Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 5:2

Ερώτηση ΠΒ΄. Επειδή είναι γεγραμμένο, «Τις πρεσβύτερες ως μητέρες», εάν συμβεί να αμαρτήσει η πρεσβύτερη το ίδιο με τη νεότερη, υπόκειται άραγε στο ίδιο επιτίμιο; Απόκριση. Ο μεν Απόστολος δίδαξε να τιμούμε τις πρεσβύτερες ως μητέρες, θεωρώντας ότι δεν πράττουν τίποτα άξιο επιτιμήσεως. Εάν όμως συμβεί ποτέ η πρεσβύτερη να υποπέσει στο ίδιο αμάρτημα με τη νεότερη, πρέπει πρώτα να εξετάζονται τα φυσικά, για να το πω έτσι, ελαττώματα της κάθε ηλικίας· και με αυτόν τον τρόπο να ορίζεται το αρμόζον μέτρο του επιτιμίου για την κάθε ηλικία. Για παράδειγμα, η οκνηρία είναι σχεδόν φυσικό επακόλουθο του γήρατος, όχι όμως και της νεότητας· όπως ακριβώς ο μετεωρισμός, η ταραχή, η θρασύτητα και όσα παρόμοια ταιριάζουν στη νεότητα, αλλά όχι στο γήρας, και φαίνεται πως ενισχύονται από τη φυσική θερμότητα της νεότητας. Επομένως, το ίδιο αμάρτημα, η οκνηρία για παράδειγμα, καθίσταται άξιο βαρύτερων κατηγοριών για τη νεότερη, αφού η ηλικία της δεν της παρέχει καμία απολύτως δικαιολογία. Αντιστοίχως, το ίδιο αμάρτημα, είτε πρόκειται για τον μετεωρισμό, είτε για το θράσος, είτε για την ταραχή, καθιστά την πρεσβύτερη άξια μεγαλύτερης κατακρίσεως, εφόσον εκείνη βοηθείται από την ίδια της την ηλικία προς την πραότητα και την ηρεμία.

Κεφάλαιο Α΄. Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Εάν κάποιος επιθυμεί την επισκοπή, καλό έργο επιθυμεί. Πρέπει όμως ο επίσκοπος να είναι ανεπίληπτος, και τα εξής. Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Πρεσβύτερο να μην επιπλήξεις, αλλά να τον προτρέπεις σαν πατέρα, τους νεοτέρους σαν αδελφούς, τις πρεσβύτερες σαν μητέρες, τις νεότερες σαν αδελφές, με κάθε αγνότητα. Β΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ. Τις δε νεανικές επιθυμίες να τις αποφεύγεις, και να επιδιώκεις τη δικαιοσύνη, την πίστη, την αγάπη, την ειρήνη μαζί με εκείνους που επικαλούνται τον Κύριο με καθαρή καρδιά. Τις δε ανόητες και αμαθείς συζητήσεις να τις απορρίπτεις, γνωρίζοντας ότι γεννούν φιλονικίες. Ο δε δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους, και τα εξής.

Μτ 19, 29 Ο Λουκάς, εξάλλου, πρόσθεσε και για τη γυναίκα· αυτό δε γίνεται σύμφωνα με τον Παύλο, ο οποίος παραγγέλλει να τιμούμε «τις μεγαλύτερες ως μητέρες, και τις νεότερες ως αδελφές με κάθε αγνότητα»· όπως λοιπόν δίνει ως αδελφούς αυτούς που δεν είναι αδελφοί και ως γονείς αυτούς που δεν είναι γονείς και ως τέκνα αυτά που δεν είναι τέκνα, έτσι και ως γυναίκα αυτήν που δεν είναι γυναίκα, εκπληρώνοντας δηλαδή τις σχέσεις οικειότητας με άλλον τρόπο, πνευματικό και όχι σωματικό. Το να εγκαταλείπει κανείς τους κατά σάρκα συγγενείς του είναι αγαθό για χάρη της πνευματικής ζωής· διότι τότε εννοεί ότι πρέπει να χωρίζεται από τους γονείς και από τη γυναίκα του, όταν τον ελκύουν προς την ασέβεια· διότι, όπως ακριβώς πρέπει κανείς να καταφρονεί την ψυχή και το σώμα του χάριν της θεοσέβειας, έτσι πρέπει να προτιμά αυτήν την θεοσέβεια πάνω από όλα.

Εάν όμως κάποιος αναρωτηθεί, γιατί άραγε γράφει μόνο στον Τίτο και τον Τιμόθεο, παρόλο που και ο Σίλας ήταν μεταξύ των διακεκριμένων, και ο Λουκάς ομοίως· διότι λέει ο ίδιος γράφοντας: «Και ο Λουκάς είναι μόνος του μαζί μου»· και ο Κλήμης επίσης τύγχανε να είναι ένας από αυτούς που τον συνόδευαν· διότι λέει και για αυτόν: «Μαζί με τον Κλήμεντα και τους υπόλοιπους συνεργάτες μου»· για ποιον λόγο, λοιπόν, γράφει μόνο στον Τίτο και τον Τιμόθεο; Διότι σε αυτούς είχε ήδη εμπιστευθεί Εκκλησίες, ενώ εκείνους τους περιέφερε ακόμη μαζί του· αυτούς, αντίθετα, τους είχε εγκαταστήσει σε συγκεκριμένους τόπους. Τόσο μεγάλη ήταν η υπεροχή της αρετής του, ώστε καθόλου δεν στάθηκε εμπόδιο η νεότητα. Γι' αυτό γράφοντας λέει: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». [και πάλι λέει: «Τις νεότερες ως αδελφές».] Διότι, όταν υπάρχει αρετή, όλα τα υπόλοιπα είναι περιττά, και τίποτα δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο. Εξάλλου, και όταν ομιλεί περί επισκόπων, και αφού αναφέρει πολλά για αυτούς, πουθενά δεν θέτει ακριβείς προϋποθέσεις για την ηλικία. Και εάν γράφοντας αναφέρει, «να έχει τέκνα σε υποταγή» και «άνδρας μίας γυναίκας», δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι είναι αναγκαίο να έχει κανείς και τέκνα και γυναίκα, αλλά, εάν τυχόν συμβεί ποτέ να προέρχονται από τους κοσμικούς, να είναι τέτοιοι που να γνωρίζουν πώς να προΐστανται και της οικίας τους και των παιδιών τους και όλων των άλλων. Διότι εάν ήταν κοσμικός, και δεν αποδείχθηκε ικανός ούτε σε αυτά, πώς θα μπορούσε να του εμπιστευθεί κανείς τη φροντίδα της Εκκλησίας;

Τις πρεσβύτερες σαν μητέρες, τους νεότερους σαν αδελφούς, τις νεότερες σαν αδελφές, με κάθε αγνότητα. Η ίδια η φύση του πράγματος έχει κάτι το βαρύ, εννοώ το να δέχεται κανείς έλεγχο, και μάλιστα όταν αυτό απευθύνεται σε γέροντα· εάν δε προέρχεται και από νέο, η προπέτεια γίνεται τριπλή. Καταπραΰνει, λοιπόν, αυτή την κατάσταση με τον τρόπο και την πραότητα. Διότι είναι δυνατόν να ελέγχει κανείς χωρίς να γίνεται επαχθής, εάν κάποιος θέλει να το εφαρμόζει αυτό· διότι απαιτεί μεν πολλή σύνεση, είναι όμως εφικτό. Τους νεότερους, λέει, σαν αδελφούς.

Γιατί λοιπόν και εδώ έδωσε αυτή την προτροπή; Υπαινισσόμενος και πάλι το θράσος που προέρχεται από το νεαρό της ηλικίας. Πρέπει λοιπόν και σε αυτή την περίπτωση να καταπραΰνεται η κατάσταση με την επιείκεια. «Τις νεότερες», λέει, «να τις αντιμετωπίζεις ως αδελφές»· και πρόσθεσε: «με κάθε αγνότητα». Μη μου αναφέρεις, λέει, μόνο την αμαρτία της σαρκικής μίξης, αλλά να μη δώσεις, λέει, ούτε καν υποψία. Επειδή ακριβώς οι συναναστροφές με τις νεότερες γυναίκες δύσκολα αποφεύγουν την υποψία, ενώ από την άλλη πρέπει ο επίσκοπος να κάνει και αυτό, γι’ αυτόν τον λόγο προσθέτει το «με κάθε αγνότητα», φανερώνοντας ότι αρμόζει οι συναναστροφές μαζί τους να γίνονται με πάσα αγνότητα. Τι λες, πες μου; Στον Τιμόθεο δίνεις αυτές τις διαταγές; Ναι, λέει· διότι μέσω αυτού απευθύνομαι σε όλη την οικουμένη. Εάν λοιπόν στον Τιμόθεο δίνει αυτές τις εντολές, ας αναλογιστεί ο καθένας από τους άλλους πώς οφείλει να είναι, ώστε να μην παρέχει ούτε υποψία, ούτε ίχνος αφορμής σε όσους επιθυμούν να συκοφαντούν. «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες». Γιατί δεν κάνει κανένα λόγο για την παρθενία, ούτε λέει: «Να τιμάς τις παρθένους»; Διότι, κατά τη γνώμη μου, τότε ούτε καν υπήρχαν, ή ίσως είχαν ξεπέσει. «Διότι ήδη», λέει, «μερικές εξετράπησαν ακολουθώντας τον Σατανά».

Διότι πρέπει η σεμνότητά της να είναι φοβερή στα περίεργα βλέμματα, και ικανή να αποτρέπει την αδιάκριτη αναίδεια. Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, της αφαίρεσε τον καλλωπισμό με χρυσό, με περίτεχνες κομμώσεις και με πολυτελή ενδύματα, για να μην αστράφτει με τα κοσμήματα που φέρει, ούτε να τέρπει το βλέμμα αυτών που τη βλέπουν, και να προκαλεί σκάνδαλο. Γι' αυτό υπάρχουν οι νηστείες, η εγκράτεια, οι ασκήσεις και η ωχρή και σκυθρωπή όψη, και η παρθένος οφείλει να φέρει πιο απέριττη ενδυμασία, εξαιτίας του ευόλισθου της φύσεως. Γι' αυτό και ο Παύλος, γράφοντας στο γνήσιο τέκνο του, τον Τιμόθεο, περιφρουρεί την ευγενική του στάση απέναντι στις γυναίκες με την ασφάλεια της αγνείας, λέγοντας: «Τις νεότερες χήρες να τις τιμάς ως αδελφές με κάθε αγνεία». Εάν όμως τα θεία γράμματα αφαιρούν από τη γυναίκα τον στολισμό του σώματος, πόσο μάλλον αρμόζει στον άνδρα το παντελώς ακαλλώπιστο, και η ένδυση που περιορίζεται μόνο στην εξυπηρέτηση της ανάγκης, ώστε να αποτελεί σκέπασμα και όχι καλλώπισμα, ακριβώς όπως το ονόμασε ο Παύλος: «Εφόσον έχουμε διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. Σε πρεσβύτερο μην απευθύνεις αυστηρή επίπληξη, αλλά να τον προτρέπεις σαν πατέρα, τους νεότερους σαν αδελφούς, τις πρεσβύτερες σαν μητέρες, τις νεότερες σαν αδελφές με κάθε αγνότητα. Να τιμάς τις χήρες που είναι πραγματικά χήρες. «Εάν όμως κάποια χήρα έχει παιδιά ή εγγόνια, ας μαθαίνουν πρώτα», αναφέρεται γενικά σε κάθε ηλικιωμένο, «να δείχνουν ευσέβεια στον ίδιο τους τον οίκο και να ανταποδίδουν την ευγνωμοσύνη στους προγόνους τους. Διότι αυτό είναι αποδεκτό ενώπιον του Θεού. Η πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό και επιμένει στις δεήσεις και τις προσευχές νύχτα και μέρα· ενώ εκείνη που ζει με σπατάλες και απολαύσεις, αν και ζει, είναι νεκρή. Και αυτά να τα παραγγέλλεις, ώστε να είναι ακατηγόρητοι». Αντί του, να πράττουν το αγαθό. «Εάν δε κάποιος δεν προνοεί για τους δικούς του, και μάλιστα για τους οικείους του», εννοεί τους εξ αίματος συγγενείς, όπως λέει και ο Ησαΐας: Δεν θα παραβλέψεις τους οικείους της γενιάς σου. «έχει αρνηθεί την πίστη και είναι χειρότερος από άπιστο».