Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 5:11

Ώ μακαρία ψυχή, που ακούς αυτούς τους λόγους οι οποίοι είναι γραμμένοι σε τούτο το βιβλίο και τους εφαρμόζεις! Διαβεβαιώνω τον καθένα που ακούει αυτά τα λόγια και τα κάνει πράξη, ότι το όνομά του θα γραφτεί στη βίβλο της ζωής, και θα βρεθεί στο τρίτο τάγμα των αγγέλων. Εάν προσεύχεσαι ή ψέλνεις ή αναγινώσκεις, να κάθεσαι κατά μόνας· κανείς ας μην σε ακούει, παρά μόνο εσύ. Και εάν έχεις μαζί σου μία ή δύο ομόψυχες παρθένους· διότι λέει ο Χριστός: «Όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί βρίσκομαι ανάμεσά τους». Απόβαλε το γυναικείο φρόνημα και πάρε θάρρος και ανδρεία. Διότι στη βασιλεία των ουρανών δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, αλλά όλες οι γυναίκες που ευαρέστησαν τον Θεό λαμβάνουν τάξη ανδρών. Λησμόνησε τις νεανικές συμπεριφορές, για να λάβεις την τιμή της καλής χήρας. Διότι λέει ο άγιος Παύλος: «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Η δε πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό και παραμένει αφοσιωμένη στις δεήσεις και τις προσευχές νύχτα και μέρα. Εκείνη όμως που ζει μέσα στις απολαύσεις, αν και ζωντανή, είναι νεκρή. Στον κατάλογο των χηρών ας εγγράφεται εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών, που υπήρξε γυναίκα ενός μόνο άνδρα, εάν ανέθρεψε σωστά παιδιά, εάν προσέφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια των αγίων, εάν συμπαραστάθηκε στους θλιβομένους, εάν ακολούθησε κάθε αγαθό έργο. Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις· διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές ορμές στρεφόμενες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας την καταδίκη ότι αθέτησαν την πρώτη τους πίστη και υπόσχεση».

Σχετικά με τις παρθένες που εξέπεσαν, οι οποίες ομολόγησαν να ζήσουν βίο σεμνότητας αφιερωμένο στον Κύριο, και έπειτα, επειδή υπέκυψαν στα πάθη της σάρκας, αθέτησαν τις υποσχέσεις τους, οι μεν πατέρες μας, συμπεριφερόμενοι με ηπιότητα και πραότητα προς τις αδυναμίες εκείνων που ολισθαίνουν, νομοθέτησαν να γίνονται αυτές δεκτές μετά από ένα έτος, ορίζοντας παρόμοιο κανόνα με αυτόν που ισχύει για τους διγάμους. Σε εμένα όμως φαίνεται ορθό, επειδή με τη χάρη του Θεού η Εκκλησία προοδεύοντας γίνεται ισχυρότερη και πληθαίνει τώρα το τάγμα των παρθένων, να εξετάσουμε με ακρίβεια και την ίδια τη φύση του ζητήματος και το βαθύτερο νόημα της Γραφής, το οποίο είναι δυνατόν να ανακαλύψουμε από τα ακόλουθα. Διότι η χηρεία είναι κατώτερη από την παρθενία· επομένως, και το αμάρτημα των χηρών είναι κατά πολύ ελαφρύτερο από αυτό των παρθένων. Ας δούμε, λοιπόν, τι έχει γράψει ο Παύλος στον Τιμόθεο: «Τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις. Διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές επιθυμίες απομακρυνόμενες από τον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται, υποκείμενες σε κατάκριση, επειδή αθέτησαν την πρώτη τους πίστη». Εάν, λοιπόν, η χήρα υπόκειται σε βαρύτατη κατάκριση επειδή αθέτησε την πίστη της στον Χριστό, τι πρέπει να αναλογιστούμε εμείς για την παρθένο, η οποία είναι νύμφη του Χριστού και ιερό σκεύος αφιερωμένο στον Δεσπότη;

Τη χήρα που έχει καταλεχθεί στον αριθμό των χηρών, δηλαδή αυτήν που διακονείται από την Εκκλησία, ο Απόστολος έκρινε ότι, εάν παντρευτεί, πρέπει να παραβλέπεται. Για τον άνδρα, όμως, που χήρεψε δεν επιβάλλεται κανένας τέτοιος νόμος, αλλά είναι αρκετό για αυτόν το επιτίμιο των διγάμων. Η χήρα, πάντως, που έχει γίνει εξήντα ετών, εάν επιλέξει να συζήσει πάλι με άνδρα, δεν θα αξιωθεί της κοινωνίας του Αγαθού, μέχρι να παύσει από το πάθος της ακαθαρσίας. Εάν, όμως, την συμπεριλάβουμε στον κατάλογο πριν από τα εξήντα της χρόνια, το σφάλμα είναι δικό μας και όχι της γυναίκας.

Και ότι ο γάμος δεν προέρχεται από τον Σατανά, αλλά είναι από τον Θεό, πρώτα από όλα το δηλώνει ο Κύριος: «Αυτό που ο Θεός», λέει, «συνέζευξε, άνθρωπος ας μην το χωρίζει»· έπειτα ο άγιος απόστολος λέει: «Τίμιος είναι ο γάμος και η συζυγική κλίνη αμίαντη». Και για εκείνες που χήρεψαν με φυσικό τρόπο δίνει παρόμοια παραγγελία, λέγοντας μέσω του Τιμοθέου: «Τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις· διότι, όταν παρασυρθούν από σαρκικές επιθυμίες και απομακρυνθούν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν», και λίγο πιο κάτω: «ας παντρεύονται, ας τεκνοποιούν, ας κυβερνούν το σπίτι», θεσπίζοντας έναν απαράβατο νόμο, ο οποίος προέρχεται από τον Θεό και έχει χαριστεί στους ανθρώπους για να ζουν με σεμνότητα. 6. Όσο για τις συκοφαντικές υπόνοιες που διατύπωσε αυτός [ο Σατορνίλος] κατά των προφητειών του Θεού, ισχυριζόμενος ότι δεν προέρχονται από τον Θεό, υπάρχουν αμέτρητα επιχειρήματα να πει κανείς, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Μονογενής, μέσα από τα οποία, ευαγγελιζόμενος τον δικό του κόσμο, λέει, πρώτον μεν ότι «Ο Αβραάμ ο πατέρας μας επιθύμησε πολύ να δει την ημέρα τη δική μου, και την είδε και χάρηκε», και πάλι λέει: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι εκείνος έγραψε για εμένα». Ποιος δε από όσους σκέπτονται ορθά και έχουν αποκτήσει σύνεση από τον Θεό δεν θα ήλεγχε τον απατεώνα Σατορνίλο, γνωρίζοντας ότι ο Σωτήρας αποκαλύφθηκε μέσα σε δόξα για την παράσταση της αλήθειας και δεν φανέρωσε διαφορετικά τη δική του δόξα παρά ευρισκόμενος ανάμεσα στον Ηλία και τον Μωυσή, οι οποίοι επίσης εμφανίστηκαν μαζί του με τη δική τους δόξα;

Διότι πρώτον ο απόστολος Παύλος αποκόπτει κάθε ρίζα της κακίας τους, όταν παραγγέλλει για τις νεότερες χήρες: «Να αποφεύγεις», λέει, «τις νεότερες χήρες· διότι, όταν παρασυρθούν από τον αισθησιασμό και αποσκιρτήσουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται, και είναι αξιοκατάκριτες, επειδή αθέτησαν την πρώτη τους πίστη»· «αλλά ας παντρεύονται, ας τεκνοποιούν, ας κυβερνούν το σπίτι τους». Εάν λοιπόν ο απόστολος λέει να τεκνοποιούν [και να κυβερνούν το σπίτι], αυτοί όμως απορρίπτουν την τεκνογονία, το εγχείρημά τους είναι έργο του όφεως και κακής διδασκαλίας. Διότι, νικημένοι από την ηδονή της πορνείας, επινοούν για τον εαυτό τους προφάσεις ακαθαρσίας, για να μπορούν δήθεν να ικανοποιούν πλήρως την ασέλγειά τους. Και πραγματικά θα έπρεπε αυτά ούτε να λέγονται ούτε να κρίνονται άξια να γραφούν σε συγγράμματα, αλλά να θάβονται σαν κάποιο πτώμα που όζει και αναδίδει λοιμώδη δυσοσμία, ώστε να μην μολύνει τους ανθρώπους έστω και μέσω της ακοής. Και εάν βέβαια είχε παρέλθει αυτού του είδους η αίρεση και δεν υπήρχε πλέον στη ζωή, θα ήταν καλό να την θάψουμε και να μην πούμε απολύτως τίποτα γι' αυτήν. Επειδή όμως και υπάρχει και εφαρμόζεται, και προτραπήκαμε από την τιμιότητά σας να μιλήσουμε για όλα, αναγκάστηκα να εκθέσω ορισμένα μέρη της, ώστε να μην παρασιωπήσω την αλήθεια, αλλά να τα παραθέσω προς αποτροπή εκείνων που τα ακούν, και προς απομάκρυνση εκείνων που τα πράττουν. Διότι από πού δεν μπορούμε να καταδείξουμε τους φόνους που διαπράττονται από αυτούς και τα τερατώδη έργα και τις διαβολικές τελετές, οι οποίες δόθηκαν από την έμπνευση του ίδιου του διαβόλου σε αυτούς τους παράφρονες; 15.

Εμείς όμως δεν επιβάλλουμε καταναγκασμό, αλλά προτρέπουμε με αγαθή συμβουλή, ενθαρρύνοντας εκείνον που έχει τη δύναμη, και δεν επιβάλλουμε καταναγκασμό σε εκείνον που δεν μπορεί, αλλά ούτε και τον αποβάλλουμε από τη ζωή. Διότι ο άγιος Λόγος πάντοτε κήρυξε να βαστάζουμε την αδυναμία των αδυνάτων, όπως ακριβώς και ο άγιος απόστολος ευθύς διαπιστώνεται να λέει και να ελέγχει τέτοιους ανθρώπους που δεν έχουν το ίδιο χάρισμα, ότι: «Τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις· διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές επιθυμίες που τις απομακρύνουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται, έχοντας καταδίκη, επειδή αθέτησαν την πρώτη τους πίστη». Διότι εκείνες που έδωσαν υπόσχεση και την αθέτησαν έχουν καταδίκη, ενώ εκείνες που δεν έδωσαν υπόσχεση, αλλά συνήψαν γάμο λόγω αδυναμίας δεν θα έχουν καταδίκη. Αν όμως επρόκειτο να έχουν καταδίκη, πώς έλεγε: «ας παντρεύονται, ας γίνονται οικοδέσποινες»; 10. Κάθε ένας λοιπόν που προφητεύει, διαπιστώνεται ότι έχει πλήρη συνείδηση και διαύγεια, είτε στην Παλαιά Διαθήκη είτε στην Καινή, όπως και ο άγιος Ιωάννης στην Αποκάλυψη έλεγε: «Αυτά αποκάλυψε ο Κύριος στους δούλους του μέσω του δούλου του Ιωάννη» και «Αυτά λέγει ο Κύριος». Και αυτός που τα έλεγε αυτά είχε υγιή τη διάνοια και διατηρούσε τη συνείδησή του· ιδού λοιπόν «Αυτά λέγει ο Κύριος» και «Όραση την οποία είδε». Αυτός όμως ο Μοντανός, που καυχάται ότι είναι προφήτης και παραπλάνησε όσους πλανήθηκαν από αυτόν, διηγείται ανυπόστατα πράγματα ενάντια στη θεία Γραφή. Διότι λέει στη λεγόμενη προφητεία του: «Τι λες για αυτόν που σώζεται ως ανώτερος από άνθρωπο;».

Παρέδωσαν λοιπόν οι άγιοι απόστολοι του Θεού στην αγία εκκλησία του Θεού ότι είναι αμάρτημα, μετά την αφιέρωση στην παρθενία, να στρέφεται κανείς στον γάμο. Και όμως ο απόστολος έγραψε: «εάν παντρευτεί η παρθένος, δεν αμάρτησε». Πώς λοιπόν συνάδουν αυτά μεταξύ τους; Αλλά αναφέρεται σε εκείνη την παρθένο που δεν έχει ταχθεί στον Θεό, αλλά * λόγω της δυσκολίας που υπήρχε εξαιτίας της σπανιότητας εκείνη την εποχή όσων είχαν πιστέψει στον Χριστό, γινόταν έτσι κατ' ανάγκην. Και ότι αυτά έχουν έτσι, μας το διδάσκει ο ίδιος ο απόστολος λέγοντας: «Τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις. Διότι, όταν κυριευθούν από επιθυμίες αντίθετες προς τον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται, και επισύρουν καταδίκη, επειδή αθέτησαν την αρχική τους πίστη». Εάν λοιπόν και εκείνη που έμεινε χήρα, αφού γνώρισε τον κόσμο, αν παντρευτεί ενώ είχε αφιερωθεί στον Θεό, θα υποστεί καταδίκη, επειδή αθέτησε την αρχική της πίστη, πόσο μάλλον η παρθένος που αφιέρωσε τον εαυτό της στον Θεό χωρίς να έχει δοκιμάσει τον κόσμο, εάν παντρευτεί; Διότι πώς δεν επαναστάτησε αυτή πολύ περισσότερο κατά του Χριστού και δεν αθέτησε τη σπουδαιότερη πίστη και δεν θα υποστεί καταδίκη, εφόσον χαλάρωσε την προσωπική της κατά Θεόν πρόθεση; 7. «

Σχετικά δε με την επιλογή, την οποία ήλθε ο Σωτήρας να κάνει επιλέγοντας την παρθενία, την εγκράτεια και την αγνεία, σε ποιον δεν είναι φανερό ότι αποτελεί εκλογή και καύχημα της αγίας καθολικής και αποστολικής Εκκλησίας * αλλά και εκείνους που βρίσκονται σε σεμνό γάμο· διότι συνηθίζει να σώζει «τον καθένα κατά το δικό του τάγμα». Πώς λοιπόν δεν θα είναι «τίμιος ο γάμος» και δεν θα έχει εν Θεώ τη βασιλεία των ουρανών, εφόσον προσκλήθηκε ο Σωτήρας σε γάμο, για να ευλογήσει τον γάμο; Διότι, αν είχε αρνηθεί να προσέλθει σε γάμο, τότε θα ήταν καταλυτής του γάμου και δεν θα αποδεχόταν τον καθένα με συγκατάβαση προς την αδυναμία του. Τίμιος λοιπόν είναι ο γάμος, διότι ο Ίδιος τον όρισε. Γι' αυτό παρευρίσκεται σε γάμο, για να φράξει τα στόματα όσων ομιλούν κατά της αλήθειας. Διότι εκεί έκανε το πρώτο σημείο ο Ιησούς, στην Κανά της Γαλιλαίας, μετατρέποντας το νερό σε οίνο. Διότι, όπως ανέτειλε από παρθένο, για να δείξει το φως που ανέτειλε στην οικουμένη από παρθένο, έτσι έκανε και το πρώτο σημείο σε γάμο στην Κανά της Γαλιλαίας, ώστε την μεν παρθενία να την τιμήσει μέσω της κυοφορίας και της ακτινοβολίας του φωτός που ανέτειλε μέσω αυτής, τον δε σεμνό γάμο να τον τιμήσει μέσω των θεϊκών σημείων, επιτελώντας το πρώτο στον γάμο, μεταβάλλοντας το νερό σε άκρατο οίνο. Ομοίως δε, αν ο γάμος ήταν κάτι το αλλότριο, πώς παραγγέλλει ο διδάσκαλος των εθνών, όταν λέει «τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις»;

«διότι, αφού αποσκιρτήσουν κατά του Χριστού, επιθυμούν να νυμφευθούν, φέροντας το κρίμα, διότι αθέτησαν την αρχική τους πίστη». Τι λέει λοιπόν; «αλλά ας νυμφεύονται, ας τεκνογονούν, ας διευθύνουν τα του οίκου τους». Εάν λοιπόν παραδέχεται αυτά, πώς, κατά την άποψή σου, Ιερακά, ο γάμος απορρίπτεται μετά την ένσαρκη παρουσία του Χριστού; 7. Σχετικά δε με τον Μελχισεδέκ, για τον οποίο ισχυρίζεσαι ότι αυτός είναι το Πνεύμα· επομένως το Πνεύμα ήλθε και έλαβε σάρκα. Δεν γεννήθηκε λοιπόν πλέον κατά σάρκα μόνον ο Μονογενής, αλλά και το Πνεύμα. Εάν όμως το Πνεύμα έχει γεννηθεί κατά σάρκα, ιδού η Μαρία που γέννησε τον Σωτήρα· ας μας πει ο Ιερακάς πού είναι εκείνη που γέννησε το Πνεύμα. Και με το να λέει «αφομοιωμένος με τον Υιό του Θεού μένει ιερέας εις το διηνεκές», δεν γίνεται πλέον λόγος για το Άγιο Πνεύμα. Διότι δεν είπε «όμοιος» με τον Υιό του Θεού, αλλά «αφομοιωμένος». Το δε αφομοιωμένο αποκτά τη διαμόρφωσή του εκ των υστέρων. Εάν δε το Πνεύμα αφομοιώνεται με τον Χριστό μετά την εποχή του Αβραάμ, άρα υπήρξε εποχή που δεν ήταν, και για τον λόγο αυτό αφομοιώνεται με τον Υιό του Θεού. Και πώς δύναται να είναι «απάτωρ»; Διότι, εάν μεν το Πνεύμα είναι αυθύπαρκτο και δεν προέρχεται από την οικεία ουσία της θεότητας, ευλόγως θα μπορούσε να αποδειχθεί απάτωρ. Διότι πράγματι ο Υιός είναι μονογενής και δεν έχει αδελφό, αλλά είναι Υιός του Θεού· όμως, αν και δεν ονομάζουμε το Πνεύμα γεννητό, επειδή ο Υιός είναι μονογενής, εντούτοις είναι Πνεύμα «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός και λαμβάνει από το δικό μου», λέει ο Χριστός.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΕ΄. Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποκλείεις· διότι, όταν παρασυρθούν από τις σαρκικές επιθυμίες τους και απομακρυνθούν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, επισύροντας έτσι την καταδίκη, επειδή αθέτησαν την πρώτη τους πίστη. Συγχρόνως δε μαθαίνουν να είναι αργόσχολες, περιφερόμενες στις οικίες· και όχι μόνο αργόσχολες, αλλά και φλύαρες και περίεργες, λέγοντας όσα δεν πρέπει. Θέλω λοιπόν οι νεότερες χήρες να παντρεύονται, να διευθύνουν το σπίτι τους και να μη δίνουν καμία αφορμή στον αντίπαλο για λοιδορία. Διότι ήδη μερικές έχουν παρεκτραπεί ακολουθώντας τον Σατανά.

Α'. Αφού ο Παύλος έκανε εκτενή λόγο για τις χήρες και καθόρισε την ηλικία τους λέγοντας: «Χήρα να καταγράφεται εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών», και αφού δίδαξε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της χήρας με το να πει: «Αν ανέθρεψε παιδιά, αν φιλοξένησε ξένους, αν έπλυνε πόδια αγίων», πάλι εδώ λέει: «Τις νεότερες χήρες όμως να τις αποφεύγεις». Σχετικά όμως με τις παρθένους, αν και το ζήτημα είναι πολύ πιο βαρύ, δεν υπονοεί τίποτα τέτοιο· και δικαιολογημένα. Γιατί; Επειδή καταγράφηκαν για ανώτερα πράγματα, και από υψηλότερο φρόνημα προήλθε εκεί αυτό το έργο. Βεβαίως, το «αν φιλοξένησε ξένους, αν έπλυνε πόδια αγίων» και όλα τα παρόμοια, τα παρέστησε μέσω της απερίσπαστης αφοσίωσης, και με το να λέει: «Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου». Αν πάλι δεν ακριβολογεί καθόλου ως προς την ηλικία, μην απορήσεις· διότι κυρίως από αυτό γίνεται φανερό και εκείνο. Άλλωστε, ανέφερα ότι εκείνες επέλεξαν την παρθενία από ανώτερο φρόνημα. Εκτός αυτού, εδώ είχαν ήδη υπάρξει πτώσεις, και αυτές έδωσαν την αφορμή για μια τέτοια νομοθεσία· ενώ εκεί δεν συνέβαινε τίποτα τέτοιο. Διότι το ότι κάποιες είχαν ήδη εκπέσει, είναι φανερό από αυτό, από το ότι λέει: «Επειδή, όταν καταληφθούν από σαρκικές επιθυμίες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται»· και πάλι: «Διότι ήδη κάποιες εξετράπησαν οπίσω από τον Σατανά». «Τις νεότερες χήρες όμως να τις αποφεύγεις». Γιατί; «Επειδή, όταν καταληφθούν από σαρκικές επιθυμίες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται». Τι σημαίνει: «Όταν καταστρηνιάσωσιν»;

Δείχνει ότι ούτε τη χηρεία επιλέγουν ορθά, αλλά παρασύρονται από τις σαρκικές τους επιθυμίες· αλλ' όμως το ανέχεται. Και όμως, αλλού λέει: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Όταν αφιερωθούν σε Αυτόν, λέει, θέλουν να παντρευτούν, επισύροντας κατάκριση, διότι αθέτησαν την πρώτη τους πίστη. Ως πίστη εννοεί τη συνθήκη, την αλήθεια· σαν να έλεγε: «Τον εξαπάτησαν, παρέβησαν τις συμφωνίες». Συγχρόνως δε, μαθαίνουν να είναι και αργόσχολες.

Γ΄. Αν, όμως, μάθεις σε ποιους απευθύνεται ο Παύλος, ότι δηλαδή δεν απευθύνεται απλώς σε όλους, αλλά σε εκείνους που δεν έχουν ακόμη δώσει υποσχέσεις, θα μπορέσεις να καταργήσεις αυτή την επιβλαβή και ολέθρια άδεια. Διότι, λέει: «Απευθύνομαι στους αγάμους και στις χήρες», όχι σε εκείνες που έχουν υποσχεθεί χηρεία, αλλά σε εκείνες που δεν έχουν αποφασίσει οριστικά ούτε το ένα ούτε το άλλο, αλλά βρίσκονται σε κάποιο μεταίχμιο μεταξύ των δύο επιλογών. Για παράδειγμα: Έχασε κάποια τον άνδρα της, λέει· δεν έχει ακόμη κρίνει μέσα της ούτε έχει αποφασίσει οριστικά, αν πρέπει να επιλέξει τη χηρεία ή να πάρει δεύτερο σύζυγο· σε αυτήν, λέει, συνιστώ ότι είναι καλό να παραμείνει ως έχει· αν όμως δεν μπορεί να σηκώσει το φορτίο, ας παντρευτεί. Ωστόσο, για εκείνες που έχουν ήδη επιδοθεί και έχουν εγγραφεί στην υπομονή της χηρείας και έχουν συνάψει συμφωνίες με τον Θεό, λέει ότι δεν έχουν πλέον το δικαίωμα να προχωρήσουν σε δεύτερο γάμο. Γι' αυτόν τον λόγο, γράφοντας στον Τιμόθεο για αυτές, λέει περίπου τα εξής: «Τις νεότερες, όμως, χήρες να τις αποφεύγεις. Διότι, όταν κυριευθούν από επιθυμίες που τις απομακρύνουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας πάνω τους καταδίκη, επειδή αθέτησαν την πρώτη τους πίστη». Βλέπεις πώς εδώ τις κολάζει και τις τιμωρεί, και λέει ότι είναι υπόλογες στη θεία δίκη και καταδίκη, επειδή αθέτησαν τις συμφωνίες τους με τον Θεό και διέψευσαν την υπόσχεσή τους; Ώστε, από αυτό καθίσταται σαφές ότι εκείνο το χωρίο δεν έχει ειπωθεί για όσες έχουν δώσει υπόσχεση.

γʹ. Διότι, όπως ακριβώς υπάρχουν χοροί παρθένων, έτσι και κατά το παρελθόν υπήρχαν χοροί χηρών, και δεν τους επιτρεπόταν να εγγράφονται αυθαίρετα στον κατάλογο των χηρών. Δεν ομιλεί, λοιπόν, για εκείνη που ζει μέσα στην πενία και έχει ανάγκη βοηθείας, αλλά για εκείνη που έχει επιλέξει εκούσια τη χηρεία. Για ποιον λόγο, όμως, απαιτεί όριο ηλικίας και για αυτήν; Επειδή γνωρίζει ότι η νεότητα είναι σαν φωτιά, ένα πέλαγος γεμάτο κύματα και πολλές φουρτούνες. Επειδή, λοιπόν, ενδέχεται λόγω της ηλικίας να παρουσιάσουν ατέλεια, όταν πια αναπαύονται στο γήρας σαν σε λιμάνι, αφού έχουν πλέον σβήσει οι επιθυμίες τους, τότε με ασφάλεια τις εισάγει σε αυτόν τον χορό. «Τι, λοιπόν», θα πει κάποιος, «δεν υπάρχουν πολλές που, αν και ξεκίνησαν μετά το εικοστό έτος της ηλικίας τους, διέπρεψαν μέχρι τέλους, και σήκωσαν τον ζυγό, και επέδειξαν αποστολικό βίο; Θα τις εμποδίσουμε, λοιπόν, πες μου, εκείνες, και ενώ επιθυμούν να ζουν εν χηρεία, θα τις αναγκάσουμε να έλθουν σε δεύτερο γάμο; Και πώς είναι αυτό αντάξιο του αποστολικού φρονήματος;». Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό που λέγεται; Προσέξτε με ακρίβεια, αγαπητοί, την ίδια τη σημασία της λέξεως. Διότι δεν είπε: «Ας γίνεται χήρα εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών», αλλά: «Στον κατάλογο των χηρών ας εγγράφεται». Και πάλι δεν είπε: «Οι νεότερες χήρες ας μην εγγράφονται», αλλά: «Τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις»· διότι με τον Τιμόθεο τα διαλέγεται αυτά.

Επειδή, λοιπόν, πολλοί από τους ανθρώπους είναι επιρρεπείς στην κακολογία και έχουν ακονίσει τις γλώσσες τους εναντίον των προεστώτων της Εκκλησίας, θέλοντας να απαλλάξει τον άρχοντα από τις κατηγορίες, θεσπίζει αυτούς τους νόμους και λέει: Εσύ να απορρίπτεις και να μην εγγράφεις. Αν εκείνη θέλει από μόνη της και με δική της πρωτοβουλία να τα επιλέξει αυτά, ας το πράξει· εσύ, όμως, να μην την κάνεις δεκτή ακόμα, για να μην λένε ότι: «Ενώ ήταν νεότερη και ήθελε να παντρευτεί και να φροντίσει το σπίτι της, ο δείνα την εξανάγκασε· γι' αυτό έπεσε και παραστράτησε». Εσύ να μην την εγγράψεις, ώστε, ακόμη κι αν πέσει, να είσαι απαλλαγμένος από τις κατηγορίες· και αν δεν πέσει, να την εγγράψεις με μεγαλύτερη ασφάλεια στον κατάλληλο καιρό. Και όταν λέει, «Θέλω οι νεότερες χήρες να παντρεύονται και να τεκνογονούν», άκουσε για ποιες νεότερες μιλάει: για εκείνες που, αφού παρασύρθηκαν από επιθυμίες αντίθετες προς τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, τις φλύαρες, τις περίεργες, εκείνες που περιφέρονται στα σπίτια, που λένε όσα δεν πρέπει, που εξετράπησαν οπίσω του Σατανά. Διότι δεν είπε απλώς «Θέλω οι νεότερες να παντρεύονται» και σιώπησε, αλλά διευκρινίζει και ποιες νεότερες εννοεί, και στη συνέχεια παραθέτει τα παραπτώματά τους.

Ποιες πτώσεις; «Όταν», λέει, «κυριευθούν από επιθυμίες που τις απομακρύνουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, και μαθαίνουν να είναι αργόσχολες και περίεργες, περιφερόμενες στα σπίτια, λέγοντας όσα δεν πρέπει, και παρεξετράπησαν». Πίσω από ποιον; Πίσω από τον Σατανά. Επειδή, λοιπόν, αφού επιλέξουν τη χηρεία και υποστούν όλη αυτή την ασχημοσύνη, επιθυμούν να παντρευτούν πάλι, είναι προτιμότερο, προτού δεσμευτούν και καταπατήσουν τις συνθήκες τους με τον Χριστό, να καταφύγουν στον γάμο· διότι, εάν καμία δεν είχε τέτοια συμπεριφορά, δεν θα επέβαλλε την ανάγκη του δεύτερου γάμου.

Και για την παρθένο, λοιπόν, εφόσον προηγουμένως συλλογίζεται εάν πρέπει να παντρευτεί ή να μην παντρευτεί, ο γάμος είναι ακίνδυνος. Όταν όμως πάρει την απόφαση και εγγραφεί στην τάξη των παρθένων, έχει εισαγάγει η ίδια τον εαυτό της στο στάδιο του αγώνα. Ποιος, λοιπόν, θα τολμήσει, ενώ έχει συγκροτηθεί το θέατρο και οι άγγελοι παρακολουθούν από ψηλά, ενώ αγωνοθέτης είναι ο Χριστός και ο διάβολος μαίνεται και τρίζει τα δόντια του και συμπλέκεται στην πάλη κατέχοντας το μέσον, να προσέλθει στη μέση και να πει: «Απόφυγε τον εχθρό, υποχώρησε στους κόπους, εγκατέλειψε τη λαβή, μην καταβάλεις ούτε να βάλεις τρικλοποδιά στον αντίπαλο, αλλά παραχώρησέ του τη νίκη»; Και τι τα λέω αυτά για τις παρθένους; Ούτε για τις χήρες δεν θα τολμούσε κανείς να ξεστομίσει τέτοια λόγια, αλλά αντί για αυτά, θα ανέφερε εκείνη τη φοβερή φράση: «Εάν κυριευθούν από σαρκικές ορμές ενάντια στον Χριστό και θελήσουν να παντρευτούν, θα καταδικαστούν, διότι αθέτησαν την πρώτη τους πίστη». Και μάλιστα ο ίδιος ο απόστολος λέει: «Λέω στους αγάμους και στις χήρες ότι είναι καλό για αυτούς εάν παραμείνουν όπως κι εγώ· εάν όμως δεν μπορούν να εγκρατευθούν, ας παντρευτούν». Και πάλι: «Εάν κοιμηθεί ο σύζυγός της, είναι ελεύθερη να παντρευτεί όποιον θέλει, αρκεί αυτό να γίνει εν Κυρίω».

Πώς λοιπόν ο Παύλος εμπόδισε, λέει κάποιος, τις νέες να παραμένουν χήρες, ακόμη και όταν το ήθελαν, γράφοντας τα εξής: «Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποκλείεις»; Δεν εμπόδισε ο Παύλος όσες ήθελαν να παραμένουν χήρες, αλλά εκείνες ανάγκασαν τον Παύλο, χωρίς να το θέλει, να θεσπίσει αυτόν τον κανόνα για αυτές. Διότι, εάν θέλεις να μάθεις το θέλημα του Παύλου, άκουσε τι λέει: «Θέλω δε όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως ακριβώς εγώ», δηλαδή σε κατάσταση εγκράτειας. Επομένως, δεν θα ερχόταν σε σύγκρουση με τον εαυτό του, ούτε θα υπέπιπτε σε τόση αντίφαση εκείνος ο μακάριος, ούτε αυτός που επιθυμούσε όλοι οι άνθρωποι να ζουν με εγκράτεια θα εμπόδιζε όσες ήθελαν να παραμένουν χήρες. Πώς λοιπόν λέει: «Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποκλείεις»; Αλλά πες μου, για ποιον λόγο και γιατί; Διότι δεν το είπε αυτό έτσι απλά, αλλά πρόσθεσε και την αιτία λέγοντας: «Επειδή, όταν κυριευθούν από σαρκικές επιθυμίες αποστατώντας από τον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται». Βλέπεις ότι δεν εμποδίζει εκείνες που θέλουν να παραμένουν χήρες, αλλά εκείνες που προτιμούν να παντρευτούν αφού χηρέψουν, αποτρέποντάς τες από το να καταταγούν σε εκείνον τον άγιο χορό; Και αυτό το πράττει με μεγάλη σύνεση. Διότι, αν πρόκειται, λέει, να προχωρήσεις σε δεύτερο γάμο, μην υπόσχεσαι καν χηρεία· διότι το να αθετήσεις την υπόσχεσή σου, αφού πρώτα την έδωσες, είναι πολύ χειρότερο από το να μην υποσχεθείς απολύτως τίποτα. Όπως ακριβώς, λοιπόν, επέτρεψε τις συνεχείς συζυγικές σχέσεις, όχι θεσπίζοντας νόμο, αλλά δείχνοντας συγκατάβαση προς αυτούς: «Αυτό το λέω», αναφέρει, «κατά συγκατάβαση και όχι ως επιταγή, εξαιτίας της ακράτειάς σας».

Διότι αυτά που εκείνος διακήρυττε, τα έλεγε ο Χριστός μέσω αυτού, όπως ακριβώς έλεγε και ο ίδιος: «Εφόσον ζητάτε απόδειξη ότι μέσα μου μιλάει ο Χριστός;». Τι λέει, λοιπόν; «Στον κατάλογο των χηρών να εγγράφεται γυναίκα όχι μικρότερη των εξήντα ετών»· και πάλι: «Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις»· θέλοντας και με τα δύο να μας παρουσιάσει τη σοβαρότητα του ζητήματος. Και ενώ, όταν δίνει διατάξεις για τους επισκόπους, πουθενά δεν θέτει όριο ηλικίας, εδώ δείχνει πολλή ακρίβεια. Γιατί άραγε; Όχι επειδή η χηρεία είναι ανώτερη από την ιερωσύνη, αλλά επειδή αυτές σηκώνουν μεγαλύτερο κόπο από εκείνους, καθώς τις περιστοιχίζουν από παντού πολλές υποθέσεις, δημόσιες και ιδιωτικές. Διότι, όπως ακριβώς μία ατείχιστη πόλη είναι εκτεθειμένη σε όλους όσους επιθυμούν να τη λεηλατήσουν, έτσι και η νεαρή γυναίκα που ζει στη χηρεία έχει από παντού πολλούς που την επιβουλεύονται, όχι μόνο αυτούς που ορέγονται τα χρήματά της, αλλά και εκείνους που σπεύδουν να διαφθείρουν τη σωφροσύνη της.

Και: «Τις νεότερες δε», λέει, «χήρες να τις αποφεύγεις». Έπειτα προσθέτει και την αιτία: «Διότι, όταν αποσκιρτήσουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν.» Διότι με αυτή τη φράση μάς υπονοεί ότι εκείνες που έχασαν τους συζύγους τους, αντί για εκείνους, ενώνονται με τον Χριστό. Έπειτα, δεικνύοντας ότι αυτή η ένωση είναι πράα και επιεικής, παραθέτει τούτο λέγοντας: «Διότι, όταν αποσκιρτήσουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν», σαν να επρόκειτο για κάποιον επιεική σύζυγο που δεν τις μεταχειρίζεται με αυταρχικότητα, αλλά τις αφήνει να ζουν με ελευθερία. Και δεν σταμάτησε τον λόγο του μέχρι εκεί, αλλά και αλλού πάλι έδειξε πολλή φροντίδα για αυτήν λέγοντας: «Εκείνη δε που ζει μέσα στην τρυφή, αν και ζει, είναι νεκρή· ενώ η πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό, και παραμένει αφοσιωμένη στις δεήσεις και τις προσευχές ημέρα και νύχτα.» Και γράφοντας προς τους Κορινθίους λέει: «Πιο μακάρια όμως είναι, εάν μείνει έτσι.» Είδες πόσα είναι τα εγκώμια της χηρείας, και μάλιστα στην Καινή Διαθήκη, την εποχή που έλαμψε και το αγαθό της παρθενίας; Αλλά ωστόσο ούτε και τότε η λαμπρότητα της τελευταίας μπόρεσε να αποκρύψει τις ακτίνες της πρώτης, αλλά διαλάμπει και έτσι, διαθέτοντας τη δική της αρετή. Όταν, λοιπόν, κάνουμε λόγο μεταξύ μας για τη χηρεία, μην αποθαρρύνεσαι, ούτε να νομίζεις ότι η κατάσταση αυτή είναι ντροπή· διότι, εάν αυτό είναι επονείδιστο, πολύ περισσότερο θα ήταν η παρθενία. Αλλά δεν είναι, δεν είναι, μη γένοιτο.

Ας εγγράφεται στον κατάλογο ως χήρα εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών, η οποία υπήρξε σύζυγος ενός μόνο ανδρός και έχει καλή μαρτυρία για τα καλά της έργα: εάν ανέθρεψε παιδιά, εάν πρόσφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια καθενός, εάν συνέδραμε τους θλιβομένους, εάν αφοσιώθηκε σε κάθε αγαθό έργο. Τις νεότερες όμως χήρες να τις απορρίπτεις.

Διότι, όταν παρασυρθούν από σαρκικές επιθυμίες αποστατώντας από τον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται, φέροντας καταδίκη, επειδή αθέτησαν την πρώτη τους πίστη. Συγχρόνως δε μαθαίνουν να είναι και αργόσχολες, περιφερόμενες στα σπίτια· και όχι μόνο αργόσχολες, αλλά και φλύαρες και περίεργες, λέγοντας αυτά που δεν πρέπει.

«Η πραγματική χήρα και ολομόναχη έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό και επιμένει στις δεήσεις και στις προσευχές νύχτα και μέρα· ενώ εκείνη που ζει μέσα στην τρυφηλότητα, αν και ζει, είναι νεκρή· αυτά να παραγγέλλεις, ώστε να είναι άμεμπτες», «Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις. Διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές επιθυμίες απομακρυνόμενες από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας πάνω τους καταδίκη, διότι αθέτησαν την αρχική τους πίστη. Συγχρόνως δε μαθαίνουν να είναι και αργόσχολες, περιφερόμενες από σπίτι σε σπίτι, και όχι μόνο αργόσχολες, αλλά και φλύαρες και περίεργες, λέγοντας όσα δεν πρέπει.» «Θρησκεία καθαρή και αμίαντη ενώπιον του Θεού και Πατέρα, είναι αυτή: να επισκέπτεται κανείς χήρες και ορφανά στη θλίψη τους.» Λένε για το τρυγόνι ότι, αν κάποτε χωριστεί από το ταίρι του, δεν καταδέχεται πλέον τη σχέση με άλλο, αλλά παραμένει αζευγάρωτο, απαρνούμενο την ένωση με άλλο λόγω της μνήμης αυτού με το οποίο είχε κάποτε συζευχθεί.

Ας δούμε, λοιπόν, τι γράφεται στον Τιμόθεο από τον Παύλο. «Νεότερες δε χήρες να τις αποφεύγεις. Διότι, όταν αποστατήσουν από τον Χριστό παρασυρόμενες από τις σαρκικές επιθυμίες, θέλουν να παντρεύονται, φέροντας κρίμα, επειδή αθέτησαν την πρώτη τους πίστη.» Εάν, λοιπόν, η χήρα υπόκειται σε βαρύτατο κρίμα, επειδή αθέτησε την πίστη της στον Χριστό, τι πρέπει να αναλογιστούμε εμείς για την παρθένο, η οποία είναι νύμφη του Χριστού και ιερό σκεύος αφιερωμένο στον Δεσπότη; Μεγάλο μεν αμάρτημα είναι και για μια δούλη, παραδίδοντας τον εαυτό της σε κρυφούς γάμους, να γεμίσει με διαφθορά τον οίκο και να υβρίσει με τον πονηρό της βίο τον κύριό της, πολύ χειρότερο όμως είναι η νύμφη να γίνει μοιχαλίδα, και, ατιμάζοντας την ένωση με τον Νυμφίο, να παραδώσει τον εαυτό της σε ακόλαστες ηδονές. Επομένως, η μεν χήρα καταδικάζεται ως διεφθαρμένη δούλη, η δε παρθένος υπόκειται στην καταδίκη της μοιχαλίδας. Όπως, λοιπόν, αυτόν που συνευρίσκεται με ξένη γυναίκα τον ονομάζουμε μοιχό και δεν τον δεχόμαστε σε εκκλησιαστική κοινωνία προτού παύσει την αμαρτία του, την ίδια ακριβώς στάση θα τηρήσουμε και απέναντι σε αυτόν που συζεί με την παρθένο.