Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 5:7

Ώ μακαρία ψυχή, που ακούς αυτούς τους λόγους οι οποίοι είναι γραμμένοι σε τούτο το βιβλίο και τους εφαρμόζεις! Διαβεβαιώνω τον καθένα που ακούει αυτά τα λόγια και τα κάνει πράξη, ότι το όνομά του θα γραφτεί στη βίβλο της ζωής, και θα βρεθεί στο τρίτο τάγμα των αγγέλων. Εάν προσεύχεσαι ή ψέλνεις ή αναγινώσκεις, να κάθεσαι κατά μόνας· κανείς ας μην σε ακούει, παρά μόνο εσύ. Και εάν έχεις μαζί σου μία ή δύο ομόψυχες παρθένους· διότι λέει ο Χριστός: «Όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί βρίσκομαι ανάμεσά τους». Απόβαλε το γυναικείο φρόνημα και πάρε θάρρος και ανδρεία. Διότι στη βασιλεία των ουρανών δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, αλλά όλες οι γυναίκες που ευαρέστησαν τον Θεό λαμβάνουν τάξη ανδρών. Λησμόνησε τις νεανικές συμπεριφορές, για να λάβεις την τιμή της καλής χήρας. Διότι λέει ο άγιος Παύλος: «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Η δε πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό και παραμένει αφοσιωμένη στις δεήσεις και τις προσευχές νύχτα και μέρα. Εκείνη όμως που ζει μέσα στις απολαύσεις, αν και ζωντανή, είναι νεκρή. Στον κατάλογο των χηρών ας εγγράφεται εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών, που υπήρξε γυναίκα ενός μόνο άνδρα, εάν ανέθρεψε σωστά παιδιά, εάν προσέφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια των αγίων, εάν συμπαραστάθηκε στους θλιβομένους, εάν ακολούθησε κάθε αγαθό έργο. Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις· διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές ορμές στρεφόμενες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας την καταδίκη ότι αθέτησαν την πρώτη τους πίστη και υπόσχεση».

Γι' αυτό, όταν αρχίζουμε να μιλούμε, ο λαός αντιφωνεί: «Τω Πνεύματί σου», δείχνοντας ότι παλαιότερα έτσι μιλούσαν, όχι από δική τους σοφία, αλλά κινούμενοι από το Πνεύμα. Αλλά όχι τώρα· προς το παρόν μιλώ για τον εαυτό μου. Όμως, η Εκκλησία σήμερα μοιάζει με γυναίκα που έχει ξεπέσει από την παλαιά της ευημερία, η οποία διατηρεί σε πολλά σημεία μόνο τα σύμβολα εκείνης της αρχαίας ευπραγίας, και επιδεικνύει μεν τις θήκες των χρυσών κοσμημάτων και τα κιβώτια, αλλά έχει στερηθεί τον πλούτο της· με μια τέτοια γυναίκα μοιάζει σήμερα η Εκκλησία. Και δεν το λέω αυτό αναφερόμενος στην έλλειψη των πνευματικών χαρισμάτων· διότι δεν θα ήταν φοβερό, αν η έλλειψη αφορούσε μόνο αυτό· αλλά το λέω αναφερόμενος στον βίο και στην αρετή. Διότι ο αριθμός των χηρών και ο χορός των παρθένων αποτελούσαν τότε μεγάλο στολίδι για τις Εκκλησίες· σήμερα όμως αυτά έχουν ερημωθεί και αδειάσει, και παραμένουν μόνο τα σύμβολα. Διότι υπάρχουν βέβαια χήρες και σήμερα, υπάρχουν και παρθένες, αλλά αυτές δεν διαθέτουν εκείνο το πνευματικό κόσμημα, το οποίο πρέπει να έχουν όσες έχουν αποδυθεί σε τέτοιους πνευματικούς αγώνες. Διότι το κατεξοχήν γνώρισμα της παρθένου είναι το να μεριμνά μόνο για τα του Θεού και η απερίσπαστη προσήλωση σε Αυτόν· και για τη χήρα, απόδειξη της αξίας της δεν θα αποτελούσε τόσο η αποφυγή ενός δεύτερου γάμου, όσο τα υπόλοιπα: τα έργα της φιλοξενίας, της φιλοπτωχίας, της καρτερίας στις προσευχές, και όλα τα άλλα, τα οποία με πολλή ακρίβεια και αυστηρότητα απαιτεί ο Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο.

Εσύ όμως ούτε κι έτσι ανέχεσαι να σταματήσεις την τρυφή, αλλά επιμένεις σε αυτήν, αν και η ηδονή διαρκεί μόνο μέχρι τον φάρυγγα, μόνο την ώρα του γεύματος, ή μάλλον ούτε καν μέχρι τότε δεν παραμένει. Ή μήπως δεν σβήνουν τα της ηδονής, μόλις η τροφή προσπεράσει τη γλώσσα και τον λαιμό; Διότι η αίσθηση βρίσκεται στη γεύση, ενώ μετά από αυτήν δεν υφίσταται πλέον, αλλά ακολουθεί πολλή δυσφορία, είτε επειδή το στομάχι δεν κατεργάζεται την τροφή, είτε επειδή το κάνει με πολλή δυσκολία. Δικαιολογημένα, λοιπόν, έλεγε: «Εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη, αν και ζει, είναι νεκρή». Διότι η ψυχή που ζει μέσα στη σπατάλη δεν είναι ικανή ούτε να ακούσει ούτε να πει τίποτα· γίνεται μαλθακή, τιποτένια, άνανδρη, ανελεύθερη, δειλή, γεμάτη θρασύτητα, κολακεία, αμάθεια, θυμό, οξυθυμία, είναι μεστή από όλα τα κακά, ενώ στερείται τα αντίθετα αγαθά. Γι' αυτό λέει: «Και αυτά να τα παραγγέλλεις, ώστε να είναι ακατηγόρητες». Βλέπεις ότι το ζήτημα αποτελεί νομοθεσία; Δεν το αφήνει στην ελεύθερη προαίρεση· παράγγελλε, λέει, να μην ζουν στην τρυφή, διότι αυτό είναι ομολογουμένως κακό, αφού δεν είναι δυνατόν ούτε επιτρέπεται σε αυτόν που ζει μέσα στην τρυφή να μετέχει στα μυστήρια. «Και αυτά να τα παραγγέλλεις, ώστε να είναι ακατηγόρητες», λέει. Βλέπεις ότι η πράξη αυτή συγκαταλέγεται στα αμαρτήματα; Διότι εκείνο που εναπόκειται στην ελεύθερη προαίρεση, ακόμη και αν δεν πραχθεί, δεν εμποδίζει καθόλου κάποιον από το να είναι ακατηγόρητος. Επομένως, υπακούοντας στον Παύλο, ας παραγγέλλουμε και εμείς να μένουν εκτός του καταλόγου των χηρών όσες χήρες ζουν μέσα στη σπατάλη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε΄. Σε πρεσβύτερο μην απευθύνεις αυστηρή επίπληξη, αλλά να τον προτρέπεις σαν πατέρα, τους νεότερους σαν αδελφούς, τις πρεσβύτερες σαν μητέρες, τις νεότερες σαν αδελφές με κάθε αγνότητα. Να τιμάς τις χήρες που είναι πραγματικά χήρες. «Εάν όμως κάποια χήρα έχει παιδιά ή εγγόνια, ας μαθαίνουν πρώτα», αναφέρεται γενικά σε κάθε ηλικιωμένο, «να δείχνουν ευσέβεια στον ίδιο τους τον οίκο και να ανταποδίδουν την ευγνωμοσύνη στους προγόνους τους. Διότι αυτό είναι αποδεκτό ενώπιον του Θεού. Η πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό και επιμένει στις δεήσεις και τις προσευχές νύχτα και μέρα· ενώ εκείνη που ζει με σπατάλες και απολαύσεις, αν και ζει, είναι νεκρή. Και αυτά να τα παραγγέλλεις, ώστε να είναι ακατηγόρητοι». Αντί του, να πράττουν το αγαθό. «Εάν δε κάποιος δεν προνοεί για τους δικούς του, και μάλιστα για τους οικείους του», εννοεί τους εξ αίματος συγγενείς, όπως λέει και ο Ησαΐας: Δεν θα παραβλέψεις τους οικείους της γενιάς σου. «έχει αρνηθεί την πίστη και είναι χειρότερος από άπιστο».

«Η πραγματική χήρα και ολομόναχη έχει στηρίξει την ελπίδα της στον Θεό και επιμένει στις δεήσεις και στις προσευχές νύχτα και μέρα· ενώ εκείνη που ζει μέσα στην τρυφηλότητα, αν και ζει, είναι νεκρή· αυτά να παραγγέλλεις, ώστε να είναι άμεμπτες», «Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις. Διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές επιθυμίες απομακρυνόμενες από τον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας πάνω τους καταδίκη, διότι αθέτησαν την αρχική τους πίστη. Συγχρόνως δε μαθαίνουν να είναι και αργόσχολες, περιφερόμενες από σπίτι σε σπίτι, και όχι μόνο αργόσχολες, αλλά και φλύαρες και περίεργες, λέγοντας όσα δεν πρέπει.» «Θρησκεία καθαρή και αμίαντη ενώπιον του Θεού και Πατέρα, είναι αυτή: να επισκέπτεται κανείς χήρες και ορφανά στη θλίψη τους.» Λένε για το τρυγόνι ότι, αν κάποτε χωριστεί από το ταίρι του, δεν καταδέχεται πλέον τη σχέση με άλλο, αλλά παραμένει αζευγάρωτο, απαρνούμενο την ένωση με άλλο λόγω της μνήμης αυτού με το οποίο είχε κάποτε συζευχθεί.

Ερμηνεία. Στο παρελθόν, όσες χήρες ήταν πραγματικά χήρες και μεμονωμένες, ελπίζοντας στον Θεό, και αφιερώνοντας τον χρόνο τους σε δεήσεις και προσευχές νύχτα και ημέρα, αυτές, όταν γίνονταν εξήντα ετών, εντάσσονταν στο τάγμα των χηρών μέσα στην Εκκλησία, και υποσχόμενες να μην παντρευτούν δεύτερη φορά, αλλά να ζουν με σωφροσύνη, τρέφονταν από τα σιτηρέσια και τα βοηθήματα της Εκκλησίας, όπως τα λέει αυτά ο Παύλος (Α' Τιμοθ. ε' 5-9· βλέπε και την υποσημείωση του μ' Κανόνα της ΣΤ' Οικουμενικής). Για τον λόγο αυτό και ο παρών Κανόνας λέγει ότι, εάν κάποια από αυτές τις χήρες, νεότερη δηλαδή, συγκαταλεχθεί στο τάγμα των χηρών, και αργότερα παντρευτεί, κρίνει ο Παύλος να παραβλέπεται, δηλαδή να μην υποστηρίζεται πλέον από την Εκκλησία. Εάν όμως ο άνδρας χηρέψει, κανένας νόμος δεν υπάρχει που να τον εμποδίζει ή να τον τιμωρεί, εάν θέλει να παντρευτεί δεύτερη φορά, αλλά είναι αρκετό σε αυτόν να λαμβάνει το επιτίμιο των διγάμων, δηλαδή να μπαίνει σε κανόνα για ένα ή δύο χρόνια, σύμφωνα με τον δ' Κανόνα του ίδιου του Βασιλείου. Εάν όμως η χήρα, όντας εξήντα ετών, ενταχθεί στο τάγμα των χηρών και έπειτα παντρευτεί, αυτή επιτιμάται με το να μην κοινωνεί, έως ότου να χωριστεί από αυτήν την ακάθαρτη μίξη του γήρατος και την αθέμιτη συμβίωση.