Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 5:6

Ώ μακαρία ψυχή, που ακούς αυτούς τους λόγους οι οποίοι είναι γραμμένοι σε τούτο το βιβλίο και τους εφαρμόζεις! Διαβεβαιώνω τον καθένα που ακούει αυτά τα λόγια και τα κάνει πράξη, ότι το όνομά του θα γραφτεί στη βίβλο της ζωής, και θα βρεθεί στο τρίτο τάγμα των αγγέλων. Εάν προσεύχεσαι ή ψέλνεις ή αναγινώσκεις, να κάθεσαι κατά μόνας· κανείς ας μην σε ακούει, παρά μόνο εσύ. Και εάν έχεις μαζί σου μία ή δύο ομόψυχες παρθένους· διότι λέει ο Χριστός: «Όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί βρίσκομαι ανάμεσά τους». Απόβαλε το γυναικείο φρόνημα και πάρε θάρρος και ανδρεία. Διότι στη βασιλεία των ουρανών δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, αλλά όλες οι γυναίκες που ευαρέστησαν τον Θεό λαμβάνουν τάξη ανδρών. Λησμόνησε τις νεανικές συμπεριφορές, για να λάβεις την τιμή της καλής χήρας. Διότι λέει ο άγιος Παύλος: «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Η δε πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό και παραμένει αφοσιωμένη στις δεήσεις και τις προσευχές νύχτα και μέρα. Εκείνη όμως που ζει μέσα στις απολαύσεις, αν και ζωντανή, είναι νεκρή. Στον κατάλογο των χηρών ας εγγράφεται εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών, που υπήρξε γυναίκα ενός μόνο άνδρα, εάν ανέθρεψε σωστά παιδιά, εάν προσέφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια των αγίων, εάν συμπαραστάθηκε στους θλιβομένους, εάν ακολούθησε κάθε αγαθό έργο. Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις· διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές ορμές στρεφόμενες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας την καταδίκη ότι αθέτησαν την πρώτη τους πίστη και υπόσχεση».

Ειρηνικοί αδελφοί και άγιοι πνευματικοί πατέρες ας είναι οι φίλοι σου. Μη συναναστρέφεσαι με εκείνους που είναι παραδομένοι στις μέριμνες, ούτε να παρακάθεσαι σε γεύμα μαζί τους· μήπως τυχόν σε παρασύρουν στις δικές τους πλάνες και σε απομακρύνουν από την επιστήμη της ησυχίας. Εάν όμως κάποιος από εκείνους που πορεύονται σύμφωνα με την αγάπη του Θεού έρθει σε εσένα και σε προσκαλέσει για φαγητό, και εσύ θελήσεις να πας, πήγαινε μεν, αλλά να επιστρέψεις γρήγορα στο κελί σου. Αν είναι δυνατόν, μην κοιμηθείς έξω από το κελί σου· ώστε να παραμένει διαρκώς σε εσένα η χάρη της ησυχίας και να διατηρείς ανεμπόδιστη τη λατρεία της αφοσιώσεώς σου σε αυτήν. Μη γίνεσαι επιθυμητής εκλεκτών φαγητών· διότι η ψυχή που παραδίδεται στις απολαύσεις, ενώ ζει, είναι νεκρή. Μη χορταίνεις την κοιλιά σου με ποικίλα φαγητά, για να μη σου δημιουργηθεί η επιθυμία για αυτά και σου προκαλέσουν τον πόθο του πλούσιου τραπεζιού. Διότι έχει ειπωθεί να μην εξαπατάται κανείς από τον χορτασμό της κοιλιάς. Εάν πάλι διαπιστώσεις ότι σε προσκαλούν συνεχώς έξω από το κελί σου, να το αποφεύγεις. Είναι επιζήμια η συνεχής παραμονή έξω από το κελί σου, καθώς αφαιρεί τη χάρη, σκοτίζει το φρόνημα και μαραίνει τον θεϊκό πόθο.

Κεφάλαιο βʹ. ΛΟΥΚΑΣ. Και υπήρχε η προφήτιδα Άννα, θυγατέρα του Φανουήλ, από τη φυλή Ασήρ· αυτή βρισκόταν σε πολύ προχωρημένη ηλικία, έχοντας ζήσει με τον σύζυγό της επτά έτη από την παρθενία της. Και η ίδια ήταν χήρα ηλικίας περίπου ογδόντα τεσσάρων ετών, η οποία δεν απομακρυνόταν από το ιερό, λατρεύοντας τον Θεό με νηστείες και δεήσεις νύχτα και ημέρα. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Αʹ. Εκείνη δε που είναι πραγματικά χήρα και έχει απομείνει ολομόναχη, έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό και προσκαρτερεί στις δεήσεις και στις προσευχές νύχτα και ημέρα· αντίθετα, εκείνη που ζει παραδομένη στις απολαύσεις, μολονότι ζει, είναι νεκρή.

Διότι δεν ωφελεί τον άφρονα η τρυφή, σύμφωνα με τον Σολομώντα. Και τι είναι πιο άφρον από τη σάρκα που απολαμβάνει τις ηδονές και τη νεότητα που παρασύρεται; Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: Και μην φροντίζετε για τη σάρκα με σκοπό να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της· και, Εκείνη που ζει μέσα στις απολαύσεις, ενώ ζει, είναι νεκρή.

Τι θα κάνουμε, αδελφοί, αν καταδικαστούμε στα κατώτατα της γης μετά θάνατον; Αν πάλι κάποιος περιπέσει σε ασθένεια, και ο ύπνος φύγει από αυτόν μέσα στη νύχτα, συχνά ατενίζει τα παράθυρα του σπιτιού του, λαχταρώντας να δει το φως. Τι θα κάνουμε, αδελφοί, αν καταδικαστούμε στο εξώτερο σκοτάδι, όπου υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών, όπου δεν υπάρχει ελπίδα να δούμε το φως στους ατελεύτητους αιώνες; Ομοίως και εκείνος που έχει εξοριστεί μετρά τις ημέρες και τις νύχτες και τα έτη, περιμένοντας το τέλος της προθεσμίας του. Εκείνος όμως που θα καταδικαστεί στον μέλλοντα αιώνα δεν θα μπορεί να μετρήσει ούτε ημέρες, ούτε νύχτες, ούτε μήνες, ούτε εποχές. Διότι οι αιώνες είναι απέραντοι και ατελεύτητοι. Σε αυτούς, όσοι τώρα πενθούν και κλαίνε τότε θα παρηγορηθούν. Ενώ εκείνη που ζει μέσα στις απολαύσεις, αν και ζει, έχει πεθάνει, καθώς λέει ο Απόστολος.

Και για τον λόγο αυτό έλεγε ο Ιησούς: Εσύ λοιπόν, ως οικονόμος, δώσε τα της ψυχής στην ψυχή, και τα του σώματος στο σώμα· μην τρέφεις μόνο το σώμα σου και αφήνεις την ψυχή έρημη και να λιμοκτονεί. Για μια τέτοια ψυχή λέει ο Απόστολος: εκείνη που ζει μέσα στην τρυφή, αν και ζει, είναι νεκρή. Μην αφήσεις λοιπόν την ψυχή σου να νεκρωθεί από την πείνα, αλλά θρέψε την με τα λόγια του Θεού· με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές· με αναγνώσματα των θείων Γραφών· με νηστείες και αγρυπνίες· με δάκρυα και ελεημοσύνη· με την ελπίδα και τη μελέτη των μελλοντικών αγαθών, των αιώνιων και άφθαρτων.

Κατανοήστε αυτά που λέω, για να μην προβούμε σε πολλές παρεκβάσεις. Ο ίδιος προσέταξε την αυτάρκεια, αλλά είπε ότι αυτή που ζει με σπατάλη, αν και ζει, είναι νεκρή. Ο ίδιος δίδαξε να συμπεριφερόμαστε ευσχημόνως προς τους έξω, αλλά απέτρεψε το να προνοούμε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών. Δεν εναντιώνεται στην αυτάρκεια η ακτημοσύνη, διότι αρκεί στην κάθε ημέρα η δική της κακία. Δεν εναντιώνεται στη βρώση ο σταυρός, διότι όποιος αγωνίζεται εγκρατεύεται στα πάντα. Δεν εναντιώνεται στον γάμο η άσκηση βίας και η νέκρωση της φύσεως, επειδή καταργεί τη νεκρότητα της πορνείας. Ο γάμος είναι εργαστήριο ζωής, ενώ η πορνεία θανάτου, επειδή φθείρει την τεκνογονία. Επομένως, δεν εννοούσε τίποτε άλλο παρά να καταστήσουμε νεκρή την αμαρτία, η εξάλειψη της οποίας δεν απαιτεί την τυχούσα βία.

Επομένως, ορθώς είπε ο Παύλος ότι αυτή που ζει μέσα στις απολαύσεις, ενώ ζει, έχει πεθάνει, και ο Χριστός είναι κριτής δικαίων και αδίκων. Δεν είναι κάθε ζωή παρόμοια. Διότι ζουν και τα άλογα ζώα, αλλά δεν διαφέρουν σε τίποτα από τους νεκρούς. Γι' αυτό και όσοι τα σφάζουν είναι ακατάκριτοι. Και η ζωή των αμαρτωλών είναι θάνατος, επειδή, ενώ ζουν, κοπιάζουν για τη φθορά και τον θάνατο, ώστε να πεθάνουν στην αιώνια κόλαση.

Ότι δε και η λογική ψυχή είναι δυνατόν να νεκρωθεί, καίτοι η ίδια η ύπαρξή της είναι ζωή, μας το δίδαξε ο μέγας Παύλος γράφοντας: «η χήρα που ζει φιλήδονα, αν και ζει, είναι νεκρή». Το να πούμε λοιπόν ότι αυτό ειπώθηκε από εκείνον και για το προκείμενο θέμα τώρα, δηλαδή για τη λογική ψυχή, δεν θα ήταν καθόλου άστοχο. Διότι η ψυχή που έχει στερηθεί τον πνευματικό νυμφίο, αν δεν ζει με συστολή και πένθος και δεν διανύει τον στενό και τεθλιμμένο βίο της μετάνοιας, αλλά αντίθετα είναι χαλαρή και παραδίδει τον εαυτό της στις ηδονές και τη σπατάλη, ενώ ζει (καθώς κατά την ουσία της είναι αθάνατη), έχει πεθάνει. Και τούτο επειδή είναι επιδεκτική του χειρότερου θανάτου, όπως ακριβώς και της ανώτερης ζωής. Εάν πάλι ονομάζει «χήρα» εκείνη που στερήθηκε τον σωματικό νυμφίο, εφόσον ζει φιλήδονα και διατηρεί τη σωματική της ζωή, λέει πως οπωσδήποτε έχει πεθάνει κατά την ψυχή, αφού και αλλού αναφέρει ο ίδιος: «εμάς που ήμασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων μας, μας ζωοποίησε μαζί με τον Χριστό». Τι να πούμε δε για εκείνον που είπε: «υπάρχει αμαρτία προς θάνατον και υπάρχει αμαρτία όχι προς θάνατον»; Αλλά και ο ίδιος ο Κύριος, όταν πρόσταξε κάποιον να αφήσει «τους νεκρούς να θάψουν τους νεκρούς τους», απεφάνθη ότι εκείνοι οι νεκροθάφτες που ζούσαν κατά το σώμα, ήταν οπωσδήποτε νεκροί κατά την ψυχή.

Αλλά πώς εγκαταλείπει την ψυχή ο πανταχού παρών, ο οποίος δεν απουσιάζει από πουθενά; Επειδή εκείνη τον εγκατέλειψε πρώτη εκούσια και, εφόσον πλάστηκε από αυτόν αυτεξούσια, δεν την εξαναγκάζει· ώστε για τη θεία εγκατάλειψή μας, εμείς οι ίδιοι είμαστε υπαίτιοι, και όχι ο Θεός που μας έπλασε. Εμείς λοιπόν είμαστε, αλίμονο, οι γεννήτορες του ίδιου μας του θανάτου, έχοντας εγκαταλείψει με τη θέλησή μας τον Δεσπότη που μας έπλασε για να ζούμε και ο οποίος είναι πάντα παρών και χορηγεί τη ζωή από τον εαυτό του, όπως ακριβώς εκείνοι που καταμεσήμερο κλείνουν τα μάτια τους και απέχουν εκούσια από το φως, καίτοι αυτό είναι παρόν και τους καταυγάζει. Διότι, έχοντας αθετήσει τη ζωοποιό συμβουλή και έχοντας εγκαταλείψει τον Θεό δια της αθετήσεως και έχοντας αποστατήσει εκούσια από τη ζωή, αποδεχθήκαμε τη θανατηφόρα συμβουλή του Σατανά, και μέσω αυτής τον βάλαμε να κατοικήσει μέσα μας, ο οποίος είναι νεκρό πνεύμα, επειδή και αυτός εγκατέλειψε πρώτος τον Θεό και έγινε έτσι πρόξενος νέκρωσης για εμάς, και μάλιστα εννοώ της νέκρωσης της ψυχής, η οποία όταν χωρίζεται από τον Θεό, όπως λέει ο Παύλος, ενώ ζει είναι νεκρή. Μάλλον δε, η ζωή της είναι χειρότερη και από τον θάνατο· διότι, ούσα αδρανής ως προς κάθε αγαθό, καθίσταται ενεργή ως προς κάθε πονηρό, επιβουλευόμενη τον ίδιο της τον εαυτό και με φθονερή κακία ωθώντας τον συνεχώς προς τα χειρότερα.

Ο Νώε μέθυσε και γυμνώθηκε, και δες πόσα κακά προήλθαν από αυτό· ο Ησαύ από τη λαιμαργία του πρόδωσε τα πρωτοτόκια και όρμησε σε αδελφοκτονία. Ο λαός του Ισραήλ κάθισε να φάει και να πιει, και σηκώθηκαν να διασκεδάσουν. Γι' αυτό λέει: «Όταν φας και πιεις, να θυμηθείς τον Κύριο τον Θεό σου». Διότι στον γκρεμό κατακρημνίστηκαν όσοι παραδόθηκαν στην τρυφή. Η χήρα, λέει, που ζει μέσα στη σπατάλη και τις απολαύσεις, ενώ ζει είναι νεκρή· και πάλι: «Ελαίπανε, πάχυνε και κλώτσησε ο αγαπημένος»· και πάλι ο Απόστολος: «Μην φροντίζετε για τη σάρκα προς ικανοποίηση των επιθυμιών της». Δεν επιβάλλω ως νόμο τη νηστεία (διότι δεν υπάρχει κανείς πρόθυμος να ακούσει), αλλά καταργώ τη σπατάλη, αποκόπτω την τρυφή, για το δικό σας συμφέρον· διότι, όπως ακριβώς ένας χείμαρρος, έτσι και η τρυφή ανατρέπει τα πάντα· τίποτα δεν μπορεί να την εμποδίσει· σε εκδιώκει από τη βασιλεία. Τι περισσότερο ζητάς; Θέλεις να απολαμβάνεις τρυφή; Δώσε στους φτωχούς, κάλεσε τον Χριστό, ώστε, ακόμη και αφού σηκωθεί το τραπέζι, να συνεχίσεις να απολαμβάνεις. Διότι τώρα δεν έχεις πραγματική απόλαυση· και δικαιολογημένα, διότι τα εγκόσμια δεν είναι μόνιμα· τότε όμως θα έχεις.

εʹ. Είδες ότι ο λόγος έχει ειπωθεί προς όλους; Και τι πάλι όταν λέει: «Τη σάρκα μην την φροντίζετε προς ικανοποίηση των επιθυμιών», δεν απευθύνεται γενικώς προς όλους; Και τι όταν λέει: «Τα φαγητά προορίζονται για την κοιλιά, και η κοιλιά για τα φαγητά· ο δε Θεός θα καταργήσει και αυτήν και αυτά»; Και τι όταν λέει, μιλώντας για τη χήρα: «Αυτή που ζει μέσα στις απολαύσεις, αν και ζει, είναι νεκρή»; Μήπως και η χήρα είναι διδάσκαλος; Δεν είπε ο ίδιος ότι «Δεν επιτρέπω σε γυναίκα να διδάσκει, ούτε να εξουσιάζει τον άνδρα»; Εάν λοιπόν η χήρα, της οποίας η ηλικία είναι προχωρημένη· διότι τα γηρατειά έχουν ανάγκη από πολλή περιποίηση, όπως και η ίδια της η φύση· διότι το γυναικείο φύλο χρειάζεται περισσότερη ανάπαυση, επειδή είναι πιο ασθενικό· εάν λοιπόν, εκεί όπου και η ηλικία και η φύση αποτελούν εμπόδιο, δεν την αφήνει να ζει μέσα στις απολαύσεις, αλλά λέει μάλιστα ότι είναι νεκρή (διότι δεν είπε απλώς να μην παραδίδεται στις απολαύσεις, αλλά «Αυτή που ζει μέσα στις απολαύσεις, αν και ζει, είναι νεκρή»· και έτσι την απέκοψε· διότι η νεκρή έχει αποκοπεί)· ποια δικαιολογία θα έχει ο άνδρας που πράττει εκείνα, για τα οποία τιμωρείται η γερασμένη γυναίκα;

Μήπως η τρυφή; Αλλά άκουσε τον Παύλο που λέει ότι: «Αυτή που ζει μέσα στη σπατάλη, ενώ ζει, είναι νεκρή». Όταν λοιπόν ούτε εξάπτεται ούτε συστέλλεται, τι θα μπορούσε να είναι ίσο με αυτήν την υγεία; Όμως οι άλλες ψυχές δεν είναι τέτοιες, αλλά μεταβάλλονται συχνότερα από τη θάλασσα και τον χαμαιλέοντα.

Γι' αυτό, όταν αρχίζουμε να μιλούμε, ο λαός αντιφωνεί: «Τω Πνεύματί σου», δείχνοντας ότι παλαιότερα έτσι μιλούσαν, όχι από δική τους σοφία, αλλά κινούμενοι από το Πνεύμα. Αλλά όχι τώρα· προς το παρόν μιλώ για τον εαυτό μου. Όμως, η Εκκλησία σήμερα μοιάζει με γυναίκα που έχει ξεπέσει από την παλαιά της ευημερία, η οποία διατηρεί σε πολλά σημεία μόνο τα σύμβολα εκείνης της αρχαίας ευπραγίας, και επιδεικνύει μεν τις θήκες των χρυσών κοσμημάτων και τα κιβώτια, αλλά έχει στερηθεί τον πλούτο της· με μια τέτοια γυναίκα μοιάζει σήμερα η Εκκλησία. Και δεν το λέω αυτό αναφερόμενος στην έλλειψη των πνευματικών χαρισμάτων· διότι δεν θα ήταν φοβερό, αν η έλλειψη αφορούσε μόνο αυτό· αλλά το λέω αναφερόμενος στον βίο και στην αρετή. Διότι ο αριθμός των χηρών και ο χορός των παρθένων αποτελούσαν τότε μεγάλο στολίδι για τις Εκκλησίες· σήμερα όμως αυτά έχουν ερημωθεί και αδειάσει, και παραμένουν μόνο τα σύμβολα. Διότι υπάρχουν βέβαια χήρες και σήμερα, υπάρχουν και παρθένες, αλλά αυτές δεν διαθέτουν εκείνο το πνευματικό κόσμημα, το οποίο πρέπει να έχουν όσες έχουν αποδυθεί σε τέτοιους πνευματικούς αγώνες. Διότι το κατεξοχήν γνώρισμα της παρθένου είναι το να μεριμνά μόνο για τα του Θεού και η απερίσπαστη προσήλωση σε Αυτόν· και για τη χήρα, απόδειξη της αξίας της δεν θα αποτελούσε τόσο η αποφυγή ενός δεύτερου γάμου, όσο τα υπόλοιπα: τα έργα της φιλοξενίας, της φιλοπτωχίας, της καρτερίας στις προσευχές, και όλα τα άλλα, τα οποία με πολλή ακρίβεια και αυστηρότητα απαιτεί ο Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο.

Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη, ενώ ζει, είναι νεκρή». Γιατί άραγε; Επειδή περιφέρει το σώμα σαν τάφο, δεμένο με αναρίθμητα κακά. Εάν λοιπόν το σώμα καταστρέφεται με αυτόν τον τρόπο, σε ποια κατάσταση θα βρεθεί η ψυχή, από πόση ταραχή, από πόσα κύματα, από πόση ζάλη θα είναι γεμάτη; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο γίνεται άχρηστη για τα πάντα, και ούτε να μιλήσει, ούτε να ακούσει, ούτε να σκεφθεί, ούτε να πράξει εύκολα κάτι από όσα πρέπει θα μπορέσει. Αντιθέτως, όπως ο κυβερνήτης ενός πλοίου, όταν η τρικυμία υπερισχύσει της ναυτικής του τέχνης, καταποντίζεται κάτω από το νερό μαζί με το ίδιο το πλοίο και τους επιβάτες, έτσι και η ψυχή μαζί με το σώμα βυθίζεται στη φοβερή άβυσσο της αναισθησίας. Διότι ο Θεός τοποθέτησε μέσα μας το στομάχι σαν έναν μύλο, δίνοντάς του ανάλογη δύναμη και ορίζοντας ένα συγκεκριμένο μέτρο, το οποίο αυτό πρέπει να αλέθει κάθε ημέρα. Εάν λοιπόν κάποιος ρίξει μέσα του περισσότερα, αυτά, παραμένοντας ακατέργαστα, προξενούν φθορά στα πάντα.

Δ'. Ας ακούσουν οι γυναίκες (διότι κυρίως για αυτόν τον λόγο μίλησα για όσους έχουν αναχωρήσει από τη ζωή), εκείνες που συνάπτουν δεύτερο γάμο και φθείρουν την κλίνη του νεκρού συζύγου, ενώ είχαν αγαπήσει τον πρώτο. Τα λέω αυτά, όχι για να απαγορεύσω τον δεύτερο γάμο, ούτε λέγοντας ότι είναι ακολασία· διότι δεν με αφήνει ο Παύλος, βάζοντας χαλινάρι στο στόμα μου και λέγοντας στις γυναίκες: «Αν όμως και παντρευτεί, δεν αμάρτησε». Αλλά ας δούμε και τη συνέχεια: «Είναι όμως πιο μακάρια, αν μείνει έτσι»· τούτο είναι πολύ καλύτερο από εκείνο. Γιατί; Για πολλούς λόγους. Διότι, αν το να μην παντρευτεί κάποιος καθόλου είναι καλύτερο από το να παντρευτεί, πολύ περισσότερο αυτό είναι καλύτερο από εκείνο. Αλλά μερικές, λέει, δεν άντεξαν τη χηρεία, παρά περιέπεσαν σε συμφορές· διότι δεν κατάλαβαν τι είναι η χηρεία. Δεν είναι αυτό χηρεία, το να μη συνάψει κανείς δεύτερο γάμο, όπως ακριβώς ούτε παρθενία είναι απλώς το να είναι κανείς άπειρος γάμου· αλλά τι είναι; Όπως εκεί ζητείται η ευσχημοσύνη και η απερίσπαστη αφοσίωση, έτσι και εδώ το να μένει μόνη, το να εγκαρτερεί στις δεήσεις, το να έχει απαλλαγεί από την καλοπέραση και τη σπατάλη· διότι, «εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη», λέει, «ενώ ζει, είναι νεκρή».

Για την ανατροφή, για την ανάπτυξη. Για παράδειγμα, απόλαυσες πολλή φροντίδα· εκείνοι απήλθαν· δεν μπόρεσες να τους ανταποδώσεις την αμοιβή· διότι βεβαίως δεν τους γέννησες εσύ, ούτε τους ανέθρεψες. Ανταπόδωσέ το στους απογόνους τους, εξόφλησε το χρέος μέσω των παιδιών. «Ας μαθαίνουν», λέει, «πρώτα να επιδεικνύουν ευσέβεια στον ίδιο τους τον οίκο». Εδώ αναφέρεται στην ευεργεσία πιο απλά. Έπειτα, για να τους παρακινήσει περισσότερο, πρόσθεσε: «Διότι τούτο είναι αποδεκτό ενώπιον του Θεού». Και επειδή μίλησε για «τις όντως χήρες», εξηγεί ποια είναι η πραγματική χήρα. «Η δε πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό, και παραμένει αφοσιωμένη στις δεήσεις και στις προσευχές νύχτα και μέρα· ενώ εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη και τις απολαύσεις, αν και ζει, είναι νεκρή». Εάν κάποια, λέει, δεν έχει επιλέξει τον κοσμικό βίο και βρίσκεται σε κατάσταση χηρείας, αυτή είναι πραγματικά χήρα· εκείνη που ελπίζει στον Θεό όπως πρέπει, που είναι προσηλωμένη στη δέηση και προσκαρτερεί νύχτα και μέρα, αυτή είναι χήρα. Όχι πως εκείνη που έχει τέκνα δεν είναι χήρα· διότι βεβαίως θαυμάζει και εκείνην που ανατρέφει τα παιδιά της όπως πρέπει· αλλά (εννοεί) εάν κάποια δεν έχει τέκνα, δηλαδή, αυτήν που έχει μείνει ολομόναχη.

Έπειτα την παρηγορεί, επειδή δεν έχει παιδιά, λέγοντας ότι αυτό σημαίνει κατεξοχήν το να είναι κάποια χήρα: το να τύχει να έχει στερηθεί όχι μόνο την παρηγοριά του συζύγου, αλλά και την παρηγοριά των τέκνων· διότι έχει τον Θεό αντί για τα πάντα. Διότι το γεγονός ότι δεν έχει τέκνα δεν την καθιστά κατώτερη, αλλά αυτό που της λείπει εξαιτίας της απουσίας των παιδιών αναπληρώνεται από την παρηγοριά. Αυτό λοιπόν που λέει, είναι το εξής: Μην θλίβεσαι, εάν ακούς ότι πρέπει να ανατρέφει παιδιά, επειδή εσύ δεν έχεις τέκνα, νομίζοντας ότι εξαιτίας αυτού μειώνεται το αξίωμά σου· όντως είσαι αληθινή χήρα. «Η χήρα όμως που ζει μέσα στις απολαύσεις, ενώ ζει, είναι νεκρή».

γ'. Επειδή, λοιπόν, πολλές γυναίκες που έχουν παιδιά επιλέγουν τη χηρεία, όχι για να περικόψουν τις αφορμές της κοσμικής ζωής, αλλά μάλλον για να τις υποδαυλίσουν, προκειμένου να πράττουν τα πάντα με μεγαλύτερη εξουσία και να παραδίδουν περισσότερο τον εαυτό τους στις κοσμικές επιθυμίες, γι' αυτό λέει: «Εκείνη δε που ζει τρυφηλά, ενώ ζει, έχει πεθάνει». Τι λες; Ούτε η χήρα γυναίκα δεν πρέπει να ζει τρυφηλά; Όχι, λέει. Εάν λοιπόν, ενώ και η ηλικία και η φύση είναι ασθενείς, ούτε τότε δεν είναι αναγκαία η τρυφηλή ζωή, αλλά γίνεται πρόξενος θανάτου, και μάλιστα θανάτου αιώνιου, τι θα μπορούσαν να πουν οι άνδρες που ζουν τρυφηλά; Δικαιολογημένα, λοιπόν, λέει: «Εκείνη δε που ζει τρυφηλά, ενώ ζει, έχει πεθάνει». Αλλά, για να καταλάβεις, έλα να δούμε ποιο είναι το έργο των ζωντανών και ποιο των νεκρών, και πού θα την κατατάξουμε αυτήν. Οι ζωντανοί πράττουν τα έργα της ζωής, της μέλλουσας, της όντως ζωής.

Κάποιος είναι νεκρός ενώ ζει, όταν περνά τη ζωή του μέσα στη σπατάλη. Πώς; Ζει μόνο για την κοιλιά του, ενώ δεν ζει καθόλου με τις άλλες αισθήσεις. Δηλαδή, δεν βλέπει όσα πρέπει να βλέπει, δεν ακούει όσα πρέπει να ακούει, δεν λέει όσα πρέπει να λέει, ούτε ενεργεί όπως οι ζωντανοί. Αλλά όπως ακριβώς εκείνος που είναι ξαπλωμένος στο κρεβάτι, έχοντας κλειστά τα μάτια και σφαλισμένα τα βλέφαρα, δεν αντιλαμβάνεται τίποτα από όσα υπάρχουν, έτσι και αυτός. Ή μάλλον όχι έτσι, αλλά πολύ χειρότερα. Διότι εκείνος παραμένει αναισθητοποιημένος εξίσου και στα αγαθά και στα κακά· τούτος, όμως, αισθάνεται μόνο τα μεν, τα κακά εννοώ, ενώ απέναντι στα αγαθά παραμένει εξίσου ακίνητος με εκείνον που κείτεται.

Η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει κάποιους ανθρώπους και άψυχους: «Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες». Μολονότι βέβαια είχαν ψυχή, επειδή όμως την περιέφεραν νεκρή, τους ονόμασε σάρκες. Διότι, όπως ακριβώς για τους ενάρετους, έστω κι αν έχουν σώμα, εντούτοις λέμε: «Είναι όλος ψυχή, είναι όλος πνεύμα», έτσι και για εκείνους που δεν είναι τέτοιοι ισχυριζόμαστε τα αντίθετα. Έτσι έλεγε και ο Παύλος: «Εσείς δεν είστε εν σαρκί», επειδή δεν έπρατταν τα έργα της σάρκας. Με τον ίδιο τρόπο και εκείνοι που ζουν μέσα στη σπατάλη και την τρυφή δεν ζουν εν ψυχή ούτε εν πνεύματι. «Αυτή δε που ζει μέσα στη σπατάλη, ενώ ζει, έχει πεθάνει», αναφέρει. Ακούστε εσείς οι γυναίκες που περνάτε όλο τον χρόνο σας σε διασκεδάσεις και μεθύσια, εσείς που παραβλέπετε τους φτωχούς που λιώνουν από την πείνα και πεθαίνουν, ενώ εσείς οι ίδιες πεθαίνετε διαρκώς εξαιτίας της τρυφής. Διότι προκαλείτε δύο θανάτους: τον θάνατο των θλιβομένων και τον δικό σας, και τους δύο εξαιτίας της αμετρίας. Εάν όμως συγκεράζατε τον δικό σας υπερβολικό χορτασμό με εκείνη την ανέχεια, θα χαρίζατε δύο ζωές. Γιατί διαρρηγνύεις το δικό σου στομάχι με την πολυφαγία; Γιατί καταστρέφεις το στομάχι του φτωχού με τη στέρηση;

Εσύ όμως ούτε κι έτσι ανέχεσαι να σταματήσεις την τρυφή, αλλά επιμένεις σε αυτήν, αν και η ηδονή διαρκεί μόνο μέχρι τον φάρυγγα, μόνο την ώρα του γεύματος, ή μάλλον ούτε καν μέχρι τότε δεν παραμένει. Ή μήπως δεν σβήνουν τα της ηδονής, μόλις η τροφή προσπεράσει τη γλώσσα και τον λαιμό; Διότι η αίσθηση βρίσκεται στη γεύση, ενώ μετά από αυτήν δεν υφίσταται πλέον, αλλά ακολουθεί πολλή δυσφορία, είτε επειδή το στομάχι δεν κατεργάζεται την τροφή, είτε επειδή το κάνει με πολλή δυσκολία. Δικαιολογημένα, λοιπόν, έλεγε: «Εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη, αν και ζει, είναι νεκρή». Διότι η ψυχή που ζει μέσα στη σπατάλη δεν είναι ικανή ούτε να ακούσει ούτε να πει τίποτα· γίνεται μαλθακή, τιποτένια, άνανδρη, ανελεύθερη, δειλή, γεμάτη θρασύτητα, κολακεία, αμάθεια, θυμό, οξυθυμία, είναι μεστή από όλα τα κακά, ενώ στερείται τα αντίθετα αγαθά. Γι' αυτό λέει: «Και αυτά να τα παραγγέλλεις, ώστε να είναι ακατηγόρητες». Βλέπεις ότι το ζήτημα αποτελεί νομοθεσία; Δεν το αφήνει στην ελεύθερη προαίρεση· παράγγελλε, λέει, να μην ζουν στην τρυφή, διότι αυτό είναι ομολογουμένως κακό, αφού δεν είναι δυνατόν ούτε επιτρέπεται σε αυτόν που ζει μέσα στην τρυφή να μετέχει στα μυστήρια. «Και αυτά να τα παραγγέλλεις, ώστε να είναι ακατηγόρητες», λέει. Βλέπεις ότι η πράξη αυτή συγκαταλέγεται στα αμαρτήματα; Διότι εκείνο που εναπόκειται στην ελεύθερη προαίρεση, ακόμη και αν δεν πραχθεί, δεν εμποδίζει καθόλου κάποιον από το να είναι ακατηγόρητος. Επομένως, υπακούοντας στον Παύλο, ας παραγγέλλουμε και εμείς να μένουν εκτός του καταλόγου των χηρών όσες χήρες ζουν μέσα στη σπατάλη.

Ας εγγράφεται στον κατάλογο των χηρών γυναίκα όχι μικρότερη των εξήντα ετών, η οποία υπήρξε σύζυγος ενός άνδρα και έχει καλή μαρτυρία για τα καλά της έργα. Είπε: «Ας μαθαίνουν πρώτα να δείχνουν ευσέβεια στον δικό τους οίκο και να ανταποδίδουν τις ευεργεσίες στους προγόνους (γονείς) τους»· είπε: «Εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη και την ηδυπάθεια, αν και ζει, είναι νεκρή»· είπε ότι: «Εάν κάποια δεν προνοεί για τους δικούς της, είναι χειρότερη από άπιστη»· είπε ποια είναι τα στοιχεία που, εάν δεν τα έχει, καθίσταται ανάξια να συμπεριληφθεί στον κατάλογο των χηρών· συνεπώς, εδώ αναφέρει τι πρέπει να έχει. Τι λοιπόν; Με βάση τα χρόνια της θα την εγκρίνουμε; Και τι είδους κατόρθωμα είναι αυτό; Διότι δεν είναι δικό της επίτευγμα το ότι έφτασε στην ηλικία των εξήντα ετών. Όχι μόνο με βάση την ηλικία, λέει, ούτως ώστε, ακόμη κι αν έχει ξεπεράσει εκείνη την ηλικία, εάν δεν έχει τα έργα, ούτε τότε να εγγράφεται στον κατάλογο. Το γιατί, βέβαια, ακριβολογεί τόσο πολύ σχετικά με την ηλικία, την αιτία την παραθέτει αργότερα, η οποία δεν προέρχεται από τον ίδιο, αλλά δόθηκε ως αφορμή από τις ίδιες τις χήρες. Εν τω μεταξύ, ας ακούσουμε τα παρακάτω: «Έχοντας», λέει, «καλή μαρτυρία για καλά έργα». Για ποια έργα; «Εάν ανέθρεψε παιδιά». Όντως δεν είναι μικρό έργο αυτό, η ανατροφή των παιδιών. Η ανατροφή των παιδιών, όμως, δεν είναι απλώς μόνο το να τρέφει κανείς τα παιδιά, αλλά και το να τα ανατρέφει όπως πρέπει, όπως ακριβώς λέει πιο πάνω: «Εάν παραμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό».

Δεν είναι διόλου ασήμαντο πράγμα το να χαλιναγωγήσει κανείς την άτοπη επιθυμία, να παύσει την κενοδοξία, να καταστείλει την αλαζονεία, να απομακρυνθεί από την τρυφηλή ζωή και να ζει με σκληραγωγία· διότι είναι αδύνατον να σωθεί ποτέ εκείνος που δεν πράττει αυτά και τα παρόμοια. Και για το ότι όσοι ζουν μέσα στην τρυφή δεν σώζονται, άκουσε τι λέει ο Παύλος για τη χήρα γυναίκα: Εκείνη που ζει μέσα στις απολαύσεις, ενώ ζει, είναι νεκρή. Εάν δε αυτό ειπώθηκε για γυναίκα, πολύ περισσότερο ισχύει για τον άνδρα. Και το ότι είναι αδύνατον για κάποιον που ζει άνετο βίο να επιτύχει τους ουρανούς, το κατέστησε σαφές και ο ίδιος ο Χριστός, λέγοντας τα εξής: Στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν.

Αν, λοιπόν, αποφύγεις την τρυφή, έχεις εξαλείψει την αιτία της πλεονεξίας, της αρπαγής, της μέθης και αναρίθμητων άλλων κακών, αποκόπτοντας από μακριά τη ρίζα της πονηρίας. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε ότι «η χήρα που ζει μέσα στη σπατάλη, ενώ ζει, είναι νεκρή». Το να πηγαίνει πάλι κανείς στα θέατρα, να παρακολουθεί ιπποδρομίες και να παίζει ζάρια, δεν φαίνεται στους πολλούς να αποτελεί ομολογημένο σφάλμα, εισάγει όμως στη ζωή αναρίθμητα κακά. Διότι η παραμονή στα θέατρα γέννησε την πορνεία, την ακολασία και κάθε ασέλγεια, και η παρακολούθηση των ιπποδρομιών επέφερε διαπληκτισμούς, λοιδορίες, χτυπήματα, ύβρεις και συνεχείς έχθρες. Και το πάθος για τα ζάρια προκάλεσε πολλές φορές βλασφημίες, ζημιές, οργή, λοιδορίες και αναρίθμητα άλλα, δεινότερα από αυτά. Ας μην αποφεύγουμε, λοιπόν, μόνο τα αμαρτήματα, αλλά και όσα φαίνονται μεν ότι είναι αδιάφορα, λίγο-λίγο όμως μας οδηγούν στα σφάλματα αυτά. Διότι και αυτός που βαδίζει δίπλα στον γκρεμό, ακόμη κι αν δεν πέσει, τρέμει, και πολλές φορές χάνοντας την ισορροπία του από τον ίδιο τον τρόμο, πέφτει κάτω. Έτσι και αυτός που δεν αποφεύγει από μακριά τις αμαρτίες, αλλά βαδίζει κοντά τους, θα ζήσει με φόβο και πολλές φορές θα περιπέσει σε αυτές. Διότι και εκείνος που περιεργάζεται με πάθος την ομορφιά των άλλων, ακόμη κι αν δεν διαπράξει μοιχεία, εντούτοις την επιθύμησε, και σύμφωνα με την απόφαση του Χριστού έχει γίνει ήδη μοιχός· πολλές φορές μάλιστα, παρασυρόμενος από την ίδια αυτή την επιθυμία, καταλήγει και στην έμπρακτη αμαρτία.

Διότι, εάν δεν αποδεχόμαστε τις κηρήθρες, τι θα μπορούσε πλέον να μας είναι ευχάριστο; Εάν το πιο γλυκό από όλα δεν θα μπορούσε να προσφέρει ευχαρίστηση, ποιο θα είναι εκείνο που θα μπορεί να μας ευχαριστήσει; Ώστε, εάν αναζητούμε την ευχαρίστηση, μάλλον εδώ θα τη βρούμε. Πώς λοιπόν δεν αποτελεί έσχατη ανοησία να αποφεύγουμε μεν την τράπεζα που προσφέρει ευχαρίστηση και υγεία, που περιέχει όλα τα αγαθά και είναι θεοφιλής, και να ετοιμάζουμε άλλη, η οποία είναι γεμάτη από αμέτρητες συμφορές, δυσάρεστη, λυπηρή, νοσογόνος και, το χειρότερο από όλα, παροργίζει τον Θεό μας; Διότι, εάν η χήρα που ζει μέσα στη σπατάλη είναι νεκρή αν και ζει, τι θα μπορούσαμε να πούμε για τους άνδρες; Εάν στην Παλαιά Διαθήκη αυτό έχει απαγορευτεί με πολλή αυστηρότητα, και ο προφήτης καταφέρεται με τόση σφοδρότητα εναντίον εκείνων που ζουν μέσα στην τρυφή· αν και έχει παραθέσει ένα είδος τρυφής όχι και τόσο δαπανηρό, ούτε πραγματικά πολυτελές: «Εκείνοι που τρώνε κατσικάκια από τα κοπάδια και μοσχαράκια που θηλάζουν, εκείνοι που πίνουν διυλισμένο κρασί και αλείφονται με τα πιο εκλεκτά μύρα, εκείνοι που κοιμούνται σε ελεφάντινα κρεβάτια και σπαταλούν τη ζωή τους πάνω στα στρώματά τους»· εάν λοιπόν αυτά είναι άξια κατηγορίας, όταν όλα ήταν σαρκικά και δεν γινόταν καθόλου λόγος για τον ουρανό, όταν τα ιουδαϊκά θεσπίσματα αποτελούσαν απλώς παιδαγωγία, τι θα μπορούσαμε να πούμε για τη σημερινή τρυφηλότητα;

Ότι και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη είναι παράνομη η τρυφή. Μάλιστα, ούτε αυτά δεν επιτρέπονται στον γάμο. Διότι ο γάμος συνηθίζει να μας παρέχει την άδεια μόνο για τη σαρκική συνάφεια, όχι όμως και για την τρυφή. Και μάρτυρας αυτού είναι ο μακάριος Παύλος, ο οποίος λέγει τα εξής: «Εκείνη δε που ζει μέσα στη σπατάλη, ενώ ζει, είναι νεκρή». Αν όμως αυτά έχουν ειπωθεί για τις χήρες, άκουσε τι λέγει και για τους νυμφευμένους: «Ομοίως και οι γυναίκες, με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη να στολίζουν τον εαυτό τους, όχι με περίτεχνες κομμώσεις ή με χρυσό ή με μαργαριτάρια ή με πολυτελή ενδύματα, αλλά, όπως ταιριάζει σε γυναίκες που επαγγέλλονται τη θεοσέβεια, με καλά έργα». Και όχι μόνο εδώ, αλλά και αλλού θα μπορούσε να δει κανείς να κάνει εκτενή λόγο για το ότι δεν πρέπει καθόλου αυτά να επιδιώκονται από εμάς με σπουδή. Διότι λέγει: «Έχοντας διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε. Διότι εκείνοι που επιθυμούν να πλουτούν πέφτουν σε επιθυμίες ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους σε όλεθρο και απώλεια». Και γιατί αναφέρω τον Παύλο, ο οποίος, όταν ήταν ο καιρός της ύψιστης φιλοσοφίας και ήταν άφθονη η χάρις του Πνεύματος, τα έλεγε αυτά;

Διότι, όταν δω έναν άνδρα να φορεί χρυσά, να καλλωπίζεται, να περιποιείται τα μαλλιά του, να αναδίδει ευωδιά από μύρα, να εκθηλύνεται με τα μαλακά του ενδύματα και το βάδισμά του, και να είναι προσηλωμένος στην τρυφή, πώς θα μπορούσα να ονομάσω άνδρα αυτόν που έχει προδώσει την ευγένεια της φύσης του και μεταβάλλεται σε γυναίκα; Διότι, εάν ο Παύλος ούτε τη γυναίκα που κάνει αυτά δεν καταδέχεται να τη συγκαταλέγει ανάμεσα στους ζωντανούς, αλλά την εξορίζει από τη χορεία εκείνων που αναπνέουν και την τοποθετεί μαζί με τους νεκρούς, λέγοντας: «Εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη και την τρυφή, ενώ ζει, έχει πεθάνει»· πώς θα μπορούσε ο άνδρας να καταταχθεί στην τάξη των ανδρών κάνοντας αυτά, τα οποία όταν τα πράττει η γυναίκα χάνει και αυτήν ακόμη τη ζωή της; Τον άνδρα, επομένως, μη μου τον αποδεικνύεις από τον μανδύα του, ούτε από τη ζώνη, ούτε από το να περιφέρεται με έπαρση μέσα στο σπίτι και να προκαλεί φόβο και να απειλεί, αλλά από τη φιλοσοφία της διανοίας του, όταν κυριαρχεί στα πάθη, όταν υπερνικά τα νοσήματα της ψυχής, όταν κυβερνά τον εσωτερικό του οίκο, της ψυχής εννοώ, και δεν παρασύρεται από άτοπους λογισμούς· αυτός είναι κατεξοχήν άνδρας.

Άκου λοιπόν και όσα τους καταμαρτυρεί. Διότι, ενώ θα έπρεπε να είναι στραμμένες στις προσευχές και στις ικεσίες καθ' όλο τον χρόνο, «αυτές όμως», λέει, «είναι αργόσχολες, αλλά και φλύαρες και περίεργες, λέγοντας εκείνα που δεν πρέπει». Αυτός όμως δεν επιθυμεί κάτι τέτοιο, αλλά να είναι εκείνη διαρκώς προσηλωμένη στα πνευματικά· «διότι αυτή που ζει μέσα στις απολαύσεις», λέει, «ενώ ζει, είναι νεκρή». Επειδή και για την παρθένο δεν επιθυμεί να ορίζει αυτήν την αρετή μόνο με τη σωματική αγνεία, αλλά με το να αναλώνει όλο της τον χρόνο στη λατρεία του Θεού· «διότι αυτό», λέει, «σας το λέω όχι για να σας επιβάλω θηλιά, αλλά για την ευπρέπεια και την απερίσπαστη αφοσίωση στον Κύριο». Διότι δεν θέλει εκείνη να μοιράζεται, αλλά να είναι ολοκληρωτικά δοσμένη στα πνευματικά και στα επουράνια, και να μεριμνά για τα του Κυρίου. Έτσι προτρέπει και τη χήρα να ζει, λέγοντας: «Η δε πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό και εγκαρτερεί στις δεήσεις και στις προσευχές νύχτα και μέρα». Όταν λοιπόν τον χρόνο που θα έπρεπε να αναλώνουν στα ευαγγελικά έργα, τον δαπανούν καθ' όλη τη διάρκεια του βίου τους όχι μόνο σε περιττά και ανωφελή, αλλά και σε εξαιρετικά βλαβερά πράγματα, ευλόγως πλέον τις οδηγεί προς τον γάμο.

Και: «Τις νεότερες δε», λέει, «χήρες να τις αποφεύγεις». Έπειτα προσθέτει και την αιτία: «Διότι, όταν αποσκιρτήσουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν.» Διότι με αυτή τη φράση μάς υπονοεί ότι εκείνες που έχασαν τους συζύγους τους, αντί για εκείνους, ενώνονται με τον Χριστό. Έπειτα, δεικνύοντας ότι αυτή η ένωση είναι πράα και επιεικής, παραθέτει τούτο λέγοντας: «Διότι, όταν αποσκιρτήσουν από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν», σαν να επρόκειτο για κάποιον επιεική σύζυγο που δεν τις μεταχειρίζεται με αυταρχικότητα, αλλά τις αφήνει να ζουν με ελευθερία. Και δεν σταμάτησε τον λόγο του μέχρι εκεί, αλλά και αλλού πάλι έδειξε πολλή φροντίδα για αυτήν λέγοντας: «Εκείνη δε που ζει μέσα στην τρυφή, αν και ζει, είναι νεκρή· ενώ η πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό, και παραμένει αφοσιωμένη στις δεήσεις και τις προσευχές ημέρα και νύχτα.» Και γράφοντας προς τους Κορινθίους λέει: «Πιο μακάρια όμως είναι, εάν μείνει έτσι.» Είδες πόσα είναι τα εγκώμια της χηρείας, και μάλιστα στην Καινή Διαθήκη, την εποχή που έλαμψε και το αγαθό της παρθενίας; Αλλά ωστόσο ούτε και τότε η λαμπρότητα της τελευταίας μπόρεσε να αποκρύψει τις ακτίνες της πρώτης, αλλά διαλάμπει και έτσι, διαθέτοντας τη δική της αρετή. Όταν, λοιπόν, κάνουμε λόγο μεταξύ μας για τη χηρεία, μην αποθαρρύνεσαι, ούτε να νομίζεις ότι η κατάσταση αυτή είναι ντροπή· διότι, εάν αυτό είναι επονείδιστο, πολύ περισσότερο θα ήταν η παρθενία. Αλλά δεν είναι, δεν είναι, μη γένοιτο.

Διότι, όταν λέει: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, οι πενθούντες, οι πράοι, αυτοί που πεινούν και διψούν τη δικαιοσύνη, οι ελεήμονες, οι καθαροί στην καρδιά, οι ειρηνοποιοί, οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης, και εκείνοι που ακούν ρητά και άρρητα κακά λόγια από τους έξω εξαιτίας του»· δεν χρησιμοποιεί ούτε το όνομα του κοσμικού ούτε του μοναχού, αλλά αυτός ο διαχωρισμός έχει εισαχθεί από την ανθρώπινη διάνοια. Οι δε Γραφές δεν γνωρίζουν τίποτα από αυτά, αλλά θέλουν να ζουν όλοι τον βίο των μοναχών, ακόμη και αν τυχαίνει να έχουν συζύγους. Άκου λοιπόν και τι λέει ο Παύλος· και όταν λέω τον Παύλο, εννοώ πάλι τον Χριστό. Αυτός, λοιπόν, γράφοντας επιστολές σε ανθρώπους που έχουν συζύγους και ανατρέφουν παιδιά, απαιτεί από αυτούς όλη την ακρίβεια βίου που αρμόζει στους μοναχούς. Διότι, περικόπτοντας κάθε πολυτέλεια, τόσο στα ενδύματα όσο και στα φαγητά, τους γράφει τα εξής λόγια: «Οι γυναίκες να στολίζουν τον εαυτό τους με σεμνή περιβολή, με αιδώ και σωφροσύνη, όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα»· και πάλι: «Η δε γυναίκα που ζει με σπατάλη και τρυφή, ενώ ζει, είναι νεκρή»· και πάλι: «Έχοντας δε τροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε». Τι περισσότερο από αυτά θα μπορούσε κανείς να απαιτήσει από τους μοναχούς; Διδάσκοντας δε άλλους να συγκρατούν τη γλώσσα τους, θέτει πάλι αυστηρούς νόμους, και τέτοιου είδους που είναι δύσκολο κατόρθωμα να τους τηρήσουν ακόμη και οι μοναχοί.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. Σε πρεσβύτερο μην απευθύνεις αυστηρή επίπληξη, αλλά να τον προτρέπεις σαν πατέρα, τους νεότερους σαν αδελφούς, τις πρεσβύτερες σαν μητέρες, τις νεότερες σαν αδελφές με κάθε αγνότητα. Να τιμάς τις χήρες που είναι πραγματικά χήρες. «Εάν όμως κάποια χήρα έχει παιδιά ή εγγόνια, ας μαθαίνουν πρώτα», αναφέρεται γενικά σε κάθε ηλικιωμένο, «να δείχνουν ευσέβεια στον ίδιο τους τον οίκο και να ανταποδίδουν την ευγνωμοσύνη στους προγόνους τους. Διότι αυτό είναι αποδεκτό ενώπιον του Θεού. Η πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό και επιμένει στις δεήσεις και τις προσευχές νύχτα και μέρα· ενώ εκείνη που ζει με σπατάλες και απολαύσεις, αν και ζει, είναι νεκρή. Και αυτά να τα παραγγέλλεις, ώστε να είναι ακατηγόρητοι». Αντί του, να πράττουν το αγαθό. «Εάν δε κάποιος δεν προνοεί για τους δικούς του, και μάλιστα για τους οικείους του», εννοεί τους εξ αίματος συγγενείς, όπως λέει και ο Ησαΐας: Δεν θα παραβλέψεις τους οικείους της γενιάς σου. «έχει αρνηθεί την πίστη και είναι χειρότερος από άπιστο».

«Η πραγματική χήρα και ολομόναχη έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό και επιμένει στις δεήσεις και στις προσευχές νύχτα και μέρα· ενώ εκείνη που ζει μέσα στην τρυφηλότητα, αν και ζει, είναι νεκρή· αυτά να παραγγέλλεις, ώστε να είναι άμεμπτες», «Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις. Διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές επιθυμίες απομακρυνόμενες από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας πάνω τους καταδίκη, διότι αθέτησαν την αρχική τους πίστη. Συγχρόνως δε μαθαίνουν να είναι και αργόσχολες, περιφερόμενες από σπίτι σε σπίτι, και όχι μόνο αργόσχολες, αλλά και φλύαρες και περίεργες, λέγοντας όσα δεν πρέπει.» «Θρησκεία καθαρή και αμίαντη ενώπιον του Θεού και Πατέρα, είναι αυτή: να επισκέπτεται κανείς χήρες και ορφανά στη θλίψη τους.» Λένε για το τρυγόνι ότι, αν κάποτε χωριστεί από το ταίρι του, δεν καταδέχεται πλέον τη σχέση με άλλο, αλλά παραμένει αζευγάρωτο, απαρνούμενο την ένωση με άλλο λόγω της μνήμης αυτού με το οποίο είχε κάποτε συζευχθεί.

Ερμηνεία. Στο παρελθόν, όσες χήρες ήταν πραγματικά χήρες και μεμονωμένες, ελπίζοντας στον Θεό, και αφιερώνοντας τον χρόνο τους σε δεήσεις και προσευχές νύχτα και ημέρα, αυτές, όταν γίνονταν εξήντα ετών, εντάσσονταν στο τάγμα των χηρών μέσα στην Εκκλησία, και υποσχόμενες να μην παντρευτούν δεύτερη φορά, αλλά να ζουν με σωφροσύνη, τρέφονταν από τα σιτηρέσια και τα βοηθήματα της Εκκλησίας, όπως τα λέει αυτά ο Παύλος (Α' Τιμοθ. ε' 5-9· βλέπε και την υποσημείωση του μ' Κανόνα της ΣΤ' Οικουμενικής). Για τον λόγο αυτό και ο παρών Κανόνας λέγει ότι, εάν κάποια από αυτές τις χήρες, νεότερη δηλαδή, συγκαταλεχθεί στο τάγμα των χηρών, και αργότερα παντρευτεί, κρίνει ο Παύλος να παραβλέπεται, δηλαδή να μην υποστηρίζεται πλέον από την Εκκλησία. Εάν όμως ο άνδρας χηρέψει, κανένας νόμος δεν υπάρχει που να τον εμποδίζει ή να τον τιμωρεί, εάν θέλει να παντρευτεί δεύτερη φορά, αλλά είναι αρκετό σε αυτόν να λαμβάνει το επιτίμιο των διγάμων, δηλαδή να μπαίνει σε κανόνα για ένα ή δύο χρόνια, σύμφωνα με τον δ' Κανόνα του ίδιου του Βασιλείου. Εάν όμως η χήρα, όντας εξήντα ετών, ενταχθεί στο τάγμα των χηρών και έπειτα παντρευτεί, αυτή επιτιμάται με το να μην κοινωνεί, έως ότου να χωριστεί από αυτήν την ακάθαρτη μίξη του γήρατος και την αθέμιτη συμβίωση.

Πρέπει, λοιπόν, εκείνος που απαρνήθηκε αυτόν τον κόσμο να πιστέψει σταθερά ότι οφείλει από τώρα να μεταβεί με το φρόνημα, μέσω του Πνεύματος, σε έναν άλλο αιώνα, και εκεί να πολιτεύεται, να τρυφά και να απολαμβάνει πνευματικά αγαθά, και ο έσω άνθρωπος να γεννηθεί από το Πνεύμα, καθώς είπε ο Κύριος: «εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει μεταβεί από τον θάνατο στη ζωή»· επειδή υπάρχει άλλος θάνατος πέρα από τον φαινόμενο, και άλλη ζωή πέρα από τη φαινόμενη. Διότι λέγει η Γραφή ότι «εκείνη που ζει με σπατάλη, αν και ζει, έχει πεθάνει», και: «αφήστε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς»· και ότι «δεν θα σε αινέσουν οι νεκροί, Κύριε, αλλά εμείς οι ζώντες θα σε ευλογήσουμε».