Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 5:17

Ερώτηση ΡΟ΄. Αν πρέπει να προσέχουμε εξίσου εκείνον που κατορθώνει περισσότερα και εκείνον που κατορθώνει λιγότερα. Απόκριση. Αυτό που όρισε ο Κύριος σχετικά με την άφεση των αμαρτιών, λέγοντας: «Αφέθηκαν οι πολλές αμαρτίες της, διότι αγάπησε πολύ· σε όποιον δε αφήνεται λίγο, αγαπά λίγο»· και αυτό που διέταξε ο Απόστολος για τους πρεσβυτέρους, λέγοντας: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλά ας αξιώνονται διπλής τιμής, μάλιστα δε εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία», αυτό θεωρώ πως είναι ακόλουθο να τηρείται σε όλους τους παρόμοιους.

«Όλοι οι λόγοι», λέει, «είναι κοπιαστικοί, και ο άνθρωπος δεν θα μπορέσει να τους εκφράσει». Και όμως, εκ πρώτης όψεως, τίποτε δεν θεωρείται ευκολότερο από την ομιλία. Διότι ποιος κόπος υπάρχει για εκείνον που λέει ό,τι επιθυμεί; Η γλώσσα είναι υγρή και ευέλικτη και προσαρμόζεται ακούραστα σε όποιο είδος λέξεων θελήσει· ανεμπόδιστη είναι η εισπνοή του αέρα, με τη χρήση του οποίου παράγει τους φθόγγους· ανώδυνη είναι η υπηρεσία των παρειών, όπως και η συνεργασία των χειλέων για την εκφώνηση των λεγομένων. Ποιον κόπο, λοιπόν, διακρίνει στον λόγο, εφόσον ο σωματικός μόχθος δεν προκαλεί κόπο στην ομιλία; Διότι δεν εκφέρουμε τον λόγο σκάβοντας τη γη, ή κυλώντας πέτρες, ή μεταφέροντας βάρη στους ώμους, ή εκτελώντας κάποια άλλη από τις κοπιαστικές εργασίες, αλλά το νόημα που σχηματίστηκε μέσα μας, όταν αποκαλυφθεί μέσω της φωνής, γίνεται λόγος. Αλλά, επειδή αυτού του είδους ο λόγος δεν εμπεριέχει κόπο, θα πρέπει να κατανοήσουμε ποιοι είναι οι κοπιαστικοί λόγοι, τους οποίους δεν θα μπορέσει ο άνθρωπος να εκφράσει. «Οι πρεσβύτεροι», λέει, «ας αξιώνονται διπλής τιμής, ιδίως εκείνοι που κοπιάζουν στο έργο του λόγου». Πρεσβύτερος δε, κατά την κοινή συνήθεια, ονομάζεται εκείνος που έχει παρέλθει την άτακτη ηλικία της νεότητας και έχει φτάσει στο στάδιο του γήρατος, ώστε, εάν κάποιος είναι ασταθής στον λογισμό και διάγει τον βίο του εν αταξία, ένας τέτοιος δεν είναι ακόμη πρεσβύτερος, έστω και αν τυγχάνει να εμφανίζεται με λευκά μαλλιά, αλλά παραμένει ακόμη άνδρας.

Διότι οι πειρασμοί δοκιμάζουν τις δυνάμεις των ανθρώπων. Γι' αυτό ο Κύριος έλεγε: Προσεύχεστε να μην εισέλθετε σε πειρασμό. Αλλά βέβαια και ο Πέτρος σε τέτοιο βαθμό ταράχτηκε και κλονίστηκε από τον πειρασμό της άρνησης, ώστε να λέει για τον Κύριο: Δεν γνωρίζω αυτόν τον άνθρωπο. Είναι χαρακτηριστικό του μεθυσμένου το να μην αναγνωρίζει ούτε καν τον οποιονδήποτε γνώριμό του. Τότε και όλη η σοφία του καταποντίστηκε. «Και έκραξαν προς τον Κύριο». Επομένως, όπως ακριβώς οι ναύτες που έχουν καταληφθεί από τρικυμία σώζονται μέσω της επίκλησης προς τον Θεό, η οποία είναι ανώτερη από κάθε τέχνη και επινόηση, έτσι πρέπει και εκείνοι που πειράζονται να μη θαρρούν στη δική τους δύναμη, αλλά να στηρίζονται μόνο στην εμπιστοσύνη προς τον Θεό. «Και ευφράνθηκαν, επειδή ησύχασαν». Επειδή, όπως είπαμε, υποδήλωσε το ευαγγελικό κήρυγμα, αναγκαστικά υποδήλωσε αινιγματικά την Εκκλησία και όχι τον λαό, για να μη νομίσεις ότι αναφέρεται στη Συναγωγή, αλλά μνημόνευσε τους λαούς των εθνών. Ανάμεσα σε αυτούς υπάρχει και καθέδρα πρεσβυτέρων, οι οποίοι δοξάζουν τον Θεό με τις διδασκαλικές γλώσσες τους. Για αυτούς ο Παύλος έλεγε: Οι πρεσβύτεροι ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων όσοι κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία. «Έθεσε ποταμούς σε έρημο». Εδώ υποδήλωσε αινιγματικά τη σοφία των Ελλήνων.

Σε άλλον δίνονται διάφορα είδη γλωσσών και σε άλλον ερμηνεία γλωσσών. Διότι ο ένας γνώριζε μεν τι έλεγε ο ίδιος, αλλά δεν μπορούσε να το ερμηνεύσει σε άλλον· ενώ ο άλλος κατείχε και τα δύο αυτά, ή το ένα από τα δύο. Θεωρούνταν δε ότι αυτό το χάρισμα ήταν μεγάλο, επειδή αυτό έλαβαν πρώτοι οι απόστολοι και στους Κορινθίους οι περισσότεροι αυτό είχαν αποκτήσει· αντίθετα, ο λόγος της διδασκαλίας δεν αντιμετωπιζόταν έτσι. Γι' αυτό εκείνο μεν το τοποθετεί πρώτο, και ύστερα αυτό. Διότι και αυτό υπάρχει για χάρη εκείνου, καθώς και όλα τα άλλα, και οι προφητείες και οι ενέργειες των δυνάμεων και τα είδη των γλωσσών και η ερμηνεία των γλωσσών. Επειδή τίποτα δεν είναι ίσο με αυτό· γι' αυτό και έλεγε: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλώς ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία».

Τρίτον, τους διδασκάλους. Διότι αυτός μεν που προφητεύει, τα λέει όλα εκ του Πνεύματος· αυτός δε που διδάσκει, υπάρχουν περιπτώσεις όπου ομιλεί και από τη δική του διάνοια. Γι' αυτό και έλεγε: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλώς ας αξιώνονται διπλής τιμής, μάλιστα δε εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία». Εκείνος όμως που ομιλεί τα πάντα μέσω του Πνεύματος, δεν κοπιάζει· γι' αυτό ακριβώς τον έχει τοποθετήσει μετά τον προφήτη· επειδή το πρώτο είναι εξ ολοκλήρου χάρισμα, ενώ το δεύτερο είναι και ανθρώπινος κόπος. Διότι και από τον εαυτό του λέει πολλά, τα οποία όμως συμφωνούν με τις θείες Γραφές. Έπειτα τις δυνάμεις, έπειτα τα χαρίσματα ιαμάτων. Βλέπεις πώς πάλι διαχωρίζει τα ιάματα από τις δυνάμεις, πράγμα που έκανε και προηγουμένως; Διότι η δύναμη είναι κάτι ανώτερο από την ίαση. Επειδή εκείνος που έχει δύναμη, και τιμωρεί και θεραπεύει· ενώ εκείνος που έχει χάρισμα ιαμάτων, μόνο θεραπεύει. Και πρόσεξε πώς έχει χρησιμοποιήσει άριστη τάξη, τοποθετώντας την προφητεία πριν από τις δυνάμεις και τα ιάματα. Διότι πιο πάνω, όπου έλεγε ότι «Σε άλλον μεν δίνεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως», δεν τα έλεγε τοποθετώντας τα σε ιεραρχική τάξη, αλλά αδιάκριτα· εδώ όμως προτάσσει και υποτάσσει. Για ποιον λόγο λοιπόν προτάσσει την προφητεία; Επειδή και στην Παλαιά Διαθήκη το ζήτημα έχει αυτή την τάξη.

«Θέλω οι νεότερες», τι να κάνουν; Να ζουν με τρυφηλότητα; Ή να σπαταλούν τον καιρό τους; Τίποτα τέτοιο, αλλά, «να παντρεύονται, να τεκνοποιούν, να κυβερνούν τον οίκο τους». Διότι, για να μη νομίσεις ότι τις προτρέπει σε τρυφηλό βίο, πρόσθεσε: «Να μη δίνουν καμία αφορμή στον αντίπαλο για λοιδορία». Διότι έπρεπε μεν αυτές να είναι ανώτερες από τα βιοτικά ζητήματα· επειδή όμως αποδείχθηκαν κατώτερες, ας παραμείνουν σταθερές τουλάχιστον σε αυτά. «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλώς, ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στο κήρυγμα του λόγου και στη διδασκαλία». Διότι λέει η Γραφή: «Δεν θα βάλεις φίμωτρο στο βόδι που αλωνίζει»· και, «Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του».

Τι σημαίνει, λοιπόν, «διπλής τιμής»; Διπλής σε σχέση με τις χήρες, ή σε σχέση με τους διακόνους, ή απλώς εννοεί πολλή τιμή; Ας μην προσέξουμε, λοιπόν, μόνο τούτο, ότι δηλαδή τους αξίωσε διπλής τιμής, αλλά ότι πρόσθεσε: «Εκείνους που προΐστανται καλά». Και τι σημαίνει «που προΐστανται καλά»; Ας ακούσουμε τον Χριστό που λέει: «Ο ποιμένας ο καλός θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των προβάτων». Άρα αυτό σημαίνει το να προΐσταται κανείς καλά: να μη λυπάται τίποτα για χάρη της φροντίδας τους. Προπάντων, λέει, «εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία». Πού είναι τώρα αυτοί που λένε ότι δεν χρειάζεται ο λόγος ούτε η διδασκαλία; Εφόσον μάλιστα και στον Τιμόθεο απευθύνει τόσες προτροπές λέγοντας: «Αυτά να μελετάς, σε αυτά να αφιερώνεσαι»· και πάλι, «Να προσέχεις την ανάγνωση, την παράκληση· διότι κάνοντας αυτό, θα σώσεις και τον εαυτό σου και εκείνους που σε ακούν». Και αυτούς θέλει να τιμώνται περισσότερο από όλους τους άλλους· και παραθέτει την αιτία, λέγοντας ότι υπομένουν μεγάλο κόπο.

Εύλογα. Διότι, όταν ο ένας ούτε αγρυπνεί ούτε μεριμνά, αλλά απλώς παρευρίσκεται με άνεση και αμεριμνησία, ενώ ο άλλος κοπιάζει με φροντίδες και μελέτη, και μάλιστα όταν είναι άπειρος στη θύραθεν παιδεία, πώς δεν πρέπει να απολαμβάνει τη μέγιστη τιμή, και πριν από όλους τους άλλους, εφόσον υποβάλλει τον εαυτό του σε τόσους κόπους; Διότι είναι υπόλογος απέναντι σε αμέτρητες γλώσσες: ο τάδε τον κατέκρινε, άλλος τον επαίνεσε, άλλος τον χλεύασε, άλλος διέβαλε τη μνήμη και τη δομή του λόγου του· και του χρειάζεται πολλή δύναμη για να τα υποφέρει αυτά. Διότι αυτό είναι πολύ σπουδαίο, σπουδαίο για την οικοδομή της Εκκλησίας, και συμβάλλει τα μέγιστα το να είναι διδακτικοί οι προεστώτες. Και εάν αυτό λείπει, πολλά από τα έργα των Εκκλησιών χάνονται. Γι' αυτόν τον λόγο, μαζί με τα άλλα, μαζί με το να είναι κανείς φιλόξενος και επιεικής, μαζί με το ανεπίληπτος, απαριθμεί και αυτό λέγοντας: «διδακτικός». Αλλιώς, για ποιον λόγο ονομάζεται διδάσκαλος; Ναι, λέει κάποιος, για να διδάσκει με τον βίο του τη φιλοσοφία. Ώστε αυτά είναι περιττά, και δεν είναι αναγκαία η διδασκαλία μέσω του λόγου για την πνευματική προκοπή; Και πώς λέει ο Παύλος: «Μάλιστα εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία»; Διότι, όταν γίνεται λόγος για τα δόγματα, ποια ισχύ έχει εκεί ο ενάρετος βίος; Και για ποιον λόγο μιλάει; Όχι για τον κομπώδη, ούτε για εκείνον που διαθέτει την εξωτερική κοσμική κομψότητα, αλλά για εκείνον που έχει αποκτήσει πολλή δύναμη από το Πνεύμα, εκείνον που είναι γεμάτος σύνεση και φρόνηση. Επομένως, δεν χρειάζεται ρητορική κατασκευή και περίτεχνη έκφραση, αλλά βαθιά νοήματα, ούτε φραστική σύνθεση, αλλά ορθό νου.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΒʹ. «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γυναίκα; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». αʹ. Έχει βεβαίως κάποιον κόπο το να κηρύττει κανείς· και αυτό το δήλωνε ο Παύλος, λέγοντας: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλώς, ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στο κήρυγμα του λόγου και στη διδασκαλία». Αλλά εσείς είστε κύριοι να κάνετε αυτόν τον κόπο και ελαφρύ και βαρύ. Διότι, εάν μεν απορρίπτετε τα όσα λέγονται, ή εάν δεν τα απορρίπτετε, αλλά δεν τα εφαρμόζετε στα έργα σας, ο κόπος θα είναι βαρύς για εμάς, επειδή κοπιάζουμε άσκοπα και μάταια· εάν όμως προσέχετε, και παρέχετε την απόδειξη μέσω των έργων σας, δεν θα αισθανθούμε καν τους ιδρώτες μας· διότι ο καρπός που γεννιέται από τους κόπους δεν θα αφήσει να φανεί η σφοδρότητα του κόπου. Ώστε, εάν θέλετε να διεγείρετε την προθυμία μας, και όχι να τη σβήσετε ή να την κάνετε πιο αδύναμη, δείξτε μας, παρακαλώ, τον καρπό, ώστε βλέποντας εμείς τα σπαρτά να φουντώνουν, και τρεφόμενοι με τις ελπίδες της αφθονίας, και αναλογιζόμενοι τον πλούτο μας, να μην αδρανήσουμε καθώς εμπορευόμαστε αυτήν την καλή πραγματεία. Διότι δεν είναι μικρό το ζήτημα που προβάλλει ενώπιόν μας και σήμερα. Επειδή, όταν η μητέρα του Ιησού είπε ότι «δεν έχουν κρασί», ο Χριστός λέει: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γυναίκα; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου»· και αφού είπε αυτό, έπραξε εκείνο που του υπέδειξε η μητέρα του. Αυτό όμως δεν υπολείπεται του προηγουμένου ως θέμα προς διερεύνηση. Αφού, λοιπόν, παρακαλέσουμε αυτόν τον ίδιο που πραγματοποίησε το θαύμα, ας προχωρήσουμε κατ' αυτόν τον τρόπο στη λύση.

Την προφητεία. Διότι, όπως ακριβώς έργο του χαλκουργού είναι να κατασκευάσει το σκέπαρνι, του οικοδόμου να χτίσει την οικία, και του ναυπηγού να κατασκευάσει το πλοίο, έτσι και του προφήτη είναι να συνθέσει την προφητεία. Ότι βεβαίως και αυτό αποτελεί έργο, άκουσε τον Χριστό που λέει σχετικά με τους αποστόλους: «Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του». Και ο Παύλος: «Προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία». Εάν όμως δεν ήταν έργο, πώς θα εμπεριείχε κόπο; Διότι τι είναι πιο τίμιο από αυτό το έργο; Και τι χρησιμότερο; Είναι ανώτερο από όλες τις τέχνες. Ποιο είναι, λοιπόν, το έργο για το οποίο κάνει λόγο στον βασιλέα;

Αλλά αυτά, λέγει κάποιος, διατάσσονται στους ιερείς· διότι και ο λόγος μας τώρα αναφέρεται στους ιερείς. Το ότι όμως απευθύνονται και στους ποιμαινομένους, άκουσε τι συμβουλεύει πάλι σε άλλους, σε άλλη επιστολή του: «Ο λόγος του Χριστού ας ενοικεί μέσα σας πλούσια με κάθε σοφία». Και πάλι: «Ο λόγος σας να είναι πάντοτε γεμάτος χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να απαντάτε στον καθένα ξεχωριστά». Και το να είναι έτοιμοι προς απολογία έχει λεχθεί προς όλους, ενώ γράφοντας στους Θεσσαλονικείς λέει: «Να οικοδομείτε, λέγει, ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και κάνετε». Όταν όμως ομιλεί για τους ιερείς λέει: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλώς ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία». Διότι αυτός είναι ο τελειότερος όρος της διδασκαλίας, όταν δηλαδή, και με όσα πράττουν και με όσα λέγουν, καθοδηγούν τους μαθητευομένους προς τον μακάριο βίο που όρισε ο Χριστός· διότι δεν αρκεί η πράξη από μόνη της για τη διδασκαλία. Και ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου, αλλά του ίδιου του Σωτήρος: «Εκείνος που θα τα εφαρμόσει, λέγει, και θα τα διδάξει, αυτός θα ονομαστεί μέγας». Εάν λοιπόν η πράξη αποτελούσε από μόνη της διδασκαλία, η δεύτερη λέξη θα είχε τεθεί περιττώς· διότι θα αρκούσε να πει μόνο: «όποιος τα εφαρμόσει».

«Θέλω, λοιπόν, οι νεότερες να παντρεύονται, να τεκνοποιούν, να κυβερνούν το σπίτι τους και να μη δίνουν καμία αφορμή στον αντίπαλο για κατάκριση. Διότι ήδη μερικές έχουν εκτραπεί ακολουθώντας τον Σατανά». Επειδή εκείνος, ακόμη κι αν δεν φροντίζει τους ξένους, τουλάχιστον δεν παραμελεί τους κοντινούς του. Τη συνθήκη εννοεί. «Εάν κάποιος πιστός ή πιστή έχει χήρες, ας τις συντηρεί, και ας μην επιβαρύνεται η Εκκλησία, ώστε να μπορέσει να συντηρήσει τις πραγματικές χήρες. Οι πρεσβύτεροι που προϊστανται καλώς, ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στο κήρυγμα του λόγου και στη διδασκαλία. Διότι η Γραφή λέει: Βόδι που αλωνίζει δεν θα το φιμώσεις. Και: Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του. Εναντίον πρεσβυτέρου μην αποδέχεσαι κατηγορία, παρά μόνο εάν στηρίζεται σε δύο ή τρεις μάρτυρες».

Θέλεις άλλον θάνατο βαρύτερο από αυτόν; Άκουσες ότι από την περίεργη και εμπαθή θέαση προέρχεται η επιθυμία· από την επιθυμία η αμαρτία· από την αμαρτία ο θάνατος της ψυχής· από τον θάνατο της ψυχής ο χωρισμός από τον Θεό· ο χωρισμός από τον Θεό είναι καταδίκη μαζί με τους δαίμονες· η καταδίκη μαζί με τους δαίμονες είναι η αιώνια κόλαση· και η αιώνια κόλαση είναι «πυρ άσβεστο», «σκώληκας ακοίμητος», «σκότος εξώτερο», «βρυγμός οδόντων» και τάρταρος «και κλαυθμός απαράκλητος», όπως μαρτυρεί η Γραφή. Και κανείς ας μην απιστεί ούτε ας τα θεωρεί αυτά μύθους, και κανείς ας μην δυσανασχετεί όταν εμείς τα λέμε αυτά για τη δική σας σωτηρία και ωφέλεια· διότι υπομένουμε αυτόν τον κόπο, όχι βέβαια για να σας επιβαρύνουμε, αλλά μάλλον για να σας ωφελήσουμε, και εσείς αντί για προθυμία μας οδηγείτε στη ραθυμία, και αντί για ευχαριστία στην αχαριστία, και αντί για τιμή στην ατιμία. «Εκείνοι που κοπιάζουν», λέει ο απόστολος, «στον λόγο και στη διδασκαλία, ας αξιώνονται διπλής τιμής». Εγώ, όμως, δεν τα λέω αυτά απαιτώντας τιμή από εσάς· διότι ως τιμή και φιλοτιμία και ωφέλεια λογαριάζω τη δική σας σωτηρία, τη δική σας προκοπή, την επιστροφή του καθενός, τη μετάνοια του καθενός, τη διόρθωση του καθενός και την αποχή από κάθε κακό. Αυτό για εμένα είναι τιμή και χαρά και ανεξάντλητο κέρδος, το να βλέπω και να ακούω για εσάς ότι, μικροί και μεγάλοι, αναζητάτε την οδό της σωτηρίας και αγωνίζεστε να σωθείτε.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ 90ή: ΟΤΙ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΟΙΓΟΥΜΕ ΤΗ ΘΥΡΑ ΣΤΟΝ ΔΙΑΒΟΛΟ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΩΝ ΠΟΝΗΡΩΝ ΕΝΘΥΜΗΣΕΩΝ. Αδελφοί και πατέρες, δεν σας απευθύνω αυτά τα σύντομα και ταπεινά λόγια χωρίς κόπο· αλλά επειδή έργο του προεστώτος είναι να κοπιάζει «στον λόγο και στη διδασκαλία», σύμφωνα με τη φωνή του Αποστόλου, αναλαμβάνω έναν μικρό κόπο που είναι αναγκαίος για το κοινό συμφέρον, και αυτό το κάνω με χαρά· όπως ακριβώς και ο ποιμένας κοπιάζει βέβαια ποιμαίνοντας το ποίμνιο, αλλά χαίρεται εξαιτίας της ελπίδας της αμοιβής, ή μάλλον για την ευαρέσκεια του Αρχιποίμενος. Και ο λόγος δεν είναι χωρίς όφελος, έστω κι αν μερικοί ίσως νομίζουν ότι δεν ωφελούνται καθόλου από την ομιλία. Πώς άλλωστε δεν θα ωφεληθεί και ο πρόθυμος ακούγοντας ότι θα στεφανωθεί για την προθυμία του προς την αρετή, και ο αμελής ότι θα καταισχυνθεί επειδή αμελεί το καλό; Αλλά, σας παρακαλώ, και οι πρόθυμοι ας γίνουμε ακόμη πιο πρόθυμοι, και οι αμελείς ας εγερθούμε, διότι ο καιρός είναι ευπρόσδεκτος, διότι ο καιρός είναι σωτήριος, και αν τον χάσουμε, ποτέ δεν πρόκειται να τον ξαναβρούμε. Ας μην περνάει λοιπόν ούτε μία και μόνη ημέρα με ραθυμία και αμέλεια· απεναντίας, ας θησαυρίζουμε σε αυτήν θησαυρό αιώνιο· «δεήσεις, προσευχές, παρακλήσεις, ευχαριστίες», δάκρυα, κατάνυξη, φωτισμούς, αγαθές θεωρίες. Και ας μην κρίνουμε την κατάσταση των πλησίον μας με βάση τη δική μας, αλλά ας έχουμε την πεποίθηση ότι ο καθένας κατεργάζεται τη δική του σωτηρία στα κρυφά, έστω κι αν εξωτερικά φαίνεται διαφορετικά.

Κατήχηση ΡΚΒ΄. Περί του να δουλεύουμε τον Κύριο με επιμονή και θάρρος και να διανύουμε δυναμικά τον δρόμο της άσκησής μας. Αδελφοί και πατέρες, είναι καλή η ενασχόληση αυτή, διότι από την αγρυπνία περάσαμε στην ακρόαση του λόγου, προχωρώντας «από δύναμη σε δύναμη». Διότι, έστω κι αν δεν ρέει σε εμάς ο λόγος με επάρκεια για να διδάσκουμε, εντούτοις, επειδή αυτό που γίνεται αποτελεί μίμηση των αγίων πατέρων, δεν είναι ανώφελο, αλλά πάρα πολύ ωφέλιμο. Επειδή και οι πατέρες μας κοπίαζαν στον λόγο και στη διδασκαλία, μιμούμενοι τον μακάριο Απόστολο, ο οποίος λέει στις Πράξεις: «Για τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα από εσάς». Καθώς και σε άλλο σημείο λέει: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλά, ας θεωρούνται άξιοι διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία· διότι λέει η Γραφή: "Δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει" και "Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του"». Βλέπετε πόσο αναγκαία είναι η διδασκαλία; Διότι, όπως τα φυτά έχουν ανάγκη από τη ροή του νερού για να καρποφορήσουν, έτσι και οι μαθητευόμενοι έχουν ανάγκη από την καθοδήγηση του δασκάλου για την εργασία των αγαθών· και όπως εκείνα όταν δεν ποτίζονται ξηραίνονται, έτσι και αυτοί όταν δεν διδάσκονται καθίστανται άχρηστοι. Γι' αυτό κι εγώ ο ταπεινός δείχνω προθυμία να παρακαλώ, να νουθετώ, κάποιες φορές να ελέγχω και να επιτιμώ, μήπως με κάποιον τρόπο μπορέσω μαζί με εμένα να διασώσω και εσάς.

Είχε τη συνήθεια κάθε νύχτα, πριν κοιμηθεί, να απαγγέλλει από στήθους κάτι από τις Γραφές· και έτσι κοιμόταν μέχρι την ώρα που χτυπούσε το σήμαντρο για τη νυχτερινή σύναξη. Όταν όμως εισήλθε ένας αδελφός σε αυτόν και είδε τα χέρια του ματωμένα από τις ψάθες που έπλεκε, του λέει: «Αδελφέ, γιατί κοπιάζεις τόσο δουλεύοντας, ενώ πάσχεις από τέτοια ασθένεια; Μήπως αν δεν εργάζεσαι θα θεωρηθείς ένοχος αργίας ενώπιον του Θεού; Διότι ο Κύριος γνωρίζει ότι υποφέρεις. Και κανένας ποτέ, έχοντας τέτοια ασθένεια, δεν καταπιάστηκε με δουλειά, και μάλιστα όταν κανείς δεν σε αναγκάζει να εργαστείς· άλλους τρέφουμε, φτωχούς και ξένους, για χάρη του Θεού· και εσένα, τον δικό μας άνθρωπο και τόσο σπουδαίο, δεν οφείλουμε να σε υπηρετούμε ολόψυχα με υπομονή και με πολλή χαρά;» Εκείνος του αποκρίθηκε λέγοντας: «Μου είναι αδύνατο να μην εργάζομαι, κυρίως επειδή ο Κύριος έχει πει μέσω του αποστόλου ότι αυτός που δεν εργάζεται δεν πρέπει ούτε να τρώει». Ο αδελφός όμως του απάντησε πάλι: «Δεν έχει λεχθεί αυτό από τον απόστολο για τούτη τη φθαρτή τροφή, αλλά για την πνευματική εργασία. Διότι ο ίδιος απόστολος σε άλλο κεφάλαιο λέει: Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλά, ας κρίνονται άξιοι διπλής τιμής, όχι για το αξίωμα, αλλά επειδή κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία. Ομοίως και σε άλλο σημείο λέει: Δεν θα φιμώσεις βόδι που αλωνίζει· και, ο εργάτης είναι άξιος του μισθού του». Και πρόσθεσε: «Μήπως ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια; Διότι εξάπαντος για εμάς το λέει. Και ο Κύριος στα Ευαγγέλια λέει: