Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:1

Εκείνον δε που από κάποια πιο επιφανή ζωή σπεύδει προς την ταπεινοφροσύνη, καθ' ομοίωση του Κυρίου, πρέπει να του αναθέτουμε κάποια από τα έργα που θεωρούνται καταφρονεμένα από τους κοσμικούς, και να παρατηρούμε εάν με απόλυτη βεβαιότητα παρουσιάζει τον εαυτό του στον Θεό ως εργάτη ανεπαίσχυντο. Όσοι δούλοι πάλι βρίσκονται υπό ζυγό και καταφεύγουν στις αδελφότητες, πρέπει, αφού νουθετηθούν και βελτιωθούν, να αποστέλλονται πίσω στους κυρίους τους, κατά το παράδειγμα του μακαρίου Παύλου. Εκείνος, αφού αναγέννησε τον Ονήσιμο μέσω του Ευαγγελίου, τον έστειλε πίσω στον Φιλήμονα, βεβαιώνοντας μεν τον πρώτο ότι ο ζυγός της δουλείας, όταν υπομένεται με τρόπο ευάρεστο στον Κύριο, καθιστά τον άνθρωπο άξιο της βασιλείας των ουρανών, και παρακαλώντας τον δεύτερο όχι μόνο να ανακαλέσει την απειλή εναντίον του, αλλά και να δείξει προς αυτόν πιο αγαθή διάθεση. Εάν, ωστόσο, ο κύριος τυγχάνει να είναι κακός, δίνοντας παράνομες προσταγές και εξαναγκάζοντας τον δούλο σε παράβαση των εντολών του αληθινού Δεσπότη και Κυρίου μας Ιησού Χριστού, πρέπει να αγωνιστούμε ώστε να μη βλασφημηθεί το όνομα του Θεού εξαιτίας αυτού του δούλου, αν πράξει κάτι που δεν είναι αρεστό στον Θεό. Αυτός ο αγώνας επιτυγχάνεται, είτε με το να καταρτιστεί ο δούλος εκείνος στην υπομονή των δοκιμασιών που θα του επιβληθούν, προκειμένου να πειθαρχήσει στον Θεό μάλλον παρά σε άνθρωπο, είτε με το να επωμιστούν αυτοί που τον υποδέχθηκαν τους πειρασμούς που θα προκληθούν στους ίδιους εξαιτίας του.

Κεφάλ. Αʹ. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣ. Οι δούλοι, να υπακούτε στους κατά σάρκα κυρίους σας με φόβο και τρόμο, με απλότητα της καρδιάς σας, όπως στον Χριστό· όχι με οφθαλμοδουλεία, ως ανθρωπάρεσκοι, αλλά ως δούλοι του Χριστού, πράττοντας το θέλημα του Θεού από τα βάθη της ψυχής σας, υπηρετώντας με προθυμία και καλή διάθεση, σαν να υπηρετείτε τον Κύριο και όχι ανθρώπους· γνωρίζοντας ότι ο καθένας, ό,τι καλό πράξει, αυτό θα λάβει ως ανταπόδοση από τον Κύριο, είτε είναι δούλος είτε ελεύθερος. ΠΡΟΣ ΤΙΜ. Αʹ. Όσοι είναι δούλοι κάτω από ζυγό, ας θεωρούν τους κυρίους τους άξιους κάθε τιμής, για να μη βλασφημείται το όνομα του Θεού και η διδασκαλία.

Το δε αναγκαιότερο από όλα, είναι να μη βλασφημείται ο λόγος του Θεού, όπως ακριβώς έλεγε και ο ίδιος γράφοντας: «Όσοι είναι δούλοι υπό ζυγό, ας θεωρούν τους κυρίους τους άξιους κάθε τιμής, για να μη βλασφημείται το όνομα του Θεού και η διδασκαλία». Διότι θα πουν και οι Έλληνες ότι είναι δυνατόν να ευαρεστεί κανείς τον Θεό ακόμη και όταν είναι δούλος· επειδή, διαφορετικά, πολλοί αναγκάζονται να βλασφημούν και να λένε ότι ο Χριστιανισμός εισήχθη στη ζωή για την ανατροπή των πάντων, εφόσον αφαιρούνται οι υπηρέτες από τους κυρίους, και ότι το πράγμα συνιστά πράξη βίας.

Αν όμως δεν ίσχυε αυτό, αλλά έδινε την εντολή να εγκαταλείπουν τους κυρίους τους και να επιδιώκουν επίμονα να γίνουν ελεύθεροι, πώς τους προέτρεπε λέγοντας: «Ο καθένας ας παραμένει σε εκείνη την κατάσταση στην οποία κλήθηκε»; Και αλλού: «Όσοι είναι δούλοι υπό ζυγό, ας θεωρούν τους κυρίους τους άξιους κάθε τιμής, και όσοι έχουν πιστούς κυρίους ας μην τους καταφρονούν, επειδή είναι αδελφοί αυτοί που απολαμβάνουν την ευεργεσία τους»; Αλλά και στις επιστολές που στέλνει προς τους Εφεσίους και τους Κολοσσαείς, τα ίδια διατάσσει και νομοθετεί. Από αυτά είναι φανερό ότι δεν καταργεί αυτού του είδους τη δουλεία, αλλά εκείνη που προέρχεται από την κακία και η οποία συμβαίνει και στους ελεύθερους ανθρώπους, η οποία μάλιστα είναι η πιο σκληρή, ακόμη και αν κάποιος είναι ελεύθερος εφόσον υποδουλώνεται σε αυτήν. Διότι σε τι ωφελήθηκαν οι αδελφοί του Ιωσήφ, παρότι ήταν ελεύθεροι; Δεν υπήρξαν πιο δούλοι από όλους τους δούλους, ψευδόμενοι και προς τον πατέρα τους, και λέγοντας αναλήθειες προς τους εμπόρους, και προς τον ίδιο τον αδελφό τους; Ο πραγματικά ελεύθερος, όμως, δεν είναι τέτοιος, αλλά παντού και σε όλα είναι αληθινός· και τίποτα δεν μπόρεσε να τον υποδουλώσει, ούτε τα δεσμά, ούτε η δουλεία, ούτε ο έρωτας της κυρίας του, ούτε το γεγονός ότι βρισκόταν σε ξένη γη· αντίθετα, παρέμενε παντού ελεύθερος. Διότι αυτό ακριβώς είναι προπάντων η ελευθερία, το να ακτινοβολεί κανείς ακόμη και μέσα στη δουλεία.

Ομοίως και τα καλά έργα είναι ολοφάνερα, και όσα είναι διαφορετικά δεν μπορούν να κρυφτούν. Όσοι δούλοι βρίσκονται υπό ζυγό, ας θεωρούν τους κυρίους τους άξιους κάθε τιμής, για να μη βλασφημείται το όνομα του Θεού και η διδασκαλία. Άξιους κάθε τιμής, λέει, ας τους θεωρούν. Διότι μη νομίσεις πως, επειδή είσαι πιστός, είσαι και ελεύθερος· αυτή είναι η ελευθερία, το να υπηρετείς περισσότερο. Διότι ο άπιστος, εάν μεν δει εξαιτίας της πίστης να συμπεριφέρονται με αυθάδεια, συχνά θα βλασφημήσει θεωρώντας ότι το δόγμα προκαλεί ανταρσία· όταν όμως τους δει να υπακούουν, θα πειστεί ευκολότερα, και θα δώσει μεγαλύτερη προσοχή στα λεγόμενα. Διότι και ο Θεός και το κήρυγμα πρόκειται να βλασφημηθούν, εάν δεν επιδεικνύουν υπακοή.

Έπειτα, επειδή είπε: «Τίποτε με μεροληψία», ερμηνεύοντάς το αναγκαστικά πρόσθεσε το: «Όσοι είναι δούλοι υπό ζυγό». Και τι σχέση έχει αυτό με τον επίσκοπο, λέει; Και βεβαιότατα έχει, ώστε να προτρέπει, ώστε να διδάσκει και αυτούς. Πολύ ορθά δε και εδώ δίνει σχετικές εντολές γι' αυτούς.

Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό. Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες. Ορισμένων ανθρώπων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες και προπορεύονται στην κρίση, ενώ σε κάποιους άλλους ακολουθούν. Ομοίως και τα καλά έργα είναι ολοφάνερα, και όσα είναι διαφορετικά δεν μπορούν να κρυφτούν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄. «Όσοι δούλοι βρίσκονται υπό ζυγόν, ας θεωρούν τους κυρίους τους άξιους κάθε τιμής, ώστε να μη βλασφημείται το όνομα του Θεού και η διδασκαλία. Όσοι πάλι έχουν πιστούς κυρίους ας μην τους καταφρονούν, επειδή είναι αδελφοί, αλλά μάλλον ας τους υπηρετούν περισσότερο, διότι είναι πιστοί και αγαπητοί αυτοί που απολαμβάνουν την ευεργεσία.

«Η ψυχή σου ας αγαπά τον συνετό υπηρέτη, και μην του στερήσεις την ελευθερία.» «Στον συνετό υπηρέτη θα υπηρετήσουν ελεύθεροι.» «Οι δούλοι, να υπακούτε στους κατά σάρκα κυρίους σας, με φόβο και τρόμο, με απλότητα της καρδιάς σας όπως στον Χριστό, όχι με οφθαλμοδουλεία, ως ανθρωπάρεσκοι, αλλά ως δούλοι του Χριστού· εκτελώντας το θέλημα του Θεού από την ψυχή σας, δουλεύοντας με καλή διάθεση όπως για τον Κύριο, και όχι για ανθρώπους· γνωρίζοντας ότι καθένας, ό,τι καλό κάνει, αυτό θα λάβει ως ανταπόδοση από τον Κύριο, είτε είναι δούλος, είτε ελεύθερος.» «Οι δούλοι, να υπακούτε στους κατά σάρκα κυρίους σας, όχι με οφθαλμοδουλεία, ως ανθρωπάρεσκοι, αλλά με απλότητα καρδιάς, φοβούμενοι τον Κύριο. Ό,τι κι αν κάνετε, να εργάζεστε ολόψυχα, όπως για τον Κύριο, και όχι για ανθρώπους· γνωρίζοντας ότι από τον Κύριο θα λάβετε την ανταπόδοση.» «Όσοι δούλοι βρίσκονται υπό ζυγό, ας θεωρούν τους δικούς τους κυρίους άξιους κάθε τιμής, ώστε να μη βλασφημείται το όνομα του Θεού και η διδασκαλία.»

Κανείς να μην κάνει δεκτό στα μοναστήρια δούλο με σκοπό να γίνει μοναχός χωρίς τη συγκατάθεση του κυρίου του. Εκείνον δε που παραβαίνει αυτόν τον κανόνα μας, ορίσαμε να είναι ακοινώνητος, ώστε να μη βλασφημείται το όνομα του Θεού. Εξάλλου, ο Επίσκοπος της πόλεως οφείλει να λαμβάνει την πρέπουσα μέριμνα για τα μοναστήρια.

Ερμηνεία. Επειδή ο μεν Απόστολος, γράφοντας και προς τον Τιμόθεο, λέγει: «όσοι είναι δούλοι υπό ζυγόν ας θεωρούν τους δικούς τους κυρίους άξιους κάθε τιμής. Όσοι δε έχουν πιστούς κυρίους ας μην τους καταφρονούν επειδή είναι αδελφοί, αλλά μάλλον ας τους υπηρετούν. Και προς τον Τίτο, οι δούλοι να υποτάσσονται στους δικούς τους κυρίους και να είναι σε όλα ευάρεστοι». Επειδή λοιπόν, λέγω, ο μεν Απόστολος λέγει αυτά, οι δε Ευσταθιανοί δίδασκαν τα αντίθετα, για αυτό τον λόγο ο παρών Κανόνας, ακολουθώντας την Αποστολική διδασκαλία, αναθεματίζει εκείνους που δίδασκαν ότι οι δούλοι πρέπει να καταφρονούν τους αυθέντες τους και να αποχωρούν από το να τους υπηρετούν με κάθε αγάπη και τιμή. Ανάγνωσε και τον 82ο Αποστολικό Κανόνα.