Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 5:22

Διότι έτσι θα αποφύγει και την υποψία της φιλαυτίας, και θα δώσει απόδειξη ότι δεν μισεί αυτόν που έχει αμαρτήσει, αλλά ότι αποστρέφεται την αμαρτία. Επειδή το να μη μεριμνά και να μην εργάζεται κανείς για τον εαυτό του, αποτελεί έπαινο μιας φιλόχριστης και φιλάδελφης διάθεσης. Με κάθε τρόπο, λοιπόν, πρέπει να θεραπεύουμε αυτόν που ασθενεί και να φροντίζουμε να επαναρθρώνουμε το εξαρθρωμένο, για να το πω έτσι, μέλος. Εάν όμως επιμένει σε οποιαδήποτε κακία, πρέπει να τον απομακρύνουμε ως ξένο, διότι έχει γραφτεί: «Κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα εκριζωθεί». Διότι, εάν είναι δύσκολο να αποσπαστούν από τις δικές τους συνήθειες και προτιμούν να είναι δούλοι στις ηδονές της σάρκας παρά στον Κύριο, και δεν αποδέχονται τη ζωή σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, δεν έχουμε κανένα κοινό λόγο μαζί τους. Εμείς, άλλωστε, ευρισκόμενοι ανάμεσα σε λαό απειθή και αντιλέγοντα, έχουμε διδαχθεί να ακούμε: «Σώζοντας σώζε την ψυχή σου», και «μη συμμετέχεις σε ξένες αμαρτίες». Και αν κάποιος δεν προσέρχεται με προθυμία στην ψαλμωδία, και αν δεν διαφαίνεται σε αυτόν η διάθεση εκείνου που είπε: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου! Πιο γλυκά και από το μέλι στο στόμα μου», και αν δεν θεωρεί την αργία ως μεγάλη ζημία, τότε είτε ας διορθωθεί είτε ας απομακρυνθεί, για να μην αλλοιώσει λίγο προζύμι όλο το φύραμα.

Κεφάλαιο Βʹ. Αʹ Προς Τιμόθεον: Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σε κανέναν, ούτε να γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Αʹ Προς Τιμόθεον: Μην αποδέχεσαι κατηγορία εναντίον πρεσβυτέρου, εκτός εάν στηρίζεται σε δύο ή τρεις μάρτυρες. Όσους δε αμαρτάνουν, να τους ελέγχεις ενώπιον όλων, ώστε και οι υπόλοιποι να έχουν φόβο.

Διότι, πράγματι, αυτό που κατεξοχήν ωραιοποιεί την κτίση είναι η συμμόρφωση και η ομοιότητα προς το ύψιστο των πάντων. Β. Θα αναιρέσουμε λοιπόν την κτίση, αποστερώντας την από τη γέννησή της, ώστε να διαπλαστεί σύμφωνα με εκείνο που είναι αγέννητο; Α. Δεν λέω αυτό, αλλά θεώρησα ότι οφείλω να καταδείξω την ατοπία των νοημάτων που πηγάζουν από εκεί, από τα οποία πρέπει κανείς να απομακρύνεται και να φεύγει όσο το δυνατόν πιο μακριά, όπως μας πείθει ο σοφός λόγος, ο οποίος πολύ ορθά παραγγέλλει: «Τον εαυτό σου να τον διατηρείς αγνό», και ότι: «Δεν πρέπει να γίνεσαι κοινωνός στις αμαρτίες των άλλων».

Και βέβαια ο προφήτης Ιερεμίας, βλέποντας τους Ιουδαίους να έχουν υποπέσει σε πάρα πολλά παραπτώματα και να έχουν εναντιωθεί στον Θεό, λέει: «Κύριε παντοκράτορ, δεν εκάθισα σε συνέδριο αυτών που διασκέδαζαν, αλλά φοβήθηκα την παρουσία της χειρός σου· εκάθισα ολομόναχος, διότι γέμισα από πικρία». Πρέπει λοιπόν να θαυμάσουμε τον μακάριο Παύλο, όταν μας γράφει λέγοντας: «Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό και να μην συμμετέχεις σε ξένες αμαρτίες». Εύλογα λοιπόν κάθε ευσεβής θα μπορούσε να πει για όσους εναντιώνονται στον Θεό και πρόκειται πολύ σύντομα να τιμωρηθούν: Η σάρκα μου ας απέχει από αυτούς. <Ο Εφραίμ, όπως είδα, παρέδωσε τα τέκνα του ως θήραμα, και ο Εφραίμ οδήγησε τα τέκνα του στη σφαγή.> Ταλανίζει και τώρα ο προφήτης τον Εφραίμ, δηλαδή τον Ισραήλ, και λέει ότι αυτός ο ίδιος έγινε ο αίτιος για τον εαυτό του και για την ατεκνία και για την αθεράπευτη συμφορά. Διότι, όπως έχω διαπιστώσει και από τα δικά σου λόγια, Δέσποτα, λέει, αλλά και από τα ίδια τα γεγονότα, ο ίδιος ο Εφραίμ παρέδωσε τα δικά του τέκνα σε θήραμα και σφαγή. Και δεν θα μπορούσε πλέον να κατηγορήσει άλλους, ούτε να καταφερθεί εναντίον της θείας οργής, εάν επέλεγε να σκέφτεται τα πρέποντα· αντίθετα, θα κατηγορήσει τη δική του ανοησία και αποστασία.

«Διότι ούτε ο Πατέρας κρίνει κανέναν», σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα, «αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό»· προφανώς, επειδή μαζί Του συνυπάρχει και ενυπάρχει φυσικά και το Άγιο Πνεύμα. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά καταλαβαίνεις. Ας εξετάσουμε τα παρακάτω, αν σου φαίνεται καλό. ΚΥΡ. Χωρίς κανέναν δισταγμό, και μάλιστα θα τα πω. «Και συνέβη», λέει, «όταν τον έβγαλαν έξω, είπαν: Σώσε την ψυχή σου, μην κοιτάξεις πίσω σου, και μη σταθείς πουθενά σε όλη την περίχωρο· σώσου στο βουνό, για να μη συμπαρασυρθείς και χαθείς». Στη φράση λοιπόν «Σώσε την ψυχή σου», λέω ότι εννοείται σαφώς το «Κράτησε τον εαυτό σου αγνό· και μην παίρνεις μέρος σε ξένες αμαρτίες». Και γίνε ανώτερος από τα εμπόδια που υπάρχουν στον κόσμο· διότι τίποτα απολύτως στον κόσμο δεν μπορεί να δοθεί ως αντάλλαγμα για την ψυχή. «Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, αν κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;»

Διότι το ζώο αυτό είναι πάντοτε κάπως αγέρωχο και ορμητικό, τρομερό στη δύναμη, και η επίθεσή του είναι δυσβάσταχτη. Ένα τέτοιο ζώο, λέει, αν γίνει κατοικίδιο και υποζύγιο κάποιου από εκείνους που έχουν επιλέξει να ζουν οσιακά, και τραυματίσει ή μάλλον σκοτώσει κάποιον, καταβάλλοντάς τον ίσως με τις επιθέσεις του, πρόσταξε να τιμωρείται με την ποινή του θανάτου· είπε ότι πρέπει να θανατώνεται με λιθοβολισμό. Απαλλάσσει όμως τον ιδιοκτήτη από την οργή, αν δεν γνώριζε τον επιθετικό του χαρακτήρα και δεν πιαστεί συμμέτοχος στη φαυλότητά του· διότι τα εγκλήματα των άλλων δεν είναι δικά μας, αν τυχόν έγιναν εν κρυπτώ. Δεν επιτρέπει δε να τρώνε το κρέας του ταύρου, τυποποιώντας μέσω της βρώσης και της τρόπον τινά συμμετοχής το ότι δεν πρέπει να μετέχουμε στην ακαθαρσία των άλλων· άραγε δεν είναι αυτό ολοφάνερα το: «Κράτα τον εαυτό σου αγνό και μην κοινωνείς σε ξένες αμαρτίες;». ΠΑΛΛ. Απολύτως. ΚΥΡ. Έκρινε όμως δίκαιο να καταδικάζεται μαζί με το μοσχάρι και ο κύριός του, εφόσον γνώριζε το παράπτωμα και, έχοντας μάθει, ελεγχόταν για την επιθετικότητα του ζώου· διότι το να μπορεί να αποτρέπει τους τρόπους της αδικίας και να εμποδίζει αποτελεσματικά το παράπτωμα, και έπειτα να μην ανέχεται να το πράξει αυτό, και μάλιστα με πολλή σπουδή, καθιστά τον άνθρωπο σχεδόν συνεργό, και όσον αφορά τη θέληση και την ταυτοβουλία, δείχνει ότι έχει επιλέξει να συμπράττει με όσους θέλουν να ανοσιουργούν.

Ο δε «ακάθαρτος επί ψυχή» σημαίνει οπωσδήποτε αυτόν που έχει συμμετάσχει στη νεκρότητα των άλλων, και μολύνεται εύκολα από τα αμαρτήματα των άλλων, προς τον οποίο και ο θείος Δαβίδ είπε κάπου: «Αν έβλεπες κλέφτη, συνέτρεχες μαζί του, και με τον μοιχό έβαζες τη μερίδα σου.» Διότι, όπως το να πράττει κανείς τα ανεπίτρεπτα καταστρέφει και νεκρώνει την ψυχή και τον νου, έτσι συμβαίνει και με το να συγκατατίθεται σε αυτούς που τα πράττουν· και σε αυτούς που αυτουργούν στην αμαρτία γίνεται κοινωνός και αυτός που τη συναινεί. Διότι σε καμία περίπτωση δεν είναι αναίτιος. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό, και μην κοινωνείς σε ξένες αμαρτίες». Αυτό, νομίζω, σημαίνει το να μολύνεται κανείς νοητώς εξαιτίας νεκρού. ΠΑΛΛ. Έτσι φαίνεται. ΚΥΡ. Επομένως, πολύ σωστά πρόσταξε να απομακρύνεται από τη συναγωγή ο λεπρός, ο γονορρυής και ο ακάθαρτος στην ψυχή, μην επιτρέποντας να αναμιγνύονται με τις χορείες των αγίων εκείνοι που φέρουν ακαθαρσία η οποία δύσκολα ξεπλένεται; Διότι «ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο;» λέει. ΠΑΛΛ. Είναι σφαλερό, λοιπόν, το να προσέρχεται κανείς τρόπον τινά με άνιπτα πόδια στον οίκο του Θεού. ΚΥΡ. Σφαλερότατο βεβαίως, εφόσον είναι αλήθεια ότι το να προσκρούει κανείς στον Θεό δεν είναι αζήμιο.

Ο νόμος, λοιπόν, πρόσταξε να απομακρυνόμαστε πάρα πολύ από τον γονορρυή, διδάσκοντάς μας έτσι να αποφεύγουμε όσο το δυνατόν περισσότερο όσους ρέπουν προς τη φαυλότητα, και να αποβάλλουμε γενναία εκείνους που και ο ίδιος ο Θεός θα αποστρεφόταν, ως ανθρώπους που νοσούν διαρκώς από τον μολυσμό. Διότι είναι αληθινά επιζήμιο το να προσκολλάται κανείς στους πονηρούς. Και τούτο είναι αληθές, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Εκείνος που αγγίζει πίσσα, θα μολυνθεί.» Μολύνει, βέβαια, κάθε σκεύος το οποίο τυχόν θα άγγιζε ο γονορρυής, και το κρεβάτι του, και το σώμα, και τα αγγεία, και το νερό, και τα ξύλινα σκεύη, υποδηλώνοντας αινιγματικά ότι θα μπορούσε κάποιος να συμμετάσχει στην ακαθαρσία που υπάρχει μέσα του, ακόμη και αν απλώς βρισκόταν κοντά του ως προς την πνευματική διάθεση. Διότι είναι γραμμένο: «Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό, και να μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες.» Εντούτοις, και τα ανίατα πάθη, και τα αρρωστήματα που είναι κρυμμένα στο βάθος της διάνοιάς μας, και γενικά κάθε αδυναμία μέσα μας, τα θεραπεύει ο Χριστός και η κάθαρση που παρέχεται μέσω αυτού, εφόσον ο νόμος δεν ήταν ικανός να το πράξει αυτό. «Διότι κανείς δεν δικαιώνεται μέσω του νόμου», σύμφωνα με το γεγραμμένο, και μπορείς να δεις ότι και αυτό δεν είναι ψευδές, προσέχοντας τα όσα είναι γραμμένα στη συνέχεια. Διότι είπε πάλι: «Εάν καθαριστεί ο γονορρυής από τη ρεύση του, θα μετρήσει για τον εαυτό του επτά ημέρες για τον καθαρισμό του, και θα πλύνει τα ιμάτιά του, και θα λούσει το σώμα του με νερό, και θα είναι καθαρός.»

Ένας νεότερος μοναχός που περιφέρεται στα κελιά των μοναχών, δεν μαθαίνει μόνο να είναι αργόσχολος, αλλά γίνεται και φλύαρος και περίεργος, λέγοντας πράγματα που δεν πρέπει. Ενώ εκείνος που ησυχάζει με ταπεινοφροσύνη, θα αγαπηθεί. Με αδελφό που έχει κακή φήμη μην πίνεις κρασί κατ' ιδίαν, ούτε να αστειεύεσαι με απαίδευτο, ούτε να ονειδίζεις κανέναν. Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό και να αποφεύγεις τα συμπόσια, για να μην πονέσεις στα έσχατά σου. Εάν είσαι αδύναμος στον χαρακτήρα, μη συναναστρέφεσαι με αυτόν που ασθενεί στους λογισμούς. Αυτό δεν το λέω για να αποστραφείς κάποιον ως αμαρτωλό, αλλά μήπως, επειδή και οι δύο πλευρές ασθενούν, βλαφθείς εσύ εξαιτίας εκείνου, και εκείνος εξαιτίας σου. Εάν όμως είσαι ικανός να παρηγορείς εν Κυρίω, πλησίασέ τον και θα βρεις μισθό. Εάν δεις έναν αδελφό να αμαρτάνει και την επόμενη ημέρα τον συναντήσεις, μην τον θεωρείς μέσα σου ως αμαρτωλό. Διότι δεν γνωρίζεις εάν, κατά την απουσία σου, έπραξε κάτι αγαθό μετά την πτώση του, και με στεναγμούς και πικρά δάκρυα εξευμένισε τον Κύριο. Γι' αυτό πρέπει να απέχουμε από την κατάκριση του άλλου. Ο καθένας μας πρέπει να ταπεινώνει τον εαυτό του, σύμφωνα με εκείνον που λέει: διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με καταπλάκωσαν. Όλα τα ξύλα του δάσους δεν αρκούν για τη φωτιά, και η σάρκα δεν χορταίνει από την ανάπαυση. Ο φόβος του Κυρίου είναι παράδεισος τρυφής, ενώ την αφοβία θα την κληρονομήσουν οι αλεπούδες.

Κεφάλαιο κβ'. Εάν δεις αδελφό να καταφρονεί τη δική του σωτηρία, μην σκανδαλίζεσαι με την αμέλεια του αδελφού, αλλά ούτε και να μιμείσαι τη ραθυμία του. Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό. Εάν όμως δεν βαστάζουμε τα βάρη ο ένας του άλλου, πώς θα βρούμε χάρη ενώπιον του Κυρίου; Αυτό ας επιδιώξουμε με ζήλο, το να μην θέτουμε πρόσκομμα ή σκάνδαλο στον αδελφό. Εκείνος που δεν σκανδάλισε τον αδελφό του σε κανένα πράγμα, θα κληθεί μέγας στη βασιλεία των ουρανών.

Ο αδελφός, λοιπόν, συγκατατιθέμενος στους λογισμούς και ενοχλούμενος πλέον σφοδρότερα από αυτούς, προσέρχεται στον ηγούμενο, λέγοντάς του: Αββά, κάνε αγάπη, και πλέον άφησέ με να φύγω· διότι δεν μπορώ άλλο να παραμείνω στο κοινόβιο. Ακούγοντας αυτά ο γέροντας, αρχίζει να λυπείται και να αδημονεί για τον αδελφό, επειδή εξαπατήθηκε· και αρχίζει ο γέροντας να παρακαλεί τον αδελφό, λέγοντας: Εγώ, αδελφέ, δεν σε αφήνω να φύγεις. Και γιατί, αδελφέ, ακούς τους δαίμονες, οι οποίοι θέλουν να σε χωρίσουν από την αδελφότητα και από τη γλυκιά αγάπη τους; Ή δεν γνωρίζεις, αδελφέ, ότι εάν δεν βγει το πρόβατο από τη μάντρα, δεν γίνεται βορά στα θηρία; Πες μου, τέκνο, μήπως κάποιος από τους αδελφούς σε στενοχώρησε; Πες μου, και εγώ θα σε θεραπεύσω εν Κυρίω. Και αν κάποιος από τους αδελφούς σε λύπησε, υπόμεινε, για χάρη Εκείνου που λέει: να βαστάζετε ο ένας τα βάρη του άλλου, και έτσι να εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού. Και γιατί προσέχεις τα σφάλματα των άλλων; Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό. Αν πάλι εγώ σε λύπησα, μάρτυράς μου είναι ο καρδιογνώστης Κύριος ότι δεν στράφηκα εναντίον σου επειδή σε μισώ, αλλά μερίμνησα για τη σωτηρία της ψυχής σου. Και ενώ με τα αυτιά του ο αδελφός ακούει, παρασύρεται από τους λογισμούς. Ομοίως και οι αδελφοί τον παρακαλούν, λέγοντας: Μη μας εγκαταλείπεις, αδελφέ· κάνοντάς του ταυτόχρονα μετάνοια. Και εάν ο αδελφός πεισθεί και ησυχάσει εν Κυρίω, απαλλάσσεται από πολλούς πειρασμούς και θλίψεις.

Και σε άλλο σημείο λέει: Αν σας χλευάζουν για το όνομα του Χριστού, είστε μακάριοι, διότι το Πνεύμα της δόξης και του Θεού αναπαύεται πάνω σας. Ας μην υποφέρει λοιπόν κανείς από εσάς ως φονιάς ή ως κλέφτης ή ως επεμβαίνων σε ξένες υποθέσεις· αν όμως υποφέρει ως Χριστιανός, ας μην ντρέπεται, αλλά ας δοξάζει τον Θεό για το όνομα αυτό. Και αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα σταθεί; Απόφευγε λοιπόν την υπερβολική οικειότητα και το γέλιο, διότι δεν ωφελούν την ψυχή σου· ποια σχέση έχει άλλωστε ο πιστός με τον άπιστο; Παρομοίως, δάμασε τη λαιμαργία με την εγκράτεια· τη φιλαργυρία με την άσκηση και την ακτημοσύνη· την πολυλογία με τη σιωπή· την ακαθισία με την υπομονή στο κελί· την αμέλεια με την ανάμνηση των μελλοντικών αγαθών· την ανυπακοή με την ταπεινοφροσύνη. Αν πάλι ο εχθρός σού ετοίμασε το κακό με το πρόσχημα της αποστροφής προς την πονηρία, στο εξής διατήρησε τον εαυτό σου αγνό· μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Κατά τη δική μου κρίση θεωρώ ότι η αρχή των κακών υπήρξε η υπερβολική οικειότητα· και αυτή σε έκανε αναίσχυντο. Γι' αυτό λέει: μακάριος είναι ο άνθρωπος που τα φοβάται όλα από ευσέβεια.

Έχοντας, λοιπόν, βαθιά επίγνωση αυτών ο θείος Παύλος, μέσα από όσα νουθετεί τον Τιμόθεο στην Επιστολή του, θέτει ως κανόνα να μην επιθέτει βιαστικά τα χέρια σε κανέναν άλλον, ούτε να γίνεται κοινωνός με αυτόν τον τρόπο· διότι μας αρκεί το φορτίο των δικών μας κακών. Ας αποτελέσει, δε, και αυτό ένα λουτρό για εσένα, εάν το κρίνεις ορθό.

Διότι το ότι ήταν επίσκοπος, προκύπτει από αυτό που του λέει: «Σε κανέναν να μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια»· και πάλι: «Το οποίο σου δόθηκε με την επίθεση των χειρών του πρεσβυτερίου»· διότι δεν θα μπορούσαν πρεσβύτεροι να χειροτονήσουν επίσκοπο. Και πάλι, γράφοντας προς τον Τίτο λέει: «Για τον λόγο αυτόν σε άφησα στην Κρήτη, για να εγκαταστήσεις σε κάθε πόλη πρεσβυτέρους, όπως εγώ σε διέταξα: αν κάποιος είναι ανέγκλητος, άνδρας μίας γυναίκας»· αυτά τα αναφέρει για τον επίσκοπο. Και αφού είπε αυτά, αμέσως πρόσθεσε: «Διότι πρέπει ο επίσκοπος να είναι ανέγκλητος, ως οικονόμος του Θεού, όχι αυθάδης». Όπως λοιπόν έλεγα, τα παλαιά χρόνια και οι πρεσβύτεροι ονομάζονταν επίσκοποι και διάκονοι του Χριστού, και οι επίσκοποι πρεσβύτεροι· γι' αυτό και μέχρι σήμερα πολλοί επίσκοποι γράφουν «στον συμπρεσβύτερο» και «στον συνδιάκονο». Στη συνέχεια όμως απονεμήθηκε στον καθένα το ιδιαίτερο όνομά του, δηλαδή ο επίσκοπος και ο πρεσβύτερος.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΣΤ΄. Σε εξορκίζω ενώπιον του Θεού και του Κυρίου Ιησού Χριστού και των εκλεκτών αγγέλων, να τα τηρήσεις αυτά χωρίς προκατάληψη, μη κάνοντας τίποτα με μεροληψία. Μην επιθέτεις τα χέρια σου βιαστικά σε κανέναν, ούτε να γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες.

Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό. Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες. Αφού μίλησε για επισκόπους, για διακόνους, άνδρες, γυναίκες, για χήρες, για πρεσβυτέρους και για όλα τα υπόλοιπα, και αφού έδειξε σε πόσα ζητήματα είναι κύριος ο επίσκοπος, όταν μιλούσε για κρίση, πρόσθεσε: Σε εξορκίζω ενώπιον του Θεού και του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και των εκλεκτών αγγέλων, να τα τηρήσεις αυτά χωρίς προκατάληψη, μη κάνοντας τίποτα με μεροληψία. Και του δίνει λοιπόν μια φοβερή παραγγελία· διότι δεν δίστασε επειδή ο Τιμόθεος ήταν το αγαπητό του τέκνο. Διότι αυτός που δεν ντράπηκε να πει για τον εαυτό του, «Φοβάμαι μήπως, αφού κήρυξα σε άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος», πολύ περισσότερο δεν θα δίσταζε ούτε θα ντρεπόταν για τον Τιμόθεο. Αλλά τον μεν Πατέρα και τον Υιό πολύ ορθά τους λαμβάνει ως μάρτυρες· τους εκλεκτούς αγγέλους όμως για ποιο λόγο; Από πολλή συγκατάβαση· επειδή και ο Μωυσής έτσι λέει: Διαμαρτύρομαι και βάζω ως μάρτυρες απέναντί σας τον ουρανό και τη γη, λόγω της πολλής συγκατάβασης του Δεσπότη· και πάλι: Ακούστε, φάραγγες, θεμέλια της γης. Καλεί δε ως μάρτυρα των λεγομένων τον Πατέρα και τον Υιό, απολογούμενος σε αυτούς για τη μελλοντική ημέρα, εάν τυχόν γίνει κάτι αντίθετο προς το πρέπον, απεκδυόμενος έτσι κάθε ευθύνη.

Προκαλεί φόβο στον Τιμόθεο. Έπειτα, αφού είπε αυτό που ήταν το πιο καίριο από όλα, πρόσθεσε και εκείνο που κυρίως συγκρατεί την Εκκλησία, δηλαδή το ζήτημα των χειροτονιών. Διότι λέει: «Σε κανέναν να μην επιθέτεις τα χέρια βιαστικά, ούτε να γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες». Τι σημαίνει «βιαστικά»; Όχι έπειτα από την πρώτη δοκιμασία, ούτε έπειτα από τη δεύτερη, ούτε από την τρίτη, αλλά αφού σκεφθείς καλά πολλές φορές και εξετάσεις με ακρίβεια· διότι το πράγμα δεν είναι ακίνδυνο. Διότι για όσα έχει αμαρτήσει εκείνος, θα λογοδοτήσεις και εσύ που του παρείχες το αξίωμα, τόσο για τις παρελθούσες αμαρτίες όσο και για τις μελλοντικές. Διότι, συγχωρώντας τις πρώτες άκαιρα, θα είσαι υπεύθυνος και για τις μελλοντικές· για αυτές μεν επειδή είσαι εσύ ο αίτιος που τον οδήγησες στο αξίωμα, για τις παρελθούσες δε επειδή δεν τον άφησες να τις πενθήσει, ούτε να φθάσει σε κατάνυξη. Διότι, όπως ακριβώς συμμετέχεις στα κατορθώματα, έτσι συμμετέχεις και στα αμαρτήματα. «Τον εαυτό σου να τον τηρείς αγνό». Εδώ ομιλεί περί σωφροσύνης. «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες». Εάν λοιπόν σε έναν άνδρα που είχε αφοσιωθεί σε τέτοιο βαθμό στις νηστείες, και ο οποίος έπινε αποκλειστικά νερό για τόσο διάστημα ώστε να αρρωσταίνει, και μάλιστα να αρρωσταίνει συχνά, του παραγγέλλει να σωφρονεί, και εκείνος δεν το απορρίπτει· πολύ περισσότερο εμείς, όταν ακούμε νουθεσία από κάποιον, δεν οφείλουμε να δυσανασχετούμε.

Γιατί άραγε δεν του θεράπευσε το στομάχι; Όχι επειδή αδυνατούσε, αλλά διότι και μέσα από αυτό οικονομούσε κάτι μεγάλο. Διότι, για εκείνον του οποίου τα ενδύματα ανέστησαν νεκρούς, είναι ολοφάνερο ότι μπορούσε να κάνει και αυτό. Για ποιον λόγο, λοιπόν; Για να μη σκανδαλιζόμαστε, ακόμη κι αν τώρα βλέπουμε μεγάλους και ενάρετους άνδρες να ασθενούν· διότι και εκείνο συνέβη για το συμφέρον τους. Διότι, εάν σε αυτόν δόθηκε άγγελος του Σατανά για να μην υπερηφανεύεται, πολύ περισσότερο θα ίσχυε αυτό για τον Τιμόθεο· επειδή τα θαύματα ήταν ικανά να τον οδηγήσουν στην αλαζονεία. Γι' αυτόν τον λόγο, εφαρμόζοντας τον νόμο της θεραπείας, τον αφήνει να υποταχθεί στην ασθένεια, ώστε και ο ίδιος να ταπεινοφρονεί, και οι άλλοι να μη σκανδαλίζονται, αλλά να μάθουν ότι, αν και εκείνοι είχαν την ίδια ανθρώπινη φύση με εμάς, με αυτόν τον τρόπο κατόρθωσαν αυτά που κατόρθωσαν. Μου φαίνεται, μάλιστα, ότι ήταν και γενικώς φιλάσθενος, και αυτό το δείχνει λέγοντας: «Εξαιτίας των συχνών σου ασθενειών, τόσο από το στομάχι όσο και από τα άλλα μέρη του σώματός σου». Δεν του επέτρεψε, βέβαια, να πίνει ασύστολα οίνο, αλλά μόνο όσο χρειαζόταν για την υγεία του, και όχι για απόλαυση. Ορισμένων ανθρώπων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες και προπορεύονται στην κρίση, ενώ σε άλλους και ακολουθούν. Επειδή, καθώς μιλούσε για τις χειροτονίες, έλεγε: «Μη γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες», ίσως αναρωτηθεί κάποιος: «Τι γίνεται λοιπόν εάν τις αγνοώ;». Ορισμένων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες, και τους οδηγούν προκαταβολικά στην κρίση, ενώ σε άλλους και ακολουθούν. Ορισμένων, δηλαδή, λέγει, είναι φανερές, επειδή προηγούνται· ορισμένων όμως όχι, αλλά ακολουθούν αργότερα.

Λέγει: Αυτοί που τα είπαν αυτά, οι ίδιοι τον χειροτόνησαν, και δεν θα ήταν δυνατόν εκείνοι που με τόση αυστηρότητα προτρέπουν τους άλλους να εξετάζουν όσους πρόκειται να ανέλθουν στον θρόνο αυτού του αξιώματος, οι ίδιοι να το έπραξαν αυτό επιπόλαια· απεναντίας, εάν δεν έβλεπαν όλη αυτή την αρετή φυτεμένη στην ψυχή αυτού του μάρτυρα, δεν θα του εμπιστεύονταν το αξίωμα αυτό. Διότι γνώριζαν με ακρίβεια πόσος κίνδυνος ελλοχεύει για όσους τελούν τέτοιου είδους χειροτονίες απλώς και στην τύχη. Και φανερώνοντας πάλι αυτό ακριβώς το πράγμα ο Παύλος, γράφοντας στον ίδιο τον Τιμόθεο, έλεγε: «Σε κανέναν μην επιθέτεις τα χέρια βιαστικά, ούτε να γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες». Τι λες; Άλλος αμάρτησε, και εγώ γίνομαι κοινωνός των εγκλημάτων και της τιμωρίας;

Και δηλώνοντας αυτά, ο Παύλος έγραφε στον Τιμόθεο: Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σε κανέναν, ούτε να γίνεσαι συμμέτοχος σε ξένες αμαρτίες· αλλά και προς τους Εβραίους, όταν τους συμβούλευε για τους ίδιους αυτούς άρχοντες, τους φόβιζε με άλλον τρόπο, λέγοντας τα εξής: Να υπακούτε στους προεστώτες σας και να υποτάσσεστε· διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΤΑ ΣΩΖΟΜΕΝΑ ΑΠΑΝΤΑ. ΟΜΙΛΙΕΣ ΚΑʹ (21) ΣΤΟΥΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ, ΠΟΥ ΕΚΦΩΝΗΘΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑ. Ομιλία που εκφωνήθηκε στην Αντιόχεια, όταν ο ίδιος ήταν πρεσβύτερος, στην παλαιά εκκλησία, για το ρητό του Αποστόλου: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες». αʹ. Ακούσατε την αποστολική φωνή, τη σάλπιγγα από τους ουρανούς, την πνευματική λύρα; Διότι, ως σάλπιγγα που ηχεί με τρόπο φοβερό και πολεμικό, καταπλήσσει τους εχθρούς και ανορθώνει το πεσμένο φρόνημα των πιστών, και αφού τους γεμίσει με πολύ θάρρος, καθιστά όσους την προσέχουν ακαταμάχητους απέναντι στον διάβολο. Και πάλι, ως λύρα που τέρπει προσφέροντας πολλή ψυχική αγαλλίαση, αποκοιμίζει τα πάθη των άτοπων λογισμών και μας ενσταλάζει πολλή ωφέλεια μαζί με πνευματική ευχαρίστηση. Ακούσατε, λοιπόν, σήμερα τον Απόστολο να συζητά με τον Τιμόθεο για πολλά και αναγκαία ζητήματα; Διότι του έστειλε επιστολή σχετικά με τις χειροτονίες, λέγοντας: «Σε κανέναν μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια, ούτε να γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες»· και του παρουσίασε τον αφόρητο κίνδυνο μιας τέτοιας παρανομίας, αποδεικνύοντας ότι για τα σφάλματα που διέπραξαν άλλοι, θα υποστούν την τιμωρία κάποιοι άλλοι μαζί με εκείνους, επειδή με τη χειροτονία παρέχουν εξουσία στην πονηρία. Έπειτα λέει πάλι: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες».

Εκείνους που αμαρτάνουν να τους ελέγχεις ενώπιον όλων, ώστε και οι υπόλοιποι να έχουν φόβο. Σε παραγγέλλω αυστηρά ενώπιον του Θεού και του Κυρίου Ιησού Χριστού και των εκλεκτών αγγέλων, να τα τηρήσεις αυτά χωρίς προκατάληψη, και να μην κάνεις τίποτα με μεροληψία. Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σου σε κανέναν, ούτε να γίνεσαι κοινωνός σε αμαρτίες άλλων.

Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό. Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες. Ορισμένων ανθρώπων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες και προπορεύονται στην κρίση, ενώ σε κάποιους άλλους ακολουθούν. Ομοίως και τα καλά έργα είναι ολοφάνερα, και όσα είναι διαφορετικά δεν μπορούν να κρυφτούν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄. «Όσοι δούλοι βρίσκονται υπό ζυγόν, ας θεωρούν τους κυρίους τους άξιους κάθε τιμής, ώστε να μη βλασφημείται το όνομα του Θεού και η διδασκαλία. Όσοι πάλι έχουν πιστούς κυρίους ας μην τους καταφρονούν, επειδή είναι αδελφοί, αλλά μάλλον ας τους υπηρετούν περισσότερο, διότι είναι πιστοί και αγαπητοί αυτοί που απολαμβάνουν την ευεργεσία.

«Και αν έχεις αμαρτία, μην την αποκαλύπτεις.» «Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, και το δοκάρι που είναι στο δικό σου μάτι δεν το αντιλαμβάνεσαι; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου· και ιδού, το δοκάρι είναι στο δικό σου μάτι; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το σκουπιδάκι που είναι στο μάτι του αδελφού σου.» «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε.» «Πρόσεχε, μήπως το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι.» «Εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένον υπηρέτη; Στον δικό του κύριο στέκεται ή πέφτει. Θα σταθεί όμως όρθιος, διότι ο Θεός έχει τη δύναμη να τον στηρίξει. Εσύ όμως, γιατί κρίνεις τον αδελφό σου; Όλοι θα παραστούμε μπροστά στο βήμα του Χριστού.» «Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό.» «Εκείνος που κακολογεί τον αδελφό του ή τον κρίνει, κακολογεί τον νόμο και κρίνει τον νόμο. Αν όμως κρίνεις τον νόμο, δεν είσαι τηρητής του νόμου.» Γνώρισε τον εαυτό σου πριν από όλα. Διότι τίποτα δεν είναι πιο δύσκολο.

Πρέπει λοιπόν ο επίσκοπος να είναι άμεμπτος, σύζυγος μίας γυναίκας, νηφάλιος, κόσμιος, φιλόξενος, ικανός να διδάσκει, να μην είναι μέθυσος, να μην είναι βίαιος, αλλά μάλλον επιεικής, αφιλάργυρος, να κυβερνά καλά το δικό του σπίτι, να έχει τα παιδιά του σε υποταγή με κάθε σεμνότητα. Εάν όμως κάποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά το δικό του σπίτι, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία του Θεού; Να μην είναι νεοφώτιστος, για να μην κυριευθεί από υπερηφάνεια και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου. Πρέπει δε να έχει και καλή μαρτυρία από τους εκτός της Εκκλησίας, για να μην πέσει σε ονειδισμό και στην παγίδα του διαβόλου.» «Μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σου σε κανέναν, και μην γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες. Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό.» «Πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος, ως απόστολος και οικονόμος του Χριστού· να μην είναι αυθάδης, να μην είναι οξύθυμος, ούτε μέθυσος, ούτε βίαιος, ούτε αισχροκερδής, αλλά φιλόξενος, φιλάγαθος, σώφρων, δίκαιος, όσιος, εγκρατής.» «Κανείς ας μην περιφρονεί τη νεότητά σου. Να τους υπενθυμίζεις να υποτάσσονται στις αρχές και τις εξουσίες, να πειθαρχούν, να είναι έτοιμοι για κάθε αγαθό έργο.» «Να ασκείτε το έργο του επισκόπου όχι αναγκαστικά, αλλά εκούσια, ούτε με αισχροκέρδεια, αλλά με προθυμία κατά Θεόν· ούτε να καταδυναστεύετε αυτούς που σας κληρώθηκαν, αλλά να γίνεστε πρότυπα του ποιμνίου.» Το αξίωμα ας μην κάνει τον προεστώτα να υπερηφανεύεται, για να μην εκπέσει από τη μακαριότητα της ταπεινοφροσύνης, ώστε να μην τυφλωθεί και ο ίδιος και πέσει στην καταδίκη του διαβόλου.

Αρκούν αυτά για την ευσεβέστατη και θεοφρούρητη αγία βασιλεία σου· διότι, αν ενώπιον πολλών μαρτύρων θα σταθεί κάθε λόγος, τι χρειάζεται να λέμε πλέον, έχοντας ήδη τέτοιους και τόσους μάρτυρες; Και ας μην αντιτιθέμεθα λοιπόν πλέον στις πατερικές παραδόσεις, ούτε να περιεργαζόμαστε το πώς έχουν αυτές, ούτε να αποδεχόμαστε εκείνους που τα πολυπραγμονούν αυτά, για να μη γίνουμε εξάπαντος κοινωνοί σε ξένες αμαρτίες.

Και αυτό να το κάνεις, για να μην γίνεις συμμέτοχος σε ξένες αμαρτίες, όπως γράφει το Ενταλτήριό σου. Επειδή εκείνο που λέει ο Παύλος για τον Αρχιερέα, ο οποίος πρόκειται να χειροτονήσει έναν τέτοιον, «μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σε κανέναν, ούτε να συμμετέχεις σε ξένες αμαρτίες», αυτό το ίδιο εφαρμόζεται και σε εσένα, Πνευματικέ, που πρόκειται να δώσεις μαρτυρία για να χειροτονηθεί, για να μην πω ότι αρμόζει και περισσότερο σε εσένα, και εσύ φέρεις το μεγαλύτερο βάρος. Διότι σήμερα, οι Αρχιερείς, αρκούμενοι μόνο στη δική σου μαρτυρία (πράγμα που δεν πρέπει), χειροτονούν όσους χειροτονούν.

Η δε λέξη χειροτονία ετυμολογείται από το ρήμα τείνω, δηλαδή απλώνω τα χέρια, και έχει δύο σημασίες. Διότι χειροτονία ονομάζεται και η ψήφος, και απλώς η εκλογή σε κάποιο αξίωμα, η οποία γινόταν με την έκταση των χεριών του λαού, κατά το γνωστό ρητό του Δημοσθένη: «Κι όποιον κι αν εκλέξετε (χειροτονήσετε) στρατηγό». Και μάλιστα σύμφωνα με το έθος που επικρατούσε παλαιά στην Εκκλησία, όταν ανεμπόδιστα τα πλήθη που συγκεντρώνονταν χειροτονούσαν, δηλαδή ψήφιζαν, με την έκταση των χεριών τους αρχιερείς, όπως αναφέρει ο Ζωναράς, έστω κι αν έπειτα αυτό το ακύρωσε η σύνοδος στη Λαοδίκεια, στον πέμπτο κανόνα της, λέγοντας: «Ότι δεν πρέπει οι χειροτονίες, δηλαδή οι ψηφοφορίες, να γίνονται με την παρουσία ακροατών». Σήμερα όμως, χειροτονία ονομάζεται η ιεροτελεστία του αρχιερέα που γίνεται με τις ευχές και την επίκληση του Αγίου Πνεύματος, τοποθετώντας ταυτόχρονα και το χέρι του πάνω στην κεφαλή του χειροτονουμένου, κατά το αποστολικό εκείνο χωρίο: «σε κανέναν να μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια σου». Και αυτό το πράγμα είναι σε όλους ευρύτατα γνωστό. Ορίζει λοιπόν αυτός ο κανόνας ότι κάθε Αρχιερέας (δηλαδή είτε Μητροπολίτης είναι, είτε Αρχιεπίσκοπος, είτε Επίσκοπος) πρέπει να χειροτονείται από δύο ή τρεις επισκόπους. Φαίνεται δε ότι το σχήμα του λόγου είναι πρωθύστερο. Διότι το φυσικότερο και απλούστερο θα ήταν, αν έλεγε έτσι.

Απόκριση. Άπαξ το είπατε. Εάν ο κληρικός ακούσει ότι ο γάμος είναι παράνομος, εφόσον λοιπόν ο γάμος είναι παράνομος, ο κληρικός δεν οφείλει να γίνεται κοινωνός αλλότριων αμαρτιών.

Ερμηνεία. Ο παρών Κανόνας ορίζει ότι πρέπει να τηρείται με μεγάλη επιμέλεια η εξής διάταξη: δηλαδή, εάν κάποιος πλούσιος ή μορφωμένος, προερχόμενοι από τον δημόσιο βίο και την κοσμική τύρβη, φανούν άξιοι για Επισκοπή, αυτοί να μην χειροτονούνται αμέσως Επίσκοποι, εάν προηγουμένως δεν υπηρετήσουν σε κάθε βαθμό, του Αναγνώστη, του Διακόνου και του Πρεσβυτέρου, για αρκετά μακρύ και όχι για ελάχιστο χρονικό διάστημα. Και τούτο, προκειμένου κατά το χρονικό αυτό διάστημα να φανερωθεί και να δοκιμαστεί πρώτα η ορθή τους πίστη, η χρηστότητα του χαρακτήρα τους, η γενναιότητα του φρονήματός τους και η επιείκειά τους, και έτσι από βαθμό σε βαθμό, με σταδιακή πρόοδο, να ανέλθουν στο ανώτατο ύψος της αρχιερωσύνης. Διότι, δεν είναι ούτε πρέπον ούτε ευπρεπές, και ούτε η γνώση των θείων λόγων, ούτε η καλή παράδοση που έχει δοκιμαστεί στον χρόνο αποδέχεται το να χειροτονείται κάποιος Επίσκοπος, ή Πρεσβύτερος, ή Διάκονος με ευκολία και βιασύνη. Διότι ένας τέτοιος κληρικός θα θεωρηθεί νεόφυτος, πράγμα το οποίο απαγορεύει ο Απόστολος Παύλος λέγοντας ότι ο Επίσκοπος δεν πρέπει να είναι νεόφυτος, ενώ προς τον Τιμόθεο παραγγέλλει να μην χειροτονεί κανέναν βιαστικά, λέγοντας «σε κανέναν να μην επιθέτεις τα χέρια με βιασύνη». Βλέπε και τον π' Αποστολικό Κανόνα, καθώς και την υποσημείωση α' του ιζ' της Α' και Β'.

Το ότι βέβαια κανένας από τους τοιούτους δεν είναι δίκαιο να μετέχει σε αποστολική αξία ή αρχιερατική τιμή, το αποδεικνύει πάλι ο ίδιος ο Δεσπότης με έργα και με λόγια. Όταν κάποιος του ζήτησε να τον ακολουθήσει και μηχανευόταν να υπεισέλθει στον κλήρο και το προνόμιο των αποστόλων, όχι μόνο δεν τον δέχθηκε, αλλά, φανερώνοντας τα απόρρητα της καρδιάς του, τον απέβαλε από τη μαθητεία. Διότι Εκείνος που γνωρίζει τα πάντα πριν καν υπάρξουν, τον έβλεπε ως κατοικητήριο και καταφύγιο πτηνών και αλεπούδων. Και επειδή τον κατηγόρησε ακριβώς για αυτό, ότι δηλαδή, όντας γεμάτος δόλο, κουφότητα και αναιδεία και όντας παραδομένος στο πάθος της φιλαργυρίας, πριν διώξει αυτά τα θηρία από την ψυχή του, τόλμησε να ωθήσει τον εαυτό του στην τάξη των μαθητών και να φανταστεί τον εαυτό του ως δοχείο εκείνων των υπερφυών και δεσποτικών χαρισμάτων, Εκείνος που ελκύει τους πάντες προς τον εαυτό του και θέλει να σωθούν οι πάντες, τον απέπεμψε πολύ μακριά από αυτήν την ελπίδα. Και το σκεύος της εκλογής, αυτός που διέτρεχε τον ουράνιο θόλο σαν επίγειο στάδιο και αγωνιζόταν σε όλη την οικουμένη με τον δρόμο του κηρύγματος και με τα παθήματα υπέρ της ευσέβειας, ομοφωνεί με τον Διδάσκαλο και Δεσπότη μέσω αυτών που γράφει στον Τιμόθεο: «σε κανέναν μη βάζεις βιαστικά τα χέρια», λέει, «ούτε να γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες»· και χιλιάδες άλλα. Αλλά ας αρκεστούμε σε αυτά ως προς τούτο το θέμα.