Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:5

Εάν κάποιος επιθυμεί το αξίωμα του επισκόπου, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, να μην είναι μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής· αλλά να είναι επιεικής, φιλειρηνικός, αφιλάργυρος, να προΐσταται καλά του δικού του οίκου, έχοντας τα τέκνα του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα (διότι, εάν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του δικού του οίκου, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;)· να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει σε καταδίκη και σε παγίδα του διαβόλου.

Παραγγέλλει δε και ο Παύλος σε αυτόν που πρόκειται να αναλάβει την επιμέλεια της Εκκλησίας να έχει τα τέκνα του σε υποταγή, και χρησιμοποιεί το γεγονός αυτό ως απόδειξη για το εάν διαθέτει ή όχι επιείκεια, λέγοντας: «Αν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του ίδιου του του οίκου, πώς θα επιμεληθεί την Εκκλησία του Θεού;» Για τον λόγο αυτόν ο νόμος λέει, υπό μορφή παραδείγματος και εναργούς εικόνας: «Εάν ταύρος χτυπήσει με τα κέρατα άνδρα ή γυναίκα και επέλθει θάνατος, ο ταύρος θα λιθοβοληθεί και δεν θα φαγωθεί το κρέας του, ενώ ο ιδιοκτήτης του ταύρου θα είναι αθώος. Εάν όμως ο ταύρος συνήθιζε να χτυπά με τα κέρατα από το παρελθόν, και είχαν προειδοποιήσει τον ιδιοκτήτη του, και εκείνος δεν τον απομάκρυνε, αλλά σκοτώσει άνδρα ή γυναίκα, τότε ο ταύρος θα λιθοβοληθεί, και μαζί του θα θανατωθεί και ο ιδιοκτήτης. Εάν όμως του επιβληθούν λύτρα, θα δώσει λύτρα για τη ζωή του, όσα του επιβάλουν».

Τι λένε, λοιπόν, όσοι είναι μεθυσμένοι από φιλαρχία; Είναι γραμμένο: «Αν κάποιος επιθυμεί επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί». Το ότι βέβαια αυτό έχει γραφτεί, δεν θα το αρνιόμουν, αλλά το να εννοείται έτσι όπως αυτοί θέλουν, θα το απέρριπτα. Διότι, μάλιστα, και πριν από την ερμηνεία, είναι φοβερά αυτά που ακολουθούν τα προλεχθέντα, ικανά να αποτρέψουν τους πολλούς από μια τέτοια επιθυμία. Διότι δεν είναι για τον καθένα το να μπορεί να αναλάβει μια τέτοια εξουσία, η οποία είναι υψηλότερη και από την ίδια τη βασιλεία, επειδή η μία κυβερνά τα θεία, ενώ η άλλη τα επίγεια πράγματα. Αντιθέτως, είναι για απολύτως ελάχιστους, οι οποίοι θα ήταν δίκαιο να διαφέρουν τόσο πολύ από τους αρχομένους, όσο οι ποιμένες από τα πρόβατα, για να μην πω τίποτα περισσότερο. Τι λέει λοιπόν; «Πρέπει, επομένως, ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, ανεξίκακος, όχι μέθυσος, όχι βίαιος, αλλά επιεικής, ειρηνικός, αφιλάργυρος, να κυβερνά καλά τον δικό του οίκο, να έχει τέκνα σε υποταγή με κάθε σεμνότητα (επειδή, αν κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά τον δικό του οίκο, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;), να μην είναι νεόφυτος, για να μην τυφλωθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου». Ποιο από αυτά έχουν κατορθώσει οι πολλοί, ένας από τους οποίους τυγχάνεις και εσύ, ώστε να επιθυμούν διακαώς ένα πράγμα ανέφικτο για αυτούς; Έχουν ακατηγόρητο βίο; Ή μήπως τους διακρίνει τόση νήψη, ώστε να διατηρούν ακοίμητο το μάτι της ψυχής;

Αν όμως ο προεστώς της Εκκλησίας έχει κοινωνούς στην εξουσία του, έτσι και εκεί ο άνδρας έχει κοινωνό τη γυναίκα του. Αλλά μήπως εδώ πρέπει να φροντίζει για τη διατροφή των χηρών και των παρθένων; Έχει και εκεί ο άνδρας τους δούλους και τις θυγατέρες του· εξάλλου είναι και ευκολότερο να κυβερνά κανείς την οικία του. Εκείνος, λοιπόν, που δεν οικονόμησε καλά αυτά, πώς θα μπορέσει να οικονομήσει τα της Εκκλησίας; Έπειτα, αφού είπε: «Αν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του δικού του οίκου, πώς θα επιμεληθεί την Εκκλησία του Θεού;», προσθέτει: «Να μην είναι νεόφυτος». Δεν εννοεί εδώ τον νεότερο στην ηλικία, αλλά τον νεοκατήχητο· διότι λέγει: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός έδινε την αύξηση». Θέλοντας λοιπόν να δηλώσει αυτόν, είπε τούτο. Επειδή τι τον εμπόδιζε να πει «να μην είναι νεότερος»; Για ποιον λόγο λοιπόν, λέγει, ο ίδιος κατέστησε τον Τιμόθεο, ενώ ήταν νεότερος; Και το μαρτυρεί αυτό, λέγοντας προς αυτόν: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». [Διότι γνώριζε καλά ότι διέθετε πολλή αρετή· ότι επεδείκνυε μεγάλη ακρίβεια στον βίο του· πράγμα το οποίο βεβαίως γνωρίζοντας, του γράφει: «Από βρέφος έμαθες τα ιερά Γράμματα». Και ότι μάλιστα τηρούσε αυστηρή νηστεία, το φανερώνει το: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί εξαιτίας των συχνών σου ασθενειών»· αφού μαζί με τα άλλα του έγραψε και για αυτό το ζήτημα, διότι, αν δεν γνώριζε ότι αυτά είχαν κατορθωθεί από εκείνον, ούτε θα τα έγραφε, ούτε θα απηύθυνε τέτοιες παραγγελίες στον μαθητή του.]

ε'. Διότι, εάν από εκείνον που οδηγείται στην Εκκλησία απαιτεί αυτό το πράγμα ο Παύλος, λέγοντας τα εξής: «Διότι, αν κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά τον δικό του οίκο, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;»· έτσι και εκείνος που αναλαμβάνει εξουσία, πρέπει πρώτα να γνωρίζει να προΐσταται άριστα της οικίας του. Κυβέρνησε δεσμωτήριο, όχι ως δεσμωτήριο, αλλά ως οικία. Διότι ανακούφιζε τις συμφορές όλων, και φρόντιζε αυτούς που είχαν ριχτεί στη φυλακή σαν να ήταν δικά του μέλη, όχι μόνο ερευνώντας με ενδιαφέρον τις συμφορές τους και παρηγορώντας τους, αλλά ακόμη κι αν έβλεπε κάποιον συλλογισμένο, τον πλησίαζε και μάθαινε την αιτία, μη ανεχόμενος να τον βλέπει απλώς σκυθρωπό, εάν προηγουμένως δεν τον απάλλασσε από τη σκυθρωπότητα· καίτοι τόσο μεγάλη στοργή ούτε για τα ίδια του τα παιδιά δεν θα επιδείκνυε κάποιος.

Σχόλιο ε΄. Εάν όμως κάποιος δεν μπορεί να κυβερνήσει τον δικό του οίκο, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;

«Εάν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του ιδίου του οίκου, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;» Διότι πρέπει αυτός από το ίδιο του το σπίτι να παρέχει τα παραδείγματα, για το πώς θα μπορέσει να διοικήσει καλά τα κατά Θεόν τέκνα. «Να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπεροψία», εννοεί αυτόν που έχει κατηχηθεί πρόσφατα, όχι τον νεότερο στην ηλικία, «και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου». Δηλαδή στην καταδίκη, την οποία εκείνος υπέστη εξαιτίας της αλαζονείας του. «Πρέπει δε αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους έξω, για να μην πέσει σε ονειδισμό και σε παγίδα του διαβόλου. Οι διάκονοι ομοίως πρέπει να είναι σεμνοί, όχι δίλογοι, να μην παραδίδονται σε πολύ κρασί, να μην είναι αισχροκερδείς· να κρατούν το μυστήριο της πίστεως». Έτσι οφείλει, λέει, να είναι αξιοθαύμαστος και δίκαιος, ώστε και οι εχθροί του να δίνουν καλή μαρτυρία γι' αυτόν. Κάτι παρόμοιο με το: Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους. «Με καθαρή συνείδηση. Και αυτοί επίσης ας δοκιμάζονται πρώτα, και έπειτα ας διακονούν, εφόσον είναι ανέγκλητοι. Οι γυναίκες ομοίως να είναι σεμνές, όχι συκοφάντριες, νηφάλιες, πιστές σε όλα. Οι διάκονοι ας είναι άνδρες μίας γυναίκας, να προΐστανται καλά των τέκνων και των ιδίων τους οίκων. Διότι αυτοί που διακόνησαν καλά, αποκτούν για τον εαυτό τους καλό βαθμό, και πολλή παρρησία στην πίστη εν Χριστώ Ιησού. Αυτά σου τα γράφω, ελπίζοντας να έρθω σε σένα το συντομότερο. Εάν όμως καθυστερήσω, για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κανείς στον οίκο του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας».

Πρέπει λοιπόν ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, κόσμιος, φιλόξενος, ικανός να διδάσκει, να μην είναι μέθυσος, να μην είναι βίαιος, αλλά μάλλον επιεικής, αφιλάργυρος, να κυβερνά καλά το δικό του σπίτι, να έχει τα παιδιά του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα. Εάν όμως κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά το δικό του σπίτι, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού; Να μην είναι νεοφώτιστος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου. Πρέπει δε να έχει και καλή μαρτυρία από τους εκτός της Εκκλησίας, για να μην πέσει σε ονειδισμό και στην παγίδα του διαβόλου.» «Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σου σε κανέναν, και μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό.» «Πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, ως απόστολος και οικονόμος του Χριστού· να μην είναι αυθάδης, να μην είναι οξύθυμος, ούτε μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής, αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων, δίκαιος, όσιος, εγκρατής.» «Κανείς ας μην περιφρονεί τη νεότητά σου. Να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και τις εξουσίες, να πειθαρχούν, να είναι έτοιμοι για κάθε αγαθό έργο.» «Να ασκείτε το έργο του επισκόπου όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, ούτε με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία κατά Θεόν· ούτε να καταδυναστεύετε αυτούς που σας κληρώθηκαν, αλλά να γίνεστε πρότυπα του ποιμνίου.» Το αξίωμα ας μην κάνει τον προεστώτα να υπερηφανεύεται, για να μην εκπέσει από τη μακαριότητα της ταπεινοφροσύνης, ώστε να μην τυφλωθεί και ο ίδιος και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου.

Ερμηνεία. Αν οι Επίσκοποι, οι Διάκονοι και οι Πρεσβύτεροι έχουν χρέος να διδάσκουν όλους τους άλλους απίστους και κακοδόξους, και να τους οδηγούν στην ορθοδοξία, πόσο μάλλον αυτούς που βρίσκονται μέσα στο ίδιο τους το σπίτι και είναι άπιστοι και αιρετικοί, όπως παιδιά, τυχόν, ή γυναίκες ή δούλους; Γι' αυτόν τον λόγο ο παρών Κανόνας ορίζει ότι αυτοί δεν πρέπει να χειροτονούνται Επίσκοποι, ή Πρεσβύτεροι, ή Διάκονοι, αν πρώτα δεν κάνουν ορθόδοξους Χριστιανούς όλους τους οικιακούς τους. «Διότι, αν κάποιος», λέει ο Παύλος, «δεν ξέρει να προΐσταται του δικού του οίκου, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;».

Διότι, εάν στην αγορά βλέπαμε κάποιον υπηρέτη να διαπληκτίζεται με τον κύριό του, ή κάποιον νεότερο με έναν μεγαλύτερο, ή έναν γιο με τον πατέρα του, και μάλιστα να τους επιτίθενται και να τους χτυπούν, θα θεωρούσαμε ότι διαπράττουμε ασέβεια εάν δεν προστρέχαμε να βοηθήσουμε τους ανωτέρους, παρόλο που ίσως οι πρώτοι να είχαν προηγουμένως αδικηθεί. Πώς, λοιπόν, δεν θα αισθανθούμε ντροπή όταν αδιαφορούμε βλέποντας τον λογικό νου να αδικείται από τον θυμό και την επιθυμία και να εκδιώκεται από την εξουσία που του έχει δοθεί από τον Θεό, εγείροντας έτσι μέσα μας ασεβή και άδικη αταξία, στασιασμό και ακοσμία; Δικαίως ο μακάριος νομοθέτης μας, που ορίστηκε από τον Θεό, δεν θεωρεί άξιο να προΐσταται της Εκκλησίας του Θεού εκείνον που δεν έχει προηγουμένως κυβερνήσει καλώς τον δικό του οίκο· διότι αυτός που έθεσε σε τάξη τον εαυτό του, θα θέσει σε τάξη και τον άλλον, και αυτός που έθεσε σε τάξη τον άλλον, θα κυβερνήσει και τον οίκο, και αυτός που κυβέρνησε τον οίκο, και την πόλη, και αυτός που κυβέρνησε την πόλη, και το έθνος.

Διότι, πρώτα πρέπει κάποιος να είναι γεωργός και έπειτα να του ανατεθεί το ποιμαντικό έργο. Διότι εκείνος που όργωσε καλά τη δική του σάρκα σαν κάποια γη, αυτός είναι άξιος να γίνει και ποιμένας άλλων. Επειδή, όποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του δικού του οίκου όπως πρέπει, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία; Όργωσε, λοιπόν, πρώτα τον εαυτό σου και τότε θα ποιμάνεις άλλους, όπως ακριβώς λέει και ο Ιερεμίας: