Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:3

ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, μέσα από την υποκρισία ψευδολόγων ανθρώπων, που έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση, οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν προσέρχεται στους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και στη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει κυριευθεί από έπαρση, μη γνωρίζοντας τίποτα, αλλά νοσεί γύρω από ζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες προέρχονται φθόνος, έριδα, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, συνεχείς προστριβές ανθρώπων που έχουν διεφθαρμένο τον νου και έχουν στερηθεί την αλήθεια, οι οποίοι θεωρούν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους. Από αυτούς να απομακρύνεσαι. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Β΄. Τις έσχατες ημέρες θα έλθουν καιροί δύσκολοι. Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, εχθροί του αγαθού, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από υπερηφάνεια, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, έχοντας την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της· και αυτούς να τους αποφεύγεις. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ. Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς ανόητοι, απειθείς, πλανώμενοι, δουλεύοντας σε ποικίλες επιθυμίες και ηδονές, ζώντας μέσα σε κακία και φθόνο, μισητοί, μισώντας ο ένας τον άλλον.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΗʹ Ότι πρέπει να γευόμαστε όλα όσα μας παρατίθενται. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Αναγκαίως, όμως, ας προσδιοριστεί και εκείνο: ότι για τον υπωπιασμό του σώματος είναι απαραίτητη στους αγωνιστές της ευσέβειας η εγκράτεια. Διότι καθένας που αγωνίζεται, εγκρατεύεται σε όλα. Προκειμένου όμως να μην ταυτιζόμαστε με τους εχθρούς του Θεού που έχουν καυτηριασμένη τη συνείδησή τους και για τον λόγο αυτό απέχουν από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί, πρέπει να δοκιμάζουμε από κάθε είδος, όταν τυχόν δοθεί η ευκαιρία, τόσο ώστε να αποδεικνύουμε σε όσους βλέπουν ότι όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς και ότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο όταν λαμβάνεται με ευχαριστία. Διότι αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και της προσευχής. Πρέπει όμως και με αυτόν τον τρόπο να διαφυλάττουμε τον σκοπό της εγκράτειας: καταναλώνοντας τα πιο απλά και αναγκαία για τη ζωή μέχρι του ορίου της ανάγκης, και σε αυτά να αποφεύγουμε τη βλάβη του κορεσμού, ενώ από τα προσφερόμενα προς ηδονή να απέχουμε εντελώς. Διότι έτσι και το πάθος των φιληδόνων θα αποκόψουμε, και θα θεραπεύσουμε, στο μέτρο που εξαρτάται από εμάς, όσους έχουν καυτηριασμένη τη συνείδησή τους, αλλά και θα ελευθερώσουμε τους εαυτούς μας από την όποια υποψία και για τις δύο περιπτώσεις.

«Και οι υιοί του Ααρών, οι ιερείς, θα σαλπίσουν με τις σάλπιγγες· και αυτό θα είναι για εσάς αιώνιος θεσμός στις γενιές σας.» ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Τι θα πούμε λοιπόν ότι σημαίνει η δυάδα των σαλπίγγων, καθώς και οι διαφορές των σημάνσεών τους, και για ποιον λόγο πρόσταξε να κατασκευαστούν σφυρήλατες και από ασήμι; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Δύο λοιπόν είναι οι σάλπιγγες· διότι διπλό είναι στις εκκλησίες το κήρυγμα της παρακλήσεως· το ένα κατευθύνει αυτούς που έχουν πιστέψει στη δογματική ορθότητα, και αποδεικνύει ως κίβδηλο τον λόγο των διεστραμμένων· τέτοιος ήταν ο λόγος εκείνων που εμπόδιζαν τον γάμο, και που δίδασκαν κατά τρόπο ασύμβατο με την πίστη να απέχουν από βρώματα, τα οποία ο Θεός έκτισε για να τα μεταλαμβάνουν οι πιστοί. Θα συγκατέλεγα σε αυτούς και τους διδασκάλους των Ιουδαίων, οι οποίοι, αφού εγκατέλειψαν αυτό που τιμόταν από τον θείο νόμο και ήταν αποδεκτό, θεωρώντας το ως παρωχημένο και εντελώς ανάξιο λόγου, πρόσταζαν ότι οι μαθητευόμενοι έπρεπε να επαναπαύονται στις δικές τους διδασκαλίες και σε ανθρώπινα εντάλματα. Και κάποιοι άλλοι, ενεργώντας με ασυνεσία, δίδασκαν να περιτέμνονται εκείνοι που είχαν δικαιωθεί στην πίστη, για να καυχηθούν σε ξένη σάρκα, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Αλλά λεγόταν για αυτούς: «Έξω τα σκυλιά, έξω οι κακοί εργάτες.» Το δεύτερο όμως κήρυγμα καθοδηγεί προς την ηθική διόρθωση και καθιστά λαμπρή την οδό της εν Χριστώ πολιτείας.

Ούτε να ψέγεις όσους χρησιμοποιούν λίγο κρασί, εξαιτίας του στομάχου και των συχνών ασθενειών τους, και να μην τους κατακρίνεις ως αμαρτωλούς. Ούτε να μισείς τα κρέατα ως κάτι απορριπτέο, διότι ο Απόστολος γνωρίζει κάποιους τέτοιους, λέγοντας: «Εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί». Όταν λοιπόν απέχεις από αυτά, μην απέχεις θεωρώντας τα βδελυρά, επειδή έτσι δεν έχεις μισθό, αλλά, ενώ αναγνωρίζεις ότι είναι καλά, να υψώνεσαι πάνω από αυτά, εξαιτίας των προκείμενων νοητών αγαθών που είναι ανώτερα.

Ο δε αγιώτατος απόστολος Παύλος προφητεύοντας έλεγε: «Το δε Πνεύμα λέγει ρητώς, στις έσχατες ημέρες θα ενσκήψουν χαλεποί καιροί» και τα εξής, και πάλι αλλού ότι «μερικοί θα αποστατήσουν από την υγιαίνουσα διδασκαλία, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, οι οποίοι θα εμποδίζουν τον γάμο και θα προστάζουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουμε εμείς με ευχαριστία». Το ότι αυτό εκπληρώθηκε σαφώς σε εσάς και στους ομοίους σας, είναι φανερό από τα προαναφερθέντα· διότι οι περισσότερες από αυτές τις αιρέσεις απαγορεύουν τον γάμο και παραγγέλλουν αποχή από τροφές, όχι επειδή προτρέπουν σε αυτά χάριν της πνευματικής πολιτείας, ούτε χάριν μεγαλύτερης αρετής, βραβείων και στεφάνων, αλλά επειδή θεωρούν βδελυρά αυτά που έχουν δημιουργηθεί από τον Κύριο. 9. Η δε αγία Εκκλησία και την παρθενία δοξάζει, και τον μονήρη βίο και την αγνεία και τη χηρεία επαινεί, και τον σεμνό γάμο τιμά και αποδέχεται, ενώ την πορνεία, τη μοιχεία και την ασέλγεια απαγορεύει. Από αυτό μπορεί κανείς να διακρίνει τον χαρακτήρα της αγίας Καθολικής Εκκλησίας και τους παραποιημένους τρόπους των άλλων, ώστε όποιος τα εξετάσει να μπορέσει να διαφύγει από κάθε πλάνη, σκολιά οδό και δύσβατο μονοπάτι.

Διότι, όπως ανέφερα πιο πάνω ότι έχει προειπωθεί από τον αγιώτατο απόστολο, και θα το επαναλάβω, προκειμένου να μας διασφαλίσει και να διαχωρίσει τον χαρακτήρα της αγίας Εκκλησίας από την πλάνη των αιρέσεων, είπε ότι με αυθάδεια νομοθετούν απαγορεύοντας όσα έχουν καλώς διαταχθεί από τον Θεό, κάνοντας λόγο για εκείνους «που εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές». Και πράγματι, με κάποια ισορροπία ο Θεός Λόγος, λέγοντας στο Ευαγγέλιο «θέλεις να γίνεις τέλειος;», δείχνοντας επιείκεια προς τη φύση και την αδυναμία των ανθρώπων, χαίρεται μεν για εκείνους που μπορούν να επιδεικνύουν τα τεκμήρια της θεοσέβειας και επιλέγουν να ασκούν την παρθενία, την αγνεία και την εγκράτεια, από την άλλη όμως τιμά τη μονογαμία· αν και βεβαίως προδιέγραψε για τον κόσμο ότι τα χαρίσματα της ιερωσύνης παρέχονται μέσω εκείνων που διατηρούν εγκράτεια προερχόμενοι από μονογαμία και εκείνων που διάγουν τον βίο τους εν παρθενία, όπως ακριβώς και οι απόστολοί Του διέταξαν με ευταξία και οσιότητα τον εκκλησιαστικό κανόνα της ιερωσύνης. Εάν όμως κάποιος εξαιτίας ανθρώπινης αδυναμίας έχει την ανάγκη, μετά τον θάνατο της συζύγου του, να συνάψει δεύτερο γάμο, ο κανόνας της αλήθειας δεν το απαγορεύει αυτό, εφόσον βέβαια δεν πρόκειται για ιερέα. Αυτοί όμως το εμποδίζουν, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε για αυτούς «που εμποδίζουν τον γάμο»· διότι αποβάλλουν αυτόν που συνήψε δεύτερο γάμο και εξαναγκάζουν στο να μη συνάπτει κανείς δεύτερο γάμο.

Διότι σε αυτόν και στους ομοίους του εκπληρώνεται το χωρίο: «έχουν καυτηριασμένη τη συνείδησή τους, εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για μετάληψη· διότι [καθετί] αγιάζεται μέσω του λόγου του ζώντος Θεού και της προσευχής, επειδή όλα είναι καλά και ευχάριστα, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο ενώπιον του Θεού». Χλευάζονται δε απόλυτα για τις συνείσακτες γυναίκες που έχει ο καθένας τους, για τις οποίες συνηθίζουν να καυχώνται ότι τις έχουν στην υπηρεσία τους. Αλλά, αφού ξεριζώσαμε τα φτερά και αυτού, όπως προείπα, και του συντρίψαμε το κεφάλι με το ξύλο της ζωής, δηλαδή με τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ας προχωρήσουμε στις επόμενες, επικαλούμενοι τον ίδιο τον Θεό ως βοηθό, προς ανασκευή των υπόλοιπων αιρέσεων και ανατροπή των όσων αυτοί μάταια υποβάλλουν στον κόσμο. — — —

Με τον ίδιο τρόπο και όλα τα άλλα, όσα επιδιώκονται προς το καλύτερο, βρίσκονται κατά κάποιον τρόπο στο μέσο μεταξύ κακών γειτονικών καταστάσεων. Η σοφία κατέχει το μέσο μεταξύ της πανουργίας και της αφέλειας. Ούτε η φρονιμάδα του φιδιού είναι αξιέπαινη, ούτε η ακεραιότητα του περιστεριού, εάν έπρεπε κανείς να εκλάβει το καθένα από αυτά μεμονωμένα. Αλλά η συγκερασμένη έξη που βρίσκεται στο μέσο αυτών των δύο γίνεται αρετή. Εκείνος που υστερεί ως προς τη σωφροσύνη είναι ακόλαστος, ενώ εκείνος που υπερβάλλει έχει καυτηριασμένη τη συνείδησή του, όπως ακριβώς ορίζει ο Απόστολος. Διότι ο μεν πρώτος έχει παραδοθεί ανεξέλεγκτα στις ηδονές, ο δε δεύτερος βδελύσσεται ακόμη και τον γάμο εξίσου με τη μοιχεία. Η έξη όμως που νοείται στο μέσο αυτών των καταστάσεων είναι η σωφροσύνη.

Όταν, λοιπόν, ο Μαρκίων ή κάποιος από τους σκύλους του γαβγίζει εναντίον του Δημιουργού, προβάλλοντας τα επιχειρήματα περί της αντιπαραθέσεως αγαθού και κακού, πρέπει να τους λέμε ότι αυτά δεν τα κήρυξε ούτε ο απόστολος Παύλος ούτε ο Μάρκος ο κολοβοδάκτυλος —διότι κανένα από αυτά δεν έχει γραφτεί στο κατά Μάρκον ευαγγέλιο—, αλλά ο Εμπεδοκλής του Μέτωνος από τον Ακράγαντα. Τον οποίον καταληστεύοντας ο Μαρκίων, θεωρούσε μέχρι τώρα ότι περνά απαρατήρητος μεταφέροντας τη διάταξη όλης της δικής του αιρέσεως από τη Σικελία στους ευαγγελικούς λόγους με τις ίδιες ακριβώς λέξεις. Έλα λοιπόν, ω Μαρκίων, όπως ακριβώς έκανες την αντιπαράθεση αγαθού και κακού, ας κάνω και εγώ σήμερα αντιπαράθεση, ακολουθώντας τα δόγματά σου, τα οποία υποστηρίζεις. Λες λοιπόν ότι ο δημιουργός του κόσμου είναι πονηρός. Έπειτα, δεν ντρέπεσαι που κατηχείς την εκκλησία με τα λόγια του Εμπεδοκλή; Λες ότι είναι αγαθός ο θεός που καταλύει τα δημιουργήματα του δημιουργού. Έπειτα, δεν κηρύττεις ολοφάνερα τη φιλία του Εμπεδοκλή στους ακροατές ως τον αγαθό; «Εμποδίζεις τον γάμο», την τεκνοποιία, προτρέπεις «σε αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν μετ' ευχαριστίας οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια». Έπειτα, δεν διδάσκεις κρυφά τους Καθαρμούς του Εμπεδοκλή; Διότι, ακολουθώντας τον στα αλήθεια σε όλα, διδάσκεις τους μαθητές σου να αποφεύγουν τις τροφές, για να μην φάνε κάποιο σώμα, το οποίο είναι λείψανο μιας ψυχής που έχει τιμωρηθεί από τον δημιουργό.

Άλλοι πάλι, που αποκαλούν τους εαυτούς τους Εγκρατίτες, ως προς τα ζητήματα περί του Θεού και του Χριστού ομολογούν τα ίδια με την Εκκλησία, ως προς τον τρόπο ζωής όμως συμπεριφέρονται με υπεροψία, νομίζοντας ότι δοξάζουν τους εαυτούς τους μέσω της αποχής από τροφές, απέχοντας από έμψυχα, πίνοντας νερό και εμποδίζοντας τον γάμο, και διάγοντας τον υπόλοιπο βίο τους με αυστηρή ξηρότητα, ώστε οι τέτοιοι να κρίνονται μάλλον ως Κυνικοί παρά ως Χριστιανοί. Δεν προσέχουν όμως τα όσα έχουν προειπωθεί γι' αυτούς μέσω του αποστόλου Παύλου· ο οποίος, προφητεύοντας τα όσα επρόκειτο μάταια να καινοτομηθούν από κάποιους, είπε τα εξής: «Το δε Πνεύμα λέγει ρητώς: στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την υγιαίνουσα διδασκαλία, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμονίων, εξαιτίας της υποκρισίας ψευδολόγων, των οποίων η ίδια η συνείδηση έχει καυτηριαστεί, οι οποίοι θα εμποδίζουν τον γάμο και θα επιβάλλουν αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια. Διότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο όταν λαμβάνεται με ευχαριστία· διότι αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και διά προσευχής». Είναι αρκετή, λοιπόν, αυτή η φωνή του μακάριου Παύλου για τον έλεγχο όσων ζουν με αυτόν τον τρόπο και υπερηφανεύονται ως δίκαιοι, και για να αποδείξει ότι και αυτό αποτελεί αίρεση.

Προς τον Ωρίωνα. Επειδή θέλησας να μάθεις τι σημαίνει αυτό που ειπώθηκε από τον Παύλο, «αυτών που εμποδίζουν τον γάμο, και την αποχή από τις τροφές», μάθε ότι μερικοί, προσποιούμενοι ότι αγνοούν πως εκείνος είχε λάβει το χάρισμα της γνώσης και της σοφίας και ότι είχε θεωρηθεί πως είναι ο Ερμής, λένε ότι ο απόστολος δεν κατείχε καλά τη διατύπωση, αλλά περιέπεσε στο αντίθετο. Διότι, τοποθετώντας το ρήμα «εμποδίζουν» από κοινού και για το «να απέχουν», απέδωσε στην πρόταση την αντίθετη έννοια (αφού δεν εμπόδιζαν την αποχή, αλλά την απόλαυση). Έπρεπε δηλαδή να πει: «Εμποδίζουν τον γάμο, και προστάζουν αποχή από τις τροφές». Αν λοιπόν και αλλού ο θαυμάσιος εκείνος άνδρας έπαθε κάτι τέτοιο, ας γίνει αποδεκτό και αυτό. Διότι δεν πρέπει να φιλονικούμε. Πρόσεξε όμως μήπως το σφάλμα οφείλεται σε ένα γράμμα ή σε μία κεραία: «Εμποδίζουν τον γάμο, την προσκόλληση στις τροφές» ή «Εμποδίζουν τον γάμο, και τη συμμετοχή στις τροφές». Η Εκκλησία, από την άλλη, όπως θεωρεί τον γάμο τίμιο, έτσι δεν αποστρέφεται και τις τροφές. Αλλά ούτε προστάζει την προσκόλληση σε αυτές, απονέμοντας και στον γάμο και στις τροφές μία μέση θέση. Διότι ανώτερος μεν είναι εκείνος που υψώνεται πάνω από την απόλαυσή τους, ενώ εκείνος που απολαμβάνει με μέτρο δεν είναι αξιοκατάκριτος. Εκείνος όμως που τα συκοφαντεί, έχει κατασκηνώσει έξω από τους ιερούς περιβόλους.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Το δε Πνεύμα λέει ρητώς ότι στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, μέσω της υποκρισίας ψευδολόγων, οι οποίοι έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση. Αυτοί απαγορεύουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν φθάσει στην επίγνωση της αλήθειας. Διότι κάθε δημιούργημα του Θεού είναι καλό και τίποτα δεν είναι απορριπτέο, όταν λαμβάνεται με ευχαριστία· επειδή αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και της προσευχής.

Τι σημαίνει όμως το «Ρητώς»; Φανερά, σαφώς, ομολογουμένως, ώστε να μην αμφιβάλλει κανείς. Μην απορείς, λέει, εάν τώρα κάποιοι, έχοντας αποστατήσει από την πίστη, εξακολουθούν να ιουδαΐζουν· θα έρθει καιρός που ακόμη χειρότερα αυτοί οι ίδιοι που έγιναν μέτοχοι της πίστεως θα το πράξουν αυτό, όχι μόνο ως προς τα φαγητά, αλλά και ως προς τους γάμους, εισάγοντας την ολέθρια συμβουλή για όλα τα παρόμοια ζητήματα.

Το προείπε ο Χριστός λέγοντας και σε άλλους: «Είναι ανάγκη να έλθουν τα σκάνδαλα». Εξάλλου, και μέσα από τη σπορά του σίτου και τη βλάστηση των ζιζανίων, προανήγγειλε ακριβώς αυτούς. Εσύ, όμως, θαύμασε την προφητεία του Παύλου· διότι, πριν από τα χρόνια κατά τα οποία επρόκειτο να συμβούν αυτά, φανέρωσε και τον ίδιο τον χρόνο. Μην απορείς, λοιπόν, εάν τώρα, που η πίστη βρίσκεται στην αρχή της, κάποιοι επιχειρούν να εισαγάγουν κρυφά αυτά τα ολέθρια δόγματα, διότι, όταν αυτή στερεωθεί μετά από πολύ χρόνο, κάποιοι θα αποστατήσουν από την πίστη. «Οι οποίοι θα εμποδίζουν», λέει, «τον γάμο, επιβάλλοντας την αποχή από τροφές». Γιατί άραγε δεν ανέφερε και τις άλλες αιρέσεις; Τις υπονόησε και αυτές όταν είπε: «Σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμονίων».

Διότι δεν ήθελε να τα ενσπείρει από τώρα αυτά στις ψυχές των ανθρώπων· αλλά εκείνο με το οποίο είχε γίνει η αρχή, αυτό ακριβώς υπέδειξε, δηλαδή το ζήτημα των τροφών. Τις οποίες, λέει, ο Θεός τις δημιούργησε προς μετάληψη από τους πιστούς και από όσους έχουν επιγνώσει την αλήθεια. Γιατί δεν λέει, «Και στους απίστους»; Πώς να αναφερθεί στους απίστους, όταν εκείνοι με δικούς τους κανόνες αποκλείουν τους εαυτούς τους από αυτές; Τι συμβαίνει λοιπόν; Δεν έχει απαγορευτεί η τρυφή; Και πάρα πολύ μάλιστα. Γιατί, εφόσον οι τροφές δημιουργήθηκαν προς μετάληψη; Διότι και τον άρτο τον δημιούργησε, αλλά η αμετρία έχει απαγορευτεί, και τον οίνο τον δημιούργησε, αλλά και εδώ η αμετρία έχει απαγορευτεί.

Άρα, λοιπόν, βρισκόμαστε στον έσχατο καιρό. Διότι «στους έσχατους καιρούς», λέγει, «θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, παρασυρόμενοι από την υποκρισία ψευδολόγων, που έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση και οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο». Τι λοιπόν; Εμείς δεν εμποδίζουμε, λέγει κάποιος, τον γάμο; Δεν εμποδίζουμε, μη γένοιτο, όσους το επιθυμούν, αλλά προτρέπουμε προς την παρθενία όσους δεν επιθυμούν να έλθουν σε γάμο. Διότι άλλο πράγμα είναι να εμποδίζεις και άλλο να αφήνεις τον καθένα κύριο της ελεύθερης επιλογής του· διότι αυτός που εμποδίζει, το πράττει απόλυτα· ενώ αυτός που καθοδηγεί προς την παρθενία ως κάτι ανώτερο, δεν το πράττει εμποδίζοντας τον γάμο, αλλά προτρέποντας στην παρθενία. «Οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο», λέγει, «και προστάζουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια». Ορθώς είπε: «όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια». Άρα τα παλαιότερα αποτελούσαν προτύπωση· διότι τίποτα δεν είναι από τη φύση του ακάθαρτο, αλλά γίνεται ακάθαρτο σύμφωνα με τη συνείδηση εκείνου που το μεταλαμβάνει.

Ότι η παρθενία των αιρετικών είναι πιο ακάθαρτη και από τη μοιχεία. Διότι η σωφροσύνη των αιρετικών είναι χειρότερη από κάθε ασέλγεια. Επειδή εκείνη μεν περιορίζει την αδικία στο επίπεδο των ανθρώπων, αυτή δε μάχεται κατά του Θεού και υβρίζει την άπειρη σοφία. Τέτοιες παγίδες στήνει ο διάβολος σε όσους τον υπηρετούν. Διότι το ότι η παρθενία των αιρετικών αποτελεί ακριβώς εφεύρημα της δικής του πονηρίας, δεν είναι δικός μου λόγος, αλλά εκείνου που δεν αγνοεί τα διανοήματά του. Τι λέει λοιπόν αυτός; «Το Πνεύμα λέει ρητώς ότι στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, προσέχοντας σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμονίων, μέσω της υποκρισίας ψευδολόγων που έχουν καυτηριασμένη την ίδια τους τη συνείδηση, οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε προς μετάληψη». Πώς λοιπόν είναι παρθένος αυτή που έχει αποστατήσει από την πίστη, που δίνει προσοχή στα πνεύματα της πλάνης, που υπακούει στους δαίμονες και τιμά το ψεύδος;

Δηλαδή, να έχουν ορθή πίστη, και να μην εισάγουν σε αυτήν τίποτα το δόλιο. «Και ομολογουμένως είναι μέγα το μυστήριο της ευσεβείας. Ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί». Μη μου αναφέρεις τα κουδούνια, λέει, ούτε τα Άγια των αγίων, ούτε τον αρχιερέα. Στύλος της οικουμένης είναι η Εκκλησία· και είναι μυστήριο, και μέγα, και μυστήριο της ευσεβείας, και ομολογουμένως, όχι κάτι το αμφισβητούμενο. Διότι είναι αναμφίβολο. «Δικαιώθηκε εν Πνεύματι». Με αυτό εννοεί ότι, επειδή μετείχε σε αίμα και σάρκα παρόμοια με εμάς, δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. «Φανερώθηκε σε αγγέλους, κηρύχθηκε στα έθνη, έγινε πιστευτός στον κόσμο, αναλήφθηκε εν δόξῃ». ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. «Το δε Πνεύμα λέγει ρητώς ότι σε μετέπειτα καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη». Ώστε και οι άγγελοι είδαν μαζί με εμάς τον Υιό του Θεού, ενώ προηγουμένως δεν τον έβλεπαν. «Δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης, και σε διδασκαλίες δαιμονίων, μέσω της υποκρισίας ψευδολόγων, οι οποίοι έχουν καυτηριασμένη την ίδια τους τη συνείδηση, απαγορεύοντας τον γάμο, και επιτάσσοντας την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια». Όλα αυτά τα λέει για τον Μανιχαίο και τον Μαρκίωνα. «Διότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτε δεν είναι απορριπτέο, εφόσον λαμβάνεται με ευχαριστία. Διότι αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και της προσευχής. Υποδεικνύοντας αυτά στους αδελφούς, θα είσαι καλός διάκονος του Ιησού Χριστού».

Και στους παλαιούς χρόνους, όμως, κάποιοι συνέγραψαν απόκρυφα βιβλία του Μωυσή, του Ενώχ και του Αδάμ, του Ησαΐα, του Δαβίδ, του Ηλία και των τριών πατριαρχών, τα οποία είναι φθοροποιά και εχθρικά προς την αλήθεια». Αλλά και ο Παύλος, ο απόστολος του Κυρίου, έχοντας προγνωρίσει —όπως νομίζω— ότι αυτά θα αποβούν έτσι για εσάς, φανερώνοντας τον δόλο που προέρχεται από τέτοιους ανθρώπους, έγραψε σε εσάς τους Φιλιππησίους: «Προσέχετε τους κύνας, προσέχετε τους κακούς εργάτες, προσέχετε την κατατομή». Και στον Τιμόθεο πάλι: «Στους έσχατους καιρούς κάποιοι θα αποστατήσουν από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμονίων, μέσω της υποκρισίας ψευδολόγων, που έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση, οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές» και τα εξής. Γι' αυτό και στον Τίτο παρήγγειλε: «Να τους ελέγχεις», λέει, «με αυστηρότητα, για να είναι υγιείς στην πίστη, μη δίνοντας προσοχή σε ιουδαϊκούς μύθους και σε εντολές ανθρώπων που αποστρέφονται την αλήθεια».

Συμφωνία. Σύμφωνα με αυτά, και ο Παύλος ειδικά στην Α' προς Τιμόθεον, κεφ. δ', 2, ονόμασε καυτηριασμένους εκείνους τους αιρετικούς που δίδασκαν ότι οι άνθρωποι πρέπει να απέχουν από τις τροφές, επειδή τις θεωρούσαν βδελυρές. Διάβασε και τον να' Αποστολικό κανόνα.

Ερμηνεία. Όπως παλαιότερα οι Μανιχαίοι και οι άλλοι αιρετικοί διέβαλλαν τον νόμιμο γάμο, έτσι έπραξαν αργότερα και οι μαθητές του μιαρού Ευσταθίου, για τους οποίους ο θείος Απόστολος είπε προφητικά ότι «στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν ορισμένοι από την πίστη, λόγω της υποκρισίας εκείνων που λένε ψέματα, που έχουν καυτηριασμένη την ίδια τους τη συνείδηση και εμποδίζουν τον γάμο». Γι' αυτό και ο παρών Κανόνας αναθεματίζει τους ανθρώπους αυτούς που κατηγορούν τον γάμο και αποστρέφονται ως ακάθαρτη τη Χριστιανή και ευλαβή γυναίκα που συνευρίσκεται με τον Χριστιανό σύζυγό της, ισχυριζόμενοι ότι εξαιτίας αυτής της σαρκικής συνεύρεσης δεν μπορεί αυτή να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών.

Ερμηνεία. Και αυτό το προφήτευσε ο Απόστολος, ότι δηλαδή θα το έλεγαν οι περί τον Ευστάθιο, ο οποίος κατηγορούσε εκείνους που τρώνε κρέας. Διότι λέγει στη συνέχεια του ανωτέρω ρητού: «Να απέχετε από βρώματα τα οποία ο Θεός δημιούργησε προς μετάληψη». Εξαιτίας αυτού, ο παρών Κανόνας αναθεματίζει τους ανθρώπους αυτούς που κατακρίνουν εκείνον που τρώει κρέας με ευχαριστία και πίστη (με εξαίρεση το αίμα, το ειδωλόθυτο και το πνικτό) και λένε ότι αυτός δεν έχει ελπίδα σωτηρίας επειδή το τρώει.

1 Τιμ. 3,16: Αντί του ότι δικαιώθηκε πνευματικά και όχι νομικά· διότι, αν και εκπληρούσε τις νομικές εντολές, δεν τις εκπλήρωσε νομικά αλλά πνευματικά. Ή διότι, αν και στους σαρκικούς και σκληρόκαρδους δεν φαινόταν να έχει δικαιωθεί —επειδή έλεγαν: «είναι φαγάς και κρασοπότης»— εντούτοις έχει δικαιωθεί για εκείνους που στηρίζονται στο Πνεύμα του Θεού· διότι «είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς» και τα εξής. 1 Τιμ. 4,3: Δεν πρόκειται για αντιγραφικό σφάλμα, όπως θεώρησαν ορισμένοι, ούτε για αποστολική αβλεψία, αλλά έχει διατυπωθεί ορθά σύμφωνα με την αττική συνήθεια, όπως για παράδειγμα το «τον εμπόδισε να μην κάνει άτοπα», δεν σημαίνει ότι τον προέτρεπε σε ατοπία· και το «τον απέτρεψε να μην έρθει σε ρήξη με φίλους», δεν σημαίνει να έρθει σε ρήξη με φίλους, αλλά το αντίθετο· και πάλι το «εμπόδιζε να μην κλέβει», δεν σημαίνει ότι επέτρεπε την κλοπή· και το «εμπόδιζε να απέχουν από αισχρές πράξεις», αντί του ότι απομάκρυνε από τέτοια πράξη· έτσι και το «εμπόδιζαν να απέχουν από τροφές», αντί του «εμπόδιζαν από τη βρώση». Είναι δε πολύ συχνή η χρήση αυτής της σύνταξης και στους θύραθεν συγγραφείς.