Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 5:3

Ώ μακαρία ψυχή, που ακούς αυτούς τους λόγους οι οποίοι είναι γραμμένοι σε τούτο το βιβλίο και τους εφαρμόζεις! Διαβεβαιώνω τον καθένα που ακούει αυτά τα λόγια και τα κάνει πράξη, ότι το όνομά του θα γραφτεί στη βίβλο της ζωής, και θα βρεθεί στο τρίτο τάγμα των αγγέλων. Εάν προσεύχεσαι ή ψέλνεις ή αναγινώσκεις, να κάθεσαι κατά μόνας· κανείς ας μην σε ακούει, παρά μόνο εσύ. Και εάν έχεις μαζί σου μία ή δύο ομόψυχες παρθένους· διότι λέει ο Χριστός: «Όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί βρίσκομαι ανάμεσά τους». Απόβαλε το γυναικείο φρόνημα και πάρε θάρρος και ανδρεία. Διότι στη βασιλεία των ουρανών δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, αλλά όλες οι γυναίκες που ευαρέστησαν τον Θεό λαμβάνουν τάξη ανδρών. Λησμόνησε τις νεανικές συμπεριφορές, για να λάβεις την τιμή της καλής χήρας. Διότι λέει ο άγιος Παύλος: «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Η δε πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό και παραμένει αφοσιωμένη στις δεήσεις και τις προσευχές νύχτα και μέρα. Εκείνη όμως που ζει μέσα στις απολαύσεις, αν και ζωντανή, είναι νεκρή. Στον κατάλογο των χηρών ας εγγράφεται εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών, που υπήρξε γυναίκα ενός μόνο άνδρα, εάν ανέθρεψε σωστά παιδιά, εάν προσέφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια των αγίων, εάν συμπαραστάθηκε στους θλιβομένους, εάν ακολούθησε κάθε αγαθό έργο. Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις· διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές ορμές στρεφόμενες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας την καταδίκη ότι αθέτησαν την πρώτη τους πίστη και υπόσχεση».

Ότι πρέπει η χήρα, η οποία έχει ευδοκιμήσει στα κατορθώματα που αναφέρονται από τον Απόστολο και έχει φθάσει στο τάγμα των όντως χηρών, να προσκαρτερεί στις δεήσεις και στις προσευχές με νηστείες, νύχτα και μέρα.

Αλλά βέβαια μη νομίσεις, επειδή άκουσες πως εκείνη η οδός του βίου είναι πλατιά, ότι είναι και χωρίς λύπες· διότι είναι γεμάτη από πολλές και βαρύτατες συμφορές. Την ονομάζει πλατιά και ευρύχωρη, επειδή είναι πολλοί αυτοί που τη διαβαίνουν, και ο καθένας από αυτούς είναι φορτωμένος με μεγάλο συρφετό της ρέουσας ύλης. Η δική σου οδός όμως, παρθένε, είναι πάρα πολύ στενή· διότι δεν χωράει να την περνούν δύο μαζί. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, και πολλές γυναίκες που είχαν προηγουμένως αφοσιωθεί στον κόσμο, αφού έμειναν μόνες χωρίς τους συζύγους τους, από ζήλο για τη δική σου υπερκόσμια πολιτεία, αρνήθηκαν τον κόσμο και επέλεξαν να βαδίσουν τη δική σου οδό, ώστε να γίνουν μέτοχοι και στα στεφάνια. Αυτές μάλιστα ο Παύλος παραγγέλλει να τιμώνται, επειδή επιμένουν καρτερικά στις δεήσεις και στις προσευχές, έχοντας την ελπίδα τους στον Θεό.

Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Να προστατεύεις τα ορφανά· διότι ο Θεός είναι πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών. Να μην πράττεις τίποτα χωρίς τους επισκόπους· διότι αυτοί είναι ιερείς, ενώ εσύ είσαι διάκονος των ιερέων. Εκείνοι βαπτίζουν, ιερουργούν, χειροτονούν και χειροθετούν· εσύ όμως να τους διακονείς, όπως ο άγιος Στέφανος στα Ιεροσόλυμα τον Ιάκωβο και τους πρεσβυτέρους. Να μην αμελείς τις συνάξεις· να αναζητάς τον καθένα με το όνομά του. Κανείς να μην περιφρονεί τη νεότητά σου, αλλά να γίνεσαι πρότυπο των πιστών στα λόγια και στη συναναστροφή.

Θ΄. Ακούγοντας αυτά, μετανοήστε και ετοιμαστείτε για απολογία, πριν έλθει η ημέρα του Κυρίου. Και για να τα πω όλα συνοπτικά, κάθε άνθρωπος, ο οποίος δεν θα φροντίσει από αυτή τη στιγμή να διορθωθεί, αλλά θα αναχωρήσει από τη ζωή έχοντας ακόμη ανάγκη διόρθωσης, ένας τέτοιος άνθρωπος ας προσδοκά ότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό, όχι για τη μία ή την άλλη αμαρτία, αλλά για κάθε ασέβεια και αδικία των ανθρώπων, ανδρών και γυναικών. Διότι δεν υπάρχει διάκριση· επειδή όλοι αμαρτήσαμε. Γι' αυτό ο ιερός Απόστολος, σύμφωνα με τη χάρη που του δόθηκε, έγραψε και για τις γυναίκες λέγοντας: «Γυναίκες σεμνές, διακόνους πιστές σε όλα. Δεν επιτρέπω δε σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα, αλλά να παραμένει στην ησυχία, να φροντίζει το σπίτι, να διδάσκει το καλό, ώστε να συμβουλεύουν συνετά τις νεότερες να αγαπούν τους άνδρες τους, να μην είναι υποδουλωμένες στο πολύ κρασί». Και για τις χήρες έγραψε τα εξής: «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Εκείνη που εμμένει στις δεήσεις και στις προσευχές, εάν ανέθρεψε παιδιά, εάν προσέφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια αγίων, εάν συνέτρεξε τους θλιβομένους, εάν ακολούθησε με προθυμία κάθε αγαθό έργο».

Γιατί λοιπόν και εδώ έδωσε αυτή την προτροπή; Υπαινισσόμενος και πάλι το θράσος που προέρχεται από το νεαρό της ηλικίας. Πρέπει λοιπόν και σε αυτή την περίπτωση να καταπραΰνεται η κατάσταση με την επιείκεια. «Τις νεότερες», λέει, «να τις αντιμετωπίζεις ως αδελφές»· και πρόσθεσε: «με κάθε αγνότητα». Μη μου αναφέρεις, λέει, μόνο την αμαρτία της σαρκικής μίξης, αλλά να μη δώσεις, λέει, ούτε καν υποψία. Επειδή ακριβώς οι συναναστροφές με τις νεότερες γυναίκες δύσκολα αποφεύγουν την υποψία, ενώ από την άλλη πρέπει ο επίσκοπος να κάνει και αυτό, γι’ αυτόν τον λόγο προσθέτει το «με κάθε αγνότητα», φανερώνοντας ότι αρμόζει οι συναναστροφές μαζί τους να γίνονται με πάσα αγνότητα. Τι λες, πες μου; Στον Τιμόθεο δίνεις αυτές τις διαταγές; Ναι, λέει· διότι μέσω αυτού απευθύνομαι σε όλη την οικουμένη. Εάν λοιπόν στον Τιμόθεο δίνει αυτές τις εντολές, ας αναλογιστεί ο καθένας από τους άλλους πώς οφείλει να είναι, ώστε να μην παρέχει ούτε υποψία, ούτε ίχνος αφορμής σε όσους επιθυμούν να συκοφαντούν. «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες». Γιατί δεν κάνει κανένα λόγο για την παρθενία, ούτε λέει: «Να τιμάς τις παρθένους»; Διότι, κατά τη γνώμη μου, τότε ούτε καν υπήρχαν, ή ίσως είχαν ξεπέσει. «Διότι ήδη», λέει, «μερικές εξετράπησαν ακολουθώντας τον Σατανά».

«Τίμα τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες», λέει. Άρα είναι δυνατόν να μην έχει κάποια γυναίκα άνδρα, αλλά να μην είναι πραγματικά χήρα. Διότι, όπως ακριβώς την παρθένο δεν την κάνει παρθένο το γεγονός ότι δεν έχει συνάψει γάμο, αλλά χρειάζονται πολλά άλλα, δηλαδή η άμεμπτη ζωή και η διαρκής αφοσίωση, έτσι και την χήρα δεν την κάνει χήρα απλώς η στέρηση του άνδρα, αλλά η υπομονή που συνοδεύεται από σωφροσύνη και η απομόνωση από όλα. Τέτοιες χήρες προτρέπει να τιμούμε, και ευλόγως· διότι, όντας εγκαταλελειμμένες, έχουν ανάγκη από πολλή τιμή· δεν έχουν άνδρες για να τις προστατεύσουν· και η κατάσταση αυτή φαίνεται στους πολλούς επονείδιστη και δυσοίωνη. Γι' αυτόν τον λόγο επιθυμεί η χήρα να απολαμβάνει πολλή τιμή από τον ιερέα· όχι όμως μόνο γι' αυτό, αλλά επειδή το αξίζει. Αν όμως κάποια χήρα έχει παιδιά ή εγγόνια, ας μαθαίνουν αυτά πρώτα να επιδεικνύουν ευσέβεια στον δικό τους οίκο και να ανταποδίδουν τις οφειλές στους προγόνους. Δες τη σύνεση του Παύλου, πώς πολλές φορές προτρέπει με βάση ανθρώπινους συλλογισμούς. Διότι δεν προέβαλε εδώ κάτι το μέγα και υψηλό, αλλά αυτό που υπαγορεύει η συνείδηση: «Και να ανταποδίδουν», λέει, «τις οφειλές στους προγόνους». Πώς;

Για την ανατροφή, για την ανάπτυξη. Για παράδειγμα, απόλαυσες πολλή φροντίδα· εκείνοι απήλθαν· δεν μπόρεσες να τους ανταποδώσεις την αμοιβή· διότι βεβαίως δεν τους γέννησες εσύ, ούτε τους ανέθρεψες. Ανταπόδωσέ το στους απογόνους τους, εξόφλησε το χρέος μέσω των παιδιών. «Ας μαθαίνουν», λέει, «πρώτα να επιδεικνύουν ευσέβεια στον ίδιο τους τον οίκο». Εδώ αναφέρεται στην ευεργεσία πιο απλά. Έπειτα, για να τους παρακινήσει περισσότερο, πρόσθεσε: «Διότι τούτο είναι αποδεκτό ενώπιον του Θεού». Και επειδή μίλησε για «τις όντως χήρες», εξηγεί ποια είναι η πραγματική χήρα. «Η δε πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό, και παραμένει αφοσιωμένη στις δεήσεις και στις προσευχές νύχτα και μέρα· ενώ εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη και τις απολαύσεις, αν και ζει, είναι νεκρή». Εάν κάποια, λέει, δεν έχει επιλέξει τον κοσμικό βίο και βρίσκεται σε κατάσταση χηρείας, αυτή είναι πραγματικά χήρα· εκείνη που ελπίζει στον Θεό όπως πρέπει, που είναι προσηλωμένη στη δέηση και προσκαρτερεί νύχτα και μέρα, αυτή είναι χήρα. Όχι πως εκείνη που έχει τέκνα δεν είναι χήρα· διότι βεβαίως θαυμάζει και εκείνην που ανατρέφει τα παιδιά της όπως πρέπει· αλλά (εννοεί) εάν κάποια δεν έχει τέκνα, δηλαδή, αυτήν που έχει μείνει ολομόναχη.

βʹ. Με τον όρο «τιμή» εδώ εννοεί τη φροντίδα, τη χορηγία των αναγκαίων. Διότι η προσθήκη που κάνει, «Δεν θα βάλεις φίμωτρο σε βόδι που αλωνίζει», και, «Ο εργάτης είναι άξιος του μισθού του», αυτό ακριβώς φανερώνει. Επομένως, και όταν λέει, «Τίμα τις χήρες», το λέει αυτό αναφερόμενος στην παροχή της αναγκαίας διατροφής, λέγοντας, «Για να επαρκέσει η βοήθεια σε εκείνες που είναι πραγματικά χήρες»· και πάλι, «Τίμα τις πραγματικές χήρες»· δηλαδή, εκείνες που βρίσκονται σε φτώχεια· διότι όσο περισσότερο βρίσκεται καμία σε φτώχεια, τόσο περισσότερο είναι χήρα.

Διότι πρέπει η σεμνότητά της να είναι φοβερή στα περίεργα βλέμματα, και ικανή να αποτρέπει την αδιάκριτη αναίδεια. Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, της αφαίρεσε τον καλλωπισμό με χρυσό, με περίτεχνες κομμώσεις και με πολυτελή ενδύματα, για να μην αστράφτει με τα κοσμήματα που φέρει, ούτε να τέρπει το βλέμμα αυτών που τη βλέπουν, και να προκαλεί σκάνδαλο. Γι' αυτό υπάρχουν οι νηστείες, η εγκράτεια, οι ασκήσεις και η ωχρή και σκυθρωπή όψη, και η παρθένος οφείλει να φέρει πιο απέριττη ενδυμασία, εξαιτίας του ευόλισθου της φύσεως. Γι' αυτό και ο Παύλος, γράφοντας στο γνήσιο τέκνο του, τον Τιμόθεο, περιφρουρεί την ευγενική του στάση απέναντι στις γυναίκες με την ασφάλεια της αγνείας, λέγοντας: «Τις νεότερες χήρες να τις τιμάς ως αδελφές με κάθε αγνεία». Εάν όμως τα θεία γράμματα αφαιρούν από τη γυναίκα τον στολισμό του σώματος, πόσο μάλλον αρμόζει στον άνδρα το παντελώς ακαλλώπιστο, και η ένδυση που περιορίζεται μόνο στην εξυπηρέτηση της ανάγκης, ώστε να αποτελεί σκέπασμα και όχι καλλώπισμα, ακριβώς όπως το ονόμασε ο Παύλος: «Εφόσον έχουμε διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. Σε πρεσβύτερο μην απευθύνεις αυστηρή επίπληξη, αλλά να τον προτρέπεις σαν πατέρα, τους νεότερους σαν αδελφούς, τις πρεσβύτερες σαν μητέρες, τις νεότερες σαν αδελφές με κάθε αγνότητα. Να τιμάς τις χήρες που είναι πραγματικά χήρες. «Εάν όμως κάποια χήρα έχει παιδιά ή εγγόνια, ας μαθαίνουν πρώτα», αναφέρεται γενικά σε κάθε ηλικιωμένο, «να δείχνουν ευσέβεια στον ίδιο τους τον οίκο και να ανταποδίδουν την ευγνωμοσύνη στους προγόνους τους. Διότι αυτό είναι αποδεκτό ενώπιον του Θεού. Η πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό και επιμένει στις δεήσεις και τις προσευχές νύχτα και μέρα· ενώ εκείνη που ζει με σπατάλες και απολαύσεις, αν και ζει, είναι νεκρή. Και αυτά να τα παραγγέλλεις, ώστε να είναι ακατηγόρητοι». Αντί του, να πράττουν το αγαθό. «Εάν δε κάποιος δεν προνοεί για τους δικούς του, και μάλιστα για τους οικείους του», εννοεί τους εξ αίματος συγγενείς, όπως λέει και ο Ησαΐας: Δεν θα παραβλέψεις τους οικείους της γενιάς σου. «έχει αρνηθεί την πίστη και είναι χειρότερος από άπιστο».

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί ορφανών, πτωχών και χηρών. «Καμία χήρα και ορφανό να μην κακοποιήσετε. Εάν όμως από κακία τους κακοποιήσετε, και εκείνοι κράξουν και βοήσουν προς εμένα, οπωσδήποτε θα εισακούσω τη βοή τους· και θα οργιστώ με θυμό, και θα σας θανατώσω με μάχαιρα, και οι γυναίκες σας θα γίνουν χήρες και τα τέκνα σας ορφανά.» «Στόμα χήρας με ευλόγησε. Το ορφανό, που δεν είχε βοηθό, το βοήθησα.» «Δεν θα πάρεις ως ενέχυρο το ένδυμα της χήρας.» «Ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών.» «Σε κτήμα ορφανών μην εισέλθεις. Διότι ο Κύριος που τους λυτρώνει είναι κραταιός, και θα δικάσει την υπόθεσή τους εναντίον σου.» «Για όσα αδίκησαν τα νήπια, θα φονευθούν.» «Χήρα και ορφανό, προσήλυτο και φτωχό μην καταδυναστεύετε.» «Γίνε για τα ορφανά σαν πατέρας, και αντί για σύζυγος στη μητέρα τους, και θα είσαι σαν υιός του Υψίστου.» Θα εισακούσει τη δέηση του αδικουμένου. Δεν θα παραβλέψει την ικεσία του ορφανού και της χήρας, εάν εκχύσει τα λόγια της. Δεν θα κατέβουν τα δάκρυα της χήρας στα μάγουλά της, και η κατακραυγή της δεν θα στραφεί εναντίον εκείνου που τα προκαλεί;» «Να τιμάς τις χήρες που είναι πραγματικά χήρες. Εάν όμως κάποια χήρα έχει τέκνα ή εγγόνια, ας μαθαίνουν αυτά πρώτα να σέβονται τον δικό τους οίκο, και να ανταποδίδουν τις οφειλές στους προγόνους τους. Διότι αυτό είναι αποδεκτό ενώπιον του Θεού.»