Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 5:9

Ώ μακαρία ψυχή, που ακούς αυτούς τους λόγους οι οποίοι είναι γραμμένοι σε τούτο το βιβλίο και τους εφαρμόζεις! Διαβεβαιώνω τον καθένα που ακούει αυτά τα λόγια και τα κάνει πράξη, ότι το όνομά του θα γραφτεί στη βίβλο της ζωής, και θα βρεθεί στο τρίτο τάγμα των αγγέλων. Εάν προσεύχεσαι ή ψέλνεις ή αναγινώσκεις, να κάθεσαι κατά μόνας· κανείς ας μην σε ακούει, παρά μόνο εσύ. Και εάν έχεις μαζί σου μία ή δύο ομόψυχες παρθένους· διότι λέει ο Χριστός: «Όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά μου, εκεί βρίσκομαι ανάμεσά τους». Απόβαλε το γυναικείο φρόνημα και πάρε θάρρος και ανδρεία. Διότι στη βασιλεία των ουρανών δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, αλλά όλες οι γυναίκες που ευαρέστησαν τον Θεό λαμβάνουν τάξη ανδρών. Λησμόνησε τις νεανικές συμπεριφορές, για να λάβεις την τιμή της καλής χήρας. Διότι λέει ο άγιος Παύλος: «Να τιμάς τις χήρες, εκείνες που είναι πραγματικά χήρες. Η δε πραγματική χήρα, που έχει μείνει ολομόναχη, έχει εναποθέσει την ελπίδα της στον Θεό και παραμένει αφοσιωμένη στις δεήσεις και τις προσευχές νύχτα και μέρα. Εκείνη όμως που ζει μέσα στις απολαύσεις, αν και ζωντανή, είναι νεκρή. Στον κατάλογο των χηρών ας εγγράφεται εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών, που υπήρξε γυναίκα ενός μόνο άνδρα, εάν ανέθρεψε σωστά παιδιά, εάν προσέφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια των αγίων, εάν συμπαραστάθηκε στους θλιβομένους, εάν ακολούθησε κάθε αγαθό έργο. Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις· διότι, όταν κυριευθούν από σαρκικές ορμές στρεφόμενες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρευτούν, φέροντας την καταδίκη ότι αθέτησαν την πρώτη τους πίστη και υπόσχεση».

Τη χήρα που έχει καταλεχθεί στον αριθμό των χηρών, δηλαδή αυτήν που διακονείται από την Εκκλησία, ο Απόστολος έκρινε ότι, εάν παντρευτεί, πρέπει να παραβλέπεται. Για τον άνδρα, όμως, που χήρεψε δεν επιβάλλεται κανένας τέτοιος νόμος, αλλά είναι αρκετό για αυτόν το επιτίμιο των διγάμων. Η χήρα, πάντως, που έχει γίνει εξήντα ετών, εάν επιλέξει να συζήσει πάλι με άνδρα, δεν θα αξιωθεί της κοινωνίας του Αγαθού, μέχρι να παύσει από το πάθος της ακαθαρσίας. Εάν, όμως, την συμπεριλάβουμε στον κατάλογο πριν από τα εξήντα της χρόνια, το σφάλμα είναι δικό μας και όχι της γυναίκας.

Κεφάλαιο Αʹ. ΠΡΑΞΕΙΣ. Στην Ιόππη υπήρχε κάποια μαθήτρια ονόματι Ταβιθά, που μεταφραζόμενη λέγεται Δορκάς. Αυτή ήταν γεμάτη από αγαθά έργα και ελεημοσύνες, τις οποίες έπραττε. Και λίγο παρακάτω: Και στάθηκαν γύρω του όλες οι χήρες κλαίγοντας και επιδεικνύοντας τους χιτώνες και τα ιμάτια, όσα έφτιαχνε η Δορκάς όταν βρισκόταν μαζί τους. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Αʹ. Ως χήρα ας καταγράφεται γυναίκα όχι μικρότερη των εξήντα ετών, η οποία υπήρξε σύζυγος ενός άνδρα, έχοντας καλή μαρτυρία για τα καλά της έργα: εάν ανέθρεψε παιδιά, εάν προσέφερε φιλοξενία σε ξένους, εάν ένιψε τα πόδια των αγίων, εάν συνέδραμε τους θλιβομένους, εάν ακολούθησε με προθυμία κάθε αγαθό έργο.

Γι' αυτό, όταν αρχίζουμε να μιλούμε, ο λαός αντιφωνεί: «Τω Πνεύματί σου», δείχνοντας ότι παλαιότερα έτσι μιλούσαν, όχι από δική τους σοφία, αλλά κινούμενοι από το Πνεύμα. Αλλά όχι τώρα· προς το παρόν μιλώ για τον εαυτό μου. Όμως, η Εκκλησία σήμερα μοιάζει με γυναίκα που έχει ξεπέσει από την παλαιά της ευημερία, η οποία διατηρεί σε πολλά σημεία μόνο τα σύμβολα εκείνης της αρχαίας ευπραγίας, και επιδεικνύει μεν τις θήκες των χρυσών κοσμημάτων και τα κιβώτια, αλλά έχει στερηθεί τον πλούτο της· με μια τέτοια γυναίκα μοιάζει σήμερα η Εκκλησία. Και δεν το λέω αυτό αναφερόμενος στην έλλειψη των πνευματικών χαρισμάτων· διότι δεν θα ήταν φοβερό, αν η έλλειψη αφορούσε μόνο αυτό· αλλά το λέω αναφερόμενος στον βίο και στην αρετή. Διότι ο αριθμός των χηρών και ο χορός των παρθένων αποτελούσαν τότε μεγάλο στολίδι για τις Εκκλησίες· σήμερα όμως αυτά έχουν ερημωθεί και αδειάσει, και παραμένουν μόνο τα σύμβολα. Διότι υπάρχουν βέβαια χήρες και σήμερα, υπάρχουν και παρθένες, αλλά αυτές δεν διαθέτουν εκείνο το πνευματικό κόσμημα, το οποίο πρέπει να έχουν όσες έχουν αποδυθεί σε τέτοιους πνευματικούς αγώνες. Διότι το κατεξοχήν γνώρισμα της παρθένου είναι το να μεριμνά μόνο για τα του Θεού και η απερίσπαστη προσήλωση σε Αυτόν· και για τη χήρα, απόδειξη της αξίας της δεν θα αποτελούσε τόσο η αποφυγή ενός δεύτερου γάμου, όσο τα υπόλοιπα: τα έργα της φιλοξενίας, της φιλοπτωχίας, της καρτερίας στις προσευχές, και όλα τα άλλα, τα οποία με πολλή ακρίβεια και αυστηρότητα απαιτεί ο Παύλος γράφοντας στον Τιμόθεο.

Ας εγγράφεται στον κατάλογο των χηρών γυναίκα όχι μικρότερη των εξήντα ετών, η οποία υπήρξε σύζυγος ενός άνδρα και έχει καλή μαρτυρία για τα καλά της έργα. Είπε: «Ας μαθαίνουν πρώτα να δείχνουν ευσέβεια στον δικό τους οίκο και να ανταποδίδουν τις ευεργεσίες στους προγόνους (γονείς) τους»· είπε: «Εκείνη που ζει μέσα στη σπατάλη και την ηδυπάθεια, αν και ζει, είναι νεκρή»· είπε ότι: «Εάν κάποια δεν προνοεί για τους δικούς της, είναι χειρότερη από άπιστη»· είπε ποια είναι τα στοιχεία που, εάν δεν τα έχει, καθίσταται ανάξια να συμπεριληφθεί στον κατάλογο των χηρών· συνεπώς, εδώ αναφέρει τι πρέπει να έχει. Τι λοιπόν; Με βάση τα χρόνια της θα την εγκρίνουμε; Και τι είδους κατόρθωμα είναι αυτό; Διότι δεν είναι δικό της επίτευγμα το ότι έφτασε στην ηλικία των εξήντα ετών. Όχι μόνο με βάση την ηλικία, λέει, ούτως ώστε, ακόμη κι αν έχει ξεπεράσει εκείνη την ηλικία, εάν δεν έχει τα έργα, ούτε τότε να εγγράφεται στον κατάλογο. Το γιατί, βέβαια, ακριβολογεί τόσο πολύ σχετικά με την ηλικία, την αιτία την παραθέτει αργότερα, η οποία δεν προέρχεται από τον ίδιο, αλλά δόθηκε ως αφορμή από τις ίδιες τις χήρες. Εν τω μεταξύ, ας ακούσουμε τα παρακάτω: «Έχοντας», λέει, «καλή μαρτυρία για καλά έργα». Για ποια έργα; «Εάν ανέθρεψε παιδιά». Όντως δεν είναι μικρό έργο αυτό, η ανατροφή των παιδιών. Η ανατροφή των παιδιών, όμως, δεν είναι απλώς μόνο το να τρέφει κανείς τα παιδιά, αλλά και το να τα ανατρέφει όπως πρέπει, όπως ακριβώς λέει πιο πάνω: «Εάν παραμείνουν στην πίστη και στην αγάπη και στον αγιασμό».

Α'. Αφού ο Παύλος έκανε εκτενή λόγο για τις χήρες και καθόρισε την ηλικία τους λέγοντας: «Χήρα να καταγράφεται εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών», και αφού δίδαξε τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της χήρας με το να πει: «Αν ανέθρεψε παιδιά, αν φιλοξένησε ξένους, αν έπλυνε πόδια αγίων», πάλι εδώ λέει: «Τις νεότερες χήρες όμως να τις αποφεύγεις». Σχετικά όμως με τις παρθένους, αν και το ζήτημα είναι πολύ πιο βαρύ, δεν υπονοεί τίποτα τέτοιο· και δικαιολογημένα. Γιατί; Επειδή καταγράφηκαν για ανώτερα πράγματα, και από υψηλότερο φρόνημα προήλθε εκεί αυτό το έργο. Βεβαίως, το «αν φιλοξένησε ξένους, αν έπλυνε πόδια αγίων» και όλα τα παρόμοια, τα παρέστησε μέσω της απερίσπαστης αφοσίωσης, και με το να λέει: «Η άγαμη μεριμνά για τα του Κυρίου». Αν πάλι δεν ακριβολογεί καθόλου ως προς την ηλικία, μην απορήσεις· διότι κυρίως από αυτό γίνεται φανερό και εκείνο. Άλλωστε, ανέφερα ότι εκείνες επέλεξαν την παρθενία από ανώτερο φρόνημα. Εκτός αυτού, εδώ είχαν ήδη υπάρξει πτώσεις, και αυτές έδωσαν την αφορμή για μια τέτοια νομοθεσία· ενώ εκεί δεν συνέβαινε τίποτα τέτοιο. Διότι το ότι κάποιες είχαν ήδη εκπέσει, είναι φανερό από αυτό, από το ότι λέει: «Επειδή, όταν καταληφθούν από σαρκικές επιθυμίες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται»· και πάλι: «Διότι ήδη κάποιες εξετράπησαν οπίσω από τον Σατανά». «Τις νεότερες χήρες όμως να τις αποφεύγεις». Γιατί; «Επειδή, όταν καταληφθούν από σαρκικές επιθυμίες ενάντια στον Χριστό, θέλουν να παντρεύονται». Τι σημαίνει: «Όταν καταστρηνιάσωσιν»;

ΣΤΟ «Ας εγγράφεται στον κατάλογο των χηρών γυναίκα όχι μικρότερη των εξήντα ετών»· και περί της ανατροφής των παιδιών, και περί ελεημοσύνης. αʹ. Πάνω στην κατάλληλη στιγμή η χάρη του Πνεύματος οικονόμησε να αναγνωστεί αυτή η περικοπή της αποστολικής επιστολής, την οποία ακούσατε σήμερα· διότι έχει στενή συγγένεια και μεγάλη συνάφεια προς όσα ελέχθησαν προηγουμένως, αν όχι στις λέξεις, τουλάχιστον στα νοήματα.

Διότι το κείμενο που αναγνώστηκε προηγουμένως ήταν το εξής: «Δεν θέλω δε να αγνοείτε, αδελφοί, περί των κεκοιμημένων»· και πολλά ειπώθηκαν τότε περί αναστάσεως, για το πώς να υπομένουμε γενναία τέτοιου είδους παθήματα, και να ευχαριστούμε τον Θεό που παραλαμβάνει τους οικείους μας. Σήμερα, το ανάγνωσμα είναι το εξής: «Ως χήρα ας εγγράφεται εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών». Επειδή λοιπόν η χηρεία προέρχεται από τον θάνατο, και αυτό ακριβώς είναι που επιτείνει την οδύνη και διεγείρει το πένθος, ανακαλώντας στη μνήμη σας όσα ελέχθησαν προηγουμένως, τα οποία είπαμε για να παρηγορήσουμε όσους πενθούν, αφού τα δεχθείτε και αυτά με κάθε προθυμία, εναποθέστε τα μαζί με τα προηγούμενα στα ταμεία της διανοίας σας. Διότι το όνομα της χηρείας φαίνεται μεν να είναι όνομα συμφοράς, δεν είναι όμως, αλλά αποτελεί αξίωμα, και τιμή, και μέγιστη δόξα· δεν είναι όνειδος, αλλά στέφανος. Διότι, έστω κι αν η χήρα δεν έχει σύζυγο να συνοικεί μαζί της, έχει όμως να συνοικεί τον Χριστό, ο οποίος αποκρούει όλα τα επερχόμενα δεινά. Διότι είναι αρκετό, απέναντι στις επερχόμενες κακοήθειες, να εισέλθει η χήρα και να κλίνει το γόνυ, να αναστενάξει πικρά και να χύσει δάκρυα, ώστε να αποκρούσει κάθε επιβουλή εκείνων που την πολεμούν. Επειδή τέτοια είναι τα όπλα της χήρας: δάκρυα, στεναγμοί, και αδιάλειπτες προσευχές· μέσω αυτών μπορεί να αποκρούσει όχι μόνο τις ανθρώπινες επιθέσεις, αλλά και τις δαιμονικές εφόδους.

Ας μην περιφρονούμε, λοιπόν, τη χήρα γυναίκα, αλλά ας επιδείξουμε απέναντί της κάθε μέριμνα. Προστάτιδά μας είναι η πραγματική χήρα. Αξίζει, όμως, να σταθούμε με προσοχή και να δούμε για ποια χήρα κάνει λόγο εδώ. Διότι χήρες ονομάζονται και εκείνες που έχουν περιπέσει σε έσχατη ένδεια, οι οποίες είναι εγγεγραμμένες στους καταλόγους και τρέφονται από τα εκκλησιαστικά χρήματα, όπως ακριβώς συνέβαινε επί των αποστόλων. Διότι, όπως αναφέρεται, «προκλήθηκε γογγυσμός μεταξύ των Ελληνιστών, επειδή παραμελούνταν οι χήρες τους κατά την καθημερινή διακονία». Όμως, χήρες δεν ονομάζονται μόνο αυτές, αλλά και εκείνες που δεν έχουν ανάγκη από τίποτα, αλλά απολαμβάνουν οικονομική άνεση και προΐστανται του οίκου τους, έχοντας απλώς χάσει τον σύζυγό τους. Ας δούμε, λοιπόν, για ποια χήρα μιλάει εδώ όταν λέει: «Χήρα να εγγράφεται στον κατάλογο, εφόσον δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών»· άραγε αναφέρεται σε εκείνη που έχει ανάγκη βοηθείας και χρειάζεται να τρέφεται από τα εκκλησιαστικά χρήματα, ή σε εκείνη που δεν στερείται τίποτα και ζει μέσα σε ευπορία; Είναι ολοφάνερο ότι πρόκειται για αυτήν τη δεύτερη.

Διότι, όταν ομιλεί περί εκείνης που πεθαίνει από την πείνα, δεν θέτει όριο ηλικίας, ούτε απαιτεί ακριβή εξέταση της διαγωγής της, αλλά λέει απλώς: «Εάν κάποιος πιστός ή πιστή έχει χήρες, ας τις βοηθά, και ας μην επιβαρύνεται η Εκκλησία». Δεν είπε: «Όταν γίνει εξήντα ετών»· δεν είπε: «Εάν φιλοξένησε ξένους, εάν έπλυνε τα πόδια αγίων»· και πολύ σωστά. Διότι, όπου πρέπει να θεραπευθεί η φτώχεια, δεν περιμένει την ηλικία. Τι θα συμβεί, δηλαδή, εάν είναι πενήντα ετών και πεθαίνει από την πείνα; Τι θα γίνει εάν στα νιάτα της τύχει να είναι σωματικά ανάπηρη; Θα κάθεται περιμένοντας το εξηκοστό έτος; Αλλά αυτό θα αποτελούσε έσχατη απανθρωπιά. Γι' αυτόν τον λόγο, όταν πρέπει να ανακουφίσει την πείνα, δεν ακριβολογεί καθόλου περί της ηλικίας και της ψυχικής αρετής· όταν όμως δεν πρόκειται να θεραπεύσει τη φτώχεια, αλλά να αποδώσει τιμή σύμφωνα με την αξία, δικαιολογημένα προβαίνει σε τόσο μεγάλη εξέταση της διαγωγής.

γʹ. Διότι, όπως ακριβώς υπάρχουν χοροί παρθένων, έτσι και κατά το παρελθόν υπήρχαν χοροί χηρών, και δεν τους επιτρεπόταν να εγγράφονται αυθαίρετα στον κατάλογο των χηρών. Δεν ομιλεί, λοιπόν, για εκείνη που ζει μέσα στην πενία και έχει ανάγκη βοηθείας, αλλά για εκείνη που έχει επιλέξει εκούσια τη χηρεία. Για ποιον λόγο, όμως, απαιτεί όριο ηλικίας και για αυτήν; Επειδή γνωρίζει ότι η νεότητα είναι σαν φωτιά, ένα πέλαγος γεμάτο κύματα και πολλές φουρτούνες. Επειδή, λοιπόν, ενδέχεται λόγω της ηλικίας να παρουσιάσουν ατέλεια, όταν πια αναπαύονται στο γήρας σαν σε λιμάνι, αφού έχουν πλέον σβήσει οι επιθυμίες τους, τότε με ασφάλεια τις εισάγει σε αυτόν τον χορό. «Τι, λοιπόν», θα πει κάποιος, «δεν υπάρχουν πολλές που, αν και ξεκίνησαν μετά το εικοστό έτος της ηλικίας τους, διέπρεψαν μέχρι τέλους, και σήκωσαν τον ζυγό, και επέδειξαν αποστολικό βίο; Θα τις εμποδίσουμε, λοιπόν, πες μου, εκείνες, και ενώ επιθυμούν να ζουν εν χηρεία, θα τις αναγκάσουμε να έλθουν σε δεύτερο γάμο; Και πώς είναι αυτό αντάξιο του αποστολικού φρονήματος;». Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό που λέγεται; Προσέξτε με ακρίβεια, αγαπητοί, την ίδια τη σημασία της λέξεως. Διότι δεν είπε: «Ας γίνεται χήρα εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών», αλλά: «Στον κατάλογο των χηρών ας εγγράφεται». Και πάλι δεν είπε: «Οι νεότερες χήρες ας μην εγγράφονται», αλλά: «Τις νεότερες χήρες να τις αποφεύγεις»· διότι με τον Τιμόθεο τα διαλέγεται αυτά.

Δ'. Και ότι αυτό είναι αληθές, είναι φανερό από το εξής. Διότι, εάν είχε θέσει αυτό ως νόμο για όλες τις γυναίκες, το να παντρεύονται δηλαδή και να κυβερνούν τον οίκο τους, περιττώς θα απαιτούσε εκείνα: «Εάν ανέθρεψε παιδιά, εάν ένιψε πόδια αγίων, εάν συμπαραστάθηκε σε θλιβομένους, εάν ακολούθησε κάθε αγαθό έργο»· περιττώς λέει και εκείνο: «Να έχει υπάρξει γυναίκα ενός άνδρα». Διότι, εάν παραγγέλλεις σε όλες τις νεότερες να παντρεύονται, πώς θα μπορέσει κάποια να είναι γυναίκα ενός μόνο άνδρα;

Για ποιον λόγο, λοιπόν, ομιλώντας περί χηρείας, δεν αρκέστηκε μόνο στο πρώτο, στο να πει δηλαδή «γυναίκα ενός ανδρός»; Για να μάθεις ότι πραγματική χήρα δεν την κάνει απλώς το ότι δεν παντρεύτηκε δεύτερη φορά, αλλά το να διαπρέπει σε καλά έργα, σε ελεημοσύνη και φιλανθρωπία, και στην περιποίηση των ξένων. Διότι, εάν τις παρθένους σε τίποτα δεν τις ωφέλησε η παρθενία (αν και η παρθενία είναι πολύ ανώτερη από τη χηρεία), αλλά έφυγαν ατιμασμένες, όταν έσβησε το πυρ των λαμπάδων τους, επειδή δεν είχαν να επιδείξουν τον καρπό της φιλανθρωπίας και της ελεημοσύνης, πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για τις χήρες. Έχοντας, λοιπόν, ακούσει εκείνη την παραβολή ο Παύλος, και φοβούμενος για αυτές, εκφράζεται με πολλή ακρίβεια για το ζήτημα, ώστε να μην παραμελήσουν την υπόλοιπη αρετή, επαναπαυόμενες στη μονογαμία. Γι' αυτό λέει: «να έχει καλή μαρτυρία για τα καλά της έργα»· διότι, όπως ακριβώς είναι καλό πράγμα η παρθενία, αλλά χωρίς τις υπόλοιπες αρετές απέβη άκαρπη και τις απέκλεισε από τον νυμφώνα, έτσι είναι καλό πράγμα και η χηρεία, αλλά χωρίς την υπόλοιπη αρετή είναι μάταιη και περιττή. Για τον λόγο αυτόν, ο Παύλος δεν περιόρισε την προτροπή του στο να μην πάρει δεύτερο άνδρα, αλλά απαιτεί από τη χήρα και άλλα, πολύ περισσότερα και σπουδαιότερα.

Γ΄. Ας τα ακούσουν αυτά οι μητέρες, ας ζηλώσουν την ανδρεία της γυναίκας, τη φιλοστοργία της για τα παιδιά της· έτσι ας ανατρέφουν τα παιδιά. Διότι το να γεννήσει καμία δεν την καθιστά μητέρα, επειδή αυτό είναι έργο της φύσης, αλλά το να τα αναθρέψει, επειδή αυτό είναι έργο της προαιρέσεως. Και για να μάθεις ότι η γέννηση δεν κάνει τη μητέρα, αλλά η καλή ανατροφή, άκουσε τον Παύλο που στεφανώνει τη χήρα όχι για τη γέννηση, αλλά για την ανατροφή των παιδιών. Διότι, αφού είπε: «Χήρα να καταγράφεται εκείνη που δεν είναι μικρότερη από εξήντα ετών, η οποία έχει καλή μαρτυρία για τα καλά της έργα», πρόσθεσε το κορύφωμα των αγαθών έργων. Ποιο είναι δε αυτό; «Εάν ανέθρεψε παιδιά», λέει· δεν είπε, «εάν γέννησε παιδιά», αλλά, «Εάν ανέθρεψε παιδιά». Ας αναλογιστούμε, λοιπόν, τι ήταν επόμενο να υποφέρει η γυναίκα, αν βέβαια πρέπει να την ονομάζουμε γυναίκα, βλέποντας δάχτυλα να σπαρταρούν πάνω στα αναμμένα κάρβουνα, κεφάλι να αναπηδά, σιδερένιο χέρι να επιβάλλεται στο κεφάλι άλλου παιδιού και να του γδέρνει το δέρμα, και αυτόν που τα υπέφερε αυτά να στέκεται όρθιος ακόμη και να συνομιλεί. Πώς άνοιξε το στόμα της; Πώς κίνησε τη γλώσσα της; Πώς δεν πέταξε η ψυχή της μακριά από τη σάρκα της; Πώς, θα σας πω εγώ. Δεν είχε το βλέμμα της στραμμένο προς τη γη, αλλά προετοιμαζόταν πλήρως για τα μελλοντικά· ένα μόνο φοβόταν, μήπως τυχόν φεισθεί και τερματίσει πρόωρα τον αγώνα ο τύραννος, μήπως διασπάσει τον χορό των παιδιών της, μήπως μείνουν κάποια αστεφάνωτα.

Γι’ αυτό και ο ίδιος λέει: «Ας καταλέγεται ως χήρα εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών, έχοντας υπάρξει γυναίκα ενός ανδρός.» Διότι τη μεν απλή χήρα την αφήνει να παντρευτεί, εάν το επιθυμεί, εκείνην όμως που υποσχέθηκε στον Θεό να παραμείνει διά βίου χήρα, και έπειτα παντρεύτηκε, την καταδικάζει σφοδρά, επειδή καταπάτησε τις συνθήκες της προς τον Θεό.

Διότι αυτά που εκείνος διακήρυττε, τα έλεγε ο Χριστός μέσω αυτού, όπως ακριβώς έλεγε και ο ίδιος: «Εφόσον ζητάτε απόδειξη ότι μέσα μου μιλάει ο Χριστός;». Τι λέει, λοιπόν; «Στον κατάλογο των χηρών να εγγράφεται γυναίκα όχι μικρότερη των εξήντα ετών»· και πάλι: «Τις νεότερες όμως χήρες να τις αποφεύγεις»· θέλοντας και με τα δύο να μας παρουσιάσει τη σοβαρότητα του ζητήματος. Και ενώ, όταν δίνει διατάξεις για τους επισκόπους, πουθενά δεν θέτει όριο ηλικίας, εδώ δείχνει πολλή ακρίβεια. Γιατί άραγε; Όχι επειδή η χηρεία είναι ανώτερη από την ιερωσύνη, αλλά επειδή αυτές σηκώνουν μεγαλύτερο κόπο από εκείνους, καθώς τις περιστοιχίζουν από παντού πολλές υποθέσεις, δημόσιες και ιδιωτικές. Διότι, όπως ακριβώς μία ατείχιστη πόλη είναι εκτεθειμένη σε όλους όσους επιθυμούν να τη λεηλατήσουν, έτσι και η νεαρή γυναίκα που ζει στη χηρεία έχει από παντού πολλούς που την επιβουλεύονται, όχι μόνο αυτούς που ορέγονται τα χρήματά της, αλλά και εκείνους που σπεύδουν να διαφθείρουν τη σωφροσύνη της.

Έχοντας συνειδητοποιήσει όλα αυτά, ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Ας εγγράφεται στον κατάλογο των χηρών γυναίκα όχι μικρότερη των εξήντα ετών». Και ούτε μετά από τέτοια μαρτυρία των ετών της επιτρέπει να ενταχθεί σε αυτόν τον άγιο χορό, αλλά προσθέτει και άλλα, λέγοντας: «Εφόσον έχει καλή μαρτυρία για τα αγαθά της έργα, εάν ανέθρεψε παιδιά, εάν φιλοξένησε, εάν έπλυνε τα πόδια αγίων, εάν συνέδραμε τους θλιβομένους, εάν ακολούθησε κάθε αγαθό έργο». Ω της δοκιμασίας και του αυστηρού ελέγχου! Πόση αρετή απαιτεί από τη χήρα και με πόση ακρίβεια τα ορίζει. Δεν θα το έπραττε αυτό, εάν δεν επρόκειτο να της εμπιστευθεί ένα τόσο τίμιο και σεμνό λειτούργημα.

Ας εγγράφεται στον κατάλογο ως χήρα εκείνη που δεν είναι μικρότερη των εξήντα ετών, η οποία υπήρξε σύζυγος ενός μόνο ανδρός και έχει καλή μαρτυρία για τα καλά της έργα: εάν ανέθρεψε παιδιά, εάν πρόσφερε φιλοξενία, εάν έπλυνε τα πόδια καθενός, εάν συνέδραμε τους θλιβομένους, εάν αφοσιώθηκε σε κάθε αγαθό έργο. Τις νεότερες όμως χήρες να τις απορρίπτεις.

ΚΑΝΟΝΑΣ ΚΔ': «Τη χήρα που έχει εγγραφεί στον κατάλογο των χηρών, δηλαδή αυτήν που συντηρείται από την Εκκλησία, ο Απόστολος έκρινε ότι, εάν παντρευτεί, πρέπει να παραβλέπεται. Σε άνδρα όμως που χήρεψε δεν επιβάλλεται κανένας τέτοιος κανόνας, αλλά αρκεί για αυτόν το επιτίμιο των διγάμων. Η χήρα, εντούτοις, που έχει φτάσει στο εξηκοστό έτος της ηλικίας της, εάν επιλέξει να συζήσει και πάλι με άνδρα, δεν θα θεωρηθεί άξια της κοινωνίας του Αγαθού, μέχρι να πάψει το πάθος της ακαθαρσίας. Εάν πάλι την συμπεριλάβουμε στον κατάλογο πριν από τα εξήντα της χρόνια, το σφάλμα είναι δικό μας και όχι της γυναίκας».

Ερμηνεία. Στο παρελθόν, όσες χήρες ήταν πραγματικά χήρες και μεμονωμένες, ελπίζοντας στον Θεό, και αφιερώνοντας τον χρόνο τους σε δεήσεις και προσευχές νύχτα και ημέρα, αυτές, όταν γίνονταν εξήντα ετών, εντάσσονταν στο τάγμα των χηρών μέσα στην Εκκλησία, και υποσχόμενες να μην παντρευτούν δεύτερη φορά, αλλά να ζουν με σωφροσύνη, τρέφονταν από τα σιτηρέσια και τα βοηθήματα της Εκκλησίας, όπως τα λέει αυτά ο Παύλος (Α' Τιμοθ. ε' 5-9· βλέπε και την υποσημείωση του μ' Κανόνα της ΣΤ' Οικουμενικής). Για τον λόγο αυτό και ο παρών Κανόνας λέγει ότι, εάν κάποια από αυτές τις χήρες, νεότερη δηλαδή, συγκαταλεχθεί στο τάγμα των χηρών, και αργότερα παντρευτεί, κρίνει ο Παύλος να παραβλέπεται, δηλαδή να μην υποστηρίζεται πλέον από την Εκκλησία. Εάν όμως ο άνδρας χηρέψει, κανένας νόμος δεν υπάρχει που να τον εμποδίζει ή να τον τιμωρεί, εάν θέλει να παντρευτεί δεύτερη φορά, αλλά είναι αρκετό σε αυτόν να λαμβάνει το επιτίμιο των διγάμων, δηλαδή να μπαίνει σε κανόνα για ένα ή δύο χρόνια, σύμφωνα με τον δ' Κανόνα του ίδιου του Βασιλείου. Εάν όμως η χήρα, όντας εξήντα ετών, ενταχθεί στο τάγμα των χηρών και έπειτα παντρευτεί, αυτή επιτιμάται με το να μην κοινωνεί, έως ότου να χωριστεί από αυτήν την ακάθαρτη μίξη του γήρατος και την αθέμιτη συμβίωση.

Εάν όμως πριν από τα εξήντα της χρόνια, έχοντας συγκαταλεχθεί από εμάς σε αυτό το τάγμα, παντρευτεί, αυτή μεν είναι άξια συγχώρησης λόγω του νεαρού της ηλικίας της, το δε έγκλημα είναι δικό μας, διότι παραβήκαμε τη διαταγή του Παύλου, και την συγκαταλέξαμε στο τάγμα των χηρών προτού να φτάσει στα εξήντα χρόνια της ηλικίας της (αυτόθι).

Ας είναι λοιπόν εκείνος που πρόκειται να αναλάβει τον μοναχικό ζυγό όχι μικρότερος από δέκα ετών, ενώ επαφίεται στον προεστώτα και η σχετική με αυτό δοκιμασία, εάν δηλαδή θεωρεί πιο ωφέλιμο να αυξηθεί το όριο της ηλικίας του, για την εισαγωγή και την εγκατάστασή του στον μοναχικό βίο. Διότι, αν και ο Μέγας Βασίλειος στους ιερούς του Κανόνες νομοθετεί ότι εκείνη που εκουσίως προσφέρει τον εαυτό της στον Θεό και ασπάζεται την παρθενία πρέπει να συγκαταλέγεται στο τάγμα των Παρθένων εφόσον διανύει το δέκατο έβδομο έτος της ηλικίας της, εντούτοις εμείς, ακολουθώντας το παράδειγμα σχετικά με τις χήρες και τις διακόνισσες, αναλόγως περιορίσαμε στην προαναφερθείσα ηλικία αυτούς που επιλέγουν τον μονήρη βίο. Διότι στον Θείο Απόστολο έχει γραφτεί να καταλέγεται η χήρα στην Εκκλησία σε ηλικία εξήντα ετών. Οι δε ιεροί Κανόνες έχουν παραδώσει να χειροτονείται η διακόνισσα σε ηλικία σαράντα ετών, βλέποντας την Εκκλησία να έχει γίνει πιο ισχυρή με τη θεία χάρη και να προοδεύει, καθώς και τη σταθερότητα και ασφάλεια των πιστών ως προς την τήρηση των θείων εντολών. Αυτό ακριβώς κατανοώντας άριστα και εμείς, το ορίσαμε προσφάτως, αποτυπώνοντας γρήγορα σαν κάποια σφραγίδα την ευλογία της χάριτος σε αυτόν που πρόκειται να ξεκινήσει τους κατά Θεόν αγώνες, παρακινώντας τον με αυτόν τον τρόπο να μην οκνεί και να μη διστάζει για πολύ, αλλά μάλλον προτρέποντάς τον προς την επιλογή και την εδραίωση του αγαθού.

Ότι δε ο απόστολος συνηθίζει να ονομάζει «τεκνογονία» και μάλιστα «τεκνοτροφία» τη σωτήρια φροντίδα για τα παιδιά, είναι φανερό από το εξής. Διότι, εντάσσοντας στην τάξη, στην τιμή και στην πρόνοια των χηρών τις γυναίκες που έχασαν τους άνδρες τους, λέει: «ως χήρα ας εγγράφεται γυναίκα όχι μικρότερη των εξήντα ετών»· έπειτα, καταβάλλοντας ποιο αντίτιμο για μια τέτοια θέση; «Εάν ανέθρεψε παιδιά», λέει, «εάν φιλοξένησε, εάν έπλυνε πόδια αγίων, εάν συμπαραστάθηκε σε θλιβομένους». Και πρόσεξε πώς συνέταξε και συναρίθμησε μαζί με την περιποίηση και τη φιλοξενία των αγίων και το λαμπρό κατόρθωμα της ελεημοσύνης, την επιμέλεια για τα παιδιά και την καθοδήγησή τους προς την αρετή. Αλλά αυτοί μεν έτσι κατανοούν την τεκνοτροφία και την τεκνογονία.