· σε μία κοσμία γυναίκα όμως τίποτε από αυτά δεν αρμόζει. «Με συστολή», λέγει, «και σωφροσύνη».

Διότι όλα αυτά τα υπονόησε με το να πει, «με κόσμια περιβολή», και με το να πει, «με αιδώ»· διότι εκείνα είναι γνωρίσματα αναιδείας και ασχημοσύνης. Ανεχθείτε με, παρακαλώ· διότι ο λόγος ασκεί τον έλεγχο πιο απροκάλυπτα, όχι για να πληγώσει, ούτε για να λυπήσει, αλλά για να αποβάλει εντελώς κάθε τι το ξένο προς το ποίμνιο.

Φανερώνει την υπεροχή αυτής μέσα από τη σύγκριση, δείχνοντας ότι εκείνη μεν, αν και συνεπάγεται πολλούς κόπους, δεν προσφέρει κανένα κέρδος ούτε κάτι άξιο λόγου, ενώ τούτη έχει διαρκές και άφθονο. Όπως ακριβώς όταν λέει: «Να στολίζουν τον εαυτό τους όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται θεοσέβεια, δηλαδή με καλά έργα». Πιστός είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής. Διότι για τον σκοπό αυτό κοπιάζουμε και δεχόμαστε ονειδισμούς. Ο Παύλος δεχόταν ονειδισμούς, και εσύ δυσανασχετείς; Ο Παύλος κοπίαζε, και εσύ θέλεις να ζεις μέσα στην τρυφή;

Επομένως, εάν θέλουμε να αρέσουμε στους άνδρες, θα τους προσφέρουμε ευχαρίστηση· και θα τους προσφέρουμε ευχαρίστηση, εάν αφαιρέσουμε τα στολίδια και τους καλλωπισμούς. Διότι όλα αυτά φαίνεται να προσφέρουν κάποια τέρψη μόνο κατά τον καιρό του γάμου· αργότερα όμως, με την πάροδο του χρόνου, μαραίνονται. Διότι, εάν τον ουρανό, που είναι τόσο ωραίος, και τον ήλιο, που είναι τόσο λαμπρός, και με τα οποία κανένα σώμα δεν θα μπορούσες να πεις ότι είναι ίσο, παύουμε να τα θαυμάζουμε το ίδιο εξαιτίας της συνήθειας, πώς θα θαυμάσουμε ένα καλλωπισμένο σώμα; Αυτά τα λέω, επειδή επιθυμώ να στολίζεστε με τον υγιή στολισμό, τον οποίο παρήγγειλε ο Παύλος: «Όχι με χρυσό ή μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται θεοσέβεια μέσω των αγαθών έργων». Αλλά μήπως θέλεις να αρέσεις στους έξω και να επαινείσαι από αυτούς;

Ε΄. Εμπρός λοιπόν ας το εξετάσουμε αυτό και ας δούμε τι λογής κακό είναι. Διότι, όταν τα μεταξωτά νήματα, τα οποία δεν είναι σωστό ούτε στα ενδύματα να υφαίνονται, εσείς τα ράβετε επάνω στα υποδήματα, πόσης ύβρεως και πόσου γέλωτος είναι αυτά άξια; Εάν όμως περιφρονείς τη δική μας κρίση, άκουσε τη φωνή του Παύλου, ο οποίος τα απαγορεύει αυτά με πολλή σφοδρότητα, και τότε θα αντιληφθείς το γελοίο του πράγματος. Τι λέει λοιπόν εκείνος; «Όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με ενδύματα πολυτελή». Ποιας συγγνώμης, λοιπόν, θα ήσουν άξιος, όταν, ενώ ο Παύλος δεν επιτρέπει ούτε στην παντρεμένη γυναίκα να φέρει πολυτελή ενδύματα, εσύ επεκτείνεις αυτή τη μαλθακότητα ακόμη και στα υποδήματα, και επινοείς χίλια δυο πράγματα για χάρη αυτής της καταγέλαστης αλαζονείας; Διότι ναυπηγείται πλοίο, και στρατολογούνται κωπηλάτες, και πρωρέας και κυβερνήτης, και ανοίγονται τα πανιά, και διαπλέεται το πέλαγος, και ο έμπορος, αφού αφήσει γυναίκα και παιδιά και πατρίδα, παραδίδει τη ζωή του στα κύματα, και φτάνει στη χώρα των βαρβάρων, και υπομένει μύριους κινδύνους για αυτά τα νήματα, ώστε εσύ, έπειτα από όλα αυτά, να τα πάρεις και να τα ράψεις πάνω στα υποδήματα, για να καλλωπίσεις το δέρμα. Και τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτόν τον παραλογισμό; Όμως παλαιότερα τα υποδήματα δεν ήταν τέτοια, αλλά ταίριαζαν σε άνδρες. Γι' αυτό εγώ τουλάχιστον αναμένω, με την πάροδο του χρόνου, οι δικοί μας νέοι να φορέσουν ακόμη και γυναικεία υποδήματα και να μην ντρέπονται.

Αυτά ας είναι για σένα αντί για καλλωπισμό. Διότι αυτά δεν έχουν ειπωθεί μόνο για εκείνες, αλλά για κάθε γυναίκα που τις μιμείται. Και ο Παύλος εξάλλου στέκεται κατήγορος μαζί με εκείνον, λέγοντας στον Τιμόθεο να παραγγέλλει στις γυναίκες: Να μην στολίζουν τον εαυτό τους με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ιματισμό. Επομένως, παντού μεν είναι βλαβερό να φοράς χρυσά, προπαντός όμως όταν εισέρχεσαι στην εκκλησία, όταν περνάς ανάμεσα από τους φτωχούς.

Διότι, όταν λες: «Άρπαξε και φέρε μου», για λίγο μεν του αρέσεις, αργότερα όμως τον αποκτάς εχθρό. Και για να καταλάβεις ότι δεν αποσκοπείς στο να αρέσεις στον άνδρα σου· διότι μέσα στο σπίτι τα βγάζεις, ενώ στην εκκλησία τα φοράς· εάν ήθελες να αρέσεις στον άνδρα σου, στο σπίτι θα τα φορούσες. Αλλά, όπως είπα, εισέρχεσαι στην εκκλησία, έχοντας γεμάτα χρυσάφι τα χέρια και τον λαιμό. Εάν έλθει ο Παύλος, εκείνος ο φοβερός και ποθεινός, φοβερός στους αμαρτάνοντες και ποθεινός στους ευσεβείς, φωνάζει και λέγει ωσαύτως: «Οι γυναίκες πρέπει να στολίζουν τον εαυτό τους όχι με χρυσό, όχι με μαργαριτάρια, όχι με πολυτελή ιματισμό». Έπειτα, εάν εισέλθει ο ειδωλολάτρης και δει επάνω μεν αυτές να τα φορούν, κάτω δε τον Παύλο να λέγει αυτά τα λόγια, δεν θα πει ότι όλα αυτά είναι θέατρο και μύθος;

Τα δικά μας δεν αποτελούν θεατρική σκηνή, έστω και αν αυτά γίνονται με αυτόν τον τρόπο. Ο ειδωλολάτρης όμως βλάπτεται και λέει: «Εισήλθα σε εκκλησία Χριστιανών και άκουσα τον Παύλο να λέει, όχι με χρυσό, ούτε με μαργαριτάρια, είδα όμως αυτήν να επιδεικνύει με τα έργα της τα αντίθετα».

Αν όμως το αμάρτημα είναι μεγάλο, είναι προφανές ότι και το κατόρθωμα που στέκεται απέναντί του είναι μέγιστο. Γι' αυτό ακριβώς και ο Παύλος, όταν απευθύνεται στις κοσμικές γυναίκες, όχι μόνο τις αποτρέπει από το να φορούν χρυσά, αλλά δεν τις αφήνει να περιβάλλονται ούτε με πολυτελή ενδύματα. Διότι γνωρίζει, γνωρίζει με σαφήνεια ότι αυτό είναι βαρύ και δυσκαταγώνιστο νόσημα της ψυχής και μέγιστο δείγμα διεφθαρμένου φρονήματος, το οποίο απαιτεί ψυχή εξαιρετικά φιλοσοφημένη. Και αυτό το αποδεικνύουν όχι μόνο οι κοσμικές γυναίκες και όσες έχουν συζευχθεί με άνδρες —από τις οποίες καμία δεν ανέχθηκε εύκολα αυτήν την προτροπή—, αλλά και εκείνες που θεωρείται ότι ζουν πνευματικά και έχουν ταχθεί να ανήκουν στον χορό της παρθενίας.

Διότι και ο διδάσκαλος της οικουμένης, γνωρίζοντας πάρα πολύ καλά την αδυναμία της γυναικείας φύσης και το ευόλισθο της γνώμης, δεν δίστασε να δώσει παραγγέλματα και για αυτά. Και γιατί λέω ότι δεν απέφυγε να διδάξει για αυτά; Συμβουλεύοντας σχετικά με τις κομμώσεις, φωνάζει και λέει: «Όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια ή με πολυτελή ιματισμό», σχεδόν διδάσκοντας τα εξής: «Θέλεις να στολίζεσαι, γυναίκα, και να επαινείσαι από αυτούς που σε βλέπουν; Εγώ θα καλέσω να σε επαινέσουν και να σε εγκωμιάσουν όχι μόνο οι συνάνθρωποί σου, αλλά και ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων».

Επειδή λοιπόν απέβαλε εκείνον τον στολισμό που προέρχεται από τις περίτεχνες κομμώσεις, από τα χρυσά κοσμήματα, τα μαργαριτάρια και τα πολυτελή ενδύματα, ας δούμε στη συνέχεια με ποιον στολισμό την περιβάλλει. Διότι αυτός ο στολισμός από τα χρυσά κοσμήματα και τα ενδύματα, έστω κι αν για λίγο τέρπει εκείνη που τον φέρει, με τον χρόνο φθείρεται· και τι λέω «φθείρεται»; Ακόμη και πριν από τη φθορά του χρόνου, διεγείρει τα βλέμματα των φθονερών και προτρέπει τους κακοποιούς στην κλοπή. Ο στολισμός όμως με τον οποίο αυτός την περιβάλλει είναι αναλλοίωτος, άφθαρτος, διηνεκής, παραμένοντας μαζί μας εδώ, αλλά και συνεκδημώντας μαζί μας εκεί, και εξασφαλίζοντάς μας μεγάλη παρρησία.

Το πρέπον λοιπόν και ωφέλιμο είναι να απέχει κανείς παντελώς από αυτό. Εάν όμως όσες είναι ήδη κυριευμένες από αυτή την κακή συνήθεια δεν το επιθυμούν, τουλάχιστον ας μην το πράττουν όταν προσέρχονται στον ευκτήριο οίκο. Διότι για ποιον λόγο, πες μου, όταν έρχεσαι στην εκκλησία, διακοσμείς έτσι τον εαυτό σου; Μήπως άραγε αναζητά αυτή την εξωτερική ομορφιά Εκείνος τον οποίο έρχεσαι να προσκυνήσεις και στον οποίο πρόκειται να εξομολογηθείς τα αμαρτήματά σου; Την εσωτερική ομορφιά επιζητά, την άσκηση των αγαθών έργων, την ελεημοσύνη, τη σωφροσύνη, την κατάνυξη, την ακριβή πίστη. Εσύ όμως, εγκαταλείποντας αυτά, επιχειρείς να σκανδαλίσεις πολλούς από τους ράθυμους ακόμη και μέσα στην εκκλησία. Και πόσους κεραυνούς αξίζουν άραγε αυτά; Έρχεσαι στο λιμάνι και προετοιμάζεις για τον εαυτό σου ναυάγιο· προσέρχεσαι στον ιατρό για να θεραπεύσεις τις πληγές σου και αναχωρείς κάνοντάς τες μεγαλύτερες. Και ποια συγχώρηση θα υπάρξει λοιπόν για εσένα; Αλλά έστω κι αν στο παρελθόν κάποιες αντιμετώπιζαν με τέτοια ραθυμία τη δική τους σωτηρία, ας πεισθούν τουλάχιστον τώρα να απαλλαγούν από αυτή τη φθορά. Διότι, εάν απαγόρευσε τη χρήση πολυτελών ενδυμάτων, πολύ περισσότερο απαγορεύει τα φτιασίδια και τις βαφές προσώπου.

Εάν όμως νομίζεις ότι αυτός ο στολισμός είναι κάτι το σπουδαίο, πες μου, ποιο θα είναι το όφελός σου από αυτά τα μαργαριτάρια κατά την ημέρα εκείνη της κρίσεως; Και γιατί χρειάζεται να μιλάμε για την ημέρα εκείνη, εφόσον είναι δυνατόν να αποδειχθούν όλα αυτά και από τα όσα συμβαίνουν στην παρούσα ζωή; Όταν, για παράδειγμα, εκείνοι που θεωρήθηκε ότι είχαν εξυβρίσει τον βασιλιά, σύρονταν στο δικαστήριο και κινδύνευαν με την εσχάτη των ποινών, τότε οι μητέρες και οι σύζυγοί τους, αφού απέθεσαν τα περιδέραια, τα χρυσαφικά, τα μαργαριτάρια, όλον τον στολισμό τους και τα χρυσά ενδύματα, και αφού φόρεσαν ρούχα λιτά και ευτελή, ρίχνοντας στάχτη επάνω τους και κυλιόμενες μπροστά στις θύρες του δικαστηρίου, με αυτόν τον τρόπο κατέκαμπταν τους δικαστές. Εάν λοιπόν στα επίγεια δικαστήρια τα χρυσαφικά, τα μαργαριτάρια και τα ποικιλόχρωμα ενδύματα θα μπορούσαν να αποτελέσουν παγίδα και προδοσία, ενώ η επιείκεια, η πραότητα, η στάχτη, τα δάκρυα και τα ευτελή ενδύματα προσελκύουν περισσότερο τη συμπάθεια του δικαστή, πολύ περισσότερο θα συμβεί αυτό κατά την αδέκαστη και φοβερή εκείνη κρίση. Διότι, πες μου, τι λόγο θα έχεις να αρθρώσεις, ποια απολογία θα προβάλεις, όταν ο Δεσπότης σε εγκαλέσει για αυτά τα μαργαριτάρια, και φέρει ενώπιόν σου τους πένητες που χάθηκαν από την πείνα; Γι' αυτόν τον λόγο έλεγε ο Παύλος: «Όχι με περίπλοκες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ιματισμό».

Ότι και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη είναι παράνομη η τρυφή. Μάλιστα, ούτε αυτά δεν επιτρέπονται στον γάμο. Διότι ο γάμος συνηθίζει να μας παρέχει την άδεια μόνο για τη σαρκική συνάφεια, όχι όμως και για την τρυφή. Και μάρτυρας αυτού είναι ο μακάριος Παύλος, ο οποίος λέγει τα εξής: «Εκείνη δε που ζει μέσα στη σπατάλη, ενώ ζει, είναι νεκρή». Αν όμως αυτά έχουν ειπωθεί για τις χήρες, άκουσε τι λέγει και για τους νυμφευμένους: «Ομοίως και οι γυναίκες, με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη να στολίζουν τον εαυτό τους, όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά, όπως ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται τη θεοσέβεια, με καλά έργα». Και όχι μόνο εδώ, αλλά και αλλού θα μπορούσε να δει κανείς να κάνει εκτενή λόγο για το ότι δεν πρέπει καθόλου αυτά να επιδιώκονται από εμάς με σπουδή. Διότι λέγει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε. Διότι εκείνοι που επιθυμούν να πλουτούν πέφτουν σε επιθυμίες ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους σε όλεθρο και απώλεια». Και γιατί αναφέρω τον Παύλο, ο οποίος, όταν ήταν ο καιρός της ύψιστης φιλοσοφίας και ήταν άφθονη η χάρις του Πνεύματος, τα έλεγε αυτά;

Αυτό σημαίνει να έχει κανείς γυναίκα και να μην έχει, αυτό σημαίνει να χρησιμοποιεί τον κόσμο και να μην τον καταχράται. «Εκείνος δε που παντρεύτηκε μεριμνά για τα του κόσμου.» Όταν λοιπόν και εδώ και εκεί υπάρχει μέριμνα, αλλά εδώ μεν είναι άσκοπη και μάταιη, ή μάλλον φέρνει και λύπη —«διότι οι τέτοιοι», λέει, «θα έχουν θλίψη στη σάρκα»—, ενώ εκεί αποβλέπει στα άρρητα αγαθά, γιατί να μην επιλέξουμε μάλλον αυτήν τη φροντίδα, όχι μόνο επειδή έχει τέτοιες και τόσες ανταποδόσεις, αλλά και επειδή από τη φύση της είναι ελαφρότερη από την άλλη; Διότι για ποιο πράγμα μεριμνά η ανύπαντρη γυναίκα; Μήπως για χρήματα, για υπηρέτες, για οικονόμους, για χωράφια και για τα υπόλοιπα; Μήπως επιβλέπει μάγειρες και υφαντές και το υπόλοιπο υπηρετικό προσωπικό; Κάθε άλλο. Τίποτε από αυτά δεν βάζει στο μυαλό της, αλλά ένα πράγμα μόνο φροντίζει: πώς να οικοδομεί την ψυχή της, πώς να στολίζει εκείνον τον άγιο ναό όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια, όχι με ψιμύθια και καλλυντικά, ούτε με τις άλλες δυσκολίες και ταλαιπωρίες, αλλά με την αγιότητα κατά το σώμα και κατά το πνεύμα. «Η δε παντρεμένη», λέει, «μεριμνά πώς θα αρέσει στον άνδρα της.» Πολύ συνετά δεν προχώρησε στην εξέταση των ίδιων των πραγμάτων, ούτε ανέφερε όσα υποφέρουν οι γυναίκες προκειμένου να αρέσουν στους άνδρες τους και στο σώμα και στην ψυχή, το μεν σώμα βασανίζοντας, ασπρίζοντας με πούδρες και ταλαιπωρώντας το με άλλες τιμωρίες, τη δε ψυχή γεμίζοντας με ανελευθερία, κολακεία, υποκρισία, μικροψυχία, και με περιττές και ανώφελες φροντίδες.

Διότι, όταν λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι πενθούντες, οι πράοι, αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι ελεήμονες, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί, οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, και εκείνοι που ακούν ρητά και άρρητα κακά λόγια από τους έξω εξαιτίας του»· δεν χρησιμοποιεί ούτε το όνομα του κοσμικού ούτε του μοναχού, αλλά αυτός ο διαχωρισμός έχει εισαχθεί από την ανθρώπινη διάνοια. Οι δε Γραφές δεν γνωρίζουν τίποτα από αυτά, αλλά θέλουν να ζουν όλοι τον βίο των μοναχών, ακόμη και αν τυχαίνει να έχουν συζύγους. Άκου λοιπόν και τι λέει ο Παύλος· και όταν λέω τον Παύλο, εννοώ πάλι τον Χριστό. Αυτός, λοιπόν, γράφοντας επιστολές σε ανθρώπους που έχουν συζύγους και ανατρέφουν παιδιά, απαιτεί από αυτούς όλη την ακρίβεια βίου που αρμόζει στους μοναχούς. Διότι, περικόπτοντας κάθε πολυτέλεια, τόσο στα ενδύματα όσο και στα φαγητά, τους γράφει τα εξής λόγια: «Οι γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη, όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα»· και πάλι: «Η δε γυναίκα που ζει με σπατάλη και τρυφή, ενώ ζει, είναι νεκρή»· και πάλι: «Έχοντας δε τροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Τι περισσότερο από αυτά θα μπορούσε κανείς να απαιτήσει από τους μοναχούς; Διδάσκοντας δε άλλους να συγκρατούν τη γλώσσα τους, θέτει πάλι αυστηρούς νόμους, και τέτοιου είδους που είναι δύσκολο κατόρθωμα να τους τηρήσουν ακόμη και οι μοναχοί.

Λέει δε «όσια χέρια», διδάσκοντάς τους, τρόπον τινά, να είναι καθαροί από κάθε αμαρτία. Το δε «χωρίς οργή», σημαίνει να είναι αμνησίκακοι. Το δε «διαλογισμών», το λέει για να αναιρέσει την αμφιβολία και τον δισταγμό για το αν άραγε θα λάβουν αυτά που ζητούν από τον Θεό. «Ομοίως και οι γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη, όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται θεοσέβεια, μέσω αγαθών έργων.» Δηλαδή, να περιστέλλονται καλά από παντού, πράγμα που είναι ενδεικτικό μεγάλου φόβου Θεού. «Η γυναίκα ας μαθαίνει εν ησυχία, με κάθε υποταγή.»

«Παρακαλώ, πριν απ' όλα, να γίνονται δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις και ευχαριστίες για όλους τους ανθρώπους, για τους βασιλείς και για όλους όσοι κατέχουν υψηλά αξιώματα, ώστε να διάγουμε βίο ήρεμο και ειρηνικό με κάθε ευσέβεια και σεμνότητα. Διότι αυτό είναι καλό ενώπιον του Θεού. Θέλω, λοιπόν, να προσεύχονται οι άνδρες σε κάθε τόπο, υψώνοντας όσια χέρια, χωρίς οργή και αμφιβολίες. Ομοίως και οι γυναίκες». «Κακοπαθεί κάποιος ανάμεσά σας; Ας προσεύχεται. Είναι κάποιος χαρούμενος; Ας ψάλλει. Ασθενεί κάποιος ανάμεσά σας; Ας προσκαλέσει τους πρεσβυτέρους της Εκκλησίας και ας προσευχηθούν γι' αυτόν, αφού τον αλείψουν με έλαιο στο όνομα του Κυρίου· και η προσευχή της πίστεως θα σώσει τον ασθενή». «Να είστε σώφρονες και να αγρυπνείτε στις προσευχές». Ας μην κατακριθούμε για μικρολογία, με το να ζητάμε μικρά πράγματα, τα οποία είναι ανάξια Εκείνου που τα προσφέρει.