Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 5:23

Να απέχεις από το κρέας· όχι επειδή βδελύσσεσαι τα κτίσματα του Θεού, αλλά για να αποκόψεις το σώμα από την πολλή τροφή και να το καταστήσεις ανάξιο των εκλεκτών εδεσμάτων, επιθυμώντας αντί των επιγείων τα επουράνια αγαθά. Διότι καθένας που μετριάζει την αφθονία των τροφών βοηθά το σώμα του· είναι δε καλό να εγκρατεύεσαι στα πάντα προς αποφυγήν της πολυσαρκίας. Κρασί να μην πίνεις καθόλου, παρά μόνο για να το γευθείς με ευχαριστία· και να ευλογείς τον Θεό που το δημιούργησε. Εάν όμως και εσύ, όπως ο τίμιος Τιμόθεος, εξαιτίας της πολλής εγκράτειας κινδυνεύεις να περιπέσεις σε ασθένεια, να χρησιμοποιείς λίγο κρασί. Διότι το λίγο αποτελεί φάρμακο ιάσεως· εάν όμως καταναλώνεις πολύ, θα περιβάλεις τον εαυτό σου και με τις δύο ασθένειες. Αν πάλι πίνεις, ας είναι έως δύο ή τρία ποτήρια· περισσότερο όμως όχι. Εάν μπορείς να περπατάς ανυπόδητος, θα πράξεις γενναία· εάν όμως υπάρχει ανάγκη να υποδηθείς, τα υποδήματά σου ας είναι λιτά και να μην επιθυμείς τα περίτεχνα υποδήματα, για να μην δεσμεύεσαι από το κοσμικό σχήμα. Να αρκείσαι με μέτρο στα παρόντα. Εάν όμως περισσεύει κρέας και κρασί, να τα δίνεις στους φτωχούς, στα ορφανά, στις χήρες, στους αδυνάτους, στους ξένους, στους ασθενείς και σε όσους βρίσκονται στη φυλακή· και ο μισθός σου θα είναι πολύς. Εάν βρίσκεσαι σε ξένο τόπο, να μην επιθυμείς να προβάλλεις με υπερηφάνεια τον εαυτό σου· αλλά να γίνεσαι ίσος με τους αδελφούς σου, καταναλώνοντας λαχανικά και άλλες τροφές. Εάν όμως υπάρχει ανάγκη, πρέπει να μεταλαμβάνεις και ψάρι.

Λαμβάνω το πρόβατο και το καταναλώνω μαζί με τον Λόγο· και δεν τρώγω μόνο το πρόβατο, αλλά και τον Λόγο που οδηγείται ως πρόβατο στη σφαγή. Γι' αυτό ορθώς λέγει: Έφαγα τον άρτο μου μαζί με το μέλι μου, και ήπια τον οίνο μου μαζί με το γάλα μου· και αμέσως λέγει: Φάγετε, οι πλησίον μου, και πίετε, και μεθύστε, αδελφοί. Δες τον Σωτήρα πώς παραγγέλλει στα νήπια να φάνε· στους μεγαλύτερους λέγει, Και πίετε· ενώ στους τέλειους έλεγε, Και μεθύστε, αδελφοί. Αναμφίβολα ο Παύλος, όντας τέλειος και έχοντας μεθύσει με αυτήν τη θεία μέθη, έλεγε: Διότι, είτε βρεθήκαμε σε έκσταση, για τον Θεό έγινε, είτε σωφρονούμε, για εσάς. Μην νομίσεις όμως γι' αυτόν ότι βρισκόταν σε έκσταση από τον οίνο· διότι ο ίδιος παρήγγειλε: Μην μεθάτε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία· αλλά, Να χρησιμοποιείς λίγο οίνο για το στομάχι σου, γράφει στον Τιμόθεο· αν λοιπόν το παραγγέλλει σε άλλους, πόσο μάλλον στον εαυτό του; Διότι εκείνος ήταν μεθυσμένος με την καλή και θεία μέθη που προέρχεται από τον Λόγο. Είθε να συγκαταλεχθούμε και εμείς μαζί του στη βασιλεία των ουρανών εν Χριστώ Ιησού. Αμήν.

Δεν θα αλείψεις το σώμα σου με πολυτελές μύρο, ούτε θα βάλεις στα ενδύματά σου πολύτιμα αρώματα. Εάν δε το σώμα σου καταστεί πιο ασθενικό, ⟨χρησιμοποίησε λίγο οίνο για το στομάχι⟩. Εάν όμως, ο μη γένοιτο, περιπέσεις σε εξάντληση, να φροντίζεις τον εαυτό σου· μην δώσεις αφορμή στους ανθρώπους να λένε ότι από την άσκησή της προέκυψε αυτή η εξάντληση, αλλά προτού σου πει κάποιος κάτι, εσύ η ίδια φρόντισε τον εαυτό σου, έως ότου γρήγορα αναρρώσεις, και αναλάβεις και πάλι τον κανόνα σου. Όλον τον χρόνο της ζωής σου να τον περνάς με νηστείες, προσευχές και ελεημοσύνες. Μακάριος είναι εκείνος που τα ακούει αυτά. Νύχτα και μέρα ας μην απομακρυνθεί ο λόγος του Θεού από το στόμα σου. Και ας είναι το έργο σου διαρκώς η μελέτη των θείων Γραφών. Να έχεις ψαλτήρι και να μαθαίνεις τους ψαλμούς. Ανατέλλοντας ο ήλιος ας βλέπει το βιβλίο στα χέρια σου, και μετά την τρίτη ώρα να επιτελείς συνάξεις, διότι αυτή την ώρα στήθηκε το ξύλο του σταυρού· την έκτη ώρα να επιτελείς τις προσευχές με ψαλμούς, κλαυθμό και δέηση, διότι αυτή την ώρα κρεμάστηκε ο Υιός του Θεού στον σταυρό· την ενάτη ώρα πάλι, με ύμνους και δοξολογίες, εξομολογούμενη με δάκρυα τα παραπτώματά σου, να ικετεύεις τον Θεό, διότι αυτή την ώρα ο Κύριος, κρεμάμενος επί του σταυρού, παρέδωσε το πνεύμα.

Αφού έδωσε οδηγίες σχετικά με αυτά, τον προτρέπει να τα διδάσκει και να μην πίνει πλέον μόνο νερό· να προσέχει τον εαυτό του και τη διδασκαλία, γνωρίζοντας ότι θα έρθουν καιροί κατά τους οποίους κάποιοι θα αποστατήσουν από την πίστη. Αφού δε δίδαξε ότι και οι τροφές είναι καθαρές, και του παρήγγειλε να αποφεύγει τις φιλόνικες συζητήσεις ως βέβηλες, για τις οποίες κάποιοι, επειδή καυχιούνταν, παρέκκλιναν από την πίστη, ολοκληρώνει την επιστολή.

Να μην καταναλώνεις καθόλου οίνο, ή μόνο να τον γεύεσαι για να ευλογείς τον Κτίστη. Εάν όμως και εσύ, όπως ο Τιμόθεος, εξαιτίας της αυστηρής ασκητικής πολιτείας περιπέσεις σε ασθένειες, να χρησιμοποιείς λίγο οίνο· διότι η μικρή ποσότητα αποτελεί φάρμακο ιάσεως, ενώ, εάν καταναλώνεις πολλή, θα περιβάλεις τον εαυτό σου και με τις δύο ασθένειες. Εάν όμως χρειαστεί να πιεις, ας είναι έως ένα ή δύο ποτήρια, αλλά όχι περισσότερο.

Να απέχεις από το κρέας, όχι επειδή το βδελύσσεσαι, αλλά για να αποκόψεις τις αφορμές της βλάβης, και επειδή θεωρείς τον εαυτό σου ασθενή και ανάξιο. Δεν πρέπει να πίνεις κρασί, παρά μόνο για να το γεύεσαι και να ευλογείς τον Δημιουργό. Εάν όμως και σε εσένα, όπως στον Τιμόθεο, το σώμα καταπονήθηκε από τις ασθένειες εξαιτίας της μεγάλης αυστηρότητας του βίου, να πίνεις λίγο· διότι το μεν λίγο είναι φάρμακο θεραπείας, ενώ το πολύ αποτελεί βλάβη και του σώματος και της ψυχής. Εάν είναι δυνατόν, να είσαι ανυπόδητος· εάν όμως θέλεις να χρησιμοποιείς υποδήματα, ας είναι λιτά, και όχι φιλάρεσκα ούτε περιττά.

Διότι το να είναι κανείς υγιής και να αναζητά την ανάπαυση για το σώμα του, καταλήγει σε επιθυμία, ενώ το να κυβερνά το σώμα του σύμφωνα με τις ανάγκες του, το βρίσκουμε να μας συνδράμει στην υπηρεσία της λειτουργίας μας. Αν φροντίζουμε τα ζώα για τις δικές μας ανάγκες, πόσο μάλλον πρέπει να φροντίζουμε το σώμα, εφόσον είναι εργαλείο της ψυχής; Και όταν το εργαλείο στομώνει, εμποδίζει τον τεχνίτη, ακόμη κι αν αυτός είναι συνετός και επιδέξιος. Ο Απόστολος, προσέχοντας την ασθένεια και το στομάχι του Τιμοθέου, του επέτρεψε να καταναλώνει κρασί, όπως του είπε επίσης να κακοπαθήσει για να επιτελέσει το έργο του ευαγγελιστή. Επομένως, χρειάζεται διάκριση και έτσι ο άνθρωπος δεν ολισθαίνει εύκολα. Συγχώρεσέ με, αδελφέ, διότι δεν γνωρίζω αν μίλησα σωστά, αλλά δεν πρέπει να αντιλέγω. Ό,τι είχα στην καρδιά μου το είπα στην αγάπη σου. Λοιπόν, κάνε ό,τι εσύ κρίνεις σωστό.

Ό,τι λοιπόν πρόκειται να μας απαλλάξει από την ανάγκη με τον πιο απέριττο τρόπο, αυτό πρέπει να παρέχεται. Αυτό άλλωστε το φανερώνει ο ίδιος ο Κύριος με τα όσα προσέφερε στα εξαντλημένα πλήθη, για να μην αποκάμουν στον δρόμο, όπως είναι γραμμένο. Διότι, ενώ μπορούσε να κάνει το θαύμα στην έρημο πιο εντυπωσιακό επινοώντας κάποια πολυτέλεια, τους ετοίμασε τροφή τόσο λιτή και απέριττη, ώστε να αποτελείται από κρίθινα ψωμιά και ένα κομμάτι ψάρι μαζί με το ψωμί. Για ποτό δεν έκανε καν λόγο, επειδή το νερό, το οποίο υπάρχει από τη φύση του για όλους και επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών, βρισκόταν στη διάθεσή τους· εκτός εάν σε κάποιον, εξαιτίας ασθένειας, είναι βλαβερό ένα τέτοιο ποτό, οπότε πρέπει να αποφεύγεται, σύμφωνα με τη συμβουλή του Παύλου προς τον Τιμόθεο.

Ούτε να ψέγεις όσους χρησιμοποιούν λίγο κρασί, εξαιτίας του στομάχου και των συχνών ασθενειών τους, και να μην τους κατακρίνεις ως αμαρτωλούς. Ούτε να μισείς τα κρέατα ως κάτι απορριπτέο, διότι ο Απόστολος γνωρίζει κάποιους τέτοιους, λέγοντας: «Εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί». Όταν λοιπόν απέχεις από αυτά, μην απέχεις θεωρώντας τα βδελυρά, επειδή έτσι δεν έχεις μισθό, αλλά, ενώ αναγνωρίζεις ότι είναι καλά, να υψώνεσαι πάνω από αυτά, εξαιτίας των προκείμενων νοητών αγαθών που είναι ανώτερα.

Και πάρα πολλά άλλα θα μπορούσε να πει κανείς, ότι δηλαδή για όσους διαθέτουν ορθό νου και νόμο δεν πρέπει να πίνεται οίνος, ώστε σύμφωνα με αυτή τη λογική καμία πόλη δεν θα χρειαζόταν πολλούς αμπελώνες, αλλά θα ήταν καθορισμένες οι άλλες γεωργικές καλλιέργειες και ολόκληρη η διατροφή». Αλλά και ο Μωυσής, προνοώντας ότι οι ιερείς δεν πρέπει να γεύονται οίνο κατά τον χρόνο της ιεροπραξίας, νομοθετεί λέγοντας: «Και μίλησε ο Κύριος στον Ααρών λέγοντας: Οίνο και σίκερα δεν θα πίνετε, εσύ και οι γιοι σου μαζί σου, όταν εισέρχεστε στη Σκηνή του Μαρτυρίου ή όταν πλησιάζετε στο θυσιαστήριο, για να μην πεθάνετε· θα είναι αιώνιος νόμος για τις γενεές σας.» Ο ίδιος επίσης νομοθετεί και για όσους δίνουν υπόσχεση αφιέρωσης (ευχή), λέγοντας: «Άνδρας ή γυναίκα, ο οποίος θα κάνει μεγάλη ευχή για να αφιερωθεί με αγνεία στον Κύριο, θα αγνιστεί απέχοντας από οίνο και σίκερα· και ξύδι από οίνο και ξύδι από σίκερα δεν θα πιει.» Αλλά και ο Σολομών αποτρέπει τους άρχοντες και τους δικαστές από τη χρήση του, λέγοντας: «Με περίσκεψη να κάνεις τα πάντα, με περίσκεψη να πίνεις οίνο. Οι άρχοντες είναι οξύθυμοι, ας μην πίνουν οίνο, ώστε, όταν πιουν, να μην ξεχάσουν τη σοφία και τους κόπους.» Και ο Απόστολος, εξαιτίας ασθενειών, το επιτρέπει στον Τιμόθεο λέγοντας: «Να χρησιμοποιείς λίγο οίνο για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες.»

ΤΠΕ΄. Προς τον Λυσίμαχο. Ο σοφός Παύλος δίδαξε να δίνεται λίγο κρασί στο ασθενικό στομάχι, ώστε η υπερβολική και άμετρη πόση νερού να μη δημιουργήσει άλλη ανάγκη. Σε εκείνον όμως που είναι υγιής και η ηλικία του βράζει, και μάλιστα όταν είναι μοναχός, δεν μου φαίνεται σωστό να του βάζουν κρασί, το πιο θερμό από τα υγρά, σαν να ρίχνουν φωτιά στη φωτιά. Διότι από αυτό ανάβουν άγριες ορμές και φλεγόμενες επιθυμίες, και η αναβράζουσα προπέτεια καθιστά ατίθασους τους αθλητές της πραότητας.

Άκουσε δε και τον μακάριο αυτόν που γράφει και λέγει στον Τιμόθεο: Να χρησιμοποιείς ολίγο οίνο για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες.

Στο βασιλικό αξίωμα μπορώ να σου δείξω πολλούς που οδηγήθηκαν στην απώλεια, όπως και στη δημαγωγία. Θέλεις να δεις ανθρώπους να σώζονται και στις στρατιωτικές τάξεις; Κοίταξε τον Κορνήλιο. Θέλεις και στη διοίκηση ενός οίκου; Βλέπε τον ευνούχο της Αιθιόπισσας. Έτσι, σε κάθε περίπτωση, εάν χρησιμοποιούμε τον πλούτο όπως πρέπει, τίποτα δεν θα μας καταστρέψει. Εάν όμως όχι, τα πάντα θα μας οδηγήσουν στην απώλεια, και η βασιλεία, και η φτώχεια, και ο πλούτος. Εκείνον όμως που διαθέτει πνευματική νήψη τίποτα δεν θα μπορέσει να τον βλάψει. Πες μου, αλήθεια, σε τι έβλαψε η αιχμαλωσία; Σε τίποτα. Φέρε, δηλαδή, στον νου σου τον Ιωσήφ, ο οποίος έγινε δούλος και όμως διέσωσε την αρετή του. Σκέψου τον Δανιήλ και τους τρεις παίδες, που έγιναν αιχμάλωτοι, και πόσο πολύ περισσότερο έλαμψαν. Διότι παντού η αρετή λάμπει, είναι ακαταμάχητη, και τίποτα δεν μπορεί να την εμποδίσει. Και τι αναφέρω τη φτώχεια, την αιχμαλωσία και τη δουλεία; Ούτε η πείνα, ούτε οι πληγές, ούτε η αρρώστια μπορούν να βλάψουν, διότι η αρρώστια είναι πιο δυσβάσταχτη και από τη δουλεία. Τέτοιος ήταν ο Λάζαρος, τέτοιος ήταν ο Ιώβ, τέτοιος ήταν και ο Τιμόθεος, που ταλαιπωρούνταν από συχνές ασθένειες.

βʹ. Γιατί πουθενά στις άλλες επιστολές δεν προέταξε το έλεος, παρά μόνο εδώ; Και αυτό προέρχεται από πολλή φιλοστοργία· διότι εύχεται περισσότερα για το παιδί του, επειδή φοβάται και τρέμει γι' αυτό. Διότι τόσο πολύ φοβόταν, ώστε, πράγμα που δεν έκανε πουθενά αλλού, του έγραψε ακόμη και για σωματικά θέματα, όπως όταν λέει: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες».

Αν όμως ο προεστώς της Εκκλησίας έχει κοινωνούς στην εξουσία του, έτσι και εκεί ο άνδρας έχει κοινωνό τη γυναίκα του. Αλλά μήπως εδώ πρέπει να φροντίζει για τη διατροφή των χηρών και των παρθένων; Έχει και εκεί ο άνδρας τους δούλους και τις θυγατέρες του· εξάλλου είναι και ευκολότερο να κυβερνά κανείς την οικία του. Εκείνος, λοιπόν, που δεν οικονόμησε καλά αυτά, πώς θα μπορέσει να οικονομήσει τα της Εκκλησίας; Έπειτα, αφού είπε: «Αν κάποιος δεν γνωρίζει να προΐσταται του δικού του οίκου, πώς θα επιμεληθεί την Εκκλησία του Θεού;», προσθέτει: «Να μην είναι νεόφυτος». Δεν εννοεί εδώ τον νεότερο στην ηλικία, αλλά τον νεοκατήχητο· διότι λέγει: «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αλλά ο Θεός έδινε την αύξηση». Θέλοντας λοιπόν να δηλώσει αυτόν, είπε τούτο. Επειδή τι τον εμπόδιζε να πει «να μην είναι νεότερος»; Για ποιον λόγο λοιπόν, λέγει, ο ίδιος κατέστησε τον Τιμόθεο, ενώ ήταν νεότερος; Και το μαρτυρεί αυτό, λέγοντας προς αυτόν: «Κανείς ας μην καταφρονεί τη νεότητά σου». [Διότι γνώριζε καλά ότι διέθετε πολλή αρετή· ότι επεδείκνυε μεγάλη ακρίβεια στον βίο του· πράγμα το οποίο βεβαίως γνωρίζοντας, του γράφει: «Από βρέφος έμαθες τα ιερά Γράμματα». Και ότι μάλιστα τηρούσε αυστηρή νηστεία, το φανερώνει το: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί εξαιτίας των συχνών σου ασθενειών»· αφού μαζί με τα άλλα του έγραψε και για αυτό το ζήτημα, διότι, αν δεν γνώριζε ότι αυτά είχαν κατορθωθεί από εκείνον, ούτε θα τα έγραφε, ούτε θα απηύθυνε τέτοιες παραγγελίες στον μαθητή του.]

Διατήρησε τον εαυτό σου αγνό. Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες. Αφού μίλησε για επισκόπους, για διακόνους, άνδρες, γυναίκες, για χήρες, για πρεσβυτέρους και για όλα τα υπόλοιπα, και αφού έδειξε σε πόσα ζητήματα είναι κύριος ο επίσκοπος, όταν μιλούσε για κρίση, πρόσθεσε: Σε εξορκίζω ενώπιον του Θεού και του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και των εκλεκτών αγγέλων, να τα τηρήσεις αυτά χωρίς προκατάληψη, μη κάνοντας τίποτα με μεροληψία. Και του δίνει λοιπόν μια φοβερή παραγγελία· διότι δεν δίστασε επειδή ο Τιμόθεος ήταν το αγαπητό του τέκνο. Διότι αυτός που δεν ντράπηκε να πει για τον εαυτό του, «Φοβάμαι μήπως, αφού κήρυξα σε άλλους, γίνω ο ίδιος αδόκιμος», πολύ περισσότερο δεν θα δίσταζε ούτε θα ντρεπόταν για τον Τιμόθεο. Αλλά τον μεν Πατέρα και τον Υιό πολύ ορθά τους λαμβάνει ως μάρτυρες· τους εκλεκτούς αγγέλους όμως για ποιο λόγο; Από πολλή συγκατάβαση· επειδή και ο Μωυσής έτσι λέει: Διαμαρτύρομαι και βάζω ως μάρτυρες απέναντί σας τον ουρανό και τη γη, λόγω της πολλής συγκατάβασης του Δεσπότη· και πάλι: Ακούστε, φάραγγες, θεμέλια της γης. Καλεί δε ως μάρτυρα των λεγομένων τον Πατέρα και τον Υιό, απολογούμενος σε αυτούς για τη μελλοντική ημέρα, εάν τυχόν γίνει κάτι αντίθετο προς το πρέπον, απεκδυόμενος έτσι κάθε ευθύνη.

Προκαλεί φόβο στον Τιμόθεο. Έπειτα, αφού είπε αυτό που ήταν το πιο καίριο από όλα, πρόσθεσε και εκείνο που κυρίως συγκρατεί την Εκκλησία, δηλαδή το ζήτημα των χειροτονιών. Διότι λέει: «Σε κανέναν να μην επιθέτεις τα χέρια βιαστικά, ούτε να γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες». Τι σημαίνει «βιαστικά»; Όχι έπειτα από την πρώτη δοκιμασία, ούτε έπειτα από τη δεύτερη, ούτε από την τρίτη, αλλά αφού σκεφθείς καλά πολλές φορές και εξετάσεις με ακρίβεια· διότι το πράγμα δεν είναι ακίνδυνο. Διότι για όσα έχει αμαρτήσει εκείνος, θα λογοδοτήσεις και εσύ που του παρείχες το αξίωμα, τόσο για τις παρελθούσες αμαρτίες όσο και για τις μελλοντικές. Διότι, συγχωρώντας τις πρώτες άκαιρα, θα είσαι υπεύθυνος και για τις μελλοντικές· για αυτές μεν επειδή είσαι εσύ ο αίτιος που τον οδήγησες στο αξίωμα, για τις παρελθούσες δε επειδή δεν τον άφησες να τις πενθήσει, ούτε να φθάσει σε κατάνυξη. Διότι, όπως ακριβώς συμμετέχεις στα κατορθώματα, έτσι συμμετέχεις και στα αμαρτήματα. «Τον εαυτό σου να τον τηρείς αγνό». Εδώ ομιλεί περί σωφροσύνης. «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες». Εάν λοιπόν σε έναν άνδρα που είχε αφοσιωθεί σε τέτοιο βαθμό στις νηστείες, και ο οποίος έπινε αποκλειστικά νερό για τόσο διάστημα ώστε να αρρωσταίνει, και μάλιστα να αρρωσταίνει συχνά, του παραγγέλλει να σωφρονεί, και εκείνος δεν το απορρίπτει· πολύ περισσότερο εμείς, όταν ακούμε νουθεσία από κάποιον, δεν οφείλουμε να δυσανασχετούμε.

Γιατί άραγε δεν του θεράπευσε το στομάχι; Όχι επειδή αδυνατούσε, αλλά διότι και μέσα από αυτό οικονομούσε κάτι μεγάλο. Διότι, για εκείνον του οποίου τα ενδύματα ανέστησαν νεκρούς, είναι ολοφάνερο ότι μπορούσε να κάνει και αυτό. Για ποιον λόγο, λοιπόν; Για να μη σκανδαλιζόμαστε, ακόμη κι αν τώρα βλέπουμε μεγάλους και ενάρετους άνδρες να ασθενούν· διότι και εκείνο συνέβη για το συμφέρον τους. Διότι, εάν σε αυτόν δόθηκε άγγελος του Σατανά για να μην υπερηφανεύεται, πολύ περισσότερο θα ίσχυε αυτό για τον Τιμόθεο· επειδή τα θαύματα ήταν ικανά να τον οδηγήσουν στην αλαζονεία. Γι' αυτόν τον λόγο, εφαρμόζοντας τον νόμο της θεραπείας, τον αφήνει να υποταχθεί στην ασθένεια, ώστε και ο ίδιος να ταπεινοφρονεί, και οι άλλοι να μη σκανδαλίζονται, αλλά να μάθουν ότι, αν και εκείνοι είχαν την ίδια ανθρώπινη φύση με εμάς, με αυτόν τον τρόπο κατόρθωσαν αυτά που κατόρθωσαν. Μου φαίνεται, μάλιστα, ότι ήταν και γενικώς φιλάσθενος, και αυτό το δείχνει λέγοντας: «Εξαιτίας των συχνών σου ασθενειών, τόσο από το στομάχι όσο και από τα άλλα μέρη του σώματός σου». Δεν του επέτρεψε, βέβαια, να πίνει ασύστολα οίνο, αλλά μόνο όσο χρειαζόταν για την υγεία του, και όχι για απόλαυση. Ορισμένων ανθρώπων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες και προπορεύονται στην κρίση, ενώ σε άλλους και ακολουθούν. Επειδή, καθώς μιλούσε για τις χειροτονίες, έλεγε: «Μη γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες», ίσως αναρωτηθεί κάποιος: «Τι γίνεται λοιπόν εάν τις αγνοώ;». Ορισμένων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες, και τους οδηγούν προκαταβολικά στην κρίση, ενώ σε άλλους και ακολουθούν. Ορισμένων, δηλαδή, λέγει, είναι φανερές, επειδή προηγούνται· ορισμένων όμως όχι, αλλά ακολουθούν αργότερα.

Διότι άλλα είναι εκείνα τα οποία διέταξε να έχει ο επίσκοπος: να είναι ακατηγόρητος, σώφρων, κόσμιος, φιλόξενος, διδακτικός· αυτά απαιτεί ο Απόστολος, αυτά πρέπει να ζητά κανείς από τον άρχοντα της Εκκλησίας, και τίποτε περαιτέρω. Δεν είσαι πιο αυστηρός από τον Παύλο, ή μάλλον, δεν είσαι πιο αυστηρός από το Πνεύμα. Εάν είναι βίαιος ή μέθυσος, εάν είναι σκληρός και ανελέητος, κατηγόρησέ τον· αυτά είναι ανάξια για τον επίσκοπο. Εάν ζει με πολυτέλεια, και αυτό αποτελεί κατηγορία. Εάν όμως περιποιείται το σώμα του για να σε διακονεί, εάν το φροντίζει για να σου είναι χρήσιμος, πρέπει να εγκαλείται για αυτά; Δεν γνωρίζεις ότι η σωματική ασθένεια δεν βλάπτει λιγότερο από την ασθένεια της ψυχής και εμάς και την Εκκλησία; Γιατί ο Παύλος φροντίζει να τη διορθώσει γράφοντας στον Τιμόθεο: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες»; Διότι, εάν επιτυγχάναμε την αρετή μόνο με την ψυχή, δεν θα υπήρχε ανάγκη να φροντίζουμε το σώμα. Και γενικά, προς τι έχουμε πλαστεί έτσι; Εάν όμως η συμβολή του σώματος είναι μεγάλη, πώς δεν αποτελεί έσχατη ανοησία να το παραμελούμε;

εʹ. Αλλά μην ενεργείς έτσι· διότι αυτό είναι σατανικό φρόνημα· ούτε να κατηγορείς το κρασί, αλλά τη μέθη. Και αφού τον βρεις όταν πλέον είναι νηφάλιος, περιέγραψέ του όλη την ασχημοσύνη του, και πες του: Το κρασί δόθηκε για να ευφραινόμαστε, όχι για να ασχημονούμε· για να γελάμε, όχι για να γινόμαστε περίγελος· για να έχουμε την υγεία μας, όχι για να αρρωσταίνουμε· για να θεραπεύουμε την ασθένεια του σώματος, όχι για να καταβάλλουμε τη δύναμη της ψυχής. Σε τίμησε ο Θεός με το δώρο· γιατί προσβάλλεις τον εαυτό σου με την αμετρία; Άκουσε τι λέει ο Παύλος: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες». Εάν δε ο άγιος εκείνος, αν και κατεχόταν από νόσο και υπέμενε αλλεπάλληλες αρρώστιες, δεν ήπιε κρασί, έως ότου το επέτρεψε ο διδάσκαλος, ποια συγγνώμη θα μπορούσαμε να έχουμε εμείς που, ενώ είμαστε υγιείς, μεθούμε; Σε εκείνον μεν έλεγε: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου»· στον καθένα όμως από εσάς που μεθάτε θα πει: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί εξαιτίας των πορνειών, εξαιτίας των συχνών αισχρολογιών, εξαιτίας των άλλων πονηρών επιθυμιών, τις οποίες η μέθη συνηθίζει να γεννά».

Άρα και ο Τιμόθεος θα ήταν κακός ως προς αυτό, παλεύοντας με βαρύτατη νόσο. Διότι λέει: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες». Εάν όμως όχι μόνο δεν ήταν κακός εξαιτίας αυτού, αλλά αντίθετα ελάμβανε και προσθήκη μεγάλου μισθού επειδή υπέμεινε γενναία την αρρώστια, είναι ολοφάνερο ότι η νόσος δεν είναι κακό.

Κάποιος άλλος έχει το σώμα του πολιορκημένο από ασθένεια και από μύρια κακά; Επαρκής παρηγορία για αυτόν θα μπορούσαν να γίνουν τα σώματα αυτών των παραλυτικών, και μαζί με αυτούς ο μακάριος και γενναίος μαθητής του Παύλου, ο οποίος βρισκόταν διαρκώς σε αρρώστιες και ποτέ δεν εύρισκε ανάπαυση από τη μακροχρόνια ασθένεια, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: «Λίγο κρασί να χρησιμοποιείς για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες», και δεν αναφέρει απλώς ασθένειες. Ένας άλλος συκοφαντήθηκε από τους πολλούς και απέκτησε κακή φήμη, και αυτό ακριβώς οδυνά την ψυχή του και την κατατρώγει συνεχώς· μπαίνοντας όμως στον ναό και ακούγοντας ότι «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν, και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό πράγμα λέγοντας ψέματα· να χαίρεστε και να αγαλλιάζετε, διότι ο μισθός σας είναι μεγάλος στους ουρανούς», θα αποβάλει κάθε αθυμία και θα αισθανθεί κάθε χαρά· «Διότι να σκιρτάτε και να αγαλλιάζετε», λέει, «όταν σας προσάψουν κακό όνομα».

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, ΤΑ ΣΩΖΟΜΕΝΑ ΑΠΑΝΤΑ. ΟΜΙΛΙΕΣ ΚΑʹ (21) ΣΤΟΥΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΕΣ, ΠΟΥ ΕΚΦΩΝΗΘΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑ. Ομιλία που εκφωνήθηκε στην Αντιόχεια, όταν ο ίδιος ήταν πρεσβύτερος, στην παλαιά εκκλησία, για το ρητό του Αποστόλου: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες». αʹ. Ακούσατε την αποστολική φωνή, τη σάλπιγγα από τους ουρανούς, την πνευματική λύρα; Διότι, ως σάλπιγγα που ηχεί με τρόπο φοβερό και πολεμικό, καταπλήσσει τους εχθρούς και ανορθώνει το πεσμένο φρόνημα των πιστών, και αφού τους γεμίσει με πολύ θάρρος, καθιστά όσους την προσέχουν ακαταμάχητους απέναντι στον διάβολο. Και πάλι, ως λύρα που τέρπει προσφέροντας πολλή ψυχική αγαλλίαση, αποκοιμίζει τα πάθη των άτοπων λογισμών και μας ενσταλάζει πολλή ωφέλεια μαζί με πνευματική ευχαρίστηση. Ακούσατε, λοιπόν, σήμερα τον Απόστολο να συζητά με τον Τιμόθεο για πολλά και αναγκαία ζητήματα; Διότι του έστειλε επιστολή σχετικά με τις χειροτονίες, λέγοντας: «Σε κανέναν μην επιθέτεις βιαστικά τα χέρια, ούτε να γίνεσαι κοινωνός σε ξένες αμαρτίες»· και του παρουσίασε τον αφόρητο κίνδυνο μιας τέτοιας παρανομίας, αποδεικνύοντας ότι για τα σφάλματα που διέπραξαν άλλοι, θα υποστούν την τιμωρία κάποιοι άλλοι μαζί με εκείνους, επειδή με τη χειροτονία παρέχουν εξουσία στην πονηρία. Έπειτα λέει πάλι: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες».

Και για την υποταγή των υπηρετών, και για τη μανία των φιλάργυρων, και για την αλαζονεία των πλουσίων, και για πολλά άλλα μας έγινε λόγος σήμερα. Επειδή, λοιπόν, είναι αδύνατον να τα εξετάσουμε όλα, τι θέλετε από όσα ειπώθηκαν να επιλέξουμε και να αναπτύξουμε στην αγάπη σας; Διότι, όπως ακριβώς σε ένα λιβάδι, βλέπω πολλά και ποικίλα τα άνθη του αναγνώσματος, και άφθονα τα ρόδα, πολλά τα ία, και όχι λιγότερα τα κρίνα, αλλά ποικίλος παντού και άφθονος είναι σπαρμένος ο καρπός του Πνεύματος, και πολλή η ευωδία· μάλλον δε, δεν είναι μόνο λιβάδι, αλλά και παράδεισος η ανάγνωση των θείων Γραφών. Διότι αυτά τα άνθη δεν αναδίδουν μόνο απλή ευωδία, αλλά φέρουν και καρπό ικανό να θρέψει την ψυχή. Τι θέλετε, λοιπόν, από όσα ειπώθηκαν να φέρουμε στο μέσο σήμερα; Θέλετε αυτό που φαίνεται πως είναι το πιο απλό από όλα και εύκολα κατανοητό στον καθένα, αυτό να πραγματευτούμε τώρα; Εμένα τουλάχιστον αυτό μου φαίνεται σωστό, και γνωρίζω καλά ότι θα συμφωνήσετε και εσείς. Ποιο είναι, λοιπόν, αυτό που είναι ευκολότερο από τα άλλα; Τι άλλο, παρά αυτό που και στον οποιονδήποτε φαίνεται ότι είναι εύκολο και σαφές να ειπωθεί; Ποιο είναι δηλαδή αυτό; «Να χρησιμοποιείς λίγο οίνο για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες». Εμπρός λοιπόν, ας αφιερώσουμε ολόκληρη την ομιλία μας σε αυτό το ρητό.

Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα ίδια τα λόγια του Παύλου· διότι δεν είπε: «Εξαιτίας της ασθένειας», αλλά «Εξαιτίας των ασθενειών», και όχι απλώς ασθενειών, αλλά φανερώνοντας τη συνέχειά τους έλεγε: «Τις συχνές σου ασθένειες». Ας τα ακούσουν αυτά όσοι παραδίδονται σε μακροχρόνια νόσο και δυσανασχετούν και απελπίζονται. Και δεν είναι μόνο αυτό το εξεταζόμενο ζήτημα, ότι δηλαδή αν και ήταν άγιος ασθενούσε, και μάλιστα ασθενούσε συνεχώς, αλλά και το ότι του είχαν εμπιστευθεί τις κοινές υποθέσεις της οικουμένης. Διότι, εάν ήταν ένας από εκείνους που έχουν αναχωρήσει στις κορυφές των ορέων, και από εκείνους που έχουν στήσει καλύβα στην έρημο, και που έχουν επιλέξει αυτόν τον αμέριμνο βίο, το ζήτημα δεν θα προκαλούσε τόση απορία· το να βρίσκεται όμως στο προσκήνιο, και να του έχουν ανατεθεί οι φροντίδες τόσων Εκκλησιών, και να κατευθύνει ολόκληρες πόλεις και έθνη και άπασα την οικουμένη με τόση προθυμία και σπουδή, και εντούτοις να παραδίδεται στην αναγκαιότητα της αρρώστιας, αυτό είναι που περισσότερο από καθετί άλλο μπορεί να θορυβήσει εκείνον που δεν προσέχει. Διότι, έστω κι αν όχι για τον εαυτό του, τουλάχιστον για χάρη των άλλων θα έπρεπε να είναι υγιής. Ήταν άριστος στρατηγός· διεξήγαγε πόλεμο, όχι μόνο ενάντια στους απίστους, αλλά και ενάντια στους δαίμονες, και ενάντια στον ίδιο τον διάβολο· με πολλή σφοδρότητα όλοι οι εχθροί επιτίθεντο, διασπώντας το στρατόπεδο και αιχμαλωτίζοντας· και αυτός είχε τη δύναμη να επαναφέρει μυριάδες ανθρώπους στην αλήθεια, και όμως ασθενούσε.

Διότι, λέγει, ακόμη και αν καμία άλλη βλάβη δεν προέκυπτε στα πράγματα από την αρρώστια, αυτό και μόνο ήταν αρκετό για να κάνει τους πιστούς πιο οκνηρούς και πιο ράθυμους. Διότι, εάν οι στρατιώτες, όταν βλέπουν τον στρατηγό τους καθηλωμένο στην κλίνη, γίνονται πιο οκνηροί και ράθυμοι απέναντι στη μάχη, πολύ περισσότερο ήταν επόμενο και οι πιστοί τότε, βλέποντας τον διδάσκαλο που είχε επιτελέσει τόσα σημεία να ασθενεί συνεχώς και να καταπονείται σωματικά, να πάθουν κάτι ανθρώπινο. Και όχι μόνο αυτά, αλλά και κάτι άλλο αναζητούν εκείνοι που απορούν: για ποιον λόγο, άραγε, ούτε ο ίδιος δεν θεράπευσε τον εαυτό του, ούτε ο διδάσκαλός του τον θεράπευσε ενώ βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση; Αλλά, ενώ ανέστηναν νεκρούς, έδιωχναν δαίμονες και κυριαρχούσαν απόλυτα επί του θανάτου, ένα άρρωστο σώμα δεν το θεράπευσαν· και ενώ επέδειξαν τόση δύναμη σε ξένα σώματα, τόσο όσο ζούσαν όσο και μετά θάνατον, έναν καταβεβλημένο στόμαχο δεν τον ανόρθωσαν. Και το ακόμη μεγαλύτερο είναι ότι ο Παύλος δεν αισχύνεται ούτε ερυθριά, μετά από τόσα και τόσο μεγάλα σημεία τα οποία επεδείκνυε έστω και με έναν απλό λόγο, να γράφει στον Τιμόθεο να καταφύγει στη θεραπεία μέσω της οινοποσίας. Όχι επειδή το να πίνει κανείς οίνο είναι αισχρό, μη γένοιτο· διότι αυτά είναι παραγγέλματα των αιρετικών· αλλά επειδή δεν θεωρούσε ότι είναι ντροπή το να μην μπορεί να θεραπεύσει ένα ασθενές μέλος του σώματος χωρίς τη βοήθεια εκείνου.

Διότι, το ότι δεν ήταν από τη φύση του τέτοιος, αλλά εξαιτίας της νηστείας και της υδροποσίας εξάντλησε τη δύναμη του στομάχου του, ακούστε τον ίδιο τον Παύλο να το δηλώνει αυτό με ακρίβεια. Διότι δεν είπε απλώς: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί»· αλλά, αφού πρώτα είπε: «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό», τότε πρόσθεσε τη συμβουλή για την οινοποσία. Η δε λέξη «πλέον» υποδήλωνε ότι μέχρι τότε έπινε αποκλειστικά νερό, και για τον λόγο αυτόν έγινε ασθενής.

Σκέψου, δηλαδή, πώς ο Παύλος δεν το συμβούλευσε αυτό εξαρχής ούτε ως προοίμιο, αλλά όταν είδε καταβεβλημένη όλη του τη δύναμη, τότε το συμβούλευσε· και ούτε τότε απλώς, αλλά και με κάποιον περιορισμό. Διότι δεν είπε απλώς «χρησιμοποίησε κρασί», αλλά «λίγο κρασί»· όχι επειδή ο Τιμόθεος είχε ανάγκη από αυτή την παραίνεση και τη συμβουλή, αλλά επειδή εμείς έχουμε ανάγκη. Γι' αυτό, στέλνοντας επιστολή σε εκείνον, θέτει σε εμάς μέτρα και όρια στην οινοποσία, προτρέποντάς μας να πίνουμε τόσο, όσο χρειάζεται για να θεραπεύσει την ασθένεια, όσο για να προσφέρει υγεία στο σώμα, και όχι κάποια άλλη νόσο. Διότι η άμετρη οινοποσία προκαλεί όχι λιγότερα, αλλά πολύ περισσότερα και βαρύτερα νοσήματα και στο σώμα και στην ψυχή σε σχέση με την υπερβολική υδροποσία, εισάγοντας στη διάνοια τον πόλεμο των παθών και τη θύελλα των άτοπων λογισμών, και καθιστώντας τη δύναμη του σώματος πιο χαλαρή και πλαδαρή. Διότι η φύση της γης δεν διαλύεται τόσο πολύ, όταν επιβαρύνεται συνεχώς από την υπερβολή των υδάτων, όσο η δύναμη του σώματος χαλαρώνει, φθείρεται και εξασθενεί, όταν κατακλύζεται συνεχώς με οινοποσίες. Ας αποφεύγουμε, λοιπόν, τις υπερβολές εκατέρωθεν, και ας φροντίζουμε την υγεία του σώματος, και ας περικόπτουμε τα σκιρτήματά του. Διότι ο οίνος δόθηκε από τον Θεό όχι για να μεθούμε, αλλά για να νήφουμε, για να ευφραινόμαστε, και όχι για να υποφέρουμε.

Διότι ο μέθυσος δεν είναι άχρηστος μόνο στις κοινωνικές συναναστροφές, ούτε μόνο στις ιδιωτικές και δημόσιες υποθέσεις, αλλά ακόμη και στην απλή όψη του είναι ο πιο δυσάρεστος από όλους, καθώς αποπνέει δυσοσμία. Τα ρεψίματα και τα χασμουρητά, καθώς και οι φωνές των μεθυσμένων είναι δυσάρεστες και αηδιαστικές, γεμίζοντας με έσχατη αποστροφή εκείνους που τους βλέπουν και συναναστρέφονται μαζί τους. Και το αποκορύφωμα των κακών είναι ότι αυτή η αρρώστια κάνει τον ουρανό άβατο για όσους μεθούν, και δεν τους αφήνει να αξιωθούν τα αιώνια αγαθά, αλλά, μαζί με την εδώ ασχημία, και εκεί περιμένει ανυπόφορη κόλαση όσους πάσχουν από τέτοια νοσήματα. Ας αποκόψουμε, λοιπόν, αυτήν την πονηρή συνήθεια και ας ακούσουμε τον Παύλο που λέει: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί»· διότι και αυτό το λίγο το επέτρεψε εξαιτίας της ασθένειας. Αφού αν δεν υπήρχε η ασθένεια που τον ενοχλούσε, δεν θα ανάγκαζε τον μαθητή του να δεχθεί ούτε και αυτό το λίγο. Διότι ακόμη και τις τροφές και τα ποτά, που μας έχουν δοθεί ως αναγκαία, πρέπει πάντοτε να τα μετράμε σύμφωνα με τις περιστάσεις και τις ανάγκες, και σε καμία περίπτωση να μην υπερβαίνουμε το μέτρο της ανάγκης, ούτε να κάνουμε το οτιδήποτε απερίσκεπτα και στην τύχη.

Αλλά επειδή μάθαμε για τη φροντίδα του Παύλου και την αρετή του Τιμοθέου, ας κατευθύνουμε πλέον τον λόγο στην ίδια τη λύση των ζητημάτων. Ποια είναι λοιπόν τα ζητούμενα; Διότι είναι αναγκαίο να τα επαναλάβουμε, ώστε να γίνει πιο σαφής η λύση: για ποιο λόγο λοιπόν ο Θεός επέτρεψε να πέσει σε αρρώστια ένας τέτοιος άγιος, που διαχειριζόταν (οικονομούσε) τόσο σπουδαίες υποθέσεις, και ούτε ο ίδιος ούτε ο δάσκαλός του μπόρεσαν να θεραπεύσουν την ασθένεια, αλλά χρειάστηκαν τη βοήθεια της οινοποσίας; Και αυτά μεν ήταν τα ζητούμενα. Πρέπει όμως να προβάλουμε τη λύση έτσι, ώστε όχι μόνο αν κάποιοι περιπέσουν σε τέτοια νόσο και αρρώστια, αλλά και αν κάποιοι —αν και άγιοι και μεγάλοι και θαυμαστοί— περιπέσουν σε φτώχεια, και σε πείνα, και σε δεσμά, και σε βασανιστήρια, και σε κακομεταχειρίσεις, και σε συκοφαντίες, και σε όλα τα δεινά του παρόντος βίου, να μπορέσει να βρεθεί και για αυτούς, από όσα θα λεχθούν σήμερα, ακριβής και σαφέστατη απολογία προς εκείνους που θέλουν να κατηγορούν. Διότι έχετε ακούσει πολλούς να θέτουν τέτοια ερωτήματα: «Γιατί τάχα ο δείνα, ενώ είναι μετριοπαθής και επιεικής άνθρωπος, σύρεται καθημερινά στα δικαστήρια από κάποιον άλλο παράνομο και πονηρό, και υποφέρει μύρια δεινά, και ο Θεός το επιτρέπει; Για ποιον λόγο λοιπόν κάποιος άλλος, αφού συκοφαντήθηκε, πέθανε άδικα;».

Διότι, όταν δεις τους αποστόλους να ανασταίνουν μεν νεκρούς, οι ίδιοι όμως να ασθενούν και να μην μπορούν να απαλλαγούν από την αρρώστια, θα γνωρίζεις σαφώς ότι η ανάσταση του νεκρού δεν προήλθε από τη δύναμη εκείνου που τον ανέστησε, αλλά πραγματοποιήθηκε από την ενέργεια του Πνεύματος. Διότι, για το γεγονός ότι αρρώσταιναν συνεχώς, άκουσε τι λέει ο Παύλος για τον Τιμόθεο: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες»· και πάλι για κάποιον άλλον: «Τον Τρόφιμο τον άφησα στη Μίλητο άρρωστο»· και στέλνοντας επιστολή στους Φιλιππησίους έλεγε ότι ο Επαφρόδιτος ασθένησε φτάνοντας κοντά στον θάνατο. Εάν, λοιπόν, παρόλο που συνέβαιναν αυτά, τους θεώρησαν θεούς και επιχείρησαν να τους προσφέρουν θυσίες, λέγοντας, «Οι θεοί πήραν ανθρώπινη μορφή και κατέβηκαν σε εμάς», αν δεν υπήρχαν αυτές οι ασθένειες, σε ποιο σημείο ασέβειας δεν θα έφταναν, βλέποντας τότε τα θαύματα; Όπως ακριβώς, λοιπόν, σε αυτή την περίπτωση, εξαιτίας του μεγέθους των σημείων άφησε τη φύση τους να παραμένει στην ασθένεια και επέτρεψε τους αλλεπάλληλους πειρασμούς για να μη θεωρηθούν ότι είναι θεοί, έτσι έπραξε κάτι παρόμοιο και στην περίπτωση της κτίσεως. Διότι την κατασκεύασε μεν ωραία και μεγάλη, αλλά συγχρόνως και φθαρτή.

Το ότι βέβαια και εκείνοι που έχουν επιτύχει μεγάλα κατορθώματα κερδίζουν πολλά από αυτό, είναι φανερό τόσο από τον Ιώβ, ο οποίος έλαμψε ακόμη περισσότερο εξαιτίας αυτού, όσο και από τον Τιμόθεο, ο οποίος, αν και ήταν τόσο ενάρετος και του είχε εμπιστευθεί τέτοια διακονία και περιόδευε μαζί με τον Παύλο σε όλη την οικουμένη, έζησε μέσα στην αρρώστια όχι δύο και τρεις ημέρες, ούτε δέκα και είκοσι και εκατό, αλλά πολλές και συνεχείς, καθώς το σώμα του είχε εξασθενήσει με μεγάλη σφοδρότητα. Και δηλώνοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες». Και δεν θεράπευσε την ασθένειά του εκείνος που ανέστηνε νεκρούς, αλλά τον άφησε να βρίσκεται στο καμίνι της αρρώστιας, ώστε να συγκεντρωθεί για αυτόν και από εκεί μέγιστος πλούτος παρρησίας.

Αυτό ας αναλογιζόμαστε και τώρα· ας προστεθεί λοιπόν και ο μισθός της υπομονής, ο οποίος είναι ικανός να τονώσει την καταβεβλημένη διάνοια. Αλλά είναι βαρύς ο πυρετός. Αντιπαράθεσε όμως στον πυρετό το πυρ της γεέννης, το οποίο οπωσδήποτε θα αποφύγεις, εάν επιλέξεις να τον υποστείς με απόλυτη υπομονή· θυμήσου τους αποστόλους, όσα υπέφεραν· θυμήσου τους δικαίους, ότι πάντοτε βρίσκονταν σε θλίψεις· θυμήσου τον μακάριο Τιμόθεο, ότι ποτέ δεν βρήκε ανακούφιση από την αρρώστια, αλλά συζούσε με μια διαρκή ασθένεια. Και φανερώνοντάς το αυτό ο Παύλος έλεγε: «Να πίνεις λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες». Εάν λοιπόν ο δίκαιος εκείνος και άγιος, που είχε επιφορτιστεί με τη μέριμνα της οικουμένης, που ανέστηνε νεκρούς, που εξέβαλλε δαίμονες και που θεράπευε αμέτρητα νοσήματα σε άλλους, υπέφερε τόσα δεινά, ποια απολογία θα έχεις εσύ, που ταράζεσαι και δυσανασχετείς για πρόσκαιρες ασθένειες; Δεν άκουσες τη Γραφή που λέει ότι «Εκείνον που αγαπά ο Κύριος τον παιδεύει, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται»; Πόσοι, και πόσες φορές, επιθύμησαν να λάβουν το στεφάνι του μαρτυρίου; Αυτό ακριβώς αποτελεί έναν ολοκληρωμένο στέφανο μαρτυρίου. Διότι μάρτυρα δεν αναδεικνύει μόνο το να λάβει κανείς την εντολή να θυσιάσει στα είδωλα και έπειτα να επιλέξει να πεθάνει μάλλον παρά να θυσιάσει, αλλά και το να εμμένει κανείς σε οτιδήποτε μπορεί να επισύρει τον θάνατο, αποτελεί σαφές μαρτύριο.

Είδες πόσο εύκολη είναι για όλους αυτή η νηστεία; Δεν μπορεί κανείς να προβάλει ως δικαιολογία τη σωματική ασθένεια· το κατόρθωμα είναι καθαρά της ψυχής. Είναι δυνατόν και να μην πίνει κανείς κρασί και να μεθάει, αλλά και να πίνει κρασί και να σωφρονεί. Και για το ότι υπάρχει μέθη χωρίς κρασί, άκουσε τον προφήτη που λέει: «Ουαί σε εκείνους που μεθούν χωρίς κρασί». Και πώς είναι δυνατόν να μεθάει κανείς χωρίς κρασί; Όταν δεν αναμειγνύεις το άκρατο των παθών με τον ευσεβή λογισμό. Είναι επίσης δυνατόν να πίνει κανείς κρασί και να μη μεθάει· διότι, αν δεν ήταν έτσι, δεν θα το παράγγελνε ο Παύλος στον Τιμόθεο, γράφοντας ως εξής: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες». Διότι η μέθη δεν είναι τίποτε άλλο παρά έκσταση των κατά φύσιν φρενών, παρατροπή των λογισμών, ερήμωση της διανοίας, πενία της συνέσεως. Και αυτά δεν τα προκαλεί μόνο η μέθη που προέρχεται από το κρασί, αλλά και η μέθη από την οργή και από την άτοπη επιθυμία. Διότι, όπως ακριβώς τον πυρετό τον προκαλεί η αγρυπνία, τον προκαλεί ο κόπος, τον προκαλεί η αθυμία, τον προκαλεί ο διεφθαρμένος χυμός, και αν και η αιτία είναι διαφορετική, το πάθος και το νόσημα είναι ένα· έτσι συμβαίνει και σε αυτές τις περιπτώσεις: τη μέθη την προκαλεί το κρασί, την προκαλεί η επιθυμία, την προκαλεί ο διεφθαρμένος χυμός, και ενώ η αιτία διαφέρει, το πάθος και το νόσημα είναι ένα. Ας απέχουμε από τη μέθη· δεν λέω να απέχουμε από το κρασί, αλλά να απέχουμε από τη μέθη. Το κρασί δεν προκαλεί τη μέθη· διότι είναι κτίσμα του Θεού, και κανένα κτίσμα του Θεού δεν δημιουργεί κάτι πονηρό, αλλά η πονηρή προαίρεση είναι αυτή που προκαλεί τη μέθη.

Επομένως, αφού αυτή μεν τελειώνει, εκείνη δε καταφθάνει, ας πράττουμε στο εξής τα έργα εκείνης, και όχι τα έργα αυτής. «Ας αποθέσουμε λοιπόν τα έργα του σκότους, και ας ενδυθούμε τα όπλα του φωτός.» Ας απαλλαγούμε από τα όνειρα του παρόντος βίου, λέει· διότι σε τίποτα δεν διαφέρουν τα επίγεια πράγματα από τις φαντασιώσεις των ονείρων. «Ας περπατήσουμε με ευπρέπεια, όπως στο φως της ημέρας.» Δεν είπε «να περπατάτε», αλλά «ας περπατήσουμε»· ώστε να κάνει την επίπληξη ανεπαχθή και ελαφριά. «Όχι με κώμους και μεθύσια, όχι με παράνομες συνευρέσεις και ασέλγειες.» Δεν εμποδίζει την πόση, αλλά την άμετρη πόση· ούτε την απόλαυση του κρασιού, αλλά την απόλαυση με παροινία· ούτε καταργεί τη συνεύρεση με τις γυναίκες, αλλά την πορνεία. «Όχι με έριδες και φθόνο· αλλά ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό.» Διότι τίποτα δεν ανάβει τόσο τη φιλονικία και δεν φουντώνει την οργή, όσο η μέθη και η παροινία. Γι' αυτό, αφού είπε προηγουμένως «Όχι με κώμους και μεθύσια, όχι με παράνομες συνευρέσεις και ασέλγειες», πρόσθεσε, «όχι με έριδες και φθόνο». «Και μην προνοείτε για τη σάρκα, με σκοπό την ικανοποίηση των επιθυμιών της.» Διότι, όπως ακριβώς δεν εμπόδισε την πόση, αλλά τη μέθη, έτσι δεν εμπόδισε και τη φροντίδα της σάρκας, αλλά τη φροντίδα για την ικανοποίηση των επιθυμιών, δηλαδή ό,τι υπερβαίνει την πραγματική ανάγκη. Επειδή το ότι βεβαίως παραγγέλλει να προνοούμε γι' αυτήν, φαίνεται από αυτά που λέει στον Τιμόθεο: «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες.» Επομένως, να προνοείς για την υγεία, λέει, και όχι για την ασέλγεια.

Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό. Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες. Ορισμένων ανθρώπων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες και προπορεύονται στην κρίση, ενώ σε κάποιους άλλους ακολουθούν. Ομοίως και τα καλά έργα είναι ολοφάνερα, και όσα είναι διαφορετικά δεν μπορούν να κρυφτούν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄. «Όσοι δούλοι βρίσκονται υπό ζυγόν, ας θεωρούν τους κυρίους τους άξιους κάθε τιμής, ώστε να μη βλασφημείται το όνομα του Θεού και η διδασκαλία. Όσοι πάλι έχουν πιστούς κυρίους ας μην τους καταφρονούν, επειδή είναι αδελφοί, αλλά μάλλον ας τους υπηρετούν περισσότερο, διότι είναι πιστοί και αγαπητοί αυτοί που απολαμβάνουν την ευεργεσία.

Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι στις ανάγκες μου, καθώς και σε εκείνους που ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν αυτά τα χέρια.» «Διότι εγώ έχω μάθει, στις συνθήκες όπου βρίσκομαι, να είμαι αυτάρκης. Ξέρω και να ταπεινώνομαι από τις στερήσεις, ξέρω και να έχω περίσσευμα σε κάθε περίσταση και σε όλα· έχω μυηθεί και στο να χορταίνω και στο να πεινώ, και στο να έχω αφθονία και στο να υστερούμαι. Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει.» «Να αρκείστε σε αυτά που έχετε τώρα· διότι ο ίδιος είπε: Δεν πρόκειται να σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου αδιαθεσίες.» «Είναι μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια.»

Η έπαρση, κατά το ρητό των αρχαίων, αποτελεί αποκοπή της προκοπής. Διότι αυτός που κυριεύεται από έπαρση δεν επιδέχεται βελτίωση. Η έπαρση είναι από τη φύση της ακάθαρτη. ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί του οίνου και της χρήσεώς του. «Ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου.» «Ακόλαστο πράγμα είναι ο οίνος και υβριστικό η μέθη· και κάθε άφρων εμπλέκεται με αυτά.» «Δώστε οίνο σε αυτούς που βρίσκονται σε λύπες και σε αυτούς που είναι σε οδύνη, για να ξεχάσουν την πενία τους και να μην θυμούνται πλέον τους πόνους τους.» «Ο οίνος και οι γυναίκες κάνουν τους συνετούς να αποστατήσουν.» «Μην κάνεις τον γενναίο στην οινοποσία. Διότι ο οίνος κατέστρεψε πολλούς. Ο οίνος δημιουργήθηκε εξ αρχής για ευφροσύνη και όχι για μέθη. Αγαλλίαση της καρδιάς και ευφροσύνη της ψυχής είναι ο οίνος όταν πίνεται.» «Μην μεθάτε με οίνο, στον οποίο υπάρχει ασωτία.» «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο οίνο, εξαιτίας του στομάχου σου και των συχνών σου ασθενειών.» Ο οίνος είναι δώρο από τον Θεό, το οποίο έχει δοθεί για παρηγοριά της ασθένειας σε αυτούς που σωφρονούν.

Κάθε τι αισχρό, άσχημο και αταίριαστο σε όσους έχουν επιλέξει να πράττουν το καλό, συνιστά ύβρι. ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί των υδροποτούντων. «Όλοι όσοι πίνουν νερό, όλοι παραδόθηκαν στον θάνατο, και τα εκλεκτά του Λιβάνου, όλα όσα πίνουν νερό, κατέβηκαν και αυτά μαζί του στον άδη». «Να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες». Κανείς δεν κραιπάλησε από το νερό. Κανενός το κεφάλι δεν πόνεσε ποτέ επειδή βάρυνε από το νερό. Κανείς, που ζει πίνοντας νερό, δεν χρειάστηκε ξένα πόδια, κανενός τα πόδια δεν δέθηκαν, κανενός τα χέρια δεν αχρηστεύτηκαν.

Βλέπετε τις κακές συναναστροφές, βλέπετε την ολέθρια οικειότητα, βλέπετε την πορνοποιό λαιμαργία. Ας μη συνομιλεί κανείς με γυναίκα χωρίς ανάγκη, ας μην κάθεται κανείς απομονωμένος, ας μη φιλαργυρεί κανείς, προσθέτοντας νόμισμα στο νόμισμα και αυξάνοντας το χρυσάφι, στο οποίο ριζώνει η αμαρτία και η μερίδα του Ιούδα. Ας μην απεμπολεί κανείς τη μοναχική ελευθερία, αποκτώντας δούλο αγορασμένο με χρήματα· διότι μέχρι αυτού του σημείου έφτασε η πονηρία μερικών, οι οποίοι υποδουλώθηκαν στην εμπαθή προσκόλληση και απώλεσαν το μοναχικό αξίωμα. Ας μη μεθάει κανείς, υπακούοντας στον απόστολο που λέει, να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και για τις συχνές σου ασθένειες, επειδή από αυτά ανάβουν εναντίον της ψυχής οι σαρκικές επιθυμίες και πυρπολείται ο οίκος του Θεού, ο οποίος είναι ο εσωτερικός μας άνθρωπος. Αλλά ας είμαστε ως ξένοι και παρεπίδημοι, αδελφοί, ο καθένας μας σε τούτο τον διωγμό, ως αποθνήσκοντες και ιδού ζούμε, ως παιδευόμενοι και μη θανατούμενοι, ως λυπούμενοι, πάντοτε όμως χαίροντες, ως φτωχοί που πλουτίζουμε πνευματικά πολλούς, ως μη έχοντες τίποτα και κατέχοντες τα πάντα, για να μιλήσω αποστολικά.