Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:15

Διότι μέσα από αυτά κέρδιζαν και τη σωτηρία, λέγοντας: «Εάν ο νόμος σου δεν ήταν η μελέτη μου, τότε θα είχα χαθεί μέσα στην ταπείνωσή μου». Γι' αυτό και ο Παύλος με αυτά διασφάλιζε τον μαθητή του, λέγοντας: «Αυτά να μελετάς, σε αυτά να μένεις, ώστε η προκοπή σου να γίνει φανερή». Μελετώντας τα και εσύ αυτά, και διαβάζοντάς τα με σύνεση, έτσι και στους ψαλμούς, καθοδηγούμενος από το Πνεύμα, θα μπορέσεις να κατανοήσεις το νόημα που κρύβει ο καθένας. Και θα ζηλώσεις και εσύ έναν τέτοιον βίο, σαν κι αυτόν που είχαν οι άγιοι άνδρες, οι οποίοι τα διατύπωσαν αυτά ως θεοφόροι.

Μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Ας μας βοηθά λοιπόν σε όλα όσα μας συμβαίνουν η ελπίδα για το τέλος. Και ο άγιος Απόστολος, ενισχύοντάς μας στην υπομονή, λέει: Ο Θεός είναι πιστός και δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε πάνω από τις δυνάμεις σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε. Και ο Κύριός μας, η πραγματική αλήθεια, ας σε παρηγορεί λέγοντας: Στον κόσμο έχετε θλίψη, αλλά να έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο. Αυτά να μελετάς, σε αυτά να παραμένεις. Να θυμάσαι τον Κύριο, και η αγαθότητά Του, τέκνο μου, θα σου συμπαρασταθεί σε όλα, διότι είναι ελεήμων και γνωρίζει την αδυναμία μας. Αυτός θα επιτιμήσει πάλι τα κύματα και θα φέρει γαλήνη στην ψυχή σου, με τις ευχές των αγίων Του.

Εάν όμως είσαι περισσότερο ακόρεστος και αδυνατείς να συγκρατήσεις το πάθος, αυτά να μελετάς, με αυτά να ασχολείσαι· ας εξαντλείται η φιλοδοξία σου σε όσα είναι ακίνδυνα. ΚΘʹ. Δεν το δέχεσαι αυτό, ούτε η γλώσσα σου έχει χαλινάρι, ούτε μπορείς να δαμάσεις την ορμή σου, αλλά πρέπει οπωσδήποτε να φέρεσαι αλαζονικά, και να μην υπολείπεσαι των πρώτων δυνάμεων, αν και βέβαια υπάρχει και για εκείνες κάποιο μέτρο στη γνώση, και να θέλεις να φαίνεσαι σπουδαιότερος από όσο σε ωφελεί· εσύ τουλάχιστον μην κατακρίνεις τον αδελφό σου, ούτε να ονομάζεις τη δειλία του ασέβεια, ούτε να αποχωρήσεις έχοντας επιπόλαια καταδικάσει ή απορρίψει τον άλλον, εσύ που διακηρύττεις την επιείκεια. Αντίθετα, δείξε μου εδώ τον εαυτό σου ταπεινό, όσο είναι δυνατόν· εδώ δώσε προτεραιότητα στον αδελφό σου, χωρίς δική σου βλάβη, εκεί όπου το να τον κατακρίνεις και να τον ατιμάζεις ισοδυναμεί με το να τον αποβάλλεις από τον Χριστό και από τη μόνη ελπίδα, και να ξεριζώνεις μαζί με τα ζιζάνια το κρυμμένο σιτάρι, ένα σιτάρι ίσως πολυτιμότερο από εσένα.

Γι' αυτό και ο Παύλος, γράφοντας προς τον Τιμόθεο, έλεγε: «Σε αυτά να μένεις, αυτά να μελετάς». Και αναρίθμητα θα μπορούσε να πει κανείς γι' αυτά. Όμως, παρ' όλα αυτά, υπάρχουν κάποιοι που ούτε καν γνωρίζουν ότι υπάρχουν Γραφές. Γι' αυτό ακριβώς τίποτα υγιές, τίποτα χρήσιμο δεν κατορθώνεται από εμάς. Αν βέβαια κάποιος ήθελε να μάθει τα της στρατιωτικής ζωής, έχει ανάγκη να μάθει τους στρατιωτικούς νόμους· και αν κάποιος ήθελε να γνωρίσει τη ναυτική ή την οικοδομική επιστήμη, ή οτιδήποτε άλλο, έχει ανάγκη να μάθει τα σχετικά με την τέχνη αυτή. Εδώ όμως δεν βλέπει κανείς να κάνουν τίποτα τέτοιο· και μάλιστα ενώ η επιστήμη αυτή απαιτεί πολλή αγρυπνία. Διότι, για να αντιληφθείς ότι και τούτο είναι τέχνη που έχει ανάγκη διδασκαλίας, άκουσε τον Προφήτη που λέει: «Ελάτε, τέκνα, ακούστε με, τον φόβο του Κυρίου θα σας διδάξω». Άρα, πραγματικά, ο φόβος του Θεού έχει ανάγκη από διδασκαλία. Έπειτα λέει: «Ποιος είναι ο άνθρωπος που επιθυμεί τη ζωή;»· και εννοεί την εκεί ζωή. Και πάλι: «Συγκράτησε τη γλώσσα σου από το κακό, και τα χείλη σου από το να λαλήσουν δόλο· απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό· αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την». Άραγε, γνωρίζετε ποιος τα είπε αυτά; Προφήτης, ιστοριογράφος, απόστολος ή ευαγγελιστής;

Παρατήρησε πώς τον παρηγορεί· διότι ήταν φυσικό, αφού απορφανίστηκε, να τον αναζητά. «Έως ότου έλθω», λέγει, «να προσέχεις την ανάγνωση των θείων Γραφών, την παράκληση προς αλλήλους και τη διδασκαλία προς όλους». «Μην παραμελείς το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε μέσω προφητείας». Εδώ ονομάζει προφητεία τη διδασκαλία. «Με την επίθεση των χειρών του πρεσβυτερίου». Δεν ομιλεί εδώ περί πρεσβυτέρων, αλλά περί επισκόπων· διότι βεβαίως δεν χειροτονούσαν πρεσβύτεροι τον επίσκοπο. «Αυτά να μελετάς, σε αυτά να είσαι αφοσιωμένος». Παρατήρησε πώς πολλές φορές τον προτρέπει για τα ίδια πράγματα, θέλοντας να δείξει ότι οφείλει ο δάσκαλος να επιδεικνύει τον ζήλο του σε αυτά περισσότερο από καθετί άλλο.

Και πάλι ο μακάριος Παύλος, προτρέποντας στο ίδιο πράγμα, λέει: Για να έχουμε την ελπίδα διά της υπομονής και της παρηγορίας των Γραφών. Και περισσότερο από όλους αυτό το έπραττε ο ίδιος, όταν εκπαιδευόταν στα πόδια του Γαμαλιήλ τον πατρώο νόμο, ώστε ήταν φυσικό και μετέπειτα να δίνει προσοχή στην ανάγνωση· διότι εκείνος που προτρέπει τους άλλους σε αυτά, θα είχε πρώτα συμβουλεύσει τον ίδιο του τον εαυτό. Τον βλέπεις, βέβαια, να χρησιμοποιεί συνεχώς τις μαρτυρίες των προφητών και να εμβαθύνει στα όσα περιέχονται σε αυτές. Επομένως, ενώ ο Παύλος από τη μία προσέχει στην ανάγνωση (διότι δεν είναι μικρή η ωφέλεια που αποκομίζει κανείς από τις Γραφές), εμείς από την άλλη ολιγωρούμε και ακούμε επιφανειακά; Και πόσο μεγάλης τιμωρίας δεν θα ήμασταν άξιοι; Διότι, λέει, για να είναι φανερή σε όλους η προκοπή σου.

Β΄. Βλέπεις ότι ήθελε να γίνει αυτός και σε τούτο μεγάλος και θαυμαστός; Γι' αυτόν τον λόγο μίλησε έτσι, δείχνοντας ότι το είχε ακόμη ανάγκη. Τι σημαίνει: «Για να είναι η προκοπή σου φανερή σε όλους»; Όχι μόνο ως προς τον βίο, λέει, αλλά και ως προς τον διδακτικό λόγο. «Σε πρεσβύτερο μην απευθύνεις επίπληξη». Άραγε αναφέρεται τώρα στο αξίωμα; Εγώ τουλάχιστον δεν το νομίζω, αλλά αναφέρεται σε κάθε ηλικιωμένο. Τι πρέπει να γίνει, λοιπόν, εάν έχει ανάγκη διορθώσεως; Μην τον επιπλήξεις, λέει, αλλά όπως θα συμπεριφερόσουν απέναντι στον πατέρα σου εάν αμάρτανε, με τον ίδιο τρόπο να συνομιλείς και με εκείνον.

Τι σημαίνει, λοιπόν, «διπλής τιμής»; Διπλής σε σχέση με τις χήρες, ή σε σχέση με τους διακόνους, ή απλώς εννοεί πολλή τιμή; Ας μην προσέξουμε, λοιπόν, μόνο τούτο, ότι δηλαδή τους αξίωσε διπλής τιμής, αλλά ότι πρόσθεσε: «Εκείνους που προΐστανται καλά». Και τι σημαίνει «που προΐστανται καλά»; Ας ακούσουμε τον Χριστό που λέει: «Ο ποιμένας ο καλός θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων». Άρα αυτό σημαίνει το να προΐσταται κανείς καλά: να μη λυπάται τίποτα για χάρη της φροντίδας τους. Προπάντων, λέει, «εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία». Πού είναι τώρα αυτοί που λένε ότι δεν χρειάζεται ο λόγος ούτε η διδασκαλία; Εφόσον μάλιστα και στον Τιμόθεο απευθύνει τόσες προτροπές λέγοντας: «Αυτά να μελετάς, σε αυτά να αφιερώνεσαι»· και πάλι, «Να προσέχεις την ανάγνωση, την παράκληση· διότι κάνοντας αυτό, θα σώσεις και τον εαυτό σου και εκείνους που σε ακούν». Και αυτούς θέλει να τιμώνται περισσότερο από όλους τους άλλους· και παραθέτει την αιτία, λέγοντας ότι υπομένουν μεγάλο κόπο.

Να θυμάσαι ότι δεν θα αργήσει ο καιρός που πρέπει να πεθάνεις και να κριθείς, και μην πάψεις να το επαναλαμβάνεις αυτό στην ψυχή σου. Γράψε αυτόν τον μικρό λόγο στην καρδιά σου· δέσε τον γύρω από τον λαιμό σου. Είναι ανώτερος από το βασιλικό διάδημα· διότι αυτό οδηγεί στην κόλαση, ενώ εκείνος προξενεί αιώνια ζωή. Αυτά να μελετάς· σε αυτά να μένεις πάντοτε. Εάν βρίσκεσαι σε αυτά, δεν θα βρεθείς ποτέ στα αντίθετα· αν όμως με αυτά δεν νιώθεις κατάνυξη, με τι θα αλατιστεί η καρδιά σου; Επειδή λοιπόν είναι κοντά η ημέρα του Κυρίου, ας φοβηθούμε και ας ησυχάσουμε. Εκείνος που θέλει να είναι άμεμπτος στα έργα, στα λόγια και στους λογισμούς, τι άλλο οφείλει να κάνει, παρά να ησυχάζει διαρκώς, να προσεύχεται, να σιωπά και να περιφρονεί όλα τα επίγεια; Διότι όποιος επιθυμεί να το κατορθώσει αυτό, καθιστά τον εαυτό του θεό πάνω στη γη, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Γίνεσθε μιμητές του Θεού». Ιδού, γίναμε τέκνα του Θεού· τι είναι πιο δίκαιο, από το να μιμείται ο υιός τον πατέρα;

«Αυτά να μελετάς, σε αυτά να είσαι αφοσιωμένος», εννοώντας τη διδασκαλία, λέγει. «Για να είναι η προκοπή σου φανερή σε όλους. Πρόσεχε τον εαυτό σου και τη διδασκαλία, επίμενε σε αυτά. Διότι, πράττοντας αυτό, θα σώσεις και τον εαυτό σου και εκείνους που σε ακούν». Όχι μόνο ως προς τον βίο, αλλά και ως προς τον διδακτικό λόγο.

Προς το τέκνο μου Στέφανο. Χάρη σε σένα, αδελφέ Στέφανε, αγαπημένο μου τέκνο, αθλητή του Χριστού· σε επισκέπτομαι μέσω αυτής της επιστολής, σε ασπάζομαι από τα βάθη της καρδιάς μου. Καλός είναι ο αγώνας και η εξορία σου για τον Χριστό· προτίμησες να υπομείνεις πληγές, για να γίνεις σύμμορφος με τα πάθη του Χριστού, στεφανωμένος στο μαρτύριο του Χριστού, επαληθεύοντας το όνομά σου. Χαίρε και ευφραίνου, διότι είναι πολύς ο μισθός σου στους ουρανούς. Αλλά επειδή ο αγώνας βρίσκεται ακόμη στην ακμή του, χρειάζεται υπομονή, ώστε έτσι μέχρι τέλους να λάβεις την υπόσχεση του Θεού. Προετοιμάσου ενδεχομένως να μαστιγωθείς και πάλι, ή ακόμη και να πεθάνεις μαρτυρικά. Και ποιος είναι άξιος να το υπομείνει αυτό; Εγώ γνωρίζω τους αγώνες σου στο μοναστήρι, τους ασκητικούς και τους φιλομαρτυρικούς, την προθυμία και τη ζέση της καρδιάς σου, από τα οποία και οδηγήθηκες να εισέλθεις στο στάδιο της μαρτυρίας του Χριστού. Αρίστευσε ακόμη περισσότερο, δείξε ακόμη μεγαλύτερη ανδρεία μέσω της υπομονής, ώστε να συμμετάσχεις στη χορεία μαζί με τους ομολογητές, μαζί με τους μάρτυρες. Σχετικά με τη διαφύλαξη της ψυχής σου είναι περιττό να σου γράψω, καθώς γνωρίζω την ακρίβειά σου, τη σεμνότητά σου, τη νηφαλιότητα και την πνευματική σου εγρήγορση. Να παραμένεις σταθερός σε αυτά, ώστε η προκοπή σου να γίνεται φανερή σε όλους· να θυμάσαι την ημέρα του θανάτου και έτσι θα είσαι πάντοτε άοκνος.

Αυτά να μελετάς, αγαπητέ, σε αυτά να εμβαθύνεις, ώστε η πρόοδός σου να είναι φανερή σε όλους, σε προτρέπει ο Παύλος, ο μέγας κήρυκας της αλήθειας· τις δε μωρές συζητήσεις και γενεαλογίες και έριδες και ιουδαϊκές διαμάχες να τις αποφεύγεις. Για να απαντήσουμε όμως συνοπτικά σε αυτά που προέβαλες, ολόκληρο το θέμα της προφητείας αναφέρεται στην παρουσία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, κατά την οποία και ο λαός που είχε απορριφθεί διασώθηκε από τις τέσσερις πτέρυγες, δηλαδή τα πέρατα της γης. Και το ότι τα τείχη της νέας Ιερουσαλήμ έχουν ζωγραφιστεί πάνω στα χέρια Του υποδηλώνει το σταυρικό πάθος, επειδή, έχοντας καρφωθεί με καρφιά στα άγια χέρια, απελευθερώνει την ανθρώπινη φύση από την εμπαθή εξαιτίας της αμαρτίας κατάσταση και την εξωραΐζει με το αρχέτυπο κάλλος της θεώσεως. Έπειτα, μετά από λίγο, δια της τριήμερης ανάστασης, σήκωσε γύρω τα μάτια σου και δες όλους τους υιούς σου· ιδού, συγκεντρώθηκαν και ήρθαν προς εσένα· εγώ ζω, λέγει ο Κύριος. Ακόλουθα σε αυτά είναι όσα συνδέονται με την προφητεία, τα οποία είναι χαρμόσυνα και εορταστικά και γεμάτα ευφροσύνη. Και ο μεν ευγνώμων θα τα αναγνωρίσει και θα ομολογήσει τα πρέποντα, ο δε αγνώμων Ιουδαίος θα διαστρέψει την καρδιά του και δεν θα κατανοήσει υγιώς ούτε την Παλαιά ούτε τη Νέα Διαθήκη. Από τον οποίο είθε να λυτρωθούμε με τις ευχές των αγίων, αγιασμένε πάτερ, και να σωθούμε στη βασιλεία των ουρανών εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Αμήν.