Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:1

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, ρώτησες πράγμα που με υπερβαίνει, διότι είμαι ελάχιστος άνθρωπος και δεν έχω φτάσει σε αυτό το μέτρο. Όμως, άφησες τον Απόστολο και ρωτάς εμένα, που ποτέ δεν έκανα καν την αρχή να γίνω μοναχός. Τι λέει όμως ο Απόστολος; Ότι «όποιος επιθυμεί επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος» και τα εξής. Αλλά επειδή η Γραφή λέει, εκ προσώπου του Θεού προς τους υιούς Ισραήλ, ότι «Εάν ρωτήσετε στο όνομά μου κάποιον ψευδοπροφήτη και είστε άξιοι να ακούσετε την αλήθεια, θα βάλω αληθινό λόγο στο στόμα του ψευδοπροφήτη για να σας τον πει», για τον λόγο αυτόν και εγώ σου λέω ότι: «Εάν στόλισες καλά τον οίκο σου και ετοίμασες την καρδιά σου για την υποδοχή ενός τέτοιου ευώδους μύρου», σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αποστόλου, έχει ετοιμαστεί για εσένα από τον Θεό, διότι είναι αψευδής αυτός που λέει: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος κατά την καρδιά σου.» Κάποιος χωρεπίσκοπος ρώτησε τον ίδιο Γέροντα, αν οφείλει να αποστεί από τη χωρεπισκοπή και να αναχωρήσει σε μοναστήρι.

Εάν κάποιος επιθυμεί το αξίωμα του επισκόπου, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, να μην είναι μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής· αλλά να είναι επιεικής, φιλειρηνικός, αφιλάργυρος, να προΐσταται καλά του δικού του οίκου, έχοντας τα τέκνα του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα (διότι, εάν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του δικού του οίκου, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;)· να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει σε καταδίκη και σε παγίδα του διαβόλου.

Κεφάλαιο Α΄. Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Εάν κάποιος επιθυμεί την επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει όμως ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος, και τα εξής. Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Πρεσβύτερο να μην επιπλήξεις, αλλά να τον προτρέπεις σαν πατέρα, τους νεοτέρους σαν αδελφούς, τις πρεσβύτερες σαν μητέρες, τις νεότερες σαν αδελφές, με κάθε αγνότητα. Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Τις δε νεανικές επιθυμίες να τις αποφεύγεις, και να επιδιώκεις τη δικαιοσύνη, την πίστη, την αγάπη, την ειρήνη μαζί με εκείνους που επικαλούνται τον Κύριο με καθαρή καρδιά. Τις δε ανόητες και αμαθείς συζητήσεις να τις απορρίπτεις, γνωρίζοντας ότι γεννούν φιλονικίες. Ο δε δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους, και τα εξής.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΛΛΑΔΙΟ 1641. Επειδή, μη έχοντας κατανοήσει τον αποστολικό νου που κρύβεται πίσω από το γράμμα, αλλά βλέποντας μόνο το ίδιο το γράμμα, επαναλαμβάνεις διαρκώς: «Εάν κάποιος ορέγεται την επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί», θεωρώντας ότι πρέπει κανείς να επιθυμεί διακαώς μια τέτοια εξουσία, έχω βεβαίως τον τρόπο να αποδείξω ότι ο Απόστολος δεν το είπε έτσι όπως εσύ ισχυρίζεσαι, ωστόσο, ακόμη και αν κάνω μια παραχώρηση, θα ανατρέψω αυτόν τον ισχυρισμό.

ΣΙΣΤ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΠΑΛΛΑΔΙΟ. Στην Α΄ προς Τιμόθεον. Στο: «Αν κάποιος επιθυμεί το αξίωμα του επισκόπου». Αυτοί που δεν κατανόησαν την αποστολική σκέψη, ούτε ερεύνησαν το βάθος της σοφίας, θεωρώντας ότι είναι ακίνδυνο να παρερμηνεύουν τα αποστολικά θεσπίσματα, κινδυνεύουν να εκπέσουν στον παραλογισμό.

Τι λένε, λοιπόν, όσοι είναι μεθυσμένοι από φιλαρχία; Είναι γραμμένο: «Αν κάποιος επιθυμεί επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί». Το ότι βέβαια αυτό έχει γραφτεί, δεν θα το αρνιόμουν, αλλά το να εννοείται έτσι όπως αυτοί θέλουν, θα το απέρριπτα. Διότι, μάλιστα, και πριν από την ερμηνεία, είναι φοβερά αυτά που ακολουθούν τα προλεχθέντα, ικανά να αποτρέψουν τους πολλούς από μια τέτοια επιθυμία. Διότι δεν είναι για τον καθένα το να μπορεί να αναλάβει μια τέτοια εξουσία, η οποία είναι υψηλότερη και από την ίδια τη βασιλεία, επειδή η μία κυβερνά τα θεία, ενώ η άλλη τα επίγεια πράγματα. Αντιθέτως, είναι για απολύτως ελάχιστους, οι οποίοι θα ήταν δίκαιο να διαφέρουν τόσο πολύ από τους αρχομένους, όσο οι ποιμένες από τα πρόβατα, για να μην πω τίποτα περισσότερο. Τι λέει λοιπόν; «Πρέπει, επομένως, ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, ανεξίκακος, όχι μέθυσος, όχι βίαιος, αλλά επιεικής, ειρηνικός, αφιλάργυρος, να κυβερνά καλά τον δικό του οίκο, να έχει τέκνα σε υποταγή με κάθε σεμνότητα (επειδή, αν κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά τον δικό του οίκο, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;), να μην είναι νεόφυτος, για να μην τυφλωθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου». Ποιο από αυτά έχουν κατορθώσει οι πολλοί, ένας από τους οποίους τυγχάνεις και εσύ, ώστε να επιθυμούν διακαώς ένα πράγμα ανέφικτο για αυτούς; Έχουν ακατηγόρητο βίο; Ή μήπως τους διακρίνει τόση νήψη, ώστε να διατηρούν ακοίμητο το μάτι της ψυχής;

Αλλά μήπως λάμπουν από τόση επιείκεια, ώστε να μην έχουν φερθεί ποτέ άσχημα σε κανέναν; Είναι άραγε τόσο αφιλάργυροι, ώστε να μοιράζουν στους απόρους ακόμη και τα όσα δίκαια τους ανήκουν; Αλλά μήπως είναι τόσο ανεξίκακοι, ώστε να ανέχονται και όσους τους υβρίζουν και τους κατηγορούν αναίτια; Μήπως διαθέτουν και τα υπόλοιπα προτερήματα που περιέγραψε ο Παύλος σκιαγραφώντας τον άριστο ποιμένα; Τι είναι αυτό που τους εξώθησε να παρασυρθούν σε τέτοια μανία; Διότι, ενώ θα έπρεπε να είναι ευχαριστημένοι που ανήκουν στην τάξη των υπηκόων (παραλείπω βέβαια ότι, αν γινόταν αυτό που έπρεπε, με βάση όσα πράττουν, θα ήταν δίκαιο να εξοστρακιστούν από αυτή την τάξη), επιδιώκουν τα ανέφικτα, τρέφουν έρωτα για το αξίωμα της επισκοπής και προβάλλουν ως μάρτυρα τον Απόστολο -που πάσχισε να θεραπεύσει το ολέθριο πάθος τους- ωσάν να συνηγορεί υπέρ του νοσήματός τους. Εγώ, ενώ ήθελα να στρέψω ορμητικά τον λόγο εναντίον τους, και να αφήσω ελεύθερα τα ηνία, προσπαθώντας να αγγίξω τα πιο ουσιώδη ζητήματα και να αποδείξω ότι δεν θα ήταν δίκαιο να συγκαταλέγονται ούτε καν στους Χριστιανούς όσοι περιυβρίζουν με τέτοιον τρόπο τις ιερές Γραφές και αστειεύονται με πράγματα σοβαρά, τον συγκράτησα με πολλή βία, όπως αναχαιτίζει κανείς με το χαλινάρι το άλογο που ορμάει προς την πεδιάδα, και παρακίνησα τον εαυτό μου να προχωρήσει στην ερμηνεία του ρητού. Τι είπε λοιπόν ο θεσπέσιος εκείνος άνδρας, ο διορατικότατος νους, αυτός που διοίκησε αυτή την εξουσία άμεμπτα; «Εάν κάποιος επιθυμεί την επισκοπή». Δεν είπε: Ο καθένας ας επιθυμεί την επισκοπή.

Δεν πρόσταξε, δεν διέταξε, δεν νομοθέτησε. Αλλά, επειδή γνώριζε ότι οι πολλοί μεθούν από την φιλαρχία, και ενώ δεν επιδιώκουν την αρετή διεκδικούν το αξίωμα, και δεν αντιλαμβάνονται τους ιδρώτες, τους κόπους, τους κινδύνους, τις φροντίδες και τις αγρυπνίες της επισκοπής. Διότι από αυτόν (τον επίσκοπο) εξαρτώνται όλες οι ανάγκες των ποιμαινομένων. Ποιες είναι δε αυτές; Η δοκιμασία των ιερωμένων, οι τροφές αυτών που πεινούν, τα ποτά αυτών που διψούν, τα ενδύματα των γυμνών, η προστασία των αδικουμένων, η κηδεμονία όσων θρηνούν την ορφάνια τους, η υποστήριξη των χηρών, η δίωξη όσων αδικούν, ο έλεγχος όσων προσπαθούν να άρχουν παρανόμως, η θεραπεία των ασθενών, η επανόρθωση όσων σκανδαλίζονται από την πύρωση των πειρασμών, η απελευθέρωση όσων βρίσκονται στις φυλακές, η παρηγοριά όσων βρίσκονται σε συμφορές, ο σωφρονισμός αυτών που σφάλλουν. Επειδή, λοιπόν, όλα αυτά, και πολύ περισσότερα από αυτά, τα οποία παρέλειψα για να μη μακρηγορώ απαριθμώντας τα πάντα, αποτελούν τους άθλους της επισκοπής, και επειδή ορισμένοι νόμιζαν ότι αυτή είναι εξουσία, άνεση και τρυφή, και χωρίς να εξετάσουν τον εαυτό τους ούτε να κατανοήσουν το μέγεθος του αξιώματος, ορμούσαν στο έργο· αναστέλλοντας την επικίνδυνη ορμή τους, και διδάσκοντας να μην καταπιάνονται επιπόλαια με ένα έργο που είναι ανέφικτο για τους πολλούς, είπε: «Εάν κάποιος επιθυμεί την επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί.»

Δεν είπε: «Ας το επιθυμεί ο καθένας, διότι πράττει καλώς» (διότι αυτό θα έλεγε, εάν ήθελε να επαινέσει όχι το έργο, αλλά εκείνον που το επιθυμεί)· αλλά, «Καλού έργου». Διότι, για να παραλείψω το γεγονός ότι το δύσκολο και δυσκατόρθωτο πράγμα το ονομάζουν έργο όχι μόνο οι σοφοί των εθνικών, αλλά και οι ιερές Γραφές όταν λέγουν: «Άνδρα δε πιστό είναι έργο να βρεις», θα πω εκείνο που γίνεται κατανοητό από όλους. Έργο είναι, ω άριστε, το πράγμα, όχι άνεση· φροντίδα, όχι τρυφή· υπεύθυνη διακονία, όχι ανεξέλεγκτη αρχή· πατρική μέριμνα, όχι τυραννική αυθαιρεσία· οικονομική προστασία, όχι ανέλεγκτη εξουσία. Εγώ το έργο της επισκοπής το επαινώ εξαιρετικά, διότι είναι θείο· τον διακαή πόθο όμως γι' αυτήν δεν τον επαινώ, διότι είναι επισφαλής.

Δεν λέγω ότι πράττει καλώς· διότι αυτήν την επιθυμία δεν πρέπει ούτε οι πολύ ενάρετοι να την τρέφουν στην ψυχή τους, αλλά οφείλουν να την αποβάλλουν με κάθε δύναμη. Δες τον Απόστολο, ο οποίος ήταν έμπειρος σε αυτόν τον αγώνα και περιλούστηκε με αναρίθμητους ιδρώτες, αντιμετωπίζοντας τραύματα και πληγές, επιβουλές και θανάτους, ώστε να μην χαθεί κανένας από αυτούς που του εμπιστεύθηκαν, όσο εξαρτιόταν τουλάχιστον από τον ίδιο· δες πώς εκφοβίζει και αποτρέπει όσους επιθυμούν την εξουσία, ακριβώς επειδή είναι άπειροι σε αυτούς τους αγώνες και αποβλέπουν μόνο στην τιμή, και σχεδόν κουνώντας το κεφάλι του φωνάζει: «Εάν κάποιος επιθυμεί την επισκοπή, ας δει τους κόπους, και ας εξετάσει εάν μπορεί να ανταπεξέλθει σε αυτούς. Ας δει τους κινδύνους (διότι εναντίον του παρατάσσονται πολλές φορές αόρατοι και ορατοί εχθροί), και ας μην σκέφτεται μόνο την τιμή».

ΟΜΙΛΙΑ Ι΄. Εάν κάποιος ορέγεται την επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος, άνδρας μίας γυναίκας, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, όχι μέθυσος, όχι βίαιος, όχι αισχροκερδής, αλλά επιεικής, άμαχος, αφιλάργυρος, να προΐσταται καλά στον ίδιο του τον οίκο, να έχει τα τέκνα του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα.

αʹ. Επειδή πρόκειται να προχωρήσει στον λόγο περί της επισκοπής, υποδεικνύει ευθύς εξαρχής πώς πρέπει να είναι ο επίσκοπος, χωρίς να το κάνει αυτό υπό μορφή παραίνεσης προς τον Τιμόθεο, αλλά σαν να απευθύνεται σε όλους, και μέσω εκείνου ρυθμίζοντας τη στάση όλων· και τι λέει; Εάν κάποιος ορέγεται την επισκοπή, δεν τον κατηγορώ, λέει· διότι είναι έργο προστασίας. Εάν κάποιος έχει αυτή την επιθυμία, ώστε να μην επιδιώκει μόνο την εξουσία και την αυθεντία, αλλά την προστασία, δεν τον κατηγορώ· διότι «καλό έργο επιθυμεί», λέει. Επειδή και ο Μωυσής επιθύμησε αυτό το έργο, αλλά όχι την εξουσία, και το επιθύμησε έτσι, ώστε να ακούσει: «Ποιος σε κατέστησε άρχοντα και δικαστή σε εμάς;»

Και γράφοντας πάλι στον Τιμόθεο για το ζήτημα αυτό, λέγει περίπου τα εξής: Εάν κάποιος επιθυμεί το αξίωμα του επισκόπου, επιθυμεί ένα καλό έργο· πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος, άνδρας μίας γυναίκας, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, να μην είναι βίαιος, ούτε μέθυσος, αλλά επιεικής, ειρηνικός και αφιλάργυρος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ΄. «Πιστός ο λόγος». Είναι σαν να έλεγε: Μη σκυθρωπάζετε επειδή το γένος σας έχει διαβληθεί. Σας έδωσε ο Θεός και άλλη αφορμή σωτηρίας, την ανατροφή των παιδιών, ώστε να σώζεστε όχι μόνο μέσω των εαυτών σας, αλλά και μέσω άλλων.

Διότι σώζονται, επειδή ανέθρεψαν αθλητές για τον Θεό. Και για να δείξει ότι αυτό σώζει, πρόσθεσε: «Πιστός ο λόγος», λέγοντας σχεδόν: Ας μην αμφιβάλλει κανείς, λέει· σώζονται μέσω της τεκνογονίας· διότι δεν είναι μικρό πράγμα το να αφιερώσουν σε Αυτόν τα παιδιά που τους δόθηκαν από Αυτόν. «Εάν κάποιος επιθυμεί την επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί».

«Διότι, όπως γνωρίζετε, ποτέ δεν μεταχειριστήκαμε λόγια κολακείας, ούτε κινηθήκαμε με προφάσεις πλεονεξίας, ο Θεός είναι μάρτυρας, ούτε επιζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς ούτε από άλλους, μολονότι είχαμε το δικαίωμα να σας επιβαρύνουμε με το αξίωμά μας ως απόστολοι του Χριστού· τουναντίον, σταθήκαμε ανάμεσά σας με στοργή, όπως η τροφός που περιθάλπει τα ίδια της τα παιδιά.» «Εάν κάποιος ορέγεται το αξίωμα του επισκόπου, καλό έργο επιθυμεί.»