Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:2

Αυτά πράττουν και τώρα, αλλά και στο παρελθόν έχουν πράξει οι δυσσεβείς εναντίον των ορθοδόξων, επιδεικνύοντας παντού και σε όλους το γνώρισμα της δικής τους κακοήθειας και ασέβειας. Διότι, ας υποθέσουμε ότι κατηγόρησαν τον Αθανάσιο· τι έπραξαν όμως οι άλλοι επίσκοποι; Ποιες προφάσεις, άραγε, είχαν ή ποιος νεκρός Αρσένιος βρέθηκε και σε εκείνους; Ποιος πρεσβύτερος Μακάριος και ποιο ποτήριο έχει επινοηθεί για αυτούς; Ποιος Μελιτιανός υποκρινόταν; Αλλά, όπως φαίνεται, από εκείνα αποδεικνύονται ψευδή και τα όσα ελέχθησαν κατά του Αθανασίου. Και από τα όσα επιχείρησαν εναντίον του Αθανασίου, είναι φανερό ότι είναι πλαστά και τα όσα στρέφονται εναντίον εκείνων. Σαν ένα μεγάλο θηρίο βγήκε πάνω στη γη αυτή η αίρεση. Διότι δεν βλάπτει τους ακεραίους μόνο με τα λόγια της, σαν με δόντια, αλλά εξαγόρασε και την εξωτερική κοσμική εξουσία για να εξυφαίνει επιβουλές. Και το παράδοξο είναι ότι, όπως προείπα, κανείς από αυτούς δεν κατηγορείται, και αν κατηγορηθεί, δεν δικάζεται, ή, αν φανεί ότι δικάζεται, δικαιώνεται εις βάρος εκείνων που τον ελέγχουν, και μάλλον αυτός που τον ελέγχει γίνεται θύμα επιβουλής, παρά ο ένοχος αισθάνεται την παραμικρή ντροπή. Όλοι λοιπόν οι δικοί τους είναι γεμάτοι ρύπο, και οι κατάσκοποί τους —διότι δεν πρόκειται για επισκόπους— είναι μάλλον οι πιο ρυπαροί από όλους. Και αν κάποιος θέλει να γίνει επίσκοπος ανάμεσά τους, δεν ακούει το ρητό: «πρέπει ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος», αλλά μόνο το εξής: «Να φρονείς εναντίον του Χριστού και μη νοιάζεσαι για το ήθος σου, διότι αυτό σου αρκεί ως σύσταση και για τη φιλία του βασιλέως».

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, ρώτησες πράγμα που με υπερβαίνει, διότι είμαι ελάχιστος άνθρωπος και δεν έχω φτάσει σε αυτό το μέτρο. Όμως, άφησες τον Απόστολο και ρωτάς εμένα, που ποτέ δεν έκανα καν την αρχή να γίνω μοναχός. Τι λέει όμως ο Απόστολος; Ότι «όποιος επιθυμεί επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος» και τα εξής. Αλλά επειδή η Γραφή λέει, εκ προσώπου του Θεού προς τους υιούς Ισραήλ, ότι «Εάν ρωτήσετε στο όνομά μου κάποιον ψευδοπροφήτη και είστε άξιοι να ακούσετε την αλήθεια, θα βάλω αληθινό λόγο στο στόμα του ψευδοπροφήτη για να σας τον πει», για τον λόγο αυτόν και εγώ σου λέω ότι: «Εάν στόλισες καλά τον οίκο σου και ετοίμασες την καρδιά σου για την υποδοχή ενός τέτοιου ευώδους μύρου», σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αποστόλου, έχει ετοιμαστεί για εσένα από τον Θεό, διότι είναι αψευδής αυτός που λέει: «Είθε να σου δώσει ο Κύριος κατά την καρδιά σου.» Κάποιος χωρεπίσκοπος ρώτησε τον ίδιο Γέροντα, αν οφείλει να αποστεί από τη χωρεπισκοπή και να αναχωρήσει σε μοναστήρι.

Επειδή, λοιπόν, αρμόζει με κάθε τρόπο η συνοδεία να είναι ευπειθής και υποταγμένη στον προεστώτα, είναι προπάντων αναγκαίο να εκλέγεται τέτοιος καθηγούμενος αυτής της πολιτείας, ώστε ο βίος του να γίνεται υπόδειγμα κάθε αγαθού σε εκείνους που αποβλέπουν σε αυτόν· και, όπως λέει ο Απόστολος, να είναι νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, διδακτικός. Έτσι φρονώ ότι πρέπει να εξετάζεται και ο δικός του βίος, όχι μόνο εάν έχει το γήρας ως προς την ηλικία (διότι είναι δυνατόν και με λευκά μαλλιά και με ρυτίδες να συμπεριφέρεται κανείς νεανικά ως προς το ήθος)· αλλά πρωτίστως, εάν το ήθος και ο τρόπος του έχουν αποκτήσει τη σεμνότητα του γήρατος μέσω της κοσμιότητας, ώστε καθετί που λέγεται και πράττεται από αυτόν να γίνεται νόμος και κανόνας για τη συνοδεία. Ως προς την εξεύρεση της τροφής, αρμόζει σε αυτούς που διάγουν τέτοιον βίο εκείνο που συμβουλεύει ο Απόστολος, ίνα εργαζόμενοι με τα χέρια τους ευσχημόνως να τρώνε τον δικό τους άρτο. Αρμόζει δε να ανατίθεται η οργάνωση της εργασίας σε κάποιον πρεσβύτερο, που μαρτυρείται για τη σεμνότητα του βίου του, ο οποίος θα κατανέμει τα έργα των χεριών τους σύμφωνα με τις αναζητούμενες ανάγκες, ώστε και να κατορθώνεται η εντολή που προστάζει να πορίζονται την τροφή με ιδρώτα και κόπο, και η ευσχημοσύνη να παραμένει ανεπίληπτη και άμωμη, με το να μην προκύπτει σε αυτούς καμία ανάγκη να εκθέτουν στον κόσμο τις βιοτικές τους μέριμνες.

Εάν κάποιος επιθυμεί το αξίωμα του επισκόπου, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, να μην είναι μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής· αλλά να είναι επιεικής, φιλειρηνικός, αφιλάργυρος, να προΐσταται καλά του δικού του οίκου, έχοντας τα τέκνα του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα (διότι, εάν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του δικού του οίκου, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;)· να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει σε καταδίκη και σε παγίδα του διαβόλου.

Κεφάλαιο Α΄. Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Εάν κάποιος επιθυμεί την επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει όμως ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος, και τα εξής. Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Πρεσβύτερο να μην επιπλήξεις, αλλά να τον προτρέπεις σαν πατέρα, τους νεοτέρους σαν αδελφούς, τις πρεσβύτερες σαν μητέρες, τις νεότερες σαν αδελφές, με κάθε αγνότητα. Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Τις δε νεανικές επιθυμίες να τις αποφεύγεις, και να επιδιώκεις τη δικαιοσύνη, την πίστη, την αγάπη, την ειρήνη μαζί με εκείνους που επικαλούνται τον Κύριο με καθαρή καρδιά. Τις δε ανόητες και αμαθείς συζητήσεις να τις απορρίπτεις, γνωρίζοντας ότι γεννούν φιλονικίες. Ο δε δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους, και τα εξής.

Όπως, λοιπόν, υπάρχει κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό στην ενδυμασία του στρατιώτη, άλλο του συγκλητικού και άλλο κάποιου άλλου, από τα οποία εικάζονται, ως επί το πλείστον, τα αξιώματά τους, έτσι είναι πρέπον και ακόλουθο να υπάρχει κάποιο ιδιαίτερο γνώρισμα του Χριστιανού ακόμη και από την ενδυμασία του, το οποίο να διασώζει την κοσμιότητα που έχει παραδοθεί από τον Απόστολο. Διότι αυτός άλλοτε μεν ορίζει ότι ο επίσκοπος πρέπει να είναι κόσμιος, άλλοτε δε διατάσσει ότι οι γυναίκες πρέπει να φέρουν κόσμια ενδυμασία, κατανοουμένου βεβαίως του κοσμίου σύμφωνα με τον ιδιαίτερο σκοπό του Χριστιανισμού. Ο ίδιος λόγος ισχύει για εμένα και σχετικά με τα υποδήματα· ώστε το απέριττο και το πιο ευκολοπόριστο, το οποίο επαρκεί για τον σκοπό της ανάγκης, αυτό να είναι προτιμητέο σε κάθε περίσταση.

Διότι αυτά που έχουν παραδοθεί σχετικά με την ιεροσύνη, λόγω της ύψιστης υπεροχής της ιερουργίας, νόμισαν ίσως ότι έχουν εφαρμογή σε όλους. Επειδή, δηλαδή, άκουσαν ότι «πρέπει ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, εγκρατής», «ομοίως και ο διάκονος» και ο πρεσβύτερος, δεν κατανόησαν τον καθορισμό των ταγμάτων. Διότι πράγματι, το άγιο κήρυγμα του Θεού, μετά την επίγεια παρουσία του Χριστού, δεν δέχεται στην ιεροσύνη ούτε εκείνους που, μετά τον πρώτο γάμο και τον θάνατο της γυναίκας τους, συνήψαν δεύτερο γάμο, εξαιτίας της υπερβολικής τιμής της ιεροσύνης· και αυτά η αγία Εκκλησία του Θεού τα διαφυλάττει με ασφάλεια και ακρίβεια. Αλλά ακόμη και αυτόν που εξακολουθεί να συζεί και να τεκνοποιεί, αν και είναι σύζυγος μίας γυναίκας, δεν τον δέχεται, αλλά δέχεται εκείνον που ζει με εγκράτεια έχοντας μία σύζυγο ή εκείνον που έχει χηρέψει, ως διάκονο, πρεσβύτερο, επίσκοπο και υποδιάκονο, ιδίως εκεί όπου τηρούνται με ακρίβεια οι εκκλησιαστικοί κανόνες.

Αναφορικά με το ζήτημα της τεκνοποιίας του Αβραάμ και του Ιακώβ, έχουμε αναπτύξει τον λόγο πιο διεξοδικά σε άλλα συγγράμματα, στα οποία έχουμε πραγματευθεί την πολυγαμία και την πολυτεκνία των θεοφιλών ανδρών του παρελθόντος, στα οποία παραπέμπουμε και τώρα τους φιλομαθείς, επισημαίνοντας μόνο τούτο, ότι και σύμφωνα με τους νόμους της Καινής Διαθήκης δεν απαγορεύεται παντελώς η τεκνοποιία, αλλά και σε αυτό το ζήτημα ισχύουν διατάξεις παρόμοιες με αυτές για τους θεοφιλείς της αρχαιότητας. Διότι, όπως λέει η Γραφή, πρέπει ο επίσκοπος να είναι «άνδρας μίας γυναίκας». Πλην όμως, σε εκείνους που έχουν ιερωθεί και είναι αφοσιωμένοι στη λατρεία του Θεού, αρμόζει στο εξής να απέχουν από τη συζυγική συνεύρεση· για όσους, αντίθετα, δεν έχουν αξιωθεί τέτοιας ιερατικής διακονίας, ο λόγος δείχνει συγκατάβαση, διακηρύσσοντας σχεδόν ρητά προς όλους ότι «τίμιος είναι ο γάμος και η κλίνη αμίαντη, ενώ τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός». Αυτά, λοιπόν, ας έχουν ειπωθεί από εμάς σχετικά με την πρώτη πρόταση.

ΞΘ΄. Και προς τι να αναφέρω τα παλαιά; Ποιος άραγε, συγκρίνοντας τον εαυτό του με τους κανόνες και τις προϋποθέσεις του Παύλου, που έθεσε για τους επισκόπους και τους πρεσβυτέρους, να είναι δηλαδή νηφάλιοι, σώφρονες, όχι μέθυσοι, όχι βίαιοι, ικανοί να διδάξουν, άμεμπτοι στα πάντα και αμόλυντοι από κακίες, δεν θα διαπιστώσει ότι απέχει πολύ από την ορθότητα αυτών των κανόνων; Και τι να πει κανείς για όσα νομοθετεί ο Ιησούς προς τους μαθητές Του, όταν τους αποστέλλει στο κήρυγμα; Το κυριότερο από αυτά, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα, είναι το να διαθέτουν τέτοια αρετή, και να είναι τόσο απέριττοι και μετριοπαθείς, και με λίγα λόγια να είναι ουράνιοι, ώστε το Ευαγγέλιο να διαδίδεται εξαιτίας του τρόπου της ζωής τους όχι λιγότερο από όσο χάρη στον λόγο τους.

Αλλά και τον σίδηρο δεν τον εμπιστευόμαστε στους άτεχνους, παρά στους γνώστες της σιδηρουργικής τέχνης για την κατασκευή των σκευών· επομένως, και τις ψυχές πρέπει να τις εμπιστευόμαστε σε εκείνον που γνωρίζει καλά να τις μαλακώνει με τη θερμότητα του Αγίου Πνεύματος, ο οποίος, μέσω της διαμόρφωσης των λογικών οργάνων, θα αναδείξει τον καθένα από εσάς σε σκεύος εκλογής και ευχρηστίας. Τέτοιου είδους πρόνοια παραγγέλλει ο θείος απόστολος να επιδεικνύουμε, νομοθετώντας για όλους όσοι ακούνε μέσω της προς Τιμόθεον επιστολής, στην οποία αναφέρει ότι ο επίσκοπος πρέπει να είναι ανεπίληπτος. Άραγε, λοιπόν, μόνο αυτό ενδιαφέρει τον απόστολο, δηλαδή το να είναι τέτοιος αυτός που προΐσταται της ιερωσύνης; Και ποιο θα ήταν το τόσο μεγάλο κέρδος, εάν το αγαθό περιοριζόταν μόνο σε έναν; Αλλά γνωρίζει ότι εκείνος που υπόκειται στην εξουσία συμμορφώνεται προς τον προεστώτα, και τα κατορθώματα του καθοδηγητή γίνονται και κατορθώματα αυτών που τον ακολουθούν· διότι ό,τι είναι ο δάσκαλος, αυτό ακριβώς διαμορφώνει και τον μαθητή να γίνει· επειδή δεν είναι δυνατόν αυτός που μαθητεύει στη σιδηρουργική τέχνη να ασκήσει την υφαντική, ούτε αυτός που διδάσκεται την υφαντική να γίνει ρήτορας ή γεωμέτρης, αλλά ό,τι βλέπει ο μαθητής στον καθοδηγητή του, αυτό μεταφέρει και στον εαυτό του. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: ο κάθε μαθητής θα είναι καταρτισμένος, όπως ακριβώς και ο δάσκαλός του. Τι λοιπόν, αδελφοί;

Τι λένε, λοιπόν, όσοι είναι μεθυσμένοι από φιλαρχία; Είναι γραμμένο: «Αν κάποιος επιθυμεί επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί». Το ότι βέβαια αυτό έχει γραφτεί, δεν θα το αρνιόμουν, αλλά το να εννοείται έτσι όπως αυτοί θέλουν, θα το απέρριπτα. Διότι, μάλιστα, και πριν από την ερμηνεία, είναι φοβερά αυτά που ακολουθούν τα προλεχθέντα, ικανά να αποτρέψουν τους πολλούς από μια τέτοια επιθυμία. Διότι δεν είναι για τον καθένα το να μπορεί να αναλάβει μια τέτοια εξουσία, η οποία είναι υψηλότερη και από την ίδια τη βασιλεία, επειδή η μία κυβερνά τα θεία, ενώ η άλλη τα επίγεια πράγματα. Αντιθέτως, είναι για απολύτως ελάχιστους, οι οποίοι θα ήταν δίκαιο να διαφέρουν τόσο πολύ από τους αρχομένους, όσο οι ποιμένες από τα πρόβατα, για να μην πω τίποτα περισσότερο. Τι λέει λοιπόν; «Πρέπει, επομένως, ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, ανεξίκακος, όχι μέθυσος, όχι βίαιος, αλλά επιεικής, ειρηνικός, αφιλάργυρος, να κυβερνά καλά τον δικό του οίκο, να έχει τέκνα σε υποταγή με κάθε σεμνότητα (επειδή, αν κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά τον δικό του οίκο, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;), να μην είναι νεόφυτος, για να μην τυφλωθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου». Ποιο από αυτά έχουν κατορθώσει οι πολλοί, ένας από τους οποίους τυγχάνεις και εσύ, ώστε να επιθυμούν διακαώς ένα πράγμα ανέφικτο για αυτούς; Έχουν ακατηγόρητο βίο; Ή μήπως τους διακρίνει τόση νήψη, ώστε να διατηρούν ακοίμητο το μάτι της ψυχής;

ΟΜΙΛΙΑ Ι΄. Εάν κάποιος ορέγεται την επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος, άνδρας μίας γυναίκας, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, όχι μέθυσος, όχι βίαιος, όχι αισχροκερδής, αλλά επιεικής, άμαχος, αφιλάργυρος, να προΐσταται καλά στον ίδιο του τον οίκο, να έχει τα τέκνα του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα.

Αν κάποιος επιθύμησε με αυτόν τον τρόπο, ας επιθυμεί· διότι ονομάστηκε επισκοπή, από το ότι επισκοπεί (επιβλέπει) τους πάντες. «Πρέπει λοιπόν», λέγει, «ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος, άνδρας μίας γυναίκας». Δεν το λέγει αυτό νομοθετώντας, ότι τάχα δεν επιτρέπεται να γίνει κάποιος χωρίς αυτό, αλλά για να εμποδίσει την αμετρία· επειδή στους Ιουδαίους ήταν επιτρεπτό και να συνάπτουν δεύτερο γάμο, και να έχουν ταυτόχρονα δύο γυναίκες. Διότι είναι τίμιος ο γάμος. Μερικοί δε λέγουν ότι αυτό έχει ειπωθεί, προκειμένου να είναι άνδρας μίας μόνο γυναίκας. «Ανεπίληπτον» (Ακατηγόρητον).

Πρέπει λοιπόν αυτός να είναι άγρυπνος, και να μη μεριμνά μόνο για τα δικά του, αλλά και για των άλλων· πρέπει να βρίσκεται σε εγρήγορση, να ζέει στο πνεύμα και να πνέει πυρ, τρόπον τινά, και να κοπιάζει και να διακονεί περισσότερο από στρατηγό που περιέρχεται το στράτευμα νύχτα και μέρα, και να έχει τη φροντίδα και τη μέριμνα για όλους. Να είναι σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος.

Επειδή αυτά τα διαθέτουν και πολλοί από τους ποιμαινομένους (διότι πρέπει και αυτοί στα ζητήματα αυτά να είναι ίσοι με τους ποιμένες), για να καταδείξει το ιδιαίτερο γνώρισμα των επισκόπων, πρόσθεσε το «Διδακτικόν»· διότι αυτό πλέον δεν απαιτείται από τον ποιμαινόμενο· μάλιστα δε, αυτό περισσότερο από όλα πρέπει να διακρίνει εκείνον στον οποίο έχει εγχειριστεί αυτή η εξουσία. «Μη πάροινον».

Εάν λοιπόν ο έγγαμος μεριμνά για τα του κόσμου, ενώ ο επίσκοπος δεν πρέπει να μεριμνά για τα του κόσμου, πώς λέει: «άνδρας μίας γυναίκας»; Μερικοί λοιπόν υποστηρίζουν ότι υπονόησε εκείνον που παραμένει ελεύθερος από γυναίκα· εάν όμως δεν συμβαίνει αυτό, είναι δυνατόν κάποιος που έχει γυναίκα, να είναι σαν να μην έχει. Διότι τότε βεβαίως το παραχώρησε αυτό ορθά, σύμφωνα με τη φύση των συνθηκών που επικρατούσαν τότε. Είναι όμως δυνατόν να το διαχειριστεί κανείς καλώς, εάν το επιθυμεί. Διότι, όπως ακριβώς ο πλούτος με δυσκολία εισάγει στη βασιλεία των ουρανών, κι όμως σε πολλές περιπτώσεις εισήλθαν πλούσιοι, έτσι συμβαίνει και με τον γάμο.

Ορθώς· διότι πρόκειται να χλευαστεί από αυτούς. Ίσως και για αυτόν τον λόγο είπε: «Άνδρας μίας γυναίκας», αν και αλλού λέει: «Θέλω όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ», δηλαδή σε εγκράτεια. Για να μην περιορίσει λοιπόν το ζήτημα σε στενά όρια, εάν απαιτούσε τον απόλυτα αυστηρό τρόπο ζωής, για τον λόγο αυτό ζήτησε μια μετριασμένη αρετή. Διότι έπρεπε να εγκαθίσταται σε κάθε πόλη ο προϊστάμενος· άκουσέ τον εξάλλου να γράφει στον Τίτο: «Για να εγκαταστήσεις σε κάθε πόλη πρεσβυτέρους, όπως εγώ σε διέταξα». Τι γίνεται όμως, εάν έχει καλή μαρτυρία και αγαθή φήμη, αλλά δεν είναι τέτοιος; Αυτό βεβαίως είναι πάρα πολύ δύσκολο· διότι είναι ευκταίο οι ορθοί άνθρωποι να έχουν καλή φήμη ανάμεσα στους εχθρούς· τώρα όμως δεν αρκέστηκε ούτε μόνο σε αυτό· διότι δεν είπε: «Πρέπει αυτός να έχει μαρτυρία», αλλά: «Πρέπει αυτός να έχει και μαρτυρία», υπονοώντας αυτήν μαζί με τις άλλες προϋποθέσεις· διότι βεβαίως δεν απαιτούσε μόνο αυτήν. Τι γίνεται λοιπόν, εάν τον κακολογούν άδικα, από φθόνο, και μάλιστα επειδή είναι ειδωλολάτρες; Δεν συμβαίνει αυτό· διότι αυτόν που έχει άμεμπτο βίο ακόμη και εκείνοι τον σέβονται. Πώς; λέει.

Όπως το να είναι ανεπίληπτοι, σώφρονες, φιλόξενοι, επιεικείς, άμαχοι, αφιλάργυροι. Και ότι, θέλοντας να είναι αυτοί τέτοιοι, είπε το «Ωσαύτως», το φανέρωσε με τη συνέχεια του λόγου του λέγοντας: «Σεμνούς, όχι δίλογους»· δηλαδή, όχι ύπουλους ούτε δόλιους.

Διότι άλλα είναι εκείνα τα οποία διέταξε να έχει ο επίσκοπος: να είναι ακατηγόρητος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός· αυτά απαιτεί ο Απόστολος, αυτά πρέπει να ζητά κανείς από τον άρχοντα της Εκκλησίας, και τίποτε περαιτέρω. Δεν είσαι πιο αυστηρός από τον Παύλο, ή μάλλον, δεν είσαι πιο αυστηρός από το Πνεύμα. Εάν είναι βίαιος ή μέθυσος, εάν είναι σκληρός και ανελέητος, κατηγόρησέ τον· αυτά είναι ανάξια για τον επίσκοπο. Εάν ζει με πολυτέλεια, και αυτό αποτελεί κατηγορία. Εάν όμως περιποιείται το σώμα του για να σε διακονεί, εάν το φροντίζει για να σου είναι χρήσιμος, πρέπει να εγκαλείται για αυτά; Δεν γνωρίζεις ότι η σωματική ασθένεια δεν βλάπτει λιγότερο από την ασθένεια της ψυχής και εμάς και την Εκκλησία; Γιατί ο Παύλος φροντίζει να τη διορθώσει γράφοντας στον Τιμόθεο: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες»; Διότι, εάν επιτυγχάναμε την αρετή μόνο με την ψυχή, δεν θα υπήρχε ανάγκη να φροντίζουμε το σώμα. Και γενικά, προς τι έχουμε πλαστεί έτσι; Εάν όμως η συμβολή του σώματος είναι μεγάλη, πώς δεν αποτελεί έσχατη ανοησία να το παραμελούμε;

Και γράφοντας πάλι στον Τιμόθεο για το ζήτημα αυτό, λέγει περίπου τα εξής: Εάν κάποιος επιθυμεί το αξίωμα του επισκόπου, επιθυμεί ένα καλό έργο· πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος, άνδρας μίας γυναίκας, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, να μην είναι βίαιος, ούτε μέθυσος, αλλά επιεικής, ειρηνικός και αφιλάργυρος.

Είδες πόση ακρίβεια αρετής απαιτεί από τον επίσκοπο; Διότι, όπως ακριβώς ένας άριστος ζωγράφος, αναμειγνύοντας ποικίλα χρώματα, όταν πρόκειται να φιλοτεχνήσει την πρωτότυπη εικόνα μιας βασιλικής μορφής, εργάζεται με κάθε ακρίβεια, ώστε όλοι όσοι την αντιγράφουν και ζωγραφίζουν με βάση αυτήν να έχουν μια απολύτως ακριβή εικόνα· έτσι λοιπόν και ο μακάριος Παύλος, σαν να ζωγράφιζε μια βασιλική εικόνα και να κατασκεύαζε το αρχέτυπό της, αναμειγνύοντας τα ποικίλα χρώματα της αρετής, μας σκιαγράφησε πλήρως τα χαρακτηριστικά της επισκοπής, ώστε καθένας από όσους ανέρχονται στο αξίωμα αυτό, ατενίζοντάς την, να οικονομεί με ανάλογη ακρίβεια όλα τα ζητήματα της ζωής του. Με θάρρος, λοιπόν, θα μπορούσα να πω ότι ο μακάριος Ιγνάτιος αποτύπωσε πλήρως και με ακρίβεια όλη αυτήν την εικόνα στην ψυχή του, και ήταν ανεπίληπτος και ακατηγόρητος, και ούτε αυθάδης, ούτε οργίλος, ούτε μέθυσος, ούτε βίαιος, αλλά φιλειρηνικός, αφιλάργυρος, δίκαιος, όσιος, εγκρατής, προσηλωμένος στον πιστό λόγο σύμφωνα με τη διδασκαλία, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, διαθέτοντας και όλα τα υπόλοιπα που απαίτησε ο Παύλος. Και ποια είναι η απόδειξη αυτών;

Ε΄. Ότι πρέπει ο ιερέας να είναι κατάλληλος για όλα. Μεγάλος είναι ο αγώνας των μοναχών και πολύς ο μόχθος τους· αν όμως κανείς συγκρίνει τους κόπους αυτούς με την ιερωσύνη που ασκείται ορθά, θα διαπιστώσει ότι η διαφορά τους είναι τόσο μεγάλη, όση είναι η απόσταση μεταξύ ενός απλού πολίτη και ενός βασιλιά. Διότι εκεί, αν και είναι πολύς ο κόπος, ο αγώνας είναι κοινός και για την ψυχή και για το σώμα· ή μάλλον το μεγαλύτερο μέρος του επιτυγχάνεται χάρη στη σωματική αντοχή. Και αν το σώμα δεν είναι δυνατό, η προθυμία παραμένει από μόνη της ανενεργή, μη μπορώντας να μετατραπεί σε έργο· διότι και η αυστηρή νηστεία, και η χαμευνία, και η αγρυπνία, και η αλουσία, και ο πολύς ιδρώτας, και όλα τα υπόλοιπα τα οποία μετέρχονται για τη σκληραγωγία του σώματος, πάνε όλα χαμένα, εάν αυτό που πρόκειται να ταλαιπωρηθεί δεν είναι αρκετά ισχυρό. Εδώ όμως το έργο ανήκει καθαρά στην ψυχή και δεν έχει καμία ανάγκη από τη σωματική ευεξία για να αναδείξει την αρετή της. Διότι σε τι μας συμβάλλει η σωματική δύναμη στο να μην είμαστε αυθάδεις, ούτε οργίλοι, ούτε προπετείς, αλλά νηφάλιοι, σώφρονες, κόσμιοι και όλα τα υπόλοιπα με τα οποία ο μακάριος Παύλος ολοκλήρωσε για εμάς την εικόνα του άριστου ιερέα;

«Πρέπει λοιπόν ο επίσκοπος». Δεν κατηγορώ, λέει· διότι είναι έργο προστασίας, εάν κάποιος έχει αυτήν την επιθυμία, ώστε να μην επιδιώκει μόνο την εξουσία και την τιμή που απορρέει από αυτήν. Αλλά ούτε για την προστασία κατηγορώ· επειδή και ο Μωυσής εξ αρχής είχε αυτόν τον ζήλο, να επιβλέπει τους αδελφούς του. «Να είναι ανεπίληπτος». Με μία λέξη του επέβαλε να έχει κάθε αρετή. «Άνδρας μίας γυναίκας, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, όχι μέθυσος, όχι βίαιος, όχι αισχροκερδής, αλλά επιεικής, ειρηνικός, αφιλάργυρος, που να προΐσταται καλά στον δικό του οίκο». Για να μη γίνει αυτό εμπόδιο σε όσους είχαν ήδη λάβει συζύγους, ή και σε αντιδιαστολή προς τους διδασκάλους των Ιουδαίων, στους οποίους επιτρεπόταν να έχουν και δύο, ερμηνεία που ταιριάζει και περισσότερο. «Που να έχει τα τέκνα του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα».

Πρέπει λοιπόν ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, κόσμιος, φιλόξενος, ικανός να διδάσκει, να μην είναι μέθυσος, να μην είναι βίαιος, αλλά μάλλον επιεικής, αφιλάργυρος, να κυβερνά καλά το δικό του σπίτι, να έχει τα παιδιά του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα. Εάν όμως κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά το δικό του σπίτι, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού; Να μην είναι νεοφώτιστος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου. Πρέπει δε να έχει και καλή μαρτυρία από τους εκτός της Εκκλησίας, για να μην πέσει σε ονειδισμό και στην παγίδα του διαβόλου.» «Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σου σε κανέναν, και μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό.» «Πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, ως απόστολος και οικονόμος του Χριστού· να μην είναι αυθάδης, να μην είναι οξύθυμος, ούτε μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής, αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων, δίκαιος, όσιος, εγκρατής.» «Κανείς ας μην περιφρονεί τη νεότητά σου. Να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και τις εξουσίες, να πειθαρχούν, να είναι έτοιμοι για κάθε αγαθό έργο.» «Να ασκείτε το έργο του επισκόπου όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, ούτε με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία κατά Θεόν· ούτε να καταδυναστεύετε αυτούς που σας κληρώθηκαν, αλλά να γίνεστε πρότυπα του ποιμνίου.» Το αξίωμα ας μην κάνει τον προεστώτα να υπερηφανεύεται, για να μην εκπέσει από τη μακαριότητα της ταπεινοφροσύνης, ώστε να μην τυφλωθεί και ο ίδιος και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου.

Ας θυμηθούν τα λόγια του αγίου Πέτρου προς εκείνον που επιχείρησε κάτι τέτοιο, ο οποίος έλεγε τα εξής: «Δεν υπάρχει για εσένα μερίδιο ούτε κλήρος σε αυτήν την υπόθεση». Διότι, εάν πουλιέται το αξίωμα της Ιεροσύνης, τότε είναι περιττή γι' αυτούς η σεμνή διαγωγή του βίου και ο τρόπος ζωής με αγνεία και αρετή. Περιττός είναι κατ' αυτούς και ο θείος Απόστολος Παύλος όταν διδάσκει: «Πρέπει ο Επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, σώφρων, κόσμιος, διδακτικός, εγκρατής, νηφάλιος, να μένει σταθερός στον αξιόπιστο λόγο της διδασκαλίας, ώστε να είναι ικανός και να προτρέπει με την υγιή διδασκαλία, αλλά και να ελέγχει εκείνους που αντιλέγουν».

Ερμηνεία. Ο παρών Κανόνας ορίζει ότι εκείνοι που πρόκειται να χειροτονηθούν, πρέπει να είναι καθαροί από αμαρτήματα τα οποία εμποδίζουν την ιεροσύνη, και πρέπει να εξετάζεται ο βίος τους και η διαγωγή τους. Εάν όμως κάποιοι έγιναν Πρεσβύτεροι χωρίς να εξεταστούν, ή και αφού εξετάστηκαν, ομολόγησαν μεν τα αμαρτήματά τους, τα οποία είναι κωλυτικά της ιεροσύνης, οι δε Αρχιερείς που τους εξέτασαν, ενεργώντας παρά τους Κανόνες, τους χειροτόνησαν ιερείς· αυτοί, λέγω, που χειροτονήθηκαν αναξίως, δεν γίνονται δεκτοί στο να ιερουργούν. Διότι, εάν ελεγχθούν από άλλους, ή οι ίδιοι ομολογήσουν τα αμαρτήματα που εμποδίζουν την ιεροσύνη, τα οποία έπραξαν πριν από τη χειροτονία, καθαιρούνται σύμφωνα με τον Βαλσαμώνα και τον Ζωναρά, ή παύουν να ιερουργούν, σύμφωνα με τον Ανώνυμο ερμηνευτή των Κανόνων. Παραθέτει δε και την αιτία ο Κανόνας, για την οποία όσοι έχουν υποπέσει σε αμαρτήματα δεν γίνονται δεκτοί στην ιεροσύνη. Επειδή, λέγει, η καθολική Εκκλησία υπερασπίζεται και απαιτεί οι ιερείς να είναι ανεπίληπτοι, δηλαδή ακατηγόρητοι για αμαρτίες, όπως προστάζει ο Παύλος να είναι και ο Επίσκοπος, λέγοντας: «Δεῖ τὸν Ἐπίσκοπον ἀνεπίληπτον εἶναι», δηλαδή όχι μόνο ανέγκλητο, αλλά και εντελώς άμεμπτο και ακατηγόρητο.