Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 3:7

Εάν κάποιος επιθυμεί το αξίωμα του επισκόπου, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει, λοιπόν, ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός, να μην είναι μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής· αλλά να είναι επιεικής, φιλειρηνικός, αφιλάργυρος, να προΐσταται καλά του δικού του οίκου, έχοντας τα τέκνα του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα (διότι, εάν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του δικού του οίκου, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;)· να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει σε καταδίκη και σε παγίδα του διαβόλου.

Πρέπει δε αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους εκτός της Εκκλησίας, ώστε να μην πέσει σε ονειδισμό και σε παγίδα του διαβόλου. Ομοίως και οι διάκονοι πρέπει να είναι σεμνοί, όχι δίγλωσσοι, να μην παραδίδονται σε πολύ οίνο, να μην είναι αισχροκερδείς, να κατέχουν το μυστήριο της πίστεως με καθαρή συνείδηση. Και αυτοί ας δοκιμάζονται πρώτα, και έπειτα ας διακονούν, εφόσον είναι ανέγκλητοι. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ. Για αυτόν τον λόγο σε άφησα στην Κρήτη, για να τακτοποιήσεις όσα υπολείπονται και να εγκαταστήσεις πρεσβυτέρους σε κάθε πόλη, όπως εγώ σε διέταξα. Αν κάποιος είναι ανέγκλητος, άνδρας μίας γυναίκας, και έχει τέκνα πιστά, που δεν βαρύνονται με κατηγορία ασωτίας ή δεν είναι ανυπότακτα.

Αυτό, λοιπόν, νομίζω πως διδασκόμαστε μέσω όσων λέγονται: να μην κατορθώνουμε τις αρετές μόνο μέσα στην ψυχή ως έξη κατά τρόπο αθέατο, αλλά και να μην αμελούμε την εξωτερικά ορατή ευπρέπεια. Διότι πρέπει να προνοούμε για τα καλά έργα ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων, και στον μεν Θεό να είμαστε φανεροί, τους δε ανθρώπους να τους πείθουμε και να έχουμε καλή μαρτυρία από εκείνους που βρίσκονται έξω, να λάμπουμε με τα φωτεινά έργα μπροστά στους ανθρώπους και να πορευόμαστε με ευπρέπεια προς τους έξω. Αυτά είναι τα φατνώματα τα οποία, μέσω της ευωδίας του Χριστού, της οποίας αίνιγμα αποτελεί το κυπαρίσσι, φιλοτεχνούνται μέσα στην ευπρέπεια του βίου, όπως ακριβώς γνώριζε να τα συνθέτει όμορφα και αρμονικά ο σοφός αρχιτέκτονας Παύλος, ο οποίος λέει: «Όλα ας γίνονται ανάμεσά σας με τάξη και ευπρέπεια».

Επειδή λοιπόν πολλοί από τους Έλληνες προσέρχονταν τότε και βαπτίζονταν, λέγει, μην ανάγετε αμέσως έναν νεόφυτο, δηλαδή έναν νεοκατήχητο, στο αξίωμα της εξουσίας. Διότι εάν, προτού γίνει μαθητής, γίνει γρήγορα δάσκαλος, οδηγείται στην αλαζονεία· εάν, προτού μάθει να άρχεται, βρεθεί μεταξύ των αρχόντων, κυριεύεται από έπαρση. Γι' αυτόν τον λόγο πρόσθεσε: «Για να μην υπερηφανευθεί και πέσει στο κρίμα του διαβόλου»· δηλαδή, στην ίδια ακριβώς καταδίκη την οποία υπέστη εκείνος εξαιτίας της αλαζονείας του. Πρέπει δε αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους εκτός της Εκκλησίας, για να μην πέσει σε ονειδισμό και σε παγίδα του διαβόλου.

Τι γίνεται λοιπόν, εάν τα αμαρτήματα είναι μεν κοινώς ομολογημένα, αλλά δεν υπάρχουν μάρτυρες, παρά μόνο πονηρή υποψία; Ανέφερα πιο πάνω, λέει: «Πρέπει δε αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους έξω». Με φόβο λοιπόν ας αγαπούμε τον Θεό· διότι για τον δίκαιο δεν υφίσταται νόμος. Οι περισσότεροι όμως, οι οποίοι επιδιώκουν την αρετή από ανάγκη και όχι από ελεύθερη προαίρεση, αποκομίζουν μεγάλα οφέλη από τον φόβο, αποκόπτοντας πολλές φορές τις ίδιες τους τις επιθυμίες. Για τον λόγο αυτόν ακούμε για τη γέεννα, ώστε να αποκομίσουμε μεγάλο όφελος από την απειλή και τον φόβο αυτόν. Διότι, εάν, ενώ επρόκειτο να ρίξει σε αυτήν όσους αμαρτάνουν, δεν είχε προαναγγείλει την απειλή της, πολλοί θα έπεφταν μέσα σε αυτήν. Διότι εάν τώρα, που ο φόβος συγκλονίζει τις ψυχές μας, υπάρχουν μερικοί που αμαρτάνουν τόσο εύκολα, σαν να μην υπάρχει καν αυτή· εάν τίποτε από αυτά δεν είχε λεχθεί ούτε είχε διατυπωθεί ως απειλή, ποιο φοβερό κακό δεν θα είχαμε διαπράξει;

Και αν μεν παρουσιάσουμε ως μάρτυρα τον Ησαΐα να λέει τα εξής γι' αυτόν: «Στον ουρανό θα ανεβώ, και θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο», όσοι δεν αποδέχονται ευχαρίστως τις αλληγορίες θα απορρίψουν τη μαρτυρία μας· αν όμως του ορίσουμε ως κατήγορο τον Παύλο, κανείς πλέον δεν θα φέρει αντίρρηση. Τι λέει λοιπόν ο Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο; Εξηγώντας ότι εκείνον που μόλις δέχθηκε το κήρυγμα δεν πρέπει να τον προάγουμε στο μέγα αξίωμα της επισκοπής, λέει περίπου τα εξής: «Να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει στο κρίμα [και στην παγίδα] του διαβόλου»· για να μην υποστεί, λέει, την ίδια τιμωρία, έχοντας διαπράξει το ίδιο αμάρτημα με εκείνον.

Διότι, όταν αυτή υπάρχει μέσα μας, όλος μας ο βίος γίνεται ακάθαρτος, έστω κι αν ασκούμε σωφροσύνη, έστω και παρθενία, έστω και νηστεία, έστω και προσευχές, έστω και ελεημοσύνη, ή οτιδήποτε άλλο κι αν επιτελούμε. Διότι, λέει η Γραφή, «κάθε υψηλοκάρδιος είναι ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου». Ας καταστείλουμε, λοιπόν, αυτήν την έπαρση της ψυχής, και ας ανακόψουμε αυτόν τον όγκο της αλαζονείας, εάν βέβαια επιθυμούμε να είμαστε καθαροί, και να απαλλαγούμε από την κόλαση που έχει οριστεί για τον διάβολο. Διότι, το ότι ο αλαζόνας είναι αναπόφευκτο να πάθει τα ίδια με εκείνον, άκουσε τον Παύλο που το επιβεβαιώνει λέγοντας: «Να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει σε κρίμα και παγίδα του διαβόλου». Τι σημαίνει «κρίμα»; Στην ίδια καταδίκη, εννοεί, στην ίδια κόλαση. Πώς λοιπόν, θα ρωτήσει κάποιος, θα μπορούσε κανείς να ξεφύγει από αυτό το φοβερό κακό; Εάν αναλογιστεί τη δική του φύση, και το πλήθος των αμαρτημάτων του, και το μέγεθος των εκεί βασανιστηρίων, και τον πρόσκαιρο χαρακτήρα αυτών που εδώ φαντάζουν λαμπρά, τα οποία δεν διαφέρουν σε τίποτα από το χορτάρι και μαραίνονται πιο γρήγορα και από τα ανοιξιάτικα άνθη. Εάν φέρνουμε συνεχώς στον νου μας αυτούς τους λογισμούς, και διατηρούμε στη μνήμη μας εκείνους που έχουν κατορθώσει τα μέγιστα πνευματικά επιτεύγματα, δεν θα μπορέσει εύκολα ο διάβολος να μας εξυψώσει με έπαρση, έστω κι αν το παλέψει με χίλιους τρόπους, αλλά ούτε καν να μας ανατρέψει εξαρχής. Ο δε Θεός των ταπεινών, ο αγαθός και επιεικής, ο ίδιος είθε να χαρίσει και σε εσάς και σε εμάς καρδιά συντετριμμένη και τεταπεινωμένη.

«Εάν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του ιδίου του οίκου, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού;» Διότι πρέπει αυτός από το ίδιο του το σπίτι να παρέχει τα παραδείγματα, για το πώς θα μπορέσει να διοικήσει καλά τα κατά Θεόν τέκνα. «Να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπεροψία», εννοεί αυτόν που έχει κατηχηθεί πρόσφατα, όχι τον νεότερο στην ηλικία, «και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου». Δηλαδή στην καταδίκη, την οποία εκείνος υπέστη εξαιτίας της αλαζονείας του. «Πρέπει δε αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους έξω, για να μην πέσει σε ονειδισμό και σε παγίδα του διαβόλου. Οι διάκονοι ομοίως πρέπει να είναι σεμνοί, όχι δίλογοι, να μην παραδίδονται σε πολύ κρασί, να μην είναι αισχροκερδείς· να κρατούν το μυστήριο της πίστεως». Έτσι οφείλει, λέει, να είναι αξιοθαύμαστος και δίκαιος, ώστε και οι εχθροί του να δίνουν καλή μαρτυρία γι' αυτόν. Κάτι παρόμοιο με το: Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους. «Με καθαρή συνείδηση. Και αυτοί επίσης ας δοκιμάζονται πρώτα, και έπειτα ας διακονούν, εφόσον είναι ανέγκλητοι. Οι γυναίκες ομοίως να είναι σεμνές, όχι συκοφάντριες, νηφάλιες, πιστές σε όλα. Οι διάκονοι ας είναι άνδρες μίας γυναίκας, να προΐστανται καλά των τέκνων και των ιδίων τους οίκων. Διότι αυτοί που διακόνησαν καλά, αποκτούν για τον εαυτό τους καλό βαθμό, και πολλή παρρησία στην πίστη εν Χριστώ Ιησού. Αυτά σου τα γράφω, ελπίζοντας να έρθω σε σένα το συντομότερο. Εάν όμως καθυστερήσω, για να γνωρίζεις πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κανείς στον οίκο του Θεού, που είναι η Εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας».

Πρέπει λοιπόν ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, κόσμιος, φιλόξενος, ικανός να διδάσκει, να μην είναι μέθυσος, να μην είναι βίαιος, αλλά μάλλον επιεικής, αφιλάργυρος, να κυβερνά καλά το δικό του σπίτι, να έχει τα παιδιά του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα. Εάν όμως κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά το δικό του σπίτι, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού; Να μην είναι νεοφώτιστος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου. Πρέπει δε να έχει και καλή μαρτυρία από τους εκτός της Εκκλησίας, για να μην πέσει σε ονειδισμό και στην παγίδα του διαβόλου.» «Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σου σε κανέναν, και μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό.» «Πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, ως απόστολος και οικονόμος του Χριστού· να μην είναι αυθάδης, να μην είναι οξύθυμος, ούτε μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής, αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων, δίκαιος, όσιος, εγκρατής.» «Κανείς ας μην περιφρονεί τη νεότητά σου. Να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και τις εξουσίες, να πειθαρχούν, να είναι έτοιμοι για κάθε αγαθό έργο.» «Να ασκείτε το έργο του επισκόπου όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, ούτε με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία κατά Θεόν· ούτε να καταδυναστεύετε αυτούς που σας κληρώθηκαν, αλλά να γίνεστε πρότυπα του ποιμνίου.» Το αξίωμα ας μην κάνει τον προεστώτα να υπερηφανεύεται, για να μην εκπέσει από τη μακαριότητα της ταπεινοφροσύνης, ώστε να μην τυφλωθεί και ο ίδιος και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου.

Όταν κάποτε ο εωσφόρος ρίφθηκε από τον ουρανό στη γη, έκανε τις ιερές τάξεις των άνω δυνάμεων να σταθούν με φόβο και αγάπη· εσένα όμως, ψυχή, το παράδειγμα αυτό καθόλου δεν σε συνέτισε μέσω του φόβου. Από την έσχατη φθορά απάλλαξέ με, Κύριε· διότι και εγώ ο ίδιος, έχοντας κυριευθεί από υπεροψία, έπεσα στην ίδια καταδίκη και παγίδα με εκείνον που παλαιότερα αποστάτησε και με συμπαρέσυρε σε παρόμοια πτώση, λόγω της επιθυμίας μου για άκαιρη θέωση.

Και αφού ερευνήσεις και δεν βρεις σε αυτόν κανένα κανονικό εμπόδιο για την Ιερωσύνη, πρόσεχε πάλι να μην του δώσεις συμμαρτυρία αμέσως, αλλά ανάβαλε τον χρόνο, έως ότου να ερευνήσεις καλά και τους άλλους, οι οποίοι τον συναναστρέφονται και γνωρίζουν τον τρόπο ζωής του, και να πληροφορηθείς από αυτούς· «Διότι πρέπει αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους έξω», όπως λέει ο θείος Παύλος.

Συμφωνία. Το ίδιο ακριβώς παραγγέλλει και ιδιαιτέρως ο Παύλος προς τον Τιμόθεο, λέγοντας: «να μην είναι νεόφυτος (να μην τον χειροτονείς δηλαδή), ήτοι νεοκατήχητος και πρόσφατα φυτεμένος στην άμπελο του Χριστού, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει σε καταδίκη και σε παγίδα του διαβόλου». Γι' αυτό και ο β' Κανόνας της Πρώτης Συνόδου προστάζει ότι όσοι προσήλθαν στην πίστη από τον εθνικό βίο δεν πρέπει να προάγονται ούτε σε Επισκοπή ούτε σε πρεσβυτέριο, εάν πρώτα δεν δώσουν μεγάλη απόδειξη της πίστης και της ζωής τους. Επίσης, ο γ' Κανόνας της Συνόδου της Λαοδικείας λέει ότι δεν πρέπει να χειροτονούνται ιερείς οι πρόσφατα βαπτισθέντες. Ο δε ι' της εν Σαρδική Συνόδου ορίζει να μη γίνεται κάποιος Επίσκοπος από την αγορά, πλούσιος ή σχολαστικός, εάν προηγουμένως δεν έχει υπηρετήσει ως Διάκονος και Πρεσβύτερος, ώστε μέσω αυτής της υπηρεσίας να γίνει γνωστή η πίστη και η αρετή του, και για να μη θεωρηθεί νεόφυτος, αλλά σε κάθε βαθμό να δοκιμαστεί για ένα όχι πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Αλλά και ο ιζ' Κανόνας της Πρωτοδευτέρας (α' και β') Συνόδου τα ίδια ορίζει, να μην αναβαίνει κάποιος αμέσως στο ύψος της Επισκοπής, προερχόμενος από τους λαϊκούς και τους μοναχούς, εάν προηγουμένως δεν εξεταστεί στους Εκκλησιαστικούς βαθμούς. Ο δε ιβ' της εν Νεοκαισαρεία Συνόδου εμποδίζει να γίνεται Πρεσβύτερος εκείνος που βαπτίστηκε ευρισκόμενος σε ασθένεια, εκτός εάν υπάρχει ζήλος από μέρους του και σπανιότητα ανθρώπων. Ο δε γ'

Κανόνας Β'. Επειδή πολλά, είτε από ανάγκη είτε από άλλη πίεση των ανθρώπων, έγιναν αντίθετα προς τον Εκκλησιαστικό Κανόνα, ώστε ανθρώπους που μόλις προσήλθαν στην πίστη από τον εθνικό βίο και κατηχήθηκαν σε ελάχιστο χρόνο, να τους οδηγούν αμέσως στο πνευματικό λουτρό και, άμα τη βαπτίσει, να τους προάγουν σε Επισκοπή ή σε Πρεσβυτέριο, θεωρήθηκε σωστό στο εξής να μη γίνεται τίποτα τέτοιο. Διότι και χρόνος χρειάζεται για τον κατηχούμενο και μεγαλύτερη δοκιμασία μετά το βάπτισμα. Είναι άλλωστε σαφές το Αποστολικό γράμμα που λέει «όχι νεόφυτο, για να μην υπερηφανευθεί και πέσει σε κρίμα και παγίδα του διαβόλου». Εάν όμως, με την πάροδο του χρόνου, βρεθεί κάποιο ψυχικό αμάρτημα στο πρόσωπο αυτό, και αποδειχθεί από δύο ή τρεις μάρτυρες, ο τοιούτος ας παύεται από τον κλήρο. Όποιος δε πράττει αντίθετα προς αυτά, επιδεικνύοντας θράσος απέναντι στη μεγάλη σύνοδο, θα θέσει σε κίνδυνο τη θέση του στον κλήρο.

Αλλά το πώς θα λάμψει το φως μπροστά στους ανθρώπους, ενώ αυτοί δεν κατανοούν τίποτα από όσα πράττονται στα κρυφά, έχει ήδη ειπωθεί, όμως ας εξηγηθεί μάλλον έτσι: διότι ο Πατέρας που βλέπει στα κρυφά, αυτός ο ίδιος δύναται να κάνει την αίγλη της εσωτερικής αστραπής να λάμψει στα φανερά. Εξάλλου, ο ενάρετος χαρακτηρίζεται με δύο τρόπους, και μάλιστα με δύο χρώματα ζωγραφίζεται το «καθ' ομοίωσιν» του Πλάστη, δηλαδή με την επιλογή των αρετών και με τη φυγή από την κακία. Η φυγή, λοιπόν, από την κακία λάμπει οπωσδήποτε μπροστά στους ανθρώπους, ακόμη και αν κάποιος συγκρατεί τη λάμψη της εσωτερικά όσο μπορεί· διότι το να μην έχει κανείς χέρι που κάνει κακό, να μην ρέπει προς την ύβρη, προς τα χρήματα, ούτε να έχει ακράτητη γλώσσα ως προς τη διαβολή, τους όρκους και τα παρόμοια, και γενικά σε όλα να μην παρέχει σε κανέναν καμία λαβή, αυτά και τα παρόμοια, ακόμη και αν δεν το επιθυμούμε καθόλου, εκπέμπουν λαμπρή αστραπή και μεγάλο φως στους ανθρώπους. Αυτό λέει και ο θείος Παύλος, διατυπώνοντας τους κανόνες της ιερωσύνης στον Τιμόθεο: «πρέπει δε αυτός να έχει και καλή μαρτυρία από τους έξω»· αλλά και το «να γίνεστε απρόσκοπτοι και στους Ιουδαίους και στους Έλληνες και σε όλη την εκκλησία του Χριστού» το συνιστά και το κατορθώνει η φυγή από την κακία.