Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:15

«Διότι, όπως ακριβώς εν τω Αδάμ όλοι πεθαίνουν, έτσι και εν τω Χριστώ όλοι θα ζωοποιηθούν», και τα όσα ακολουθούν. Διότι δεν πεθαίνουμε πλέον τώρα ως καταδικασμένοι, αλλά ως εγειρόμενοι περιμένουμε την κοινή ανάσταση όλων, «την οποία στους κατάλληλους καιρούς θα φανερώσει» ο Θεός, ο οποίος και την κατεργάστηκε και μας τη χάρισε.

Διότι αυτή η τάξη έχει οριστεί σύμφωνα με την κατανομή των δωρεών του Πνεύματος. Εάν δε κάποιος σκεφθεί με ακρίβεια, θα διαπιστώσει ότι και κατά τον καιρό της προσδοκώμενης επιφάνειας του Κυρίου από τους ουρανούς, το Άγιο Πνεύμα δεν είναι ανενεργό, όπως νομίζουν μερικοί· αλλά θα συμπαρίσταται και κατά την ημέρα της αποκαλύψεώς Του, κατά την οποία θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη ο μακάριος και μόνος Δυνάστης. Διότι ποιος έχει τόση άγνοια σχετικά με τα αγαθά που έχει ετοιμάσει ο Θεός για τους αξίους, ώστε να μη γνωρίζει ότι και ο στέφανος των δικαίων είναι η χάρις του Πνεύματος, η οποία τότε θα παρέχεται αφθονότερη και τελειότερη, καθώς η πνευματική δόξα θα διανέμεται στον καθένα ανάλογα με τα ανδραγαθήματά του; Διότι μέσα στη λαμπρότητα των αγίων υπάρχουν πολλές κατοικίες κοντά στον Πατέρα· δηλαδή, διαφορές αξιωμάτων. «Διότι όπως ο ένας αστέρας διαφέρει από τον άλλον ως προς τη δόξα, έτσι θα είναι και η ανάσταση των νεκρών». Αυτοί λοιπόν που σφραγίστηκαν με το Άγιο Πνεύμα για την ημέρα της απολυτρώσεως, και διαφύλαξαν ακέραιη και αμείωτη την απαρχή του Πνεύματος την οποία έλαβαν, αυτοί είναι που θα ακούσουν: «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα ήσουν πιστός, σε πολλά θα σε καταστήσω».

Άλλο. «Σου παραγγέλλω, ενώπιον του Θεού που ζωογονεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού που έδωσε τη μαρτυρία της καλής ομολογίας επί Ποντίου Πιλάτου, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη, ανεπίληπτη μέχρι την εμφάνιση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, την οποία στους κατάλληλους καιρούς θα φανερώσει ο μακάριος και μόνος Δυνάστης, ο Βασιλιάς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο.» Επομένως, ο ίδιος ο Χριστός θα φανερώσει τη δική του παρουσία στους κατάλληλους καιρούς, ή μάλλον ο Πατέρας του.

Φυλάξτε τα με ευλάβεια, μήπως τυχόν ο εχθρός συλήσει κάποιους που έδειξαν αμέλεια, ή μήπως κάποιος αιρετικός διαστρέψει κάτι από όσα σας έχουν παραδοθεί. Διότι πίστη είναι το να καταθέσει κανείς το αργύριο στην τράπεζα, πράγμα το οποίο εμείς τώρα πράξαμε, όμως ο Θεός απαιτεί από εσάς τον απολογισμό της παρακαταθήκης. Σας παραγγέλλω εντόνως, όπως λέει ο Απόστολος, ενώπιον του Θεού που ζωοποιεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού που μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία, να τηρήσετε αυτή την παραδοθείσα Πίστη άσπιλη, μέχρι την επιφάνεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Θησαυρός ζωής σού παραδόθηκε τώρα, και κατά την επιφάνειά Του ο Δεσπότης ζητά την παρακαταθήκη, την οποία στους κατάλληλους καιρούς θα φανερώσει ο μακάριος και μόνος Δυνάστης, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία, που κατοικεί σε φως απρόσιτο, τον οποίο κανείς από τους ανθρώπους δεν είδε, ούτε μπορεί να δει. Στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αμέσως λοιπόν δεν κατανοεί τα λόγια του θείου αποστόλου, ο οποίος δίδαξε με ποικίλους τρόπους ότι Αυτός είναι εικόνα του Θεού μέσα από τα λόγια του που παρέθεσα, ενώ θα έπρεπε από αυτό να κατανοήσει ότι η εκκλησία του Θεού δεν κηρύττει δύο θεούς· διότι δεν εισάγει δύο αγέννητα ούτε δύο άναρχα, όπως έχουμε πει πολλές φορές, ούτε εισάγει δύο ουσίες που αντιπαραβάλλονται η μία με την άλλη ως ισότιμες. Γι' αυτό και δεν διδάσκει δύο θεούς, αλλά διδάσκει ότι υπάρχει μία αρχή και Θεός, και ότι Αυτός είναι ο Πατέρας του μονογενούς και αγαπητού Υιού, και ομοίως ότι υπάρχει και μία εικόνα «του αοράτου Θεού», η οποία ταυτίζεται με τον μονογενή και αγαπητό Υιό Του. Και αν ο απόστολος, θεολογώντας για τον Πατέρα, λέει: «ο μακάριος και μόνος δυνάστης», και πάλι: «ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο», και ξανά: «στον δε Βασιλέα των αιώνων, τον άφθαρτο, αόρατο, μόνο Θεό», και πάλι: «στον μόνο σοφό Θεό, μέσω του Ιησού Χριστού, ας είναι η δόξα στους αιώνες· αμήν», και αν λέγονται ακόμη περισσότερα από αυτά προς δοξολογία του ενός και επί πάντων Θεού, πρέπει να νοήσουμε ότι ο μονογενής Υιός του Θεού είναι εικόνα όλων αυτών, όχι ως αποτυπωμένη σε άψυχη ύλη, αλλά εντός του ζώντος Υιού. Και αν ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκει ότι μόνος αληθινός Θεός είναι ο Πατέρας, λέγοντας: «για να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό», εντούτοις δεν πρέπει να διστάζουμε να ομολογούμε και Αυτόν αληθινό Θεό, εφόσον κατέχει και αυτήν την ιδιότητα ως εικόνα, έτσι ώστε η προσθήκη της λέξης «μόνος» να αρμόζει αποκλειστικά στον Πατέρα, ως το αρχέτυπο της εικόνας.

Αλλά ας εξετάσουμε τα επόμενα λόγια: 〈διότι από κάθε άποψη και εντελώς είναι ένας, παραμένοντας μόνος πάντοτε ο ίδιος και με τον ίδιο τρόπο〉. Εάν τα λέει αυτά για τον Πατέρα, με αυτό συμφωνούμε και εμείς· διότι πραγματικά ο Πατέρας είναι ένας και μόνος και από κάθε άποψη και εντελώς παραμένει πάντοτε ο ίδιος και με τον ίδιο τρόπο, και ποτέ, ως προς αυτό που είναι, ούτε ήταν ανύπαρκτος ούτε θα είναι. Εάν λοιπόν μια τέτοια έκφραση αποβλέπει στον Πατέρα, ας μην αντιμάχεται το δόγμα της ευσέβειας, αφού συμφωνεί με την Εκκλησία ως προς αυτό το σημείο. Διότι εκείνος που ομολογεί ότι ο Πατέρας παραμένει πάντοτε 〈ο ίδιος〉 και με τον ίδιο τρόπο, όντας ένας και μόνος, ενισχύει τον λόγο της ευσέβειας, βλέποντας μέσα στον Πατέρα τον Υιό, χωρίς τον οποίο ούτε υπάρχει ούτε ονομάζεται Πατέρας. Εάν όμως πλάθει με τον νου του κάποιον άλλον Θεό παρά τον Πατέρα, ας απευθυνθεί στους Ιουδαίους ή στους λεγόμενους Υψιστιανούς, των οποίων αυτή είναι η διαφορά σε σχέση με τους Χριστιανούς: ότι ομολογούν μεν ότι υπάρχει κάποιος Θεός, τον οποίο ονομάζουν ύψιστο ή παντοκράτορα, δεν παραδέχονται όμως ότι αυτός είναι Πατέρας· ενώ ο Χριστιανός, εάν δεν πιστεύει στον Πατέρα, δεν είναι Χριστιανός. Όσα δε προσθέτει στη συνέχεια σε αυτά, είναι τα εξής: 〈χωρίς να έχει κοινωνό〉, λέει, 〈της θεότητος, ούτε συμμέτοχο της δόξας, ούτε συγκληρονόμο της εξουσίας, ούτε σύνθρονο της βασιλείας· διότι ένας και μόνος Θεός είναι ο παντοκράτωρ, Θεός θεών, βασιλεύς των βασιλευόντων, κύριος των κυριευόντων〉.

Εάν, λοιπόν, μέσω της προσηγορίας του Παντοκράτορος υποδεικνύει τον Πατέρα, εκφράζει τον δικό μας λόγο και όχι κάποιον ξένο· εάν όμως εννοεί ως παντοκράτορα κάποιον άλλον εκτός από τον Πατέρα, ας κηρύττει και την περιτομή, αν επιθυμεί, αυτός ο προστάτης των ιουδαϊκών δογμάτων. Διότι η πίστη των Χριστιανών αποβλέπει στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι τα πάντα, ύψιστος, παντοκράτωρ, βασιλεύς των βασιλευόντων, κύριος των κυριευόντων, και όλα όσα ενέχουν υψηλή σημασία αποτελούν ίδια του Πατρός· όλα δε τα του Πατρός ανήκουν και στον Υιό, ώστε, εφόσον ισχύει αυτό, αποδεχόμαστε και εκείνα. Εάν όμως, αφήνοντας κατά μέρος τον Πατέρα, ονομάζει κάποιον άλλον 〈παντοκράτορα〉, επαναλαμβάνει τα των Ιουδαίων ή ακολουθεί τα λόγια του Πλάτωνος· διότι λένε πως και εκείνος ο φιλόσοφος υποστηρίζει ότι υπάρχει κάποιος ανώτατος κτίστης και δημιουργός κάποιων κατώτερων θεών. Όπως λοιπόν, κατά τα ιουδαϊκά και τα πλατωνικά δόγματα, αυτός που δεν αποδέχεται τον Πατέρα δεν είναι Χριστιανός, έστω και αν πρεσβεύει στο δόγμα του κάποιον 〈παντοκράτορα〉, έτσι και ο Ευνόμιος διαψεύδει το όνομα, ιουδαΐζοντας στο φρόνημα ή πρεσβεύοντας τα των Ελλήνων, ενώ υποδύεται την προσηγορία των Χριστιανών. Αλλά και για όσα εκτίθενται στη συνέχεια θα ισχύσει ο ίδιος λόγος. Λέγει δηλαδή 〈Θεός θεών〉. Εμείς, προσθέτοντας το όνομα του Πατρός, οικειοποιούμαστε τη φράση, γνωρίζοντας ότι ο Πατέρας είναι Θεός των θεών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄ Ο σκοπός του ενάρετου βίου είναι η μακαριότητα. Διότι καθετί που κατορθώνεται με σπουδή έχει οπωσδήποτε αναφορά σε κάτι. Και όπως ακριβώς η ιατρική αποβλέπει στην υγεία, και σκοπός της γεωργίας είναι η προετοιμασία για την εξασφάλιση της ζωής, έτσι και η απόκτηση της αρετής αποβλέπει στο να γίνει μακάριος εκείνος που ζει σύμφωνα με αυτήν. Διότι αυτό αποτελεί το αποκορύφωμα και το τέλος κάθε πράγματος που νοείται ως αγαθό. Επομένως, εκείνο που αληθινά και κυρίως θεωρείται και νοείται μέσα σε αυτό το υψηλό νόημα, θα μπορούσε δικαίως να λεχθεί ότι είναι η θεία φύση. Διότι έτσι ονομάζει τον Θεό ο μέγας Παύλος, τοποθετώντας τη λέξη «μακάριος» πριν από όλα τα θεολογικά ονόματα, γράφοντας σε κάποια από τις επιστολές του τα εξής λόγια: «Ο μακάριος και μόνος Δυνάστης, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία, που κατοικεί σε φως απρόσιτο, τον οποίο κανένας από τους ανθρώπους δεν είδε ούτε μπορεί να δει, στον οποίο ανήκει τιμή και κράτος αιώνιο». Διότι όλα αυτά τα υψηλά νοήματα περί του θείου, κατά τη δική μου άποψη, θα αποτελούσαν τον ορισμό της μακαριότητας. Εάν λοιπόν ρωτούσε κάποιος τι είναι το μακάριο, δεν θα αστοχούσε ως προς την ευσεβή απάντηση εάν, ακολουθώντας τα λόγια του Παύλου, έλεγε ότι μακάριο είναι εκείνο που κυρίως και πρωτίστως αποκαλείται η φύση που βρίσκεται επέκεινα των πάντων· ενώ το μακάριο στους ανθρώπους, μέσω της μέθεξης στο όντως Ον, γίνεται σε κάποιο βαθμό και ονομάζεται εκείνο ακριβώς που είναι η φύση του μετεχομένου.

Ας κατανοήσουμε μάλλον πρώτα αυτό που παρατέθηκε στα όσα ειπώθηκαν: «Η όψη του», λέει, «είναι σαν τον εκλεκτό Λίβανο». Η επιλογή, όμως, κάθε πράγματος γίνεται μέσω της αντιπαραβολής με το αντίθετό του. Επειδή, λοιπόν, ονομάζεται αγαθό τόσο εκείνο που είναι όντως τέτοιο, όσο και εκείνο που δεν είναι, αλλά υποκρίνεται μέσω της απάτης και φαίνεται να είναι αυτό που δεν είναι, εκείνος που δεν αστόχησε στην κρίση του περί του καλού, προτίμησε το αληθινά εκλεκτό αγαθό αντί του απατηλού. Επειδή, επομένως, παρομοίασε εδώ την όψη του νυμφίου με τον εκλεκτό Λίβανο, το κείμενο συνεπακόλουθα προϋποθέτει να νοήσουμε δύο Λιβάνους: τον έναν πονηρό και απόβλητο, ο οποίος συντρίβεται σύμφωνα με την προφητεία μαζί με τους κέδρους του όμοια με το μοσχάρι, και τον άλλον εκλεκτό και τίμιο, του οποίου το κάλλος είναι θεοπρεπές και θεοείκελο. Αυτό που εννοούμε μέσα από όσα ειπώθηκαν είναι το εξής: ένας είναι κυρίως, αληθινά και πρωτίστως ο Βασιλεύς, ο Βασιλεύς όλης της κτίσης. Αλλά όμως και ο κοσμοκράτορας του σκότους καυχάται με το όνομα της βασιλείας. Υπάρχουν λεγεώνες αγγέλων κοντά στον αληθινό Βασιλέα και λεγεώνες δαιμόνων κοντά στον άρχοντα της εξουσίας του σκότους. Υπάρχουν αρχές και εξουσίες και δυνάμεις υπό τον Βασιλέα των βασιλευόντων και Κύριον των κυριευόντων.

Επομένως, φυσικές και ουσιώδεις διαφορές ούτε υπάρχουν ούτε λέγονται για τον Θεό· διότι αυτές αποτελούν τα συστατικά εκείνων των οποίων είναι διαφορές. Ο Θεός όμως είναι ο ίδιος η σύσταση όλων όσων σχετίζονται με αυτόν. Αλλά και πολλές και διαφορετικές ουσίες εκ φύσεως συγκροτούν οι ουσιώδεις διαφορές. Του Θεού όμως η ουσία είναι μία, μη επιδεχόμενη καμία απολύτως διαφορά καθ' εαυτήν. Και μάλιστα, τη γνώση του τι είναι το καθένα την αποκομίζουμε από τις ουσιώδεις διαφορές του. Και γνωρίζουμε ότι υπάρχει Θεός, αλλά το τι είναι ή τι λογής είναι, είναι αδύνατο να το γνωρίζουν και οι άγγελοι και οι άνθρωποι. Επιπλέον, ενώ υπάρχουν πολλές ουσιώδεις διαφορές στο καθένα, η διαφορά του ενός ως προς το άλλο ανάγεται σε διαφορετικό γένος και κατηγορείται ως προς το τι είναι. Είναι επομένως αδύνατο να εφαρμοστούν αυτά στην ακατάληπτη φύση. Εκτός από αυτά, και καθεμία από αυτές είναι καθολικότερη από εκείνον που την έχει, καθώς λέγεται σε ευρύτερη έκταση από εκείνο. Από όσα όμως λέγονται για τον Θεό, κανένα δεν υπάρχει που να μην είναι μοναδικό —«διότι κανείς», λέει, «δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός», «ο μακάριος και μόνος δυνάστης, ο μόνος που έχει αθανασία, που κατοικεί σε φως απρόσιτο»—, αλλά λέγεται και για περισσότερα, που δεν διαφέρουν υποστατικά και κατά τον αριθμό, αλλά έχουν διαφορά ως προς το είδος. Πού θα βρεθούν λοιπόν αυτά στη μία τρισυπόστατη φύση;

Αλλά ούτε θα μπορούσες να δεις ποτέ κανένα από τα ιδιώματά του να είναι έμφυτο σε οποιοδήποτε άλλο από όλα τα όντα. Και αυτά ακριβώς επειδή ενεργεί κατ' αυτόν και μόνο τον τρόπο· διότι, λέει, «κανείς δεν είναι αγαθός, παρά μόνο ένας, ο Θεός», «ο μακάριος και μόνος Κυρίαρχος, ο μόνος που έχει αθανασία, που κατοικεί σε φως απρόσιτο». Από πού λοιπόν θα υποθέσεις τη σύνθεση του θείου από στοιχεία διαφορετικής φύσεως, αφού από παντού φανερώνεται ότι είναι μοναδικό;

Πώς λοιπόν θα πούμε ότι ένας τέτοιος συλλογισμός δεν είναι αποδεικτικός, αλλά διαλεκτικός; Και όμως, αν κάποιος από αυτούς που εισάγουν τη διαλεκτική στα όσα λέγονται περί Θεού, πράγμα που έχει ρητώς απαγορευθεί από τους θεολόγους πατέρες, αν λοιπόν κάποιος αναλύσει και τους ορθούς συλλογισμούς αυτών, ελάχιστα θα βρει σε αυτούς το καθόλου· διότι και το προκείμενο είναι μοναδικό και καθετί από τα γνωρίσματά του κυρίως προσιδιάζει μόνο σε αυτόν. «Διότι κανείς δεν είναι», λέει, «αγαθός, παρά μόνο ένας, ο Θεός», ο μόνος σοφός, ο μακάριος και μόνος δυνάστης, «ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε απρόσιτο φως». Κανένα λοιπόν από τα επακόλουθα δεν θα μπορούσε να είναι ευρύτερο από αυτόν, ώστε και το καθένα από αυτά να είναι μοναδικό και καθετί που θα μπορούσε να αποδοθεί σε αυτά να μην είναι καθόλου. Πώς λοιπόν θα μπορούσαν να κάνουν συλλογισμούς χωρίς το καθόλου; Αν όμως, προβάλλοντάς τα στο όλον λόγω της ιδιότητας του προκειμένου, αποδέχονται τους δικούς τους συλλογισμούς, πολύ περισσότερο λόγω της μοναδικότητας του προκειμένου θα αποδεχθούν την απόδειξη, πράττοντας δίκαια. Αν πάλι πει κάποιος «η απόδειξη προκύπτει από τα πρότερα, και τίποτα δεν είναι πρότερο του Θεού», θα του πούμε, «άριστε, δεν εξετάζουμε αυτά που αφορούν την ίδια τη φύση του, αλλά κάτι από αυτά που σχετίζονται με αυτόν». Διότι το «ένας και τρία» και το «από εκείνον μόνο» και το «σε εκείνον μόνο», δεν δεικνύουν τη φύση, αλλά αποδεικνύονται γύρω από αυτήν.

Για να γνωρίζεις, λοιπόν, ότι εμείς και πριν από αυτούς τους λόγους πρεσβεύαμε αυτές τις απόψεις, θα παραθέσω εκείνο από τα δικά μου γραπτά, το οποίο και εσύ ο ίδιος, δεν ξέρω τι έπαθες και το επαίνεσας, ώστε ούτε αυτό να είναι απλώς δικό μου: «Κανείς δεν είναι αγαθός, παρά μόνο ένας, ο Θεός, ο μόνος δίκαιος, ο μόνος σοφός, ο μακάριος και μόνος δυνάστης, ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο· επομένως, τίποτα από όσα αποδίδονται στον Θεό δεν μπορεί να είναι ευρύτερο από αυτόν, και το καθένα από αυτά είναι μοναδικό, και ό,τι κι αν κατηγορηθεί (αποδοθεί) σε αυτά, δεν είναι καθολικό». Διότι το υπερούσιο και το υπεράγαθο και το υπέρσοφο και το υπέρφωτο, σε τίνος άλλου ανήκει παρά στην υπέρθεη ουσία και σοφία και αγαθότητα και σε εκείνο το φως; Πώς λοιπόν θα μπορούσε να προκύψει συλλογισμός από μοναδικά στοιχεία, χωρίς το καθολικό; Και αν δεν μπορεί να προκύψει συλλογισμός, πώς, ω άριστε, θα μπορούσε να υπάρξει διαλεκτικός συλλογισμός; Θα είναι ωστόσο σοφιστικός, έχοντας μόνο το σχήμα και φαινόμενος ως τέτοιος, αλλά χωρίς να είναι. Και η διαλεκτική σου, επομένως, διαλύθηκε σαν χνούδι που παρασύρεται από τον άνεμο, και όλοι οι δικοί σου συλλογισμοί, αν βέβαια δεν αποβάλουν το όνομα των συλλογισμών, είναι σοφιστικοί, χωρίς να είναι πραγματικοί, αλλά μόνο φαινομενικοί, ή μάλλον ούτε καν αυτό, ας το δεχτούμε όμως· οι προτάσεις όμως που προστίθενται από τους λόγους που ενυπάρχουν μέσα μας, εφόσον δεν είναι αίτιες του συμπεράσματος, πώς θα μπορούσαν να είναι αίτιες της πίστης σε αυτό;

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> Α' ΕΥΧΗ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΑΝΕΠΕΜΨΕ ΚΑΤΑ ΤΟ ΕΘΟΣ ΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΣ ΣΤΟΥΣ ΒΑΣΙΛΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΧΕΙΡΟΤΟΝΙΑ ΤΟΥ. Ο Βασιλιάς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, του οποίου το κράτος είναι άναρχο και η δόξα ατελεύτητη, του οποίου η βασιλεία είναι βασιλεία αιώνια και δεν θα περάσει σε άλλον βασιλιά, μέσω του οποίου οι βασιλείς βασιλεύουν και οι άρχοντες κυβερνούν τη γη, Εσύ που δεσπόζεις αιώνια και επί των επουράνιων νοερών Εξουσιών και Κυριοτήτων και Δυνάμεων, των Αρχών και των Αρχαγγέλων και των Αγγέλων και των ανώτερων από αυτούς υψηλών και επηρμένων Θρόνων, των Χερουβείμ και των Σεραφείμ, στους οποίους πρώτους δωρίζοντας, κατά μέθεξη, την υπερκόσμια ιεραρχία και το βασιλικό ύψος, τους κατέστησες ακαταπόνητους υπηρέτες και ακοίμητους υμνητές της δικής σου ανυπέρβλητης μεγαλειότητας· Εσύ που, λόγω του ανείκαστου πελάγους της φιλανθρωπίας σου, εμφανίστηκες ύστερα και πάνω στη γη και συναναστράφηκες με τους ανθρώπους ως άνθρωπος, για να διασώσεις το επί γης πλάσμα σου και να το ανελκύσεις προς τον ουρανό και να γεμίσεις από τη γη το άνω βασίλειο· Εσύ που προσέφερες τον εαυτό σου ως άμωμη θυσία υπέρ ημών, και μέσω αυτής της αυτουργού και απόρρητης ιεροτελεστίας απέκτησες για τον εαυτό σου, με τα δικά σου λόγια, έργα και πάθη, λαό περιούσιο, έθνος άγιο, βασίλειο ιεράτευμα, υπέρ του οποίου, αφού κατίσχυσες του άδη και κυριάρχησες επί του θανάτου, ανήλθες ως ο μόνος αρμόζων σε εμάς αρχιερέας και βασιλιάς, καθώς είσαι ο μόνος αληθινά ποιμένας και επίσκοπος των σωμάτων και των ψυχών μας, και ο μόνος όντως όσιος, άκακος, αμίαντος, ακόμη και ως προς την ανθρώπινη φύση, γι' αυτό και, αφού έγινες υψηλότερος των ουρανών, καθήμενος εκεί στα ύψη, διοικείς τα πάντα με πάνσοφη πρόνοια, θέτοντας και μεταθέτοντας τα όρια των αρχών, των εξουσιών και των αξιωμάτων, με άρρητους λόγους τους οποίους μόνο εσύ γνωρίζεις· Εσύ που και εμένα, ο οποίος βρίσκομαι στην έσχατη θέση ως στερούμενος κάθε ικανότητας, με κρίματα που εσύ γνωρίζεις, με κάλεσες στο περιωπές αξίωμα της αρχιερωσύνης και με αξίωσες να αναπέμπω δεήσεις σε εσένα από αυτήν τη θέση·

Το ότι η αγιότητα δεν είναι κάτι άλλο από το Άγιο Πνεύμα, έχει διατυπωθεί θεολογικά πολύ σωστά. Διότι ούτε η κυριότητα, ούτε η απλότητα, ούτε η αιώνια ζωή και αφθαρσία, ούτε το άκτιστο φως, ούτε το φοβερό και δίκαιο και φιλάνθρωπο, και αν θέλεις και το αόρατο και άπειρο και ανεξιχνίαστο, καθώς και το καθένα από όλα τα υπόλοιπα, δεν είναι κάτι άλλο από το Άγιο Πνεύμα. Διότι από τη φύση Του όλα αυτά τα κατέχει μόνον Εκείνος, σύμφωνα με τον Παύλο που λέει: «ο μακάριος και μόνος δυνάστης, ο μόνος που έχει αθανασία, που κατοικεί σε φως απρόσιτο», και γι' αυτό το καθένα από αυτά δεν είναι κάτι άλλο από τον Θεό. Εντούτοις, δεν είναι για τον λόγο αυτό το καθένα από αυτά ουσία του Θεού. Διότι τότε θα είχε πολλές ουσίες, εφόσον η κυριότητα διαφέρει από την αγιότητα, και η απλότητα διαφέρει και από τις δύο αυτές και από την ίδια τη φύση, και η αφθαρσία πάλι διαφέρει και από τις τρεις, ή μάλλον και από τις τέσσερις, και το ίδιο ισχύει και για τα υπόλοιπα. Πράγματι, πολύ σωστά οι Πατέρες διδάσκουν ότι οι άκτιστες ενέργειες του Θεού είναι πάρα πολλές, ενώ εκείνη η υπερουσιότητα, στην οποία αυτές ανήκουν, είναι μία.

Ο δε Ηρώδης, βλέποντας το πρόσωπό του σαν πρόσωπο αγγέλου, έτριξε τα δόντια του εναντίον των αρχόντων του, έσκισε τα ρούχα του και είπε: «Αντί για τιμωρίες, μου παρουσιάσατε αυτόν τον δέσμιο». Και γεμάτος μανία ο Ηρώδης εναντίον των αρχόντων του τους εξόρισε, τους δε καπικλάριους διέταξε να αποκεφαλιστούν, και τους στρατιώτες που παρίσταντο τους αποδεκάτισε· και εναντίον του στρατού του έτριζε τα δόντια του και μαινόταν, καθώς νόμιζε ότι εξυφαινόταν κάποια συνωμοσία εναντίον του. Προς τον άγιο Λογγίνο δε είπε: «Ορκίσου μου στη σωτηρία των θεών ότι δεν θα μιλήσεις πια ούτε θα ορκιστείς σε αυτόν που γεννήθηκε, ούτε θα τον αποκαλέσεις βασιλιά, ώστε, εάν το κάνεις αυτό, να αποφύγεις τα βασανιστήρια και τις τιμωρίες που σε περιμένουν». Ο δε άγιος Λογγίνος είπε προς τον βασιλιά: «Μα τη δόξα του Ιησού Χριστού που σώζει όσους πιστεύουν σε αυτόν, δεν πρόκειται να με πείσεις να απαρνηθώ τον Θεό μου· διότι ελπίζοντας σε αυτόν, δεν θα φοβηθώ τα βασανιστήριά σου». Ο δε Ηρώδης διέταξε να ανακριθεί με μαστιγώσεις. Και ο άγιος δοξολογούσε και έλεγε: «Κύριε, ο Θεός, ο αιώνιος βασιλεύς των βασιλευόντων και κύριος των κυριευόντων, εσύ που ρίχνεις βασιλείς στο έδαφος και ανυψώνεις από τη γη τον φτωχό, ο μόνος ελεήμων, στείλε εσύ ο ίδιος τον άγγελό σου για να με ενισχύσει».

Διότι όσοι κατατάσσονται εκεί, δεν επιβαίνουν σε άλογα, αλλά φέρονται μέσα σε νεφέλες· δεν βαδίζουν πάνω στη γη, αλλά αρπάζονται στον ουρανό· δεν έχουν υπηρέτες να προηγούνται από αυτούς, αλλά τους ίδιους τους αγγέλους· δεν παρίστανται ενώπιον θνητού βασιλιά, αλλά ενώπιον του αθανάτου, του Βασιλέως των βασιλευόντων και Κυρίου των κυριευόντων· δεν έχουν δερμάτινη ζώνη γύρω από την οσφύ τους, αλλά εκείνη την άρρητη δόξα, εξαιτίας της οποίας γίνονται λαμπρότεροι και από τους βασιλιάδες και από όλους όσοι έχουν ποτέ δοξαστεί. Διότι στα ανάκτορα εκείνα δεν ζητείται πλούτος, ούτε ευγενική καταγωγή, ούτε κανένα άλλο πράγμα, παρά μόνο η αρετή· και όταν αυτή είναι παρούσα, τίποτε δεν τους λείπει για να επιτύχουν τα πρωτεία. Τίποτε δεν είναι για εμάς δύσκολο, εάν θέλουμε να φιλοσοφούμε.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΗ'. Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος δίνει ζωή στα πάντα, και του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο οποίος μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ανεπίληπτη μέχρι την επιφάνεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· την οποία στους καθορισμένους καιρούς θα φανερώσει ο μακάριος και μόνος Δυνάστης, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο, τον οποίο κανείς από τους ανθρώπους δεν είδε ούτε μπορεί να δει· στον οποίο ανήκει τιμή και κράτος αιώνιο.

Την οποία, όταν τον ρωτούσε ο Πιλάτος: «Λοιπόν, εσύ είσαι βασιλιάς;», απάντησε: «Εγώ για αυτό έχω γεννηθεί». Και πάλι: «Εγώ ήλθα για να μαρτυρήσω την αλήθεια. Δες, αυτοί με άκουσαν». Ή, λοιπόν, για αυτό το λέει, ή επειδή είπε, όταν ρωτήθηκε αν είναι Υιός του Θεού: «Εσύ λες ότι εγώ είμαι Υιός του Θεού». Και πολλά άλλα μαρτύρησε και ομολόγησε. «Να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ακατηγόρητη μέχρι την επιφάνεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού»· δηλαδή, μέχρι τον θάνατό σου, μέχρι την έξοδό σου. Αλλά δεν το εξέφρασε έτσι, παρά είπε: «Μέχρι την επιφάνεια», για να τον παρακινήσει περισσότερο. Τι σημαίνει: «Να τηρήσεις την εντολή άσπιλη»; Χωρίς να επιφέρεις καμία κηλίδα, ούτε ως προς τα δόγματα ούτε ως προς τον βίο. «Την οποία στους ορισμένους καιρούς θα φανερώσει», λέει, «ο μακάριος και μόνος Δυνάστης, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο».

Για ποιον έχουν ειπωθεί αυτά; Άραγε για τον Πατέρα; Άραγε για τον Υιό; Οπωσδήποτε για τον Υιό. «Την οποία στους δικούς της καιρούς θα φανερώσει ο μακάριος και μόνος δυνάστης». Και αυτά πάλι λέγονται προς παρηγορία, για να μην απορεί, ούτε να φοβάται τους επίγειους βασιλείς. «Στους δικούς της καιρούς»· δηλαδή, στους κατάλληλους, στους οφειλόμενους· ώστε να μη δυσανασχετεί κανείς επειδή δεν έχει συμβεί ακόμη. Και από πού είναι φανερό ότι θα τη φανερώσει; Από το γεγονός ότι είναι δυνάστης· διότι μόνος αυτός είναι δυνάστης. Επομένως, θα τη φανερώσει ο μακάριος, η ίδια η μακαριότητα.

Εμπρός, λοιπόν, ας προχωρήσουμε στις ίδιες τις αποδείξεις, στρέφοντας πάλι τον λόγο προς την προσευχή· διότι πολλές φορές η ίδια η ακολουθία της προσευχής θα μας προσφέρει την απόδειξη όσων αναζητούμε. Ας επικαλεστούμε, λοιπόν, «τον ίδιο τον Βασιλέα των βασιλευόντων και Κύριο των κυριευόντων, τον μόνο που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο, τον οποίο κανένας από τους ανθρώπους δεν είδε ούτε μπορεί να δει, στον οποίο ανήκει η τιμή και το κράτος εις τους αιώνας. Αμήν». Αυτά τα λόγια δεν είναι δικά μου, αλλά του Παύλου· εσύ όμως παρατήρησε την ευλάβεια της ψυχής του και τον βαθιά ριζωμένο φόβο του. Διότι, όταν μνημόνευσε τον Θεό, δεν ανέχθηκε να προχωρήσει στη συνέχεια της διδασκαλίας του, προτού Του αποδώσει το οφειλόμενο χρέος, κατακλείοντας τον λόγο του με δοξολογία. Διότι, αν «η μνήμη του δικαίου συνοδεύεται από εγκώμια», πολύ περισσότερο η μνήμη του Θεού πρέπει να συνοδεύεται από δοξολογία.

«Αμήν.» Διότι, αφού απέδωσε πρώτα τη δοξολογία, όπως ακριβώς στον Πατέρα, έτσι και στον Μονογενή, τότε προχώρησε στη συνέχεια του λόγου του· επειδή είχε ακούσει τον Χριστό να λέει: «Για να τιμούν όλοι τον Υιό, όπως ακριβώς τιμούν τον Πατέρα». Και, για να μάθετε ότι αυτή η ίδια η ευχή θα μας προσφέρει την απόδειξη, ελάτε να την παραθέσουμε. «Ο Βασιλεύς των βασιλευόντων», λέει, «και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο». Εδώ στάσου και ρώτησε τον αιρετικό τι άραγε σημαίνει αυτό το «κατοικεί σε φως απρόσιτο», και πρόσεξε την ακρίβεια του Παύλου. Δεν είπε: «όντας φως απρόσιτο», αλλά: «κατοικώντας σε φως απρόσιτο», για να μάθεις ότι, εάν η κατοικία είναι απρόσιτη, πόσο μάλλον ο Θεός που κατοικεί σε αυτήν. Αυτά όμως τα έλεγε, όχι για να υποθέσεις ότι υπάρχει κατοικία και τόπος γύρω από τον Θεό, αλλά για να κατανοήσεις το ακατάληπτο της φύσεώς Του μέσα από την υπεραφθονία της έκφρασης.

Αυτό εννοεί: Όπως ακριβώς τα ψωριασμένα πρόβατα, όταν τρίβονται πάνω στα υγιή, μεταδίδουν και σε αυτά την αρρώστια, έτσι κάνουν και αυτοί οι πονηροί άνθρωποι. «Εσύ όμως, ω άνθρωπε του Θεού, να τα αποφεύγεις αυτά· να επιδιώκεις τη δικαιοσύνη, την ευσέβεια, την πίστη, την αγάπη, την υπομονή, την πραότητα. Να αγωνίζεσαι τον καλό αγώνα της πίστεως· να κατακτήσεις την αιώνια ζωή, στην οποία κλήθηκες και για την οποία ομολόγησες την καλή ομολογία ενώπιον πολλών μαρτύρων. Σε παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος ζωοποιεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού, ο οποίος μαρτύρησε επί Ποντίου Πιλάτου την καλή ομολογία, να τηρήσεις την εντολή άσπιλη και ακατηγόρητη.» Πάλι τον παρακινεί σε θάρρος, λέγοντας σχεδόν: Μη φοβηθείς τον θάνατο. Διότι είσαι δούλος του Θεού, ο οποίος δύναται να δίνει ζωή. «Μέχρι την επιφάνεια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, την οποία στους καθορισμένους καιρούς θα φανερώσει.» Δηλαδή, ώστε κατά την επιφάνειά Του να βρεθείς να την έχεις τηρήσει ακέραια. «Ο μακάριος και μόνος Κυρίαρχος, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει την αθανασία, που κατοικεί σε φως απρόσιτο, τον οποίο κανείς από τους ανθρώπους δεν είδε ούτε δύναται να δει, στον οποίο ανήκει τιμή και κράτος αιώνιο. Αμήν.»

Διότι δεν έχεις ανάγκη από τα κρυφά. Στα έργα που υπερβαίνουν τις ικανότητές σου μην περιεργάζεσαι. Διότι σου έχουν αποκαλυφθεί πράγματα περισσότερα από την ανθρώπινη σύνεση· επειδή η δική τους δοξασία κατέστρεψε πολλούς, και η πονηρή υποψία οδήγησε τη διάνοιά τους σε ολίσθημα· και αυτός που αγαπά τον κίνδυνο, μέσα σε αυτόν θα καταστραφεί.» «Για πράγμα που δεν σου είναι αναγκαίο, μην περιεργάζεσαι.» «Θαυμαστά είναι τα έργα του Κυρίου, και κρυφά τα έργα Του από τους ανθρώπους.» «Ποιος θα εξιχνιάσει τα μεγαλεία του Θεού; Τη δύναμη της μεγαλωσύνης Του ποιος θα την απαριθμήσει; Και ποιος θα μπορέσει να διηγηθεί τα ελέη Του; Δεν είναι δυνατόν ούτε να αφαιρέσει κανείς ούτε να προσθέσει· και δεν είναι δυνατόν να εξιχνιαστούν τα θαύματα του Κυρίου· όταν ο άνθρωπος νομίσει ότι τελείωσε, τότε αρχίζει· και όταν σταματήσει, τότε θα περιέλθει σε απορία.» «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό.» «Ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων· Αυτός που μόνος έχει αθανασία· που κατοικεί σε φως απρόσιτο, τον οποίο κανείς από τους ανθρώπους δεν είδε, ούτε μπορεί να δει.» Εάν θέλεις να πεις ή να ακούσεις κάτι για τον Θεό, άφησε το σώμα σου· άφησε τις σωματικές αισθήσεις· εγκατάλειψε τη γη· εγκατάλειψε τη θάλασσα· θέσε τον αέρα πιο κάτω από τον εαυτό σου· προσπέρασε τις εποχές, την ευταξία των καιρών, τον διάκοσμο γύρω από τη γη. Υψώσου πάνω από τον αιθέρα· διάβηκε τα άστρα, τα θαύματα γύρω από αυτά, την ευκοσμία τους, τα μεγέθη, τις χρησιμότητες, τη λαμπρότητα, τη θέση, τη δημιουργία τους.

Όλα αυτά βεβαίως τα είπες καλά και αρμονικά· αλλά εκείνο που θέλω να μάθω είναι, ποιος είναι ο δικός σου Δεσπότης, ο οποίος έλεγες στην αρχή του λόγου σου ότι μίλησε για τον σπορέα εκείνο. VII. Παίρνοντας λοιπόν πάλι τον λόγο ο Βαρλαάμ, είπε: Αν θέλεις να μάθεις τον δικό μου Δεσπότη, είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του Θεού, ο μακάριος και μόνος κυρίαρχος, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία, που κατοικεί σε φως απρόσιτο, ο οποίος δοξάζεται μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα. Διότι εγώ δεν ανήκω σε αυτούς που ανακηρύσσουν τους πολλούς αυτούς και άτακτους θεούς, και που σέβονται αυτά τα άψυχα και κωφά είδωλα· αλλά γνωρίζω και ομολογώ έναν Θεό που δοξάζεται σε τρεις υποστάσεις, στον Πατέρα, εννοώ, και στον Υιό, και στο Άγιο Πνεύμα, σε μία όμως φύση και ουσία, σε μία δόξα και βασιλεία που δεν μερίζεται.

Διότι αυτός είναι ο κραταιός και μόνος εξουσιαστής, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, του οποίου η ισχύς είναι ακαταμάχητη και η δύναμη ασύγκριτη, ο μόνος άγιος που αναπαύεται στους αγίους, αυτός που συνδοξάζεται με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, στο όνομα των οποίων έχω βαπτιστεί. Και ομολογώ, δοξάζω και προσκυνώ έναν Θεό σε τρεις υποστάσεις, ομοούσιο και ασύγχυτο, άκτιστο και αθάνατο, αιώνιο, άπειρο, απεριόριστο, ασώματο, απαθή, άτρεπτο, αναλλοίωτο, αόριστο, πηγή αγαθότητας, δικαιοσύνης και αΐδιου φωτός, Δημιουργό όλων των κτισμάτων, ορατών και αοράτων, ο οποίος συγκρατεί και συντηρεί τα πάντα, προνοεί για τα πάντα, κυβερνά τα πάντα και βασιλεύει. Διότι τίποτα από όσα υπάρχουν δεν έγινε χωρίς αυτόν, ούτε μπορεί κάτι να συντηρηθεί στη ζωή χωρίς τη δική του πρόνοια· διότι αυτός είναι η ζωή των πάντων, η σύσταση των πάντων, ο φωτισμός των πάντων, απόλυτη γλυκύτητα και ακόρεστη επιθυμία, και το ύψιστο όλων των επιθυμητών αγαθών. Το να εγκαταλείψει, επομένως, κανείς έναν τόσο αγαθό, τόσο σοφό, τόσο δυνατό Θεό, και να λατρεύσει ακάθαρτους δαίμονες, δημιουργούς όλων των παθών, και να αποδώσει σέβας σε ξόανα κωφά και άλαλα, τα οποία ούτε είναι τίποτα ούτε πρόκειται να γίνουν, πόσο ακραία ανοησία και παραφροσύνη θα ήταν; Πότε, δηλαδή, ακούστηκε κάποια φωνή ή λόγος από αυτά; Πότε έδωσαν έστω και τη μικρότερη απάντηση σε αυτούς που τα ικετεύουν;

Και πώς θα μπορούσα να σου διηγηθώ τα κακά της; Αν τα απαριθμήσω, θα γίνουν περισσότερα και από την άμμο. Διότι είναι αγκίστρι του διαβόλου, που έχει τριγύρω της ως δόλωμα τη βδελυρή ηδονή, μέσω του οποίου τραβά αυτούς που εξαπατώνται στον πυθμένα του άδη. Τα αγαθά, όμως, που έχει υποσχεθεί ο δικός μου Δεσπότης, τα οποία εσύ ονόμασες ελπίδα αβέβαιης ζωής, είναι αληθινά και αναλλοίωτα, δεν γνωρίζουν τέλος και δεν υπόκεινται σε φθορά. Δεν υπάρχει λόγος που να έχει τη δύναμη να παραστήσει το μέγεθος εκείνης της δόξας και της τερπνότητας, της ανεκλάλητης χαράς, της παντοτινής ευφροσύνης. Διότι όλοι, όπως βλέπεις και ο ίδιος, πεθαίνουμε, και δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο. Πρόκειται όμως όλοι να αναστηθούμε, όταν θα έλθει ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού, με δόξα ανεκλάλητη και δύναμη φοβερή, ο μόνος Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ενώπιον του οποίου θα κάμψει κάθε γόνυ επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων. Και τόση έκσταση θα προκαλέσει τότε, ώστε να εκπλαγούν ακόμη και αυτές οι ουράνιες δυνάμεις· και θα παρασταθούν ενώπιόν του με τρόμο χίλιες χιλιάδες και μύριες μυριάδες αγγέλων και αρχαγγέλων, και τα πάντα θα είναι γεμάτα από φόβο και τρόμο.

Στους αίνους στιχηρά. Ήχος β'. Ότε εκ του ξύλου σε νεκρόν. Έχοντας ανατραφεί με τον λόγο και τη σοφία και όντας εξαιρετικά πλούσιος σε φυσική χάρη, θεώρησες σκύβαλα όσα νομίζονται από τους πολλούς ως πολύτιμα και, σηκώνοντας πρόθυμα τον σταυρό σου, έτρεξες ακολουθώντας τον Χριστό· γι' αυτό σε καθιστά κοινωνό της βασιλείας Του, μακάριε, ο μόνος Κυρίαρχος και μακάριος.

Διότι ιδού, «μόνος αληθινός Θεός, και μακάριος και μόνος δυνάστης και μόνος έχων αθανασία», ονομάζεται ο Πατέρας από τη Γραφή, αλλά εξίσου αυτά ισχύουν και για τον Υιό. Όπως λοιπόν σε αυτά το «μόνος» δεν αποκλείει τον Υιό ούτε από τη θεότητα, ούτε από τη δυναστεία ούτε από την αθανασία, έτσι, ούτε επειδή έχει ειπωθεί ότι μόνο ο Πατέρας είναι πηγή της θεότητας, θα αποκλείσουμε τον Υιό από το να είναι και αυτός πηγή της θεότητας. [Λύση:] Το ότι δεν είναι δύσκολο να επιλυθούν αυτά τα ζητήματα, εφόσον θέσουμε ως προϋπόθεση κάποια αναγκαία στοιχεία που γίνονται πλήρως αποδεκτά από την Εκκλησία, θα καταστεί φανερό από τα ακόλουθα.

Όπως ακριβώς εάν ένας βασιλιάς βρει κάποια φτωχή κόρη ντυμένη με ράκη, και δεν την ντραπεί, αλλά της βγάλει τα ρυπαρά ενδύματα και ξεπλύνει τη μαυρίλα της και τη στολίσει με ενδύματα λαμπρά και την κάνει κοινωνό του βασιλιά και της τράπεζάς του, και της μεταδώσει από την ευωχία του, έτσι και ο Κύριος βρήκε την ψυχή τραυματισμένη και πληγωμένη και της έδωσε φάρμακο και την απέκδυσε από τα μαύρα ενδύματα και την αισχρότητα της κακίας και την ενέδυσε με ενδύματα βασιλικά, επουράνια της θεότητος, φωτεινά και ένδοξα, και της έθεσε στέφανο και την έκανε κοινωνό της βασιλικής τράπεζας σε χαρά και αγαλλίαση· και όπως όταν υπάρχει ένας παράδεισος και έχει εκεί δέντρα καρποφόρα και όλα ευωδιαστά, και υπάρχουν εκεί τόποι εξαιρετικά ευχάριστοι, όλοι ωραίοι και γεμάτοι από ευωδία και ανάπαυση, και όποιος μεταβεί εκεί, ευφραίνεται και αναπαύεται, —έτσι γίνονται οι ψυχές στη βασιλεία. Όλοι βρίσκονται σε χαρά, σε ευφροσύνη και ειρήνη, βασιλείς και κύριοι και θεοί· διότι έχει γραφτεί: «βασιλεύς των βασιλευόντων και κύριος των κυριευόντων».

Είδες ασύγκριτη και άφατη αγαθότητα και συγκατάβαση; Είδες υπερβολή φιλανθρωπίας; Είδες μέγεθος αγάπης και χρηστότητας; Μάθε λοιπόν από εδώ, καθένας που έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του, να ταπεινώνεσαι και να μετριοφρονείς και ποτέ να μην υπερηφανεύεσαι έναντι κανενός, έστω κι αν είσαι ο πιο βασιλικός από όλους τους βασιλιάδες, έστω κι αν είσαι ο πιο επιφανής από τους άρχοντες, έστω κι αν είσαι ο πιο πλούσιος από όλους τους πλουσίους, βλέποντας τον Δεσπότη και Κύριο των πάντων, τον Άγιο των αγίων, τον μακάριο Θεό και μόνο Δυνάστη, που κατοικεί σε απρόσιτο και ανέκφραστο φως, να συγκαταβαίνει τόσο πολύ και από το πλάσμα που είχε αμαρτήσει να παίρνει νύμφη για τον μονογενή του Υιό, τον αόρατο, τον ακατάληπτο, τον ανεξιχνίαστο, τον ποιητή και δημιουργό των πάντων, για σένα και για τη δική σου σωτηρία.

Γι' αυτό, ας προσπαθήσουμε με ζήλο, αγαπητοί μου αδελφοί, να βρούμε τον Χριστό και να τον δούμε, πόσο μεγάλο είναι το κάλλος και η τερπνότητά του. Επειδή βλέπουμε πολλούς από τους ανθρώπους, εξαιτίας της επιθυμίας τους για κάποια πρόσκαιρα πράγματα, να υπομένουν πολλούς κόπους και πόνους και να πραγματοποιούν μακρινά ταξίδια, και όχι μόνο αυτό, αλλά και να περιφρονούν γυναίκα, παιδιά και κάθε άλλη δόξα και απόλαυση, και να μην προτιμούν τίποτα άλλο από το δικό τους θέλημα, ώστε να μην αποτύχουν στον σκοπό τους. Και αν για πρόσκαιρα και φθαρτά πράγματα μερικοί άνθρωποι καταβάλλουν κάθε αγώνα και θυσιάζουν και αυτήν ακόμη τη ζωή τους, εμείς, υπέρ του Βασιλέως των βασιλευόντων και Κυρίου των κυριευόντων και κτίστου και εξουσιαστού των πάντων, δεν θα παραδώσουμε τις ψυχές και τα σώματά μας στον θάνατο;

Αλλά και στον Πέτρο λέει: «Σε εσένα θα δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών», όχι βέβαια κλειδιά χάλκινα ή σιδερένια, αλλά κλειδιά αντάξια εκείνης της οικίας. Και τι είδους είναι εκείνη η οικία, άκουσε τον Παύλο που λέει στην προς Τιμόθεον επιστολή: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος ζωοποιεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού», και λίγο πιο κάτω: «Ο μακάριος και μόνος εξουσιαστής, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων, ο μόνος που έχει αθανασία, και κατοικεί σε φως απρόσιτο». Διότι, εάν η οικία είναι απρόσιτη, λέει, είναι φανερό ότι και η θύρα της οικίας είναι και αυτή φως και είναι απρόσιτη. Εάν δε πεις ότι το ένα είναι προσιτό και το άλλο απρόσιτο, το προσιτό θα αναλωθεί από το απρόσιτο και ποτέ το κλειδί δεν θα μπορέσει να ανοίξει, εάν δεν είναι και αυτό απρόσιτο και της ίδιας φύσεως, αλλά θα κατακαεί από τη θύρα ή και η θύρα από την οικία, και ίσως θα γίνει εντελώς άβατη για όλους.

Ποιας λογής είναι όμως εκείνη η οικία, άκου τον Παύλο που λέει στην επιστολή προς τον Τιμόθεο: «Σου παραγγέλλω ενώπιον του Θεού, ο οποίος ζωοποιεί τα πάντα, και του Χριστού Ιησού», και λίγο πιο κάτω: «Ο μακάριος και μόνος δυνάστης, ο βασιλεύς των βασιλευόντων και κύριος των κυριευόντων, ο οποίος είναι ο μόνος που έχει αθανασία και κατοικεί σε φως απρόσιτο».