Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:12

ΠΡΑΞΕΙΣ. Σε όλα σας υπέδειξα ότι, κοπιάζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο, πρέπει να στηρίζετε τους αδυνάτους. Α΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ. Να γίνεστε μιμητές μου, καθώς κι εγώ είμαι του Χριστού. Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Κανείς ας μην περιφρονεί τη νεότητά σου, αλλά να γίνεσαι πρότυπο των πιστών στον λόγο, στη διαγωγή, και τα εξής.

Γίνε πρότυπο των πιστών στον λόγο, στη συμπεριφορά, στην αγάπη, στην πίστη, στην αγνότητα. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Β΄. Φρόντισε με ζήλο να παρουσιάσεις τον εαυτό σου δοκιμασμένο ενώπιον του Θεού, εργάτη ακαταίσχυντο, που ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας. Σαν οφθαλμό στο σώμα, ικανούς να διακρίνουν αφενός τα αγαθά και τα φαύλα, και αφετέρου να κατευθύνουν τα μέλη του Χριστού προς όσα αρμόζουν στον καθένα.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΓ΄. Ο μεν τρόπος διεξαγωγής των εργασιών μάς έχει παραδοθεί επαρκώς, εκτός εάν η ίδια η πράξη μάς διδάξει να επινοήσουμε και κάτι επιπλέον. Έχουμε ανάγκη όμως να διευκρινιστεί ποιοι πρέπει να είναι οι προεστώτες της αδελφότητας και πώς πρέπει να καθοδηγούν τους συμβιούντες αδελφούς. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Έχει γίνει βέβαια λόγος, έστω και συνοπτικά, και για το ζήτημα αυτό. Πλην όμως, επειδή πολύ σωστά πράττετε και επιθυμείτε να διασαφηνιστεί περισσότερο το θέμα (διότι, ανάλογα με το ποιόν αυτού που επιβλέπει και διοικεί, έτσι, ως επί το πλείστον, συνηθίζουν να διαμορφώνονται και οι αρχόμενοι), είναι αναγκαίο να μην το προσπεράσουμε επιφανειακά. Πρέπει λοιπόν ο προεστώς, ενθυμούμενος την παραγγελία του Αποστόλου που λέει, «Τύπος γίνου τῶν πιστῶν», να προσφέρει τον δικό του βίο ως σαφές υπόδειγμα για κάθε εντολή του Κυρίου, ώστε να μην αφήνει στους διδασκομένους καμία αφορμή να θεωρήσουν την εντολή του Κυρίου είτε ως ανεφάρμοστη είτε ως αξιοκαταφρόνητη.

Κεφάλαιο ΙΔ'. Οικονόμε, άκουσες τον Απόστολο να λέει: «αυτός που προΐσταται ας το κάνει με επιμέλεια»· και, «κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». Πρόσεξε λοιπόν μήπως τυχόν χρησιμοποιήσεις εμπαθώς την παραγγελία. Διότι λέει και σε άλλο σημείο: «όχι σαν να κατακυριεύετε τον κλήρο, αλλά γινόμενοι πρότυπα του ποιμνίου. Και όταν φανερωθεί ο Αρχιποίμενας, θα λάβετε τον αμάραντο στέφανο της δόξας». Και πάλι λέει: «να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού». Διότι η υπερηφάνεια είναι ξένη προς τους πιστούς, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη».

Εφόσον ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός είπε: Εκείνος που θα εφαρμόσει και θα διδάξει, αυτός θα ονομαστεί μέγας στη βασιλεία των ουρανών. Και πάλι μέσω του Αποστόλου λέει: Γίνε πρότυπο των πιστών. Θα μου πεις, λοιπόν, ακόμη κι αν εγώ δεν τα εφαρμόζω, να μην πω στον αδελφό μου ό,τι τον ωφελεί; Να το πεις, αλλά ποιο είναι το όφελος, αγαπητέ, εάν εμείς, ενώ νουθετούμε τους άλλους, πράττουμε τα αντίθετα, εφόσον ο Κύριος λέει μέσω του Προφήτη Ιεζεκιήλ: Τον καθένα από εσάς θα τον κρίνω σύμφωνα με τα έργα του, λέει ο Κύριος Αδωνάι;

Ο Σολομών και ο Ιωσίας, ο μεν πρώτος, έχοντας γίνει βασιλιάς σε ηλικία δώδεκα ετών, εξέδωσε εκείνη την φοβερή και δυσκολοερμήνευτη κρίση για τις γυναίκες σχετικά με τα παιδιά, ο δε δεύτερος, αναλαμβάνοντας την εξουσία σε ηλικία οκτώ ετών, γκρέμιζε τους βωμούς και τα τεμένη και έκαιγε τα ιερά δάση (διότι ήταν αφιερωμένα σε δαίμονες και όχι στον Θεό) και κατέσφαζε τους ψευδοϊερείς ως διαφθορείς και απατεώνες των ανθρώπων, και όχι ως λάτρεις της θειότητας. Επομένως, το να είναι κανείς νέος δεν είναι ευκαταφρόνητο, όταν είναι αφιερωμένος στον Θεό, αλλά [ευκαταφρόνητο είναι] το να έχει κανείς μοχθηρό φρόνημα, ακόμη κι αν έχει γεράσει μέσα σε κακές ημέρες. Νέος ήταν και ο χριστοφόρος Τιμόθεος· αλλά ακούστε τι του γράφει ο διδάσκαλος: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου, αλλά γίνε πρότυπο των πιστών στον λόγο, στην αναστροφή». Πρέπον λοιπόν είναι και εσείς να υπακούτε στον επίσκοπό σας και σε τίποτα να μην του αντιλέγετε· διότι είναι φοβερό να αντιλέγει κανείς σε έναν τέτοιο άνθρωπο, επειδή δεν εξαπατά αυτόν τον ορατό, αλλά περιπαίζει τον αόρατο, ο οποίος δεν είναι δυνατόν να περιπαιχθεί από κανέναν. Μια τέτοια συμπεριφορά δεν έχει αναφορά σε άνθρωπο, αλλά στον Θεό. Διότι στον Σαμουήλ λέγει ο Θεός: «Δεν περιέπαιξαν εσένα, αλλά εμένα». Και ο Μωυσής λέγει: «Διότι ο γογγυσμός δεν είναι εναντίον μας, αλλά εναντίον του Κυρίου του Θεού». Κανείς δεν έμεινε ατιμώρητος, έχοντας επαρθεί εναντίον των ανωτέρων του· διότι ούτε ο Δαθάν και ο Αβειρών αντιμίλησαν στον νόμο, αλλά στον Μωυσή· και κατέβηκαν ζωντανοί στον άδη.

Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Να προστατεύεις τα ορφανά· διότι ο Θεός είναι πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών. Να μην πράττεις τίποτα χωρίς τους επισκόπους· διότι αυτοί είναι ιερείς, ενώ εσύ είσαι διάκονος των ιερέων. Εκείνοι βαπτίζουν, ιερουργούν, χειροτονούν και χειροθετούν· εσύ όμως να τους διακονείς, όπως ο άγιος Στέφανος στα Ιεροσόλυμα τον Ιάκωβο και τους πρεσβυτέρους. Να μην αμελείς τις συνάξεις· να αναζητάς τον καθένα με το όνομά του. Κανείς να μην περιφρονεί τη νεότητά σου, αλλά να γίνεσαι πρότυπο των πιστών στα λόγια και στη συναναστροφή.

Επομένως, δεν πρέπει κανείς να φιλονικεί ούτε κατά τη συζήτηση· διότι ο δούλος του Θεού πρέπει να βρίσκεται μακριά από κάθε φιλονικία. Διότι ο Θεός είναι Θεός ειρήνης· και ο δούλος του Θεού της ειρήνης, πώς θα ήταν δυνατόν να φιλονικεί; Αντιθέτως, πρέπει να είναι ήπιος προς όλους. Διότι, όπως λέει, «ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους». Πώς λοιπόν λέει: «Να τους ελέγχεις με κάθε αυθεντία»; Και εδώ πάλι: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου»; Και πάλι: «Να τους ελέγχεις αυστηρά»;

Εάν όμως κάποιος αναρωτηθεί, γιατί άραγε γράφει μόνο στον Τίτο και τον Τιμόθεο, παρόλο που και ο Σίλας ήταν μεταξύ των διακεκριμένων, και ο Λουκάς ομοίως· διότι λέει ο ίδιος γράφοντας: «Και ο Λουκάς είναι μόνος του μαζί μου»· και ο Κλήμης επίσης τύγχανε να είναι ένας από αυτούς που τον συνόδευαν· διότι λέει και για αυτόν: «Μαζί με τον Κλήμεντα και τους υπόλοιπους συνεργάτες μου»· για ποιον λόγο, λοιπόν, γράφει μόνο στον Τίτο και τον Τιμόθεο; Διότι σε αυτούς είχε ήδη εμπιστευθεί Εκκλησίες, ενώ εκείνους τους περιέφερε ακόμη μαζί του· αυτούς, αντίθετα, τους είχε εγκαταστήσει σε συγκεκριμένους τόπους. Τόσο μεγάλη ήταν η υπεροχή της αρετής του, ώστε καθόλου δεν στάθηκε εμπόδιο η νεότητα. Γι' αυτό γράφοντας λέει: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». [και πάλι λέει: «Τις νεότερες ως αδελφές».] Διότι, όταν υπάρχει αρετή, όλα τα υπόλοιπα είναι περιττά, και τίποτα δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο. Εξάλλου, και όταν ομιλεί περί επισκόπων, και αφού αναφέρει πολλά για αυτούς, πουθενά δεν θέτει ακριβείς προϋποθέσεις για την ηλικία. Και εάν γράφοντας αναφέρει, «να έχει τέκνα σε υποταγή» και «άνδρας μίας γυναίκας», δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι είναι αναγκαίο να έχει κανείς και τέκνα και γυναίκα, αλλά, εάν τυχόν συμβεί ποτέ να προέρχονται από τους κοσμικούς, να είναι τέτοιοι που να γνωρίζουν πώς να προΐστανται και της οικίας τους και των παιδιών τους και όλων των άλλων. Διότι εάν ήταν κοσμικός, και δεν αποδείχθηκε ικανός ούτε σε αυτά, πώς θα μπορούσε να του εμπιστευθεί κανείς τη φροντίδα της Εκκλησίας;

Αν όμως ο προεστώς της Εκκλησίας έχει κοινωνούς στην εξουσία του, έτσι και εκεί ο άνδρας έχει κοινωνό τη γυναίκα του. Αλλά μήπως εδώ πρέπει να φροντίζει για τη διατροφή των χηρών και των παρθένων; Έχει και εκεί ο άνδρας τους δούλους και τις θυγατέρες του· εξάλλου είναι και ευκολότερο να κυβερνά κανείς την οικία του. Εκείνος, λοιπόν, που δεν οικονόμησε καλά αυτά, πώς θα μπορέσει να οικονομήσει τα της Εκκλησίας; Έπειτα, αφού είπε: «Αν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του δικού του οίκου, πώς θα επιμεληθεί την Εκκλησία του Θεού;», προσθέτει: «Να μην είναι νεόφυτος». Δεν εννοεί εδώ τον νεότερο στην ηλικία, αλλά τον νεοκατήχητο· διότι λέγει: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός έδινε την αύξηση». Θέλοντας λοιπόν να δηλώσει αυτόν, είπε τούτο. Επειδή τι τον εμπόδιζε να πει «να μην είναι νεότερος»; Για ποιον λόγο λοιπόν, λέγει, ο ίδιος κατέστησε τον Τιμόθεο, ενώ ήταν νεότερος; Και το μαρτυρεί αυτό, λέγοντας προς αυτόν: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». [Διότι γνώριζε καλά ότι διέθετε πολλή αρετή· ότι επεδείκνυε μεγάλη ακρίβεια στον βίο του· πράγμα το οποίο βεβαίως γνωρίζοντας, του γράφει: «Από βρέφος έμαθες τα ιερά Γράμματα». Και ότι μάλιστα τηρούσε αυστηρή νηστεία, το φανερώνει το: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί εξαιτίας των συχνών σου ασθενειών»· αφού μαζί με τα άλλα του έγραψε και για αυτό το ζήτημα, διότι, αν δεν γνώριζε ότι αυτά είχαν κατορθωθεί από εκείνον, ούτε θα τα έγραφε, ούτε θα απηύθυνε τέτοιες παραγγελίες στον μαθητή του.]

ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ. Αυτά να παραγγέλλεις και να διδάσκεις. Κανείς ας μην περιφρονεί τη νεότητά σου, αλλά να γίνεσαι πρότυπο για τους πιστούς στον λόγο, στη συμπεριφορά, στην αγάπη, στην πίστη, στην αγνότητα. Μέχρι να έρθω, να επιδίδεσαι στην ανάγνωση, στην παράκληση, στη διδασκαλία. Μην παραμελείς το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε μέσω προφητείας, με την επίθεση των χειρών του πρεσβυτερίου.

Γι' αυτό και προσθέτει λέγοντας: Αλλά να γίνεις πρότυπο των πιστών στα λόγια, στη συμπεριφορά, στην αγάπη, στην πίστη, στην αγνότητα, παρουσιάζοντας σε όλα τον εαυτό σου ως πρότυπο καλών έργων. Δηλαδή, εσύ ο ίδιος να είσαι το αρχέτυπο του βίου, προβαλλόμενος σαν εικόνα, σαν έμψυχος νόμος, σαν κανόνας και γνώμονας της ενάρετης ζωής. Διότι τέτοιος πρέπει να είναι ο διδάσκαλος.

Στον λόγο, ώστε και να εκφράζεσαι με ευχέρεια· Στη διαγωγή, στην αγάπη, στην πίστη, στην ορθή αγνότητα, στη σωφροσύνη· Έως ότου έλθω, να προσέχεις την ανάγνωση, την παραίνεση, τη διδασκαλία. Παραγγέλλει στον Τιμόθεο να προσέχει την ανάγνωση. Ας ακούσουμε όλοι, και ας διδαχθούμε να μην παραμελούμε τη μελέτη των θείων Γραφών. Ιδού πάλι, λέει, Έως ότου έλθω.

Και αυτοί οι ίδιοι οι τρεις παίδες, ενώ βρίσκονταν στο άνθος της ηλικίας τους, και τις επιθυμίες της κοιλιάς χαλιναγώγησαν και τον φόβο του θανάτου καταπάτησαν, και υπερίσχυσαν απέναντι σε ένα τόσο μεγάλο στρατόπεδο και στον ίδιο τον βασιλιά, ο οποίος εξέπεμπε θυμό σφοδρότερο και από την ίδια την κάμινο. Τίποτα δεν τους φόβισε, αλλά παρέμειναν έχοντας διαρκώς αδούλωτο το φρόνημά τους. Επομένως, δεν τα λέει αυτά για να κατακρίνει τη νεαρή ηλικία. Επειδή και ο Παύλος, όταν λέει: «Να μην είναι νεόφυτος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει στο κρίμα του διαβόλου», δεν εννοεί τον νέο στην ηλικία, αλλά αυτόν που φυτεύτηκε πρόσφατα, δηλαδή αυτόν που έχει μόλις κατηχηθεί· διότι, με το ρήμα φυτεύω εννοεί την κατήχηση και τη διδασκαλία, όπως ακριβώς όταν λέει: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε». Και ο Χριστός αποκαλεί «φυτεία» κάτι τέτοιο, λέγοντας: «Κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο Πατέρας μου ο επουράνιος, θα ξεριζωθεί». Διότι, εάν με τη λέξη «νεόφυτος» εννοούσε τον νέο στην ηλικία, δεν θα ανύψωνε σε τόσο μεγάλο βάρος εξουσίας τον Τιμόθεο, ο οποίος ήταν πάρα πολύ νέος, και μάλιστα τόσο νέος ώστε να του λέει: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου», ούτε θα του ανέθετε τη μέριμνα τόσων Εκκλησιών.

Όπως ακριβώς και ο πονηρός τιμωρείται και εδώ. «Αξιόπιστος είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής». Δηλαδή, είναι αληθινός και εδώ και εκεί. «Διότι για τον σκοπό αυτόν κοπιάζουμε και ονειδιζόμαστε, επειδή έχουμε στηρίξει την ελπίδα μας στον ζωντανό Θεό, ο οποίος είναι σωτήρας όλων των ανθρώπων, και προπάντων των πιστών. Αυτά να παραγγέλλεις και να διδάσκεις». Δηλαδή· για ποιον λόγο καταπονούμε τον εαυτό μας, αν δεν προσδοκούμε τα μέλλοντα; «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου, αλλά να γίνεις πρότυπο των πιστών στα λόγια, στη συμπεριφορά, στην αγάπη, στο πνεύμα, στην πίστη, στην αγνότητα. Έως ότου έλθω, να προσέχεις στην ανάγνωση, στην παράκληση, στη διδασκαλία». Διότι, λέει, να επιδείξεις έργα άξια γεροντικής ηλικίας, όπως αναφέρει και στη συνέχεια. «Μην παραμελείς το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε μέσω προφητείας, με την επίθεση των χειρών του πρεσβυτερίου.

Πρέπει λοιπόν ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, κόσμιος, φιλόξενος, ικανός να διδάσκει, να μην είναι μέθυσος, να μην είναι βίαιος, αλλά μάλλον επιεικής, αφιλάργυρος, να κυβερνά καλά το δικό του σπίτι, να έχει τα παιδιά του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα. Εάν όμως κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά το δικό του σπίτι, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού; Να μην είναι νεοφώτιστος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου. Πρέπει δε να έχει και καλή μαρτυρία από τους εκτός της Εκκλησίας, για να μην πέσει σε ονειδισμό και στην παγίδα του διαβόλου.» «Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σου σε κανέναν, και μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό.» «Πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, ως απόστολος και οικονόμος του Χριστού· να μην είναι αυθάδης, να μην είναι οξύθυμος, ούτε μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής, αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων, δίκαιος, όσιος, εγκρατής.» «Κανείς ας μην περιφρονεί τη νεότητά σου. Να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και τις εξουσίες, να πειθαρχούν, να είναι έτοιμοι για κάθε αγαθό έργο.» «Να ασκείτε το έργο του επισκόπου όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, ούτε με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία κατά Θεόν· ούτε να καταδυναστεύετε αυτούς που σας κληρώθηκαν, αλλά να γίνεστε πρότυπα του ποιμνίου.» Το αξίωμα ας μην κάνει τον προεστώτα να υπερηφανεύεται, για να μην εκπέσει από τη μακαριότητα της ταπεινοφροσύνης, ώστε να μην τυφλωθεί και ο ίδιος και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου.

Του Χρυσοστόμου από την προς Τιμόθεον επιστολή, κεφάλαιο όγδοο: «Αλλά να γίνεις πρότυπο των πιστών», «παρουσιάζοντας σε όλα τον εαυτό σου ως πρότυπο καλών έργων», δηλαδή ως προς το αρχέτυπο του βίου, να είσαι εσύ ο ίδιος σαν εικόνα που προβάλλεται μπροστά τους.

Ελάτε λοιπόν και εσείς, ω τέκνα και αδελφοί και πατέρες μου, τους οποίους συγκέντρωσα μαζί με τον Ιησού Χριστό τον Θεό μου και τους οποίους γέννησα διά του Αγίου Πνεύματος με τη διδασκαλία του λόγου, και ακούστε εμένα τον ανάξιο πατέρα και δάσκαλό σας, και σε εμένα μεν, που έχω κοπιάσει, δώστε χρόνο ανάπαυλας και μικρής ανακούφισης από τους κόπους, για να ξαποστάσω λίγο και να εξετάσω τον εαυτό μου, σε εκείνον δε που προκρίθηκε από την άνωθεν χάρη και από τη δική μου ταπεινότητα για να γίνει ηγούμενός σας, κλίνετε τα γόνατα και τις καρδιές σας, σας παρακαλώ εν Χριστώ Ιησού, και δεχθείτε τον σαν εμένα, που έχω γεννήσει και αυτόν και εσάς διά της άνωθεν χάριτος, και ταπεινωθείτε ενώπιον του κραταιού χεριού του Θεού και ενώπιον αυτού που έγινε ήδη ποιμένας σας μέσα από την αγία εκλογή σας. Κανείς λοιπόν από εσάς ας μην καταφρονήσει τη νεότητά του, κανείς τον ανεπιτήδευτο λόγο και τη διδασκαλία του. Διότι, έστω και αν είναι απλοϊκός στον λόγο, δεν είναι όμως καθόλου και στη γνώση της χάριτος. Επειδή ο έμπρακτος λόγος που έχει την άνωθεν γνώση είναι σοφότερος από τη μωρή σοφία των ανθρώπων, όσο ακριβώς ο ήλιος είναι λαμπρότερος και ανώτερος από τα άστρα.

Γι' αυτό γρηγόρει, πρόσεχε, εξετάζοντας τις καρδιές των αδελφών μέσω της εξομολόγησης, και καθοδηγώντας τους σε κάθε αγαθό έργο, τηρώντας τη μέση οδό και ούτε, με τη δικαιολογία της ησυχίας, της προσευχής και της ανάγνωσης, αφήνοντας τα πράγματα της σωματικής ζωής να φθείρονται, ούτε πάλι, εξαιτίας της αδιάκοπης και επίμονης ενασχόλησης και τριβής με αυτά, να καταποντίζεται ο νους σου απομακρυνόμενος από τη μνήμη και τη θεωρία του Θεού. Διότι αυτός είναι ο κανόνας της ευσέβειας. Και αν εσύ ζεις κατ' αυτόν τον τρόπο, είναι επόμενο και για τους αδελφούς σου, μιμούμενοι εσένα, να αναλαμβάνουν και να πράττουν το ίδιο. Διότι ούτε απαρνηθήκαμε τον κόσμο για να τρώμε, να πίνουμε και να ντυνόμαστε, ούτε σε αυτά βρίσκεται η σωτηρία μας, ούτε πάλι προσήλθαμε σε αυτό το μοναχικό σχήμα για να είμαστε αργοί, ακίνητοι, χωρίς τροφή και χωρίς ενδύματα, αλλά για να επιτελούμε και τα δύο κατάλληλα στον καιρό τους, σύμφωνα με το αποστολικό ρητό που λέει: «όλα ας γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη», επειδή και ο ίδιος ο μέγας απόστολος λέει ότι ποτέ δεν έφαγε δωρεάν ψωμί, αλλά ότι ο κόπος των αγίων του χεριών επαρκούσε για τις ανάγκες τις δικές του και εκείνων που ήταν μαζί του. Αυτά να πράττεις, σε αυτά να παραμένεις. Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου. Μην παραβλέπεις εκείνα που χρειάζονται εξέταση, ώστε, αν μείνουν ανεξέταστα τα μικρά με την πρόφαση της δήθεν καλοσύνης, να μην οδηγήσεις την αδελφότητα σε μεγαλύτερα κακά. Τρώει κανείς κρυφά; Ας επιτιμάται.