Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:10

ΑΛΛΟ. «Πιστός είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής· διότι γι' αυτό κοπιάζουμε και αγωνιζόμαστε, επειδή έχουμε ελπίσει στον ζωντανό Θεό, ο οποίος είναι Σωτήρας όλων των ανθρώπων, και προπαντός των πιστών.» Ο μακάριος Ψαλμωδός, βλέποντας τα μέλλοντα δια του Αγίου Πνεύματος και διδασκόμενος τη χάρη της ελεύσεως του Σωτήρα μας, αναφωνούσε κράζοντας προς αυτόν: «Η ελπίδα όλων των περάτων της γης, και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα.» Εφόσον, λοιπόν, η ελπίδα όλων είναι ο Χριστός, και σε αυτόν έχουμε ελπίσει όλοι εμείς που πιστεύουμε, και ο Παύλος τον αποκαλεί ζωντανό Θεό, γνωρίζοντας ότι είναι τέτοιος κατά φύση, πώς θα μπορούσε να είναι και αυτός ένας από τους κτιστούς, και όχι μάλλον ζωντανός Υιός από ζωντανό Πατέρα, αφού μεταβαίνει σε αυτόν φυσικά η ιδιότητα αυτού που τον γέννησε;

Προσέξτε δε, μήπως τολμήσει κάποιος να πει ότι δεν αμάρτησε. Εκείνος που λέει κάτι τέτοιο είναι τυφλός, βλέπει μυωπικά και εξαπατά τον εαυτό του, και δεν γνωρίζει πώς τον κλέβει ο Σατανάς και με λόγια και με έργα, και διά της ακοής και διά των οφθαλμών και διά της αφής και διά των λογισμών. Διότι ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του και όλες τις αισθήσεις του καθαρές; Διότι ουδείς είναι αναμάρτητος· ουδείς είναι καθαρός από ρύπο· ουδείς είναι παντελώς ανεύθυνος ανάμεσα στους ανθρώπους, παρά μόνο Εκείνος που, αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για χάρη μας. Αυτός μόνος είναι αναμάρτητος, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου, που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, που δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, ο φιλάνθρωπος, ο πολυεύσπλαγχνος, ο ελεήμων, ο αγαθός, ο φιλόψυχος, ο παντοδύναμος, ο σωτήρας όλων των ανθρώπων, ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών, ο Θεός αυτών που μετανοούν, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, η ελπίδα των απελπισμένων, το λιμάνι των χειμαζομένων, η βοήθεια των αβοήθητων, η οδός της ζωής, Εκείνος που καλεί τους πάντες σε μετάνοια και δεν αποστρέφεται κανέναν από αυτούς που μετανοούν.

Προσέξτε όμως να μην τολμήσει κανείς να πει ότι δεν έχει αμαρτήσει. Αυτός που το λέει αυτό είναι τυφλός, κοντόφθαλμος και εξαπατά τον εαυτό του, και δεν γνωρίζει πώς τον κλέβει ο Σατανάς και με λόγια και με έργα, και διά της ακοής και διά της οράσεως και διά της αφής και διά των λογισμών. Διότι ποιος μπορεί να καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά και όλες τις αισθήσεις του καθαρές; Διότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος· κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω κι αν η ζωή του διαρκεί μόνο μία ημέρα. Κανείς ανάμεσα στους ανθρώπους δεν είναι εντελώς απαλλαγμένος από ευθύνη, παρά μόνο Εκείνος που, αν και ήταν πλούσιος, έγινε φτωχός για εμάς. Αυτός μόνος είναι αναμάρτητος, που αίρει την αμαρτία του κόσμου, που θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, που δεν επιθυμεί τον θάνατο των αμαρτωλών, ο φιλάνθρωπος, ο πολυεύσπλαχνος, ο ελεήμων, ο αγαθός, ο φιλόψυχος, ο παντοδύναμος, ο σωτήρας όλων των ανθρώπων, ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών, ο Θεός αυτών που μετανοούν, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων, η ελπίδα των απελπισμένων, ο σωτήρας των χειμαζομένων, η βοήθεια των αβοήθητων, η οδός της ζωής, αυτός που καλεί τους πάντες σε μετάνοια και δεν αποστρέφεται κανέναν από αυτούς που μετανοούν.

Και όπως ακριβώς ο ένας Πατέρας έχει ονομαστεί από τον απόστολο σωτήρας όλων των ανθρώπων και ιδιαίτερα των πιστών, και κανείς εξαιτίας αυτού του λόγου δεν λέει είτε ότι ο Υιός δεν σώζει αυτούς που πιστεύουν, είτε ότι η σωτηρία έρχεται σε αυτούς που μετέχουν σε αυτήν χωρίς το Πνεύμα, αλλά ο Θεός των πάντων γίνεται σωτήρας όλων, καθώς ο Υιός ενεργεί τη σωτηρία μέσα στη χάρη του Πνεύματος, και εξαιτίας τούτου δεν ονομάζονται διόλου από τη Γραφή τρεις σωτήρες, παρόλο που ομολογείται ότι η σωτηρία προέρχεται από την Αγία Τριάδα, έτσι δεν υπάρχουν ούτε τρεις θεοί σύμφωνα με την αποδιδόμενη σημασία της θεότητας, έστω κι αν αυτή η προσηγορία εφαρμόζεται στην Αγία Τριάδα. Το να αντιδικώ όμως με εκείνους που φέρνουν αντίρρηση, υποστηρίζοντας ότι δεν πρέπει να θεωρούμε τη θεότητα ως ενέργεια, δεν μου φαίνεται καθόλου αναγκαίο ως προς την παρούσα διάρθρωση του λόγου. Διότι εμείς, πιστεύοντας ότι η θεία φύση είναι απεριόριστη και απερίληπτη, δεν επινοούμε καμία απολύτως περίληψή της, αλλά αποφαινόμαστε ότι η φύση αυτή νοείται κατά πάντα τρόπο μέσα στην απειρία. Το δε απολύτως άπειρο δεν περιορίζεται ως προς κάτι, ενώ ως προς κάτι άλλο όχι, αλλά η απειρία εκφεύγει από κάθε όριο με κάθε τρόπο. Επομένως, αυτό που είναι εκτός ορίων, δεν είναι δυνατόν να περιοριστεί σε καμία περίπτωση ούτε μέσω κάποιου ονόματος. Προκειμένου λοιπόν να διατηρηθεί για τη θεία φύση η έννοια του απεριόριστου, λέμε ότι το θείο βρίσκεται πάνω από κάθε όνομα, και η λέξη «θεότητα» είναι ένα από αυτά τα ονόματα. Άρα, δεν είναι δυνατόν το ίδιο πράγμα να είναι ταυτόχρονα και όνομα και να θεωρείται ότι βρίσκεται πάνω από κάθε όνομα.

Απόφευγε λοιπόν τέτοιου είδους πρόσωπα, ώ άνθρωπε, μήπως τυχόν κινδυνεύσεις εξαιτίας τους. Διότι «κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χορταριού· το χορτάρι ξεράθηκε και το άνθος έπεσε». Άκουσε αυτό που ειπώθηκε από τον απόστολο Παύλο, πώς προτρέπει τον Τιμόθεο γράφοντας: «Στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν, ούτε να στηρίζουν την πεποίθησή τους στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά» να ελπίζουν «στον ζωντανό Θεό, ο οποίος είναι σωτήρας όλων των ανθρώπων, και ιδιαίτερα των πιστών».

Γνωρίζοντας την εξαιρετική ευταξία της κατά Θεόν αγάπης σας, με αγαλλίαση προτίμησα να σας απευθύνω τον λόγο εν τη πίστει του Ιησού Χριστού. Διότι, έχοντας αξιωθεί ενός θείου και ποθεινού ονόματος, μέσα στα δεσμά που περιφέρω υμνώ τις εκκλησίες, για τις οποίες εύχομαι την ένωση σαρκός και πνεύματος του Ιησού Χριστού, ο οποίος είναι σωτήρας όλων των ανθρώπων και κυρίως των πιστών, με το αίμα του οποίου λυτρωθήκατε, μέσω του οποίου γνωρίσατε τον Θεό, ή μάλλον γίνατε γνωστοί σε αυτόν. Υπομένοντας σε αυτόν θα διαφύγετε κάθε επήρεια τούτου του αιώνα. Διότι πιστός είναι εκείνος, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε πέρα από τις δυνάμεις σας.

ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Ο Ιγνάτιος, ο και Θεοφόρος, προς την εκκλησία του Θεού που έχει ελεηθεί με πίστη, υπομονή και ανυπόκριτη αγάπη, η οποία βρίσκεται στους Φιλίππους, εύχεται έλεος και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα και τον Κύριο Ιησού Χριστό, ο οποίος είναι σωτήρας όλων των ανθρώπων, και ιδιαίτερα των πιστών.

Ας μην σας εξαπατά λοιπόν κανείς, όπως άλλωστε και δεν εξαπατάσθε· διότι ανήκετε εξ ολοκλήρου στον Θεό. Διότι, όταν δεν υπάρχει μέσα σας καμία επιθυμία που να μπορεί να σας μολύνει και να σας προκαλέσει βάσανο, τότε ζείτε σύμφωνα με τον Θεό και ανήκετε στον Χριστό. Προσφέρω τον εαυτό μου ως περίψημα για εσάς και για την αγνότατη Εκκλησία των Εφεσίων, η οποία είναι ξακουστή και πολυύμνητη στους αιώνες. Οι σαρκικοί δεν μπορούν να πράττουν τα πνευματικά, ούτε οι πνευματικοί τα σαρκικά, όπως ακριβώς ούτε η πίστη τα έργα της απιστίας, ούτε η απιστία τα έργα της πίστεως. Εσείς όμως, όντες γεμάτοι από το Άγιο Πνεύμα, δεν πράττετε τίποτα το σαρκικό, αλλά τα πάντα πνευματικά. Στον Χριστό Ιησού τελειοποιείσθε, ο οποίος είναι σωτήρας όλων των ανθρώπων, και προπάντων των πιστών.

«Πήγαινε, διότι εγώ θα σε αποστείλω μακριά στα έθνη»· και πάλι: «Πρέπει να παρουσιαστείς στον Καίσαρα». Αλλά όσα προστάξει ο Υιός, λέει ότι αυτά είναι προστάγματα του Πατρός, όπως ακριβώς και τα προστάγματα του Πνεύματος είναι του Υιού. Διότι ιδού, αποστάλθηκε από το Πνεύμα, ξεχωρίστηκε από το Πνεύμα, και όμως λέει ότι αυτό είναι προσταγή του Θεού. Τι συμβαίνει λοιπόν; Μήπως μειώνει την εξουσία του Υιού το γεγονός ότι ο Απόστολός του στάλθηκε κατόπιν προσταγής του Πατρός; Σε καμία περίπτωση· διότι πρόσεξε πώς την παρουσίασε ως κοινή. Επειδή, αφού είπε, «Κατ' επιταγήν του Θεού, του Σωτήρα μας», πρόσθεσε, «και του Κυρίου Ιησού Χριστού, της ελπίδας μας». Πρόσεξε με πόση ακρίβεια έθεσε τα προσωνύμια. Και μάλιστα ο Ψαλμωδός αναφέρει αυτό για τον Πατέρα, λέγοντας: «Η ελπίδα όλων των περάτων της γης»· και πάλι ο μακάριος Παύλος, γράφοντας αλλού, λέει: «Διότι γι' αυτό τον σκοπό κοπιάζουμε και ονειδιζόμαστε, επειδή έχουμε εναποθέσει την ελπίδα μας στον ζωντανό και αληθινό Θεό». Είναι αναγκαίο ο δάσκαλος να υπομένει κινδύνους, και μάλιστα πολύ περισσότερους από όσους οι μαθητές.

«Διότι για αυτόν τον σκοπό», λέει, «κοπιάζουμε και ονειδιζόμαστε, επειδή έχουμε ελπίσει στον ζωντανό Θεό, ο οποίος είναι Σωτήρας όλων των ανθρώπων, κυρίως των πιστών». Σαν να έλεγε: Για ποιον λόγο άλλωστε καταπονούμε τους εαυτούς μας, αν δεν προσδοκούσαμε τα μέλλοντα; Και για ποιον λόγο μάς ονειδίζουν όλοι; Δεν έχουμε υποφέρει, λέει, τόσα δεινά; Δεν υποφέραμε ύβρεις και λοιδορίες και μύρια κακά; Μήπως, λοιπόν, άδικα τα υπομείναμε αυτά; Αν δεν είχαμε ελπίσει στον ζωντανό Θεό, για ποιον λόγο τα υπομείναμε; Εάν όμως σώζει τους απίστους εδώ, πολύ περισσότερο θα σώσει τους πιστούς εκεί. Ποια σωτηρία εννοεί; Την εκεί. «Ο οποίος είναι», λέει, «Σωτήρας όλων, κυρίως των πιστών». Δηλαδή, επιδεικνύει μεγαλύτερη μέριμνα για τους πιστούς. Προς το παρόν αναφέρεται στη σωτηρία εδώ. Και πώς είναι, λέει, Σωτήρας των πιστών; Διότι εάν δεν ήταν Σωτήρας, τίποτε δεν θα είχε εμποδίσει το να έχουμε εξοντωθεί από καιρό, εφόσον δεχόμαστε πόλεμο από όλους. Εδώ μάλιστα τον παρακινεί να αντιμετωπίζει τους κινδύνους, ώστε να μην αποθαρρυνθεί, εφόσον έχει τέτοιον Θεό, μήτε να έχει ανάγκη τη συμμαχία άλλων, αλλά να τα υπομένει όλα εκούσια και με γενναιότητα· διότι και εκείνοι που επιδιώκουν με πάθος τα βιοτικά, έχοντας στραμμένο το βλέμμα τους στην ελπίδα του κέρδους αναλαμβάνουν τις επιχειρήσεις τους.

Φανερώνει την υπεροχή αυτής μέσα από τη σύγκριση, δείχνοντας ότι εκείνη μεν, αν και συνεπάγεται πολλούς κόπους, δεν προσφέρει κανένα κέρδος ούτε κάτι άξιο λόγου, ενώ τούτη έχει διαρκές και άφθονο. Όπως ακριβώς όταν λέει: «Να στολίζουν τον εαυτό τους όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά με ό,τι ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται θεοσέβεια, δηλαδή με καλά έργα». Πιστός είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής. Διότι για τον σκοπό αυτό κοπιάζουμε και δεχόμαστε ονειδισμούς. Ο Παύλος δεχόταν ονειδισμούς, και εσύ δυσανασχετείς; Ο Παύλος κοπίαζε, και εσύ θέλεις να ζεις μέσα στην τρυφή;

Όπως ακριβώς και ο πονηρός τιμωρείται και εδώ. «Αξιόπιστος είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής». Δηλαδή, είναι αληθινός και εδώ και εκεί. «Διότι για τον σκοπό αυτόν κοπιάζουμε και ονειδιζόμαστε, επειδή έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας στον ζωντανό Θεό, ο οποίος είναι σωτήρας όλων των ανθρώπων, και προπάντων των πιστών. Αυτά να παραγγέλλεις και να διδάσκεις». Δηλαδή· για ποιον λόγο καταπονούμε τον εαυτό μας, αν δεν προσδοκούμε τα μέλλοντα; «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου, αλλά να γίνεις πρότυπο των πιστών στα λόγια, στη συμπεριφορά, στην αγάπη, στο πνεύμα, στην πίστη, στην αγνότητα. Έως ότου έλθω, να προσέχεις στην ανάγνωση, στην παράκληση, στη διδασκαλία». Διότι, λέει, να επιδείξεις έργα άξια γεροντικής ηλικίας, όπως αναφέρει και στη συνέχεια. «Μην παραμελείς το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε μέσω προφητείας, με την επίθεση των χειρών του πρεσβυτερίου.

Και πάλι ο ίδιος κήρυκας και φλογερός εραστής της αγάπης λέει: «Σε αυτούς που αγαπούν τον Θεό όλα συνεργούν προς το αγαθό, σε αυτούς που είναι κλητοί σύμφωνα με την πρόθεσή Του». Έπειτα: «Εκείνους που προγνώρισε και προόρισε, και αυτούς που προόρισε, αυτούς και κάλεσε, και αυτούς που κάλεσε τους δικαίωσε και τους δόξασε». Και «μας εξέλεξε προ καταβολής κόσμου» όχι μόνο από τους Ιουδαίους αλλά και από τα έθνη· και «η εκλογή το επέτυχε, ενώ οι υπόλοιποι πωρώθηκαν». Και «ο οποίος είναι σωτήρας όλων των ανθρώπων, μάλιστα δε των πιστών». Και θα ήταν αδύνατο να προσπαθήσει κανείς να απαριθμήσει όλα τα παρόμοια χωρία.

«Και αν μάθεις κάτι άλλο νέο, έχεις πιο πολύ να γελάσεις· ένας από τους ληστές που σταυρώθηκαν δίκαια μαζί του, του κράζει: “Μνήσθητί μου, Κύριε”.» Ακούγοντας δε αυτά σκυθρώπιασε και, σκύβοντας το κεφάλι, κραύγασε: «Εάν πάνω στο ξύλο χειροτονεί μαθητές, μέσα στον τάφο θα εγκαταστήσει δασκάλους ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών. Επομένως, καθόλου δεν ζημιώθηκε ο Ιησούς από το πάθος, αλλά εγώ μάλλον πλήθυνα τους θρήνους για τον εαυτό μου· Θάνατε, καλώς δεν συμφώνησες μαζί μου· θα πράξεις όμως καλύτερα, εάν με λυπηθείς, με πάρεις κάτω και με συνετίσεις· διότι δεν αντέχω τη μεγάλη αισχύνη που μου προξένησε από το ξύλο ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών.» Σωτήρα όλων των ανθρώπων, μάλιστα δε των πιστών, ότι με τη θέλησή σου σταυρώθηκες και με δική σου απόφαση νεκρώθηκες το ομολογούν παρά τη θέλησή τους οι άνομοι· διότι, αφού συνέτριψαν τα σκέλη των ληστών, δεν συνέτριψαν τα δικά σου, για να μάθουν ότι δεν βρέθηκες παρά τη θέλησή σου ανάμεσα στους νεκρούς, αλλά εκούσια παρέδωσες το πνεύμα, εσύ ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών.