Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 4:5

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΗʹ Ότι πρέπει να γευόμαστε όλα όσα μας παρατίθενται. ΑΠΟΚΡΙΣΗ Αναγκαίως, όμως, ας προσδιοριστεί και εκείνο: ότι για τον υπωπιασμό του σώματος είναι απαραίτητη στους αγωνιστές της ευσέβειας η εγκράτεια. Διότι καθένας που αγωνίζεται, εγκρατεύεται σε όλα. Προκειμένου όμως να μην ταυτιζόμαστε με τους εχθρούς του Θεού που έχουν καυτηριασμένη τη συνείδησή τους και για τον λόγο αυτό απέχουν από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί, πρέπει να δοκιμάζουμε από κάθε είδος, όταν τυχόν δοθεί η ευκαιρία, τόσο ώστε να αποδεικνύουμε σε όσους βλέπουν ότι όλα είναι καθαρά για τους καθαρούς και ότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο όταν λαμβάνεται με ευχαριστία. Διότι αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και της προσευχής. Πρέπει όμως και με αυτόν τον τρόπο να διαφυλάττουμε τον σκοπό της εγκράτειας: καταναλώνοντας τα πιο απλά και αναγκαία για τη ζωή μέχρι του ορίου της ανάγκης, και σε αυτά να αποφεύγουμε τη βλάβη του κορεσμού, ενώ από τα προσφερόμενα προς ηδονή να απέχουμε εντελώς. Διότι έτσι και το πάθος των φιληδόνων θα αποκόψουμε, και θα θεραπεύσουμε, στο μέτρο που εξαρτάται από εμάς, όσους έχουν καυτηριασμένη τη συνείδησή τους, αλλά και θα ελευθερώσουμε τους εαυτούς μας από την όποια υποψία και για τις δύο περιπτώσεις.

«Γνωρίζω και έχω πεισθεί», λέει, «εν Κυρίω Ιησού ότι τίποτε δεν είναι από μόνο του ακάθαρτο», και τα εξής. Αξιόπιστος είναι ο μάρτυρας που διαβεβαιώνει ότι γνωρίζει και έχει πεισθεί. Και προσθέτει το «Εν Κυρίω Ιησού» προκειμένου να εδραιωθεί ακόμη περισσότερο η αλήθεια, και για να ακολουθήσει η πίστη στους ακροατές χωρίς κανέναν απολύτως δισταγμό. Ασφαλώς θυμάται κάπου τον Χριστό που είπε: «Δεν μολύνει τον άνθρωπο εκείνο που εισέρχεται στο στόμα», και ότι κάθε τροφή πηγαίνει στην κοιλιά και αποβάλλεται στον αφεδρώνα. Και αυτή είναι η φύση και η αναγκαιότητά της. Επομένως, όσον αφορά τη δική τους φύση, τίποτε από όσα χρησιμεύουν ως τροφές δεν είναι ακάθαρτο ή βέβηλο, διότι «αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και με την προσευχή». Θυμόμαστε δε ότι ο Θεός, όταν έφερε τα πάντα στην ύπαρξη, είδε, λέει, ότι ήταν «καλά λίαν», και τα ευλόγησε. Εφόσον λοιπόν ο Θεός επαινεί και έχει ευλογήσει τα δικά Του κτίσματα, ποιος είναι αυτός που τολμά να πει ότι γίνονται πρόξενοι μολυσμού και βεβήλωσης, και μάλιστα να μην κατηγορήσει έτσι Εκείνον που τα έφερε στην ύπαρξη; Επομένως, ως προς τη φύση των δημιουργημάτων απολύτως τίποτε δεν είναι ακάθαρτο. Αν όμως κάποιος νομίζει ότι κάτι είναι ακάθαρτο, έχει μολυνθεί εξαιτίας αυτού και νοσεί ο ίδιος ως προς τη δική του αντίληψη περί βεβήλωσης. Διότι τα πάντα είναι καθαρά, μολύνει όμως τον άπιστο η ολιγοπιστία του για ορισμένα πράγματα, και όχι βέβαια τα ίδια τα πράγματα που αυτός έχει θεωρήσει ως ακάθαρτα.

Πρέπει δε να σημειωθεί ότι, αντί του «Ευχαριστήσας», ο Ματθαίος ανέφερε το «Ευλογήσας», αλλά σε καμία περίπτωση δεν διαφωνεί η διήγηση των αγίων. Διότι ο Παύλος θα αποδείξει ότι και τα δύο ταυτίζονται, λέγοντας: «Ότι κάθε τροφή του Θεού είναι καλή, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο, διότι αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και της προσευχής»· και βεβαίως ευλογείται αυτό που αγιάζεται διά της προσευχής, την οποία συνηθίζουμε να κάνουμε πάντοτε στα τραπέζια.

Ότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο· διότι αγιάζεται δια του Λόγου του Θεού και της προσευχής. Ιωάννης ο ευαγγελιστής. Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Και ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας.

Είναι προτιμότερο να τρως εν Κυρίω και να ευχαριστείς τον Κύριο, παρά να μην τρως και να κατακρίνεις αυτούς που τρώνε και ευχαριστούν τον Κύριο. Κάθισες σε τραπέζι; Φάε το ψωμί σου και μην καταλαλείς τον πλησίον σου, για να μη βρεθείς να κατακρεουργείς τον αδελφό σου μέσω της καταλαλιάς· διότι είναι γραμμένο: «αυτοί που καταβροχθίζουν τον λαό μου όπως τρώνε το ψωμί, δεν επικαλέστηκαν τον Κύριο». Έχοντας υγιή πίστη, τρώγε καθετί που σου παρατίθεται εν Κυρίω. Εάν όμως σας παρατεθεί κάποιο φαγητό που εσύ δεν επιθυμείς να φας, μην το αποστρέφεσαι, όταν οι περισσότεροι θέλουν να φάνε και να ευχαριστήσουν τον Κύριο. Κάθισες σε τραπέζι; Φάε σαν άνθρωπος και μην κοιτάζεις περιφρονητικά σαν απαίδευτος. Κάποιος αδελφός είπε: «Παραιτούμαι από την κρεατοφαγία όχι επειδή τηρώ κάποιον τύπο· διότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό και τίποτα δεν είναι απορριπτέο, όταν λαμβάνεται με ευχαριστία· επειδή αγιάζεται μέσω του λόγου του Θεού και της προσευχής. Αλλά επειδή είναι γραμμένο: “δεν ταιριάζει στον άφρονα η τρυφηλή ζωή”· αποτελεί έλλειψη παιδείας για τον μοναχό να τρώει κρέας ζώων». Όταν παρατίθενται κομμάτια που περίσσεψαν, μην τα περιφρονείς· διότι ο Κύριος είπε στους μαθητές Του να μαζέψουν τα περισσεύματα, για να μη χαθεί τίποτα.

Διότι σε αυτόν και στους ομοίους του εκπληρώνεται το χωρίο: «έχουν καυτηριασμένη τη συνείδησή τους, εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για μετάληψη· διότι [καθετί] αγιάζεται μέσω του λόγου του ζώντος Θεού και της προσευχής, επειδή όλα είναι καλά και ευχάριστα, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο ενώπιον του Θεού». Χλευάζονται δε απόλυτα για τις συνείσακτες γυναίκες που έχει ο καθένας τους, για τις οποίες συνηθίζουν να καυχώνται ότι τις έχουν στην υπηρεσία τους. Αλλά, αφού ξεριζώσαμε τα φτερά και αυτού, όπως προείπα, και του συντρίψαμε το κεφάλι με το ξύλο της ζωής, δηλαδή με τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ας προχωρήσουμε στις επόμενες, επικαλούμενοι τον ίδιο τον Θεό ως βοηθό, προς ανασκευή των υπόλοιπων αιρέσεων και ανατροπή των όσων αυτοί μάταια υποβάλλουν στον κόσμο. — — —

Ορθώς, λοιπόν, και τώρα πιστεύουμε ότι ο άρτος που αγιάζεται με τον λόγο του Θεού μεταποιείται σε σώμα του Θεού Λόγου. Διότι και εκείνο το σώμα ήταν δυνάμει άρτος, αλλά αγιάστηκε με την επισκήνωση του Λόγου που κατασκήνωσε στη σάρκα. Επομένως, όπως ακριβώς ο άρτος, αφού μεταποιήθηκε σε εκείνο το σώμα, μετέστη σε θεία δύναμη, μέσω της ίδιας αιτίας γίνεται και τώρα το ίδιο. Διότι εκεί η χάρη του Λόγου καθιστούσε άγιο το σώμα, του οποίου η σύσταση προερχόταν από τον άρτο, και κατά κάποιον τρόπο και αυτό το ίδιο ήταν άρτος· έτσι και εδώ ο άρτος, όπως λέει ο απόστολος, αγιάζεται με τον λόγο του Θεού και με την προσευχή (έντευξη), όχι προχωρώντας μέσω της βρώσης για να γίνει σώμα του Λόγου, αλλά μεταποιούμενος αμέσως σε σώμα μέσω του Λόγου, όπως ακριβώς ειπώθηκε από τον Λόγο: «Τούτο εστί το σώμα μου». Και επειδή κάθε σάρκα τρέφεται και μέσω του υγρού στοιχείου –διότι χωρίς τη σύζευξη με αυτό, το γεώδες στοιχείο που υπάρχει μέσα μας δεν θα μπορούσε να διατηρηθεί στη ζωή–, όπως ακριβώς μέσω της στερεάς και συμπαγούς τροφής στηρίζουμε το στερεό τμήμα του σώματος, με τον ίδιο τρόπο κάνουμε και στο υγρό στοιχείο την προσθήκη από την ομογενή φύση, το οποίο, όταν εισέλθει μέσα μας, μέσω της αλλοιωτικής δύναμης εξαιματώνεται (μετατρέπεται σε αίμα), και μάλιστα εάν μέσω του οίνου λάβει τη δύναμη για τη μεταποίησή του προς το θερμό.

Άλλοι πάλι, που αποκαλούν τους εαυτούς τους Εγκρατίτες, ως προς τα ζητήματα περί του Θεού και του Χριστού ομολογούν τα ίδια με την Εκκλησία, ως προς τον τρόπο ζωής όμως συμπεριφέρονται με υπεροψία, νομίζοντας ότι δοξάζουν τους εαυτούς τους μέσω της αποχής από τροφές, απέχοντας από έμψυχα, πίνοντας νερό και εμποδίζοντας τον γάμο, και διάγοντας τον υπόλοιπο βίο τους με αυστηρή ξηρότητα, ώστε οι τέτοιοι να κρίνονται μάλλον ως Κυνικοί παρά ως Χριστιανοί. Δεν προσέχουν όμως τα όσα έχουν προειπωθεί γι' αυτούς μέσω του αποστόλου Παύλου· ο οποίος, προφητεύοντας τα όσα επρόκειτο μάταια να καινοτομηθούν από κάποιους, είπε τα εξής: «Το δε Πνεύμα λέγει ρητώς: στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την υγιαίνουσα διδασκαλία, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμονίων, εξαιτίας της υποκρισίας ψευδολόγων, των οποίων η ίδια η συνείδηση έχει καυτηριαστεί, οι οποίοι θα εμποδίζουν τον γάμο και θα επιβάλλουν αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια. Διότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτα δεν είναι απορριπτέο όταν λαμβάνεται με ευχαριστία· διότι αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και διά προσευχής». Είναι αρκετή, λοιπόν, αυτή η φωνή του μακάριου Παύλου για τον έλεγχο όσων ζουν με αυτόν τον τρόπο και υπερηφανεύονται ως δίκαιοι, και για να αποδείξει ότι και αυτό αποτελεί αίρεση.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΒ'. Το δε Πνεύμα λέει ρητώς ότι στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, μέσω της υποκρισίας ψευδολόγων, οι οποίοι έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση. Αυτοί απαγορεύουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν φθάσει στην επίγνωση της αλήθειας. Διότι κάθε δημιούργημα του Θεού είναι καλό και τίποτα δεν είναι απορριπτέο, όταν λαμβάνεται με ευχαριστία· επειδή αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και της προσευχής.

Δηλαδή, να έχουν ορθή πίστη, και να μην εισάγουν σε αυτήν τίποτα το δόλιο. «Και ομολογουμένως είναι μέγα το μυστήριο της ευσεβείας. Ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί». Μη μου αναφέρεις τα κουδούνια, λέει, ούτε τα Άγια των αγίων, ούτε τον αρχιερέα. Στύλος της οικουμένης είναι η Εκκλησία· και είναι μυστήριο, και μέγα, και μυστήριο της ευσεβείας, και ομολογουμένως, όχι κάτι το αμφισβητούμενο. Διότι είναι αναμφίβολο. «Δικαιώθηκε εν Πνεύματι». Με αυτό εννοεί ότι, επειδή μετείχε σε αίμα και σάρκα παρόμοια με εμάς, δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του. «Φανερώθηκε σε αγγέλους, κηρύχθηκε στα έθνη, έγινε πιστευτός στον κόσμο, αναλήφθηκε εν δόξῃ». ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ΄. «Το δε Πνεύμα λέγει ρητώς ότι σε μετέπειτα καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη». Ώστε και οι άγγελοι είδαν μαζί με εμάς τον Υιό του Θεού, ενώ προηγουμένως δεν τον έβλεπαν. «Δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης, και σε διδασκαλίες δαιμονίων, μέσω της υποκρισίας ψευδολόγων, οι οποίοι έχουν καυτηριασμένη την ίδια τους τη συνείδηση, απαγορεύοντας τον γάμο, και επιτάσσοντας την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια». Όλα αυτά τα λέει για τον Μανιχαίο και τον Μαρκίωνα. «Διότι κάθε κτίσμα του Θεού είναι καλό, και τίποτε δεν είναι απορριπτέο, εφόσον λαμβάνεται με ευχαριστία. Διότι αγιάζεται διά του λόγου του Θεού και της προσευχής. Υποδεικνύοντας αυτά στους αδελφούς, θα είσαι καλός διάκονος του Ιησού Χριστού».

Αλλά, λέει, δεν αναζητούσαμε το γεγονός, αλλά τον τρόπο. Αλλά το να αναζητάς τον τρόπο, άνθρωπέ μου, για εκείνα τα οποία το Άγιο Πνεύμα και ο ίδιος ο Χριστός ενεργούν και διακηρύσσουν, μήπως είναι ίδιον ανθρώπου που απιστεί παντελώς και νομίζει ότι ο Θεός δεν δύναται να πράξει τίποτε πέρα από τη δική μας γνώση; Εντούτοις, για να ανακόψω αυτήν την περιέργειά σου που προέρχεται από μάταιους λογισμούς, δεν θα διστάσω να σου προσφέρω κι εγώ τη θεραπεία που πηγάζει από εύλογους συλλογισμούς. Ίσως μάλιστα να μην είναι άκαιρο να χρησιμοποιήσω και τώρα τα ίδια λόγια, τα οποία έχω ήδη χρησιμοποιήσει και στο παρελθόν, αντιπαρατιθέμενος με αιρετικούς για τα ίδια αυτά ζητήματα. Πώς λοιπόν ο άρτος γίνεται σώμα Χριστού και πώς το ποτήριο αίμα; Απαντούμε ότι γίνεται με την επιφοίτηση και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, εφόσον αγιάζονται δηλαδή διά του λόγου του Θεού και της προσευχής.