Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 5:15

Εάν πρόκειται, παραμένοντας χήρα, να διατηρείς την ίδια έπαρση, και την ίδια κοσμική επίδειξη, και την ίδια ενδυμασία που είχες όσο ζούσε ο άνδρας σου, είναι προτιμότερο να παντρευτείς· διότι δεν είναι κακό η συζυγική ένωση, αλλά η περιττή κοσμική μέριμνα. Εσύ, όμως, εκείνο που δεν είναι κακό δεν το πράττεις, ενώ εκείνο που δεν είναι αδιάφορο, αλλά αποτελεί παράπτωμα, αυτό το εφαρμόζεις. Γι' αυτόν τον λόγο πολλές εξετράπησαν οπίσω του Σατανά, επειδή δεν έμαθαν να ζουν ορθά τη χηρεία τους. Θέλεις να μάθεις τι σημαίνει χήρα, και ποιο είναι το αξίωμα της χήρας; Άκουσε τον Παύλο που λέει: «Εάν ανέθρεψε παιδιά, εάν φιλοξένησε, εάν έπλυνε τα πόδια των αγίων, εάν συνέτρεξε τους θλιβομένους, εάν ακολούθησε κάθε αγαθό έργο». Διότι, όταν, μετά τον θάνατο του ανδρός σου, είσαι περιβεβλημένη από μεγάλο όγκο πλούτου, είναι επόμενο να μην αντέχεις τη χηρεία. Μετάφερε, λοιπόν, τον πλούτο αυτόν στον ουρανό, και το φορτίο της χηρείας θα σου γίνει υποφερτό. «Τι γίνεται, λοιπόν», λέει κάποια, «εάν έχω παιδιά ως διαδόχους της πατρικής κληρονομιάς;» Εκπαίδευσε και εκείνα να περιφρονούν τα χρήματα· τα δικά σου μετάφερέ τα, αφού δώσεις σε εκείνα τόσα όσα είναι αρκετά· εκπαίδευσε και εκείνα να γίνουν ανώτερα από τα χρήματα. «Τι γίνεται, όμως», λέει, «εάν με περιστοιχίζει πλήθος δούλων; Εάν υπάρχει σωρεία υποθέσεων, χρυσός και άργυρος; Πώς θα είμαι ικανή να τα διαφυλάξω όλα αυτά, εφόσον έχω ανάγκη από ανδρική προστασία;» Αυτά είναι υπεκφυγές και προφάσεις· και αυτό είναι ξεκάθαρο από πολλές πλευρές.

Γιατί λοιπόν και εδώ έδωσε αυτή την προτροπή; Υπαινισσόμενος και πάλι το θράσος που προέρχεται από το νεαρό της ηλικίας. Πρέπει λοιπόν και σε αυτή την περίπτωση να καταπραΰνεται η κατάσταση με την επιείκεια. «Τις νεότερες», λέει, «να τις αντιμετωπίζεις ως αδελφές»· και πρόσθεσε: «με κάθε αγνότητα». Μη μου αναφέρεις, λέει, μόνο την αμαρτία της σαρκικής μίξης, αλλά να μη δώσεις, λέει, ούτε καν υποψία. Επειδή ακριβώς οι συναναστροφές με τις νεότερες γυναίκες δύσκολα αποφεύγουν την υποψία, ενώ από την άλλη πρέπει ο επίσκοπος να κάνει και αυτό, γι’ αυτόν τον λόγο προσθέτει το «με κάθε αγνότητα», φανερώνοντας ότι αρμόζει οι συναναστροφές μαζί τους να γίνονται με πάσα αγνότητα. Τι λες, πες μου; Στον Τιμόθεο δίνεις αυτές τις διαταγές; Ναι, λέει· διότι μέσω αυτού απευθύνομαι σε όλη την οικουμένη. Εάν λοιπόν στον Τιμόθεο δίνει αυτές τις εντολές, ας αναλογιστεί ο καθένας από τους άλλους πώς οφείλει να είναι, ώστε να μην παρέχει ούτε υποψία, ούτε ίχνος αφορμής σε όσους επιθυμούν να συκοφαντούν. «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες». Γιατί δεν κάνει κανένα λόγο για την παρθενία, ούτε λέει: «Να τιμάς τις παρθένους»; Διότι, κατά τη γνώμη μου, τότε ούτε καν υπήρχαν, ή ίσως είχαν ξεπέσει. «Διότι ήδη», λέει, «μερικές εξετράπησαν ακολουθώντας τον Σατανά».

ΟΜΙΛΙΑ ΙΕ΄. Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποκλείεις· διότι, όταν παρασυρθούν από τις σαρκικές επιθυμίες τους και απομακρυνθούν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, επισύροντας έτσι την καταδίκη, επειδή αθέτησαν την πρώτη τους πίστη. Συγχρόνως δε μαθαίνουν να είναι αργόσχολες, περιφερόμενες στις οικίες· και όχι μόνο αργόσχολες, αλλά και φλύαρες και περίεργες, λέγοντας όσα δεν πρέπει. Θέλω λοιπόν οι νεότερες χήρες να παντρεύονται, να διευθύνουν το σπίτι τους και να μη δίνουν καμία αφορμή στον αντίπαλο για λοιδορία. Διότι ήδη μερικές έχουν παρεκτραπεί ακολουθώντας τον Σατανά.

Α'. Αφού ο Παύλος έκανε εκτενή λόγο για τις χήρες και καθόρισε την ηλικία τους λέγοντας: «Χήρα να καταγράφεται εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών», και αφού δίδαξε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της χήρας με το να πει: «Αν ανέθρεψε παιδιά, αν φιλοξένησε ξένους, αν έπλυνε πόδια αγίων», πάλι εδώ λέει: «Τις νεότερες χήρες όμως να τις αποφεύγεις». Σχετικά όμως με τις παρθένους, αν και το ζήτημα είναι πολύ πιο βαρύ, δεν υπονοεί τίποτα τέτοιο· και δικαιολογημένα. Γιατί; Επειδή καταγράφηκαν για ανώτερα πράγματα, και από υψηλότερο φρόνημα προήλθε εκεί αυτό το έργο. Βεβαίως, το «αν φιλοξένησε ξένους, αν έπλυνε πόδια αγίων» και όλα τα παρόμοια, τα παρέστησε μέσω της απερίσπαστης αφοσίωσης, και με το να λέει: «Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου». Αν πάλι δεν ακριβολογεί καθόλου ως προς την ηλικία, μην απορήσεις· διότι κυρίως από αυτό γίνεται φανερό και εκείνο. Άλλωστε, ανέφερα ότι εκείνες επέλεξαν την παρθενία από ανώτερο φρόνημα. Εκτός αυτού, εδώ είχαν ήδη υπάρξει πτώσεις, και αυτές έδωσαν την αφορμή για μια τέτοια νομοθεσία· ενώ εκεί δεν συνέβαινε τίποτα τέτοιο. Διότι το ότι κάποιες είχαν ήδη εκπέσει, είναι φανερό από αυτό, από το ότι λέει: «Επειδή, όταν καταληφθούν από σαρκικές επιθυμίες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται»· και πάλι: «Διότι ήδη κάποιες εξετράπησαν οπίσω από τον Σατανά». «Τις νεότερες χήρες όμως να τις αποφεύγεις». Γιατί; «Επειδή, όταν καταληφθούν από σαρκικές επιθυμίες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται». Τι σημαίνει: «Όταν καταστρηνιάσωσιν»;

Τίποτε δεν είναι τόσο ανάρμοστο για μια γυναίκα, όσο το να περιεργάζεται τις υποθέσεις των άλλων, και μάλιστα όχι μόνο για τη γυναίκα, αλλά και για τον άνδρα· διότι αυτό αποτελεί το μέγιστο τεκμήριο αναισχυντίας και ιταμότητας. «Θέλω, λοιπόν». Επειδή αυτές θέλουν, θέλω κι εγώ οι νεότερες χήρες να παντρεύονται, να τεκνογονούν, να διευθύνουν το σπίτι τους, να φροντίζουν το νοικοκυριό· διότι το να πράττουν αυτά είναι πολύ καλύτερο από το να κάνουν εκείνα. Έπρεπε, βεβαίως, να μεριμνούν για τα του Θεού, έπρεπε να διαφυλάττουν την πίστη. Επειδή, όμως, εκείνα δεν γίνονται, είναι προτιμότερο να γίνουν τούτα, παρά εκείνα· διότι έτσι ούτε ο Θεός αθετείται, ούτε αυτές μαθαίνουν τέτοιες συμπεριφορές. Διότι από εκείνη τη χηρεία τίποτε το καλό δεν θα προκύψει, ενώ από αυτόν τον γάμο θα προέλθουν πολλά αγαθά· μέσω αυτού θα μπορέσει να διορθώσει τη χαύνωση και τη ραθυμία της διανοίας της. Και για ποιον λόγο, λέγει, δεν είπε: «Επειδή οι χήρες εξέπεσαν, πρέπει να απολαμβάνουν μεγάλη φροντίδα, ώστε να μην πάθουν αυτά που ανέφερα», αλλά τους επέβαλε τον γάμο; Επειδή ο γάμος δεν έχει απαγορευθεί και επειδή τις τοποθετεί σε ασφάλεια· γι' αυτό και προσθέτει: Να μη δίνουν καμία αφορμή στον αντίπαλο (διάβολο) για λοιδορία, ούτε κανένα πάτημα. Διότι ήδη μερικές έχουν εκτραπεί οπίσω του Σατανά. Εμποδίζει, λοιπόν, τις τέτοιου είδους χήρες, όχι επειδή δεν επιθυμεί να υπάρχουν νεότερες χήρες, αλλά επειδή δεν θέλει να γίνουν μοιχαλίδες, δεν θέλει να είναι αργόσχολες και περίεργες, να λένε όσα δεν πρέπει, και δεν επιθυμεί να λαμβάνει αφορμή ο διάβολος· διότι, εάν δεν συνέβαινε κάτι τέτοιο, δεν θα τις εμπόδιζε.

Επειδή, λοιπόν, πολλοί από τους ανθρώπους είναι επιρρεπείς στην κακολογία και έχουν ακονίσει τις γλώσσες τους εναντίον των προεστώτων της Εκκλησίας, θέλοντας να απαλλάξει τον άρχοντα από τις κατηγορίες, θεσπίζει αυτούς τους νόμους και λέει: Εσύ να απορρίπτεις και να μην εγγράφεις. Αν εκείνη θέλει από μόνη της και με δική της πρωτοβουλία να τα επιλέξει αυτά, ας το πράξει· εσύ, όμως, να μην την κάνεις δεκτή ακόμα, για να μην λένε ότι: «Ενώ ήταν νεότερη και ήθελε να παντρευτεί και να φροντίσει το σπίτι της, ο δείνα την εξανάγκασε· γι' αυτό έπεσε και παραστράτησε». Εσύ να μην την εγγράψεις, ώστε, ακόμη κι αν πέσει, να είσαι απαλλαγμένος από τις κατηγορίες· και αν δεν πέσει, να την εγγράψεις με μεγαλύτερη ασφάλεια στον κατάλληλο καιρό. Και όταν λέει, «Θέλω οι νεότερες χήρες να παντρεύονται και να τεκνογονούν», άκουσε για ποιες νεότερες μιλάει: για εκείνες που, αφού παρασύρθηκαν από επιθυμίες αντίθετες προς τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, τις φλύαρες, τις περίεργες, εκείνες που περιφέρονται στα σπίτια, που λένε όσα δεν πρέπει, που εξετράπησαν οπίσω του Σατανά. Διότι δεν είπε απλώς «Θέλω οι νεότερες να παντρεύονται» και σιώπησε, αλλά διευκρινίζει και ποιες νεότερες εννοεί, και στη συνέχεια παραθέτει τα παραπτώματά τους.

Ποιες πτώσεις; «Όταν», λέει, «κυριευθούν από επιθυμίες που τις απομακρύνουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, και μαθαίνουν να είναι αργόσχολες και περίεργες, περιφερόμενες στα σπίτια, λέγοντας όσα δεν πρέπει, και παρεξετράπησαν». Πίσω από ποιον; Πίσω από τον Σατανά. Επειδή, λοιπόν, αφού επιλέξουν τη χηρεία και υποστούν όλη αυτή την ασχημοσύνη, επιθυμούν να παντρευτούν πάλι, είναι προτιμότερο, προτού δεσμευτούν και καταπατήσουν τις συνθήκες τους με τον Χριστό, να καταφύγουν στον γάμο· διότι, εάν καμία δεν είχε τέτοια συμπεριφορά, δεν θα επέβαλλε την ανάγκη του δεύτερου γάμου.

«Θέλω, λοιπόν, οι νεότερες να παντρεύονται, να τεκνοποιούν, να κυβερνούν το σπίτι τους και να μη δίνουν καμία αφορμή στον αντίπαλο για κατάκριση. Διότι ήδη μερικές έχουν εκτραπεί ακολουθώντας τον Σατανά». Επειδή εκείνος, ακόμη κι αν δεν φροντίζει τους ξένους, τουλάχιστον δεν παραμελεί τους κοντινούς του. Τη συνθήκη εννοεί. «Εάν κάποιος πιστός ή πιστή έχει χήρες, ας τις συντηρεί, και ας μην επιβαρύνεται η Εκκλησία, ώστε να μπορέσει να συντηρήσει τις πραγματικές χήρες. Οι πρεσβύτεροι που προϊστανται καλώς, ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στο κήρυγμα του λόγου και στη διδασκαλία. Διότι η Γραφή λέει: Βόδι που αλωνίζει δεν θα το φιμώσεις. Και: Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του. Εναντίον πρεσβυτέρου μην αποδέχεσαι κατηγορία, παρά μόνο εάν στηρίζεται σε δύο ή τρεις μάρτυρες».

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ν. ΤΙΤΛΟΣ Α'. — Περί της νεότητας και της νέας ηλικίας. «Με ποιον τρόπο θα διατηρήσει καθαρή ο νέος την οδό του; Με το να φυλάττει τους λόγους σου.» «Ο νέος που συναναστρέφεται με οσίους, έχει και την οδό του ευθεία.» «Προτιμότερος είναι ένας νέος φτωχός και σοφός, παρά ένας βασιλιάς ηλικιωμένος και άφρων·» «Ευφραίνου, νέε, στις ημέρες της νεότητάς σου, και ας αγάλλεται η καρδιά σου· και περπάτα στις οδούς της καρδιάς σου άμεμπτος.» «Μίλησε, νέε, εάν υπάρχει ανάγκη· και αυτό με φειδώ, εάν δεν ερωτηθείς.» «Θέλω οι νεότερες να παντρεύονται, να τεκνογονούν, να κυβερνούν το σπίτι τους, και να μη δίνουν καμία αφορμή στον αντίπαλο για κατάκριση. Διότι ήδη μερικές έχουν εκτραπεί οπίσω από τον Σατανά.» Αποτελεί εκ φύσεως ελάττωμα των νέων, λόγω της ελαφρότητας της σκέψης τους, να νομίζουν ότι έχουν ήδη αποκτήσει εκείνα που ελπίζουν. Διότι, όταν κάποτε βρουν ηρεμία ή κατά τη νυχτερινή ησυχία, πλάθουν στον εαυτό τους ανυπόστατες φαντασιώσεις, παρασυρόμενοι στα πάντα από την ευκολία της διάνοιάς τους. Φαντάζονται περίβλεπτο βίο, λαμπρούς γάμους, καλά παιδιά, βαθιά γηρατειά και τιμές από όλους. Έπειτα, μη μπορώντας να σταθεροποιήσουν πουθενά τους λογισμούς τους, φουσκώνουν από υπεροψία και από την ανοησία τους νομίζουν ότι απολαμβάνουν τα όσα ελπίζουν, σαν να είναι ήδη παρόντα και να βρίσκονται μπροστά στα πόδια τους.

Στον αδελφό και αρχιεπίσκοπο Ιωσήφ. Για μένα το να στέλνω επιστολές στην αγιωσύνη σου είναι πάντοτε επιθυμητό, και μάλιστα τόσο περισσότερο, όσο πιο μακρινό είναι το διάστημα του περιορισμού· διότι με φέρνει κοντά στο τίμιο πρόσωπό σου και μου προξενεί ανακούφιση μέσω της επικοινωνίας, όπως και τώρα, που βρίσκομαι σε λύπη εξαιτίας της προδοσίας της αλήθειας από μερικούς ηγουμένους. Διότι πρέπει να γνωρίζει η οσιότητά σου ότι η παλαιά ομάδα, εννοώ δηλαδή τον Ιωσήφ τον μοιχοζεύκτη, τον Φωτεινουδίτη, τον Ηρακλειώτη, τον Μηδικιώτη, τον Μυλιανό, τον Υπολυχνιώτη, τον Γουλαιάτη (αλλά, αλίμονο για την αμαρτία μου, διότι και ο Φλουβουτηνός, έχοντας παρασυρθεί από άφρονα απλότητα), αφού αντιστάθηκαν για λίγο όλοι μαζί, παρακινούμενοι τάχα για λόγους οικονομίας από τον Ιωσήφ, ο οποίος συνηθίζει να μηχανεύεται τέτοια, εκτράπηκαν ακολουθώντας τον σατανά, έχοντας κοινωνήσει μία και δύο φορές με τους ασεβείς· γι' αυτό τον λόγο και απολύθηκαν με ευνοϊκή μεταχείριση, και παρασύρουν με τη δική τους πτώση τους αστήρικτους. Αλλά, όπως φαίνεται, και ο επίσκοπος Νικαίας βρίσκεται σε πτώση μεταξύ των επισκόπων· διότι ανακαλούν αυτούς που βρίσκονται στην εξορία για να πράξουν τα ίδια και, εάν δεν προφθάσει το χέρι του Θεού να μας στηρίξει, θα χαθούμε και εμείς που απομείναμε. Τι συμβαίνει λοιπόν; Ότι και πάλι, όπως φαίνεται, το δράμα περιέρχεται σε εμάς τους ταπεινούς μαζί με λίγους άλλους.