Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:13

Τι θα έλεγαν, λοιπόν, εάν ακούσουν και τον Κύριο να λέει: «Υπήρχε σε κάποια χώρα ένας κριτής, ο οποίος δεν φοβόταν τον Θεό και δεν σεβόταν άνθρωπο;» Μήπως, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε άνθρωπο, ο Υιός είναι αυτός ο άνθρωπος, τον οποίο δεν σεβάστηκε ο άδικος κριτής; Ή μήπως, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε τον άνθρωπο, ο Υιός είναι τρίτος μετά τον άνθρωπο, και τέταρτο το Άγιο Πνεύμα; Και τι θα έλεγαν, άραγε, εάν ακούσουν τον Απόστολο να λέει πάλι στην ίδια επιστολή: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού που ζωογονεί τα πάντα, και του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε τη μαρτυρία της καλής ομολογίας επί Ποντίου Πιλάτου, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ακατηγόρητη;» Μήπως, λοιπόν, επειδή τώρα σιώπησε περί αγγέλων και Πνεύματος, αμφιβάλλουν για το Πνεύμα, εάν υπάρχει, και για τους αγγέλους, εάν υπάρχουν; Ναι, αμφιβάλλουν, εφόσον έχουν συνηθίσει να δυσφημούν με τέτοιο τρόπο το Πνεύμα. Εάν όμως ακούσουν τη Γραφή να λέει στην Έξοδο, «Και φοβήθηκε ο λαός τον Κύριο, και πίστεψαν στον Θεό και στον Μωυσή, τον θεράποντά Του», μήπως θα συναριθμήσουν τον Μωυσή με τον Θεό, και μετά τον Θεό δεν θα εννοήσουν τον Υιό, παρά μόνο τον Μωυσή; Και τι θα πουν, εάν ακούσουν και τον πατριάρχη Ιακώβ να ευλογεί τον Ιωσήφ και να λέει: «Ο Θεός που με τρέφει από τη νεότητά μου έως τη σημερινή ημέρα, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά, ας ευλογήσει τα παιδιά αυτά;»

Τι θα έλεγαν, λοιπόν, εάν ακούσουν και τον Κύριο να λέει: «Υπήρχε σε κάποια χώρα ένας κριτής, ο οποίος δεν φοβόταν τον Θεό και δεν ντρεπόταν άνθρωπο»; Άραγε, επειδή μετά τον Θεό ονόμασε άνθρωπο, ο Υιός είναι αυτός ο άνθρωπος, τον οποίο δεν ντράπηκε ο άδικος κριτής; Ή επειδή μετά τον Θεό ονόμασε τον άνθρωπο, τρίτος είναι ο Υιός μετά τον άνθρωπο, και τέταρτο το Άγιο Πνεύμα; Και τι άραγε θα πουν, εάν ακούσουν πάλι τον Απόστολο να λέει στην ίδια επιστολή: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος δίνει ζωή στα πάντα, και του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος έδωσε την καλή ομολογία μαρτυρώντας επί Ποντίου Πιλάτου, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ακατηγόρητη»; Άραγε, λοιπόν, επειδή έχει σιωπήσει τώρα για τους αγγέλους και για το Πνεύμα, θα αμφιβάλλουν για το Πνεύμα, εάν υπάρχει, και για τους αγγέλους, εάν υπάρχουν; Ναι, αμφιβάλλουν, εφόσον έχουν επιδοθεί στο να εκστομίζουν τέτοιες δυσφημίες για το Πνεύμα. Εάν πάλι ακούσουν τη Γραφή να λέει στην Έξοδο, «Φοβήθηκε ο λαός τον Κύριο, και πίστεψαν στον Θεό και στον Μωυσή, τον θεράποντά Του», άραγε θα συναριθμήσουν τον Μωυσή με τον Θεό, και μετά τον Θεό δεν θα νοήσουν τον Υιό, αλλά μόνο τον Μωυσή; Τι θα πουν, εάν ακούσουν και τον πατριάρχη Ιακώβ να ευλογεί τον Ιωσήφ και να λέει: «Ο Θεός, ο οποίος με τρέφει από τη νεότητά μου έως τη σημερινή ημέρα, ο άγγελος που με λυτρώνει από όλα τα κακά, ας ευλογήσει τα παιδιά αυτά»;

Γι' αυτό, στην Καινή Διαθήκη οι προφήτες αναφωνούν: «Αυτά λέει το Άγιο Πνεύμα». Από πού, λοιπόν, ανήκει στο Πνεύμα η ιδιότητα να ερευνά τα βάθη του Θεού; Όπως ακριβώς, λέει, κανείς από τους ανθρώπους δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που βρίσκεται μέσα του· έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού. Διότι, όπως κανένας αλλότριος ή ξένος δεν μπορεί να εποπτεύει τους εσωτερικούς λογισμούς της ψυχής, έτσι, προφανώς, και ό,τι μετέχει στα απόρρητα του Θεού και δύναται να διερευνά τα βάθη των κριμάτων Του, δεν είναι αλλότριο ούτε ξένο προς Αυτόν. Έπειτα, και η ζωή χορηγείται σε εμάς από τον Θεό μέσω του Χριστού εν Αγίω Πνεύματι. Διότι ο Θεός μεν ζωοποιεί, όπως λέει ο Παύλος: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος ζωοποιεί τα πάντα»· ζωή δε δίνει ο Χριστός: «Διότι τα πρόβατά μου», λέει, «ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τους δίνω αιώνια ζωή». Και ζωοποιούμαστε δια του Πνεύματος, όπως λέει ο Παύλος: «Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα, δια του Πνεύματός Του που ενοικεί μέσα σας».

Διότι, εάν ο Θεός δεν βρίσκεται μέσα μας, ούτε ζωή ούτε αιώνια αγαθά θα αποκτήσουμε. Λέει εξάλλου πάλι ο Παύλος: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» και πάλι: «Τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό.» Και η μεν κτίση έχει ανάγκη αποκάλυψης για να γνωρίσει τα του Θεού· το Πνεύμα όμως αποκαλύπτει. «Σε εμάς», λέει, «ο Θεός τα απεκάλυψε διά του Πνεύματός του.» Και ως προς εμάς ερευνά, επειδή εν αυτώ κάνουμε την έρευνα· «Το Πνεύμα», λέει, «ερευνά και τα βάθη του Θεού»· αφ’ εαυτού του όμως γνωρίζει, όπως ακριβώς το δικό μας πνεύμα. «Διότι ποιος από τους ανθρώπους», λέει, «γνωρίζει τα του ανθρώπου παρά μόνο το πνεύμα που είναι μέσα του; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα εγνώρισε παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού.» Και ζωογονεί μεν ο Θεός· διότι λέει ο Παύλος: «Παραγγέλλω ενώπιον του Θεού που ζωογονεί τα πάντα»· ζωή δε δίνει ο Χριστός, ο οποίος λέει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τους δίνω ζωή αιώνια.» Ζωοποιούμαστε δε διά του Πνεύματος, όπως λέει ο Παύλος: «Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός του που ενοικεί μέσα σας.» Ζωογονείται, λοιπόν, κανείς από τον Θεό διά του Χριστού εν Πνεύματι.

Και μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία· και την παρέδωσε υπέρ όλων ημών επάνω στο ξύλο του αγίου σταυρού με το δικό Του θέλημα. Αληθώς πιστεύω ότι η θεότητά Του ουδέποτε χωρίστηκε από την ανθρωπότητά Του, ούτε σε άτομο χρόνου ούτε σε ριπή οφθαλμού. Την μετέδωσε για λύτρωση, και για άφεση αμαρτιών, και για ζωή αιώνια σε όσους μεταλαμβάνουν από αυτήν. Πιστεύω ότι αυτή είναι αληθώς. Αμήν.

Διότι είπε ξεκάθαρα: «Όπως ακριβώς ο Πατέρας έχει ζωή στον εαυτό του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του». Α. Πρόσθεσε αυτό που λείπει, αλλιώς να ξέρεις ότι αδικείς την αλήθεια. Β. Τι δηλαδή; Α. Αυτό που αναγκαία και απαραίτητα ακολουθεί όσα είπες, δηλαδή: «Και του έδωσε εξουσία να κάνει κρίση, επειδή είναι Υιός ανθρώπου». Β. Φαίνεται, νομίζω, πως θέλεις να φανερώσεις το εξής, ότι δηλαδή ο Υιός λαμβάνει ζωή από τον Πατέρα όχι καθόσον νοείται και είναι Θεός, αλλά καθόσον έγινε άνθρωπος, ο οποίος από τη φύση του δεν έχει το να είναι ζωή, αλλά μάλλον είναι μέτοχος της ζωής που προέρχεται από τον Θεό. Α. Κι όμως, γιατί να μην τα αποδώσεις μάλλον στον εαυτό σου αυτά που απερίσκεπτα φορτώνεις σε εμένα; Διότι δεν άκουσες αυτόν που έλεγε ότι ο Πατέρας έδωσε στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του και την εξουσία να κρίνει, επειδή είναι Υιός ανθρώπου; Β. Το άκουσα· αλλά το να «έδωσε» τώρα, λέει, ας αναφερθεί μόνο στο ότι κρίνει. Διότι, επειδή ο νόμος απέδιδε το να κρίνει ως εξαιρετικό προνόμιο στον Θεό (διότι είπε ότι η κρίση ανήκει στον Θεό), δέχεται το προνόμιο του Θεού ως άνθρωπος. Α. Όσο για το να δίνει ζωή, ω άριστοι, θα ταίριαζε άραγε σε άλλον περισσότερο από ό,τι στον Θεό; Εξάλλου και ο σοφότατος Παύλος, γράφοντας στον Τιμόθεο, μας λέει: «Παραγγέλλω, ενώπιον του Θεού που δίνει ζωή στα πάντα». Β. Ναι, θα ταίριαζε και αυτό στον Θεό, λέει, αλλά λοιπόν; Α. Εκείνο όμως που αρμόζει στον Θεό, και είναι ουσιωδώς ενωμένο με Αυτόν, δεν είναι άραγε δωρισμένο και επίκτητο στην ανθρώπινη φύση; Β. Και αυτό είναι αλήθεια. Α.

Αλλά βέβαια τα πράγματα δεν έχουν έτσι. Διότι το Πνεύμα είναι ζωοποιό, και σε καμία περίπτωση δεν μετέχει σε ζωή που προέρχεται από άλλον ούτε την έχει ανάγκη. Επομένως, αποτελούν μάταιη απάτη και ψεύδος όσα έχουν επινοηθεί εναντίον του από τους θεομάχους. Εμείς όμως, μη έχοντας αποδεχθεί δοξασία συγγενή και σύμφωνη με τις δικές τους φλυαρίες, θα βαδίσουμε την ευθεία οδό, απαλλάσσοντας τον νου από κλίσεις και ροπές προς οτιδήποτε άσχημο και διεστραμμένο, και μυσταγωγούμενοι μόνο από τα Ιερά Γράμματα, και ατενίζοντας από αυτά την ακραιφνή δόξα του Πνεύματος, πιστεύουμε ότι είναι Θεός και εκ Θεού, όχι στολισμένο με κάποια ξένα και εξωτερικά αγαθά, αλλά ότι είναι κατά φύση το ίδιο με όσα είναι ο Θεός. Και βέβαια πρέπει να προσέχουμε παντού τις φωνές των αποστόλων: «Εν τω Θεώ ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε.» Και για μεν τον Θεό και Πατέρα, ο σοφότατος Παύλος λέει στον Τιμόθεο: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος ζωογονεί τα πάντα.» Ο δε Χριστός, μυσταγωγώντας την αδελφή του Λαζάρου, λέει: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή.» Για δε το Άγιο Πνεύμα: «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα, το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί.»

Μέσα δε από τις έννοιες που ακολουθούν θα το κατανοήσουμε πάλι τούτο. <Έννοιες, δηλαδή συλλογισμοί.> Εάν ο Υιός δεν προέρχεται από την ουσία του Θεού και Πατέρα, αλλά τον έφερε στην ύπαρξη από έξω σύμφωνα με αυτούς, άρα είναι γενητός και δημιουργημένος. Πώς λοιπόν, ενώ συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα, ζωογονεί τα πάντα; Και τι το εξαιρετικό θα βρούμε λοιπόν στη θεία φύση; Ή πώς ο σοφότατος Παύλος αναφέρει ως κάτι το αξιοθαύμαστο για τον κατά φύση Θεό ότι «ζωογονεί τα πάντα»; Διότι, εάν ο Υιός όντας γενητός ζωοποιεί τα πάντα, η κτίση ζωοποιεί τον εαυτό της μη έχοντας καθόλου ανάγκη για αυτό τον Θεό που τη δημιούργησε. Άρα λοιπόν τίποτα το περισσότερο δεν έχει ο Θεός σε σύγκριση με την κτίση. Διότι ενεργεί όχι λιγότερο από όσο θα μπορούσε ο Θεός. Αλλά αυτό είναι άτοπο· άρα ο Υιός δεν είναι γενητός, αλλά μάλλον Θεός, και για αυτό είναι κατά φύση και ζωή. Άλλο επιχείρημα. Ο ψαλμωδός θαυμάζει υπερβολικά τη θεία φύση, και πολύ δικαιολογημένα, και μάλιστα της αποδίδει το κάλλιστο αξίωμα λέγοντας «Διότι σε Εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής». Αλλά εάν ο Πατέρας έφερε στην ύπαρξη τον Υιό, και δεν προέρχεται από τη δική Του ουσία, και παρόλα αυτά ζωοποιεί τα γενητά και είναι κατά φύση ζωή ως ζωοποιός, γιατί μάταια ο ψαλμωδός ισχυρίζεται λέγοντας ότι η πηγή της ζωής βρίσκεται μόνο στον Θεό; Διότι αυτό το επιδέχεται και η φύση των γενητών, εάν ζωοποιεί, μολονότι ο Υιός δεν προέρχεται από τη θεία ουσία, σύμφωνα με την ανοησία ορισμένων.

Άλλο. «Σου παραγγέλλω, ενώπιον του Θεού που ζωογονεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού που έδωσε τη μαρτυρία της καλής ομολογίας επί Ποντίου Πιλάτου, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη, ανεπίληπτη μέχρι την εμφάνιση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, την οποία στους κατάλληλους καιρούς θα φανερώσει ο μακάριος και μόνος Δυνάστης, ο Βασιλιάς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο.» Επομένως, ο ίδιος ο Χριστός θα φανερώσει τη δική του παρουσία στους κατάλληλους καιρούς, ή μάλλον ο Πατέρας του.

Φυλάξτε τα με ευλάβεια, μήπως τυχόν ο εχθρός συλήσει κάποιους που έδειξαν αμέλεια, ή μήπως κάποιος αιρετικός διαστρέψει κάτι από όσα σας έχουν παραδοθεί. Διότι πίστη είναι το να καταθέσει κανείς το αργύριο στην τράπεζα, πράγμα το οποίο εμείς τώρα πράξαμε, όμως ο Θεός απαιτεί από εσάς τον απολογισμό της παρακαταθήκης. Σας παραγγέλλω εντόνως, όπως λέει ο Απόστολος, ενώπιον του Θεού που ζωοποιεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού που μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία, να τηρήσετε αυτή την παραδοθείσα Πίστη άσπιλη, μέχρι την επιφάνεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Θησαυρός ζωής σού παραδόθηκε τώρα, και κατά την επιφάνειά Του ο Δεσπότης ζητά την παρακαταθήκη, την οποία στους κατάλληλους καιρούς θα φανερώσει ο μακάριος και μόνος Δυνάστης, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία, που κατοικεί σε φως απρόσιτο, τον οποίο κανείς από τους ανθρώπους δεν είδε, ούτε μπορεί να δει. Στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ο λαός λέει: Αμήν. Πιστεύω, πιστεύω, πιστεύω και ομολογώ έως την έσχατη αναπνοή, ότι αυτή είναι η ζωοποιός σάρκα, την οποία έλαβες, Χριστέ ο Θεός μας, από την αγία Δέσποινά μας Θεοτόκο και αειπάρθενο Μαρία· και την έκανες ένα με τη θεότητά σου, χωρίς μίξη, ούτε σύγχυση, ούτε αλλοίωση· και μαρτύρησες επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία, και την παρέδωσες* υπέρ όλων ημών ... έρων πάνω στο ξύλο του αγίου σταυρού, με το θέλημά σου.

Αφού λοιπόν έχει απομακρυνθεί από κάθε κακία και έχει προστρέξει με κάθε δύναμη στην παντελή αγαθότητα, ο ιεράρχης τον σφραγίζει τρεις φορές με το άγιο έλαιο της χρίσεως, και έπειτα αναθέτει στους ιερείς τη χρίση όλου του σώματός του. Η χρίση αυτή φανερώνει την ετοιμασία για τους ιερούς αγώνες, με αφετηρία την οποία, βαδίζοντας στα ίχνη του Χριστού, ο οποίος πρώτος μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου, πεθαίνει μυστικά μαζί Του, γινόμενος νεκρός ως προς την αμαρτία. Και το θείο βάπτισμα είναι σύμβολο αυτού του θανάτου. Διότι, μετά την ιερή επάλειψη, οδηγείται αμέσως στην ιερή κολυμβήθρα, η οποία έχει προαγιαστεί με πολυειδείς και πανίερες πράξεις και επικλήσεις. Και αφού οδηγηθεί εκεί, ο ιεράρχης τον βαπτίζει καταδύοντάς τον τρεις φορές, επικαλούμενος καθεμία από τις τρεις προσκυνητές υποστάσεις σε κάθε κατάδυση.

γʹ. Και πρόσεξε πώς παντού αποδίδει τα πάντα στον Θεό. Παρέμειναν, λέει, αρκετό καιρό, κηρύττοντας με παρρησία στηριζόμενοι στον Κύριο, ο οποίος επιβεβαίωνε με τη μαρτυρία του τον λόγο της χάριτός του. Μη θεωρήσεις ότι αυτό αποτελεί υποτίμηση. Διότι, όταν έλεγαν, λέει, «αυτού που έδωσε τη μαρτυρία του επί Ποντίου Πιλάτου», τότε αποδεικνυόταν η παρρησία τους· ενώ εδώ κάνει λόγο για τον λαό. Δεν παρέμειναν λοιπόν άλλο εκεί, αλλά αντιλήφθηκαν την επιθετική ορμή. Και κατέφυγαν στις πόλεις της Λυκαονίας, τα Λύστρα και τη Δέρβη, και στα περίχωρα. Εκεί πουθενά δεν υπήρχε κίνδυνος να αναζωπυρωθεί ο θυμός τους· έτσι πήγαν και στην ύπαιθρο, και όχι μόνο στις πόλεις. Πρόσεξε και την απλότητα των εθνικών, και την κακουργία των Ιουδαίων.

Αντί για εμένα, λέει, έχεις τις Γραφές· αν θέλεις να μάθεις κάτι, θα μπορέσεις από εκεί. Και αν αυτά τα έγραφε στον Τιμόθεο, ο οποίος ήταν γεμάτος από το Πνεύμα, πόσο μάλλον ισχύουν για εμάς; «Καταρτισμένος για κάθε έργο αγαθό». Όχι απλώς να έχει μια γενική συμμετοχή, λέει, αλλά να είναι με ακρίβεια καταρτισμένος. «Σου παραγγέλλω, λοιπόν, με επισημότητα ενώπιον του Θεού και του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος πρόκειται να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς». Με αυτό εννοεί είτε τους αμαρτωλούς και τους δικαίους, είτε αυτούς που έχουν φύγει από τη ζωή και αυτούς που ζουν τώρα, διότι πολλοί θα παραμείνουν ζωντανοί. Τον φόβισε, βέβαια, στην προηγούμενη επιστολή λέγοντας: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού που ζωοποιεί τα πάντα»· εδώ όμως έθεσε το πιο φοβερό: «Αυτού που πρόκειται να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς»· δηλαδή, αυτού που πρόκειται να ζητήσει ευθύνες· «κατά την επιφάνειά του και τη βασιλεία του». Να κρίνει, πότε; Κατά την επιφάνειά του την ένδοξη, αυτήν που θα συνοδεύεται από τη βασιλεία. Ή, λοιπόν, λέει το εξής: ότι δεν θα έλθει έτσι όπως ήλθε τώρα· ή ότι σε εξορκίζω στο όνομα της επιφάνειάς του και της βασιλείας του.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ'. Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος δίνει ζωή στα πάντα, και του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ανεπίληπτη μέχρι την επιφάνεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· την οποία στους καθορισμένους καιρούς θα φανερώσει ο μακάριος και μόνος Δυνάστης, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο, τον οποίο κανείς από τους ανθρώπους δεν είδε ούτε μπορεί να δει· στον οποίο ανήκει τιμή και κράτος αιώνιο.

Αμήν. α΄. Πάλι επικαλείται ως μάρτυρα τον Θεό, έχοντας πράξει τούτο και πριν από λίγο, αυξάνοντας συγχρόνως τον φόβο και καθιστώντας τον μαθητή πιο ασφαλή, και δείχνοντας ότι τα παραγγέλματα δεν είναι ανθρώπινα, προκειμένου να λαμβάνει την παραγγελία σαν από τον ίδιο τον Δεσπότη, και ώστε, έχοντας διαρκώς στον νου του τον Μάρτυρα, αφότου άκουσε την παραγγελία, να συγκλονίζεται η διάνοιά του από την ανάμνηση. «Σου παραγγέλλω», λέει, «ενώπιον του Θεού, ο οποίος ζωοποιεί τα πάντα». Εδώ υπάρχει και παρηγορία απέναντι στους κινδύνους, και υπόμνηση της αναστάσεως. «Και του Χριστού Ιησού», λέει, «ο οποίος έδωσε τη μαρτυρία επί Ποντίου Πιλάτου».

Αυτό εννοεί: Όπως ακριβώς τα ψωριασμένα πρόβατα, όταν τρίβονται πάνω στα υγιή, μεταδίδουν και σε αυτά την αρρώστια, έτσι κάνουν και αυτοί οι πονηροί άνθρωποι. «Εσύ όμως, ω άνθρωπε του Θεού, να τα αποφεύγεις αυτά· να επιδιώκεις τη δικαιοσύνη, την ευσέβεια, την πίστη, την αγάπη, την υπομονή, την πραότητα. Να αγωνίζεσαι τον καλό αγώνα της πίστεως· να κατακτήσεις την αιώνια ζωή, στην οποία κλήθηκες και για την οποία ομολόγησες την καλή ομολογία ενώπιον πολλών μαρτύρων. Σε παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος ζωοποιεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού, ο οποίος μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ακατηγόρητη.» Πάλι τον παρακινεί σε θάρρος, λέγοντας σχεδόν: Μη φοβηθείς τον θάνατο. Διότι είσαι δούλος του Θεού, ο οποίος δύναται να δίνει ζωή. «Μέχρι την επιφάνεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, την οποία στους καθορισμένους καιρούς θα φανερώσει.» Δηλαδή, ώστε κατά την επιφάνειά Του να βρεθείς να την έχεις τηρήσει ακέραια. «Ο μακάριος και μόνος Κυρίαρχος, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει την αθανασία, που κατοικεί σε φως απρόσιτο, τον οποίο κανείς από τους ανθρώπους δεν είδε ούτε δύναται να δει, στον οποίο ανήκει τιμή και κράτος αιώνιο. Αμήν.»

Διότι, όπως ακριβώς τότε εξαγνιζόταν και ο ναός και ο λαός με αίμα άλογων ζώων και με στάχτη δαμαλίδας, τώρα όμως με το αίμα του Χριστού «ο οποίος μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου» και ανέδειξε τον εαυτό Του απαρχή των μαρτύρων, και επιπλέον η Εκκλησία έχει οικοδομηθεί με το ιερό αίμα των αγίων, έτσι και τότε ο οίκος του Θεού διακοσμούνταν με μορφές και ανάγλυφα άλογων ζώων, ενώ τώρα διακοσμείται με τις μορφές των αγίων, οι οποίοι κατέστησαν τους εαυτούς τους έμψυχους και λογικούς ναούς ως κατοικητήριο του ζώντος Θεού εν Πνεύματι.

Αν η έκβαση των όσων προαναγγέλθηκαν μπορεί να επιφέρει βεβαίωση της πίστης, τότε πολύ περισσότερο μέσα από όσα συμβαίνουν θα βεβαιώσουμε και εμείς την πίστη μας, διαπιστώνοντας ότι αυτός που τα είπε είναι αληθινός· και ας τον ομολογήσουμε ως Θεό μπροστά στους ανθρώπους, χωρίς να δειλιάζουμε καθόλου μπροστά σε κανέναν θάνατο, ώστε και αυτός να μας ομολογήσει μπροστά στον Πατέρα· και αφού σωθούμε μέσω της καλής ομολογίας, να μας προσαγάγει, (εκείνης της ομολογίας) την οποία ο ίδιος εγκαινίασε ως υπόδειγμα των δικών μας καλών έργων, όταν μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου και ομολόγησε την καλή ομολογία. Την οποία είθε να αξιωθούμε να μιμηθούμε με τη δική του χάρη, όταν το καλέσει ο καιρός, χωρίς να ορμούμε απερίσκεπτα στους κινδύνους υπέρ της ευσέβειας, αλλά αποφεύγοντας με όση δύναμη έχουμε τους πειρασμούς, αφενός από οίκτο για τους διώκτες μας, και αφετέρου έχοντας πλήρη επίγνωση της φυσικής αδυναμίας που υπάρχει μέσα μας, παιδαγωγώντας αυτούς που είναι ακόμη νήπια στην πίστη και περιμένοντας τον Λόγο που μας καλεί. Ο Οποίος, παριστάμενος αόρατα σε όσους αγωνίζονται νομίμως στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας, διατρέχει μαζί τους τον δρόμο του μαρτυρίου, ως ο μόνος που μπορεί να νικήσει την αίσθηση και τη φύση. Επειδή το μαρτύριο είναι σαφώς νίκη επί της αίσθησης και της φύσης, μέσω του οποίου προκύπτει φυσικά η επανάσταση του νου και του λόγου κατά των παθών, κατά την οποία βεβαιώνεται ο πόθος για τον Θεό, ο οποίος πείθει παραδόξως τους εραστές Του να διαβούν διαμέσου του θανάτου προς τον Ποθούμενο. Ενώπιον του Οποίου είθε να αξιωθούμε να παραστούμε, αστράφτοντας από τις ομολογίες μας σε Αυτόν, τις οποίες μακάρι και να πάρουμε μαζί μας αναχωρώντας από εδώ και μεταβαίνοντας προς τον ατελεύτητο κόσμο, με τις ευχές και τις πρεσβείες της παναγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, και πάντων των αγίων.

Δεν είχε πουθενά σπίτι, ούτε στέγη, ούτε κατάλυμα, ούτε δικό του χώρο διαμονής, ούτε καν μια καλύβα, το πιο ευτελές· αλλά όπου τον προλάβαινε το βράδυ, εκεί κατέλυε· και στα υπόλοιπα έπραττε με τον ίδιο τρόπο. Τέλος, είπε: «Όποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθήσει». Προτρέποντάς μας να είμαστε πρόθυμοι να κινδυνεύσουμε ακόμη και μέχρι θανάτου υπέρ του καλού και της αρετής, εκπλήρωσε ο ίδιος πρώτος τον δικό του νόμο, «μαρτυρώντας επί Ποντίου Πιλάτου» για την αλήθεια και δίνοντας «την καλή ομολογία» υπέρ της δόξας του Θεού και Πατρός, υπομένοντας πληγές και πεθαίνοντας πάνω στον σταυρό, και μάλιστα με τον πιο επαίσχυντο και βίαιο θάνατο από όλους. Αυτόν τον θάνατο βλέποντάς τον από μακριά ο Ησαΐας με προφητικά μάτια, δεν άντεξε να δει τον Θεό χωρίς να δακρύσει. Αλλά και αυτός, σαν να θρηνούσε πάνω από έναν νεκρό, άφησε εκείνη τη γεμάτη έλεος φωνή: «Και τον είδαμε, λέει, και δεν είχε μορφή ούτε κάλλος· αλλά η μορφή του ήταν ατιμασμένη, και η όψη του υστερούσε σε σύγκριση με τους υιούς των ανθρώπων».

Και ξεπέρασες βέβαια ολόκληρο τον κύκλο των αγίων, και τον καθένα χωριστά και κατά ομάδες, και όλους μαζί· αφενός επειδή έγινες εσύ μόνος σου ό,τι είναι όλοι αυτοί, και αφετέρου υπερέβης όλους μαζί με το να συμμετέχεις μόνος εσύ από όλους σε όσα χαρακτηρίζουν όλους, και τα προσέλαβες μάλιστα σε υπερθετικό βαθμό. Ενώ με τον Δεσπότη των πάντων, σαν να συναγωνίστηκες για να συμμετάσχεις στα ίδια. Και βέβαια, Εκείνος μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία, μαρτύρησες και εσύ την ίδια ομολογία με Εκείνον· έμαθες ότι Εκείνος δέθηκε, δέθηκες και ο ίδιος· δέχθηκε στην πλευρά την πληγή ο Δεσπότης, και εσύ σε αυτό το μέρος του σώματος δέχθηκες εκείνες τις πολλές πληγές, αναπληρώνοντας το υστέρημα των παθημάτων του Χριστού, σύμφωνα με τον Παύλο τον σύντροφό σου.

Αφού διηγηθεί το φρικτό εκείνο δείπνο, και πώς το παρέδωσε πριν από το πάθος στους αγίους Του μαθητές, και πώς πήρε το ποτήριο και πώς έλαβε τον άρτο και αφού ευχαρίστησε τον αγίασε· και πώς είπε τα λόγια με τα οποία φανέρωσε το μυστήριο, και αφού επαναλάβει αυτά τα ίδια τα λόγια, έπειτα προσπίπτει, και εύχεται και ικετεύει τα θεία εκείνα λόγια του μονογενούς Του Υιού, του Σωτήρα, να εφαρμοστούν και στα προκείμενα δώρα, ώστε αφού δεχτούν το πανάγιο και παντοδύναμο Πνεύμα Του να μεταβληθούν, ο μεν άρτος στο ίδιο το τίμιο και άγιο σώμα Του, ο δε οίνος στο ίδιο το άχραντο και άγιο αίμα Του. Όταν προσευχηθεί και πει αυτά, το παν της ιερουργίας «έχει ολοκληρωθεί και τελεστεί», και τα δώρα αγιάστηκαν και η θυσία απαρτίστηκε και το μέγα θύμα και ιερό σφάγιο που σφαγιάστηκε υπέρ του κόσμου, φαίνεται να κείται πάνω στην ιερή τράπεζα· διότι ο άρτος δεν είναι πλέον τύπος του Κυριακού σώματος, ούτε δώρο που φέρει την εικόνα του αληθινού δώρου, ούτε απεικονίζει τα σωτήρια πάθη σαν σε κάποιον πίνακα, αλλά είναι το ίδιο το αληθινό δώρο· το ίδιο το πανάγιο σώμα του Δεσπότη που πραγματικά δέχθηκε όλα εκείνα τα ονείδη, τις ύβρεις, τους μώλωπες, που σταυρώθηκε, που σφαγιάστηκε, «που μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία», που ραπίστηκε, που βασανίστηκε, που υπέμεινε τα φτυσίματα, που γεύθηκε τη χολή.

Διότι και γι' αυτόν τον λόγο συγκροτήθηκε εξαρχής, για να δοξάσει τον Πατέρα, και όπως λέει ο ίδιος ο Σωτήρας, «για αυτό έχει γεννηθεί και για αυτό έχει έλθει στον κόσμο»· και όλον τον μετέπειτα χρόνο, «έφερε σε πέρας κάθε έργο» που απέβλεπε αποκλειστικά σε αυτό, και υπέμεινε εξαιρετικά μόνο τον πόνο γι' αυτόν τον σκοπό. Διότι αυτό το σώμα έγινε θησαυρός «του πληρώματος της θεότητος»· και παρέμεινε άγευστο από κάθε αμαρτία, αλλά εκπλήρωσε κάθε δικαιοσύνη, και κήρυξε στους ανθρώπους τον Πατέρα που αγνοούσαν, τόσο με όσα έλεγε όσο και με όσα έδειχνε. Αυτό είναι που σφαγιάστηκε πάνω στον σταυρό και το οποίο, καθώς οδηγούνταν στη σφαγή, δείλιασε και αγωνιούσε και λουζόταν στον ιδρώτα και προδόθηκε και συνελήφθη και υπέμεινε παράνομους κριτές· και «μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία», όπως λέει ο Παύλος, και ως τίμημα της ομολογίας υπέστη τον θάνατο, και μάλιστα θάνατο σταυρικό· και δέχθηκε μαστιγώσεις στα νώτα, καρφιά στα χέρια και στα πόδια, και τη λόγχη στην πλευρά· και πόνεσε καθώς μαστιγωνόταν και ένιωσε οδύνη καθώς καρφωνόταν. Αυτό το αίμα, που ξεπήδησε από τις πληγές, έσβησε τον ήλιο και έσεισε τη γη και αγίασε τον αέρα και ξέπλυνε ολόκληρο τον κόσμο από τον ρύπο της αμαρτίας.

Αλλά και στον Πέτρο λέει: «Σε εσένα θα δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών», όχι βέβαια κλειδιά χάλκινα ή σιδερένια, αλλά κλειδιά αντάξια εκείνης της οικίας. Και τι είδους είναι εκείνη η οικία, άκουσε τον Παύλο που λέει στην προς Τιμόθεον επιστολή: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος ζωοποιεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού», και λίγο πιο κάτω: «Ο μακάριος και μόνος εξουσιαστής, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία, και κατοικεί σε φως απρόσιτο». Διότι, εάν η οικία είναι απρόσιτη, λέει, είναι φανερό ότι και η θύρα της οικίας είναι και αυτή φως και είναι απρόσιτη. Εάν δε πεις ότι το ένα είναι προσιτό και το άλλο απρόσιτο, το προσιτό θα αναλωθεί από το απρόσιτο και ποτέ το κλειδί δεν θα μπορέσει να ανοίξει, εάν δεν είναι και αυτό απρόσιτο και της ίδιας φύσεως, αλλά θα κατακαεί από τη θύρα ή και η θύρα από την οικία, και ίσως θα γίνει εντελώς άβατη για όλους.

Ποιας λογής είναι όμως εκείνη η οικία, άκου τον Παύλο που λέει στην επιστολή προς τον Τιμόθεο: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος ζωοποιεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού», και λίγο πιο κάτω: «Ο μακάριος και μόνος δυνάστης, ο βασιλεύς των βασιλευόντων και κύριος των κυριευόντων, ο οποίος είναι ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο».

«Και γιατί πεθαίνουμε, οίκος Ισραήλ;» Και εδώ μπορεί να ειπωθεί: γιατί λοιπόν ξοδεύουμε τη ζωή μας ημέρα με την ημέρα άσκοπα και μάταια; Στις απολαύσεις των φαγητών και στις οινοποσίες είμαστε δοκιμασμένοι και πρόθυμοι, ενώ στα έργα των εντολών του Θεού είμαστε αδόκιμοι και άχαροι; Δεν θα ασφαλίσουμε λοιπόν τον εαυτό μας, ώστε να μη πικραινόμαστε, να μη θυμώνουμε, να μη οργιζόμαστε, να μη φωνάζουμε; Διότι από αυτά προέρχονται, σαν κάποια βέλη, οι ύβρεις και όσα είναι ακόμη χειρότερα από αυτές. «Ιδού, σας παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, που ζωοποιεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού, που μαρτύρησε ενώπιον του Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία, να τηρήσετε την εντολή», όπως φωνάζει ο Απόστολος, «άσπιλη και ανεπίληπτη»· για να μη με αναγκάσετε να σας υποβάλω σε βαρύτατα επιτίμια, αλλά μάλλον, ζώντας με ευταξία και χωρίς ασχημοσύνη, να αναπαύσετε κι εμένα τον αμαρτωλό, να υπηρετήσετε τον Θεό και να επιτύχετε τα αιώνια αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.