Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:17

Ενδέκατη, προς Τιμόθεον. Αυτήν την αποστέλλει από τη Μακεδονία. Η δε αφορμή της επιστολής είναι η εξής: Στην Έφεσο κάποιοι Ιουδαΐζοντες επιχειρούσαν να ετεροδιδασκαλούν και να εξαπατούν τους ακεραίους με την πρόφαση του νόμου. Πληροφορούμενος, λοιπόν, αυτό ο Απόστολος, προτρέπει τον Τιμόθεο να παραμείνει εκεί για τη διόρθωσή τους· και του γράφει αυτήν την επιστολή. Και πρώτα μεν του υπενθυμίζει, εφόσον γνωρίζει την εν Χριστώ πίστη, διδάσκοντάς τον περί του νόμου, να εμποδίζει αυτούς που ομιλούν αντίθετα προς την ορθή διδασκαλία, και να τους επιτιμά. Διότι και ο ίδιος τον Υμέναιο και τον Αλέξανδρο, οι οποίοι ναυάγησαν ως προς την πίστη, τους παρέδωσε στον Σατανά, για να παιδαγωγηθούν ώστε να μη βλασφημούν. Αφού του υπενθύμισε αυτά, στη συνέχεια του ορίζει εκκλησιαστικούς κανόνες περί της προσευχής, πώς, πού και για ποιους πρέπει να γίνεται προσευχή· περί του να σιωπούν οι γυναίκες στις εκκλησίες, και μάλλον να μαθαίνουν παρά να διδάσκουν· περί της καταστάσεως επισκόπων, πρεσβυτέρων και διακόνων, πώς και τι είδους πρέπει να είναι αυτοί που καθίστανται· περί των χηρών στην Εκκλησία, από ποια ηλικία πρέπει αυτές να καταλέγονται, ποιον χαρακτήρα πρέπει να έχουν, και πώς πρέπει να τις φροντίζουν· περί του να σωφρονούν οι νεότερες γυναίκες, και μάλλον να έρχονται σε γάμο, και να μη ζουν αισχρά· περί του να παραγγέλλει στους πλουσίους να μην υψηλοφρονούν, ούτε να στηρίζουν τις ελπίδες τους στον πλούτο.

Ο Θεός γνωρίζει την καρδιά αυτών που προσεύχονται. Τι ανάγκη έχει, λοιπόν, λέγει κάποιος, ο Θεός από τη δική μας αίτηση; Δεν γνωρίζει αυτά που έχουμε ανάγκη; Ποιος είναι επομένως ο λόγος να τα ζητούμε; Ο Θεός βεβαίως γνωρίζει όσα χρειαζόμαστε, και μας παρέχει πλουσιοπάροχα όλα τα υλικά αγαθά προς απόλαυση, και επειδή είναι αγαθός, βρέχει επί δικαίων και αδίκων, και ανατέλλει τον ήλιό του σε πονηρούς και αγαθούς, πριν ακόμη εμείς του τα ζητήσουμε. Όμως την πίστη, και τα κατορθώματα της αρετής, και τη βασιλεία των ουρανών, εάν δεν τα ζητήσεις με κόπο και πολλή καρτερία, δεν τα λαμβάνεις. Διότι πρέπει πρώτα να τα ποθήσεις, και αφού τα ποθήσεις, να τα ζητήσεις αληθινά με πίστη και υπομονή, εισφέροντας από την πλευρά σου όλα όσα εξαρτώνται από εσένα, χωρίς να κατακρίνεσαι σε τίποτα από τη δική σου συνείδηση ότι ζητάς με αμέλεια ή με ραθυμία, και τότε να τα λάβεις, όταν το θέλει ο Κύριος. Διότι Εκείνος γνωρίζει καλύτερα από εσένα τα συμφέροντά σου. Και ίσως γι' αυτό αναβάλλει να τα δώσει, επιδιώκοντας με σοφία τη συνεχή παραμονή σου κοντά Του, και για να γνωρίσεις τι σημαίνει δώρο του Θεού, ώστε να φυλάξεις αυτό που σου δόθηκε με φόβο. Επειδή καθετί που αποκτά κανείς με πολύ κόπο, φροντίζει με ζήλο να το φυλάττει, ώστε χάνοντάς το, να μη χάσει μαζί και τον πολύ του κόπο, και, αθετώντας τη χάρη του Θεού, καταστεί ανάξιος της αιώνιας ζωής. Διότι σε τι ωφέλησε τον Σολομώντα το γεγονός ότι έλαβε γρήγορα τη χάρη της σοφίας και έπειτα την έχασε;

Ανάλογα προς όσα ελέχθησαν, ας κατανοηθούν και τα περί της σελήνης. Διότι μεγάλο είναι και το δικό της σώμα, και το πλέον φωτεινό βεβαίως μετά τον ήλιο. Εντούτοις, το μέγεθός της δεν παραμένει πάντοτε ορατό· αλλά άλλοτε μεν φαίνεται με ολοκληρωμένο τον κύκλο της, άλλοτε δε ελλιπής και μειωμένη, δείχνοντας από διαφορετικό κάθε φορά μέρος της αυτό που της λείπει. Διότι σε άλλο μεν μέρος σκιάζεται καθώς αυξάνεται, και άλλο μέρος της αποκρύπτεται κατά τον καιρό της μειώσεώς της. Υπάρχει δε κάποιος άρρητος λόγος του σοφού Δημιουργού για την ποικίλη αυτή εναλλαγή των σχημάτων. Δηλαδή, για να μας παρέχει ένα ολοκάθαρο υπόδειγμα της δικής μας φύσεως· ότι τίποτε από τα ανθρώπινα δεν είναι μόνιμο, αλλά άλλα μεν προχωρούν από τη μη ύπαρξη προς την τελειότητα, ενώ άλλα, αφού φθάσουν στη φυσική τους ακμή και αυξηθούν έως το ακρότατο όριό τους, πάλι με σταδιακές αφαιρέσεις φθίνουν και καταστρέφονται, και ελαττούμενα καταλύονται. Ώστε, από το θέαμα της σελήνης να διδασκόμαστε τη δική μας κατάσταση, και αποκτώντας συναίσθηση της ταχείας μεταστροφής των ανθρωπίνων πραγμάτων, να μην υπερηφανευόμαστε για τις ευημερίες της ζωής, να μην καυχιόμαστε για τις εξουσίες, να μην επαιρόμαστε για την αβεβαιότητα του πλούτου, να περιφρονούμε τη σάρκα, η οποία υπόκειται σε αλλοίωση, και να επιμελούμαστε την ψυχή, της οποίας το αγαθό παραμένει αμετάβλητο.

Και γέμισε η γη από τα βδελύγματα των έργων των χειρών τους. Τα εθνικά επιτηδεύματα, λαμβάνοντας την αρχή τους από τους κληδονισμούς και αναπτυσσόμενα εξαιτίας της φιλαργυρίας και της ιππομανίας, εξόκειλαν στην ειδωλολατρία. Διότι, επειδή απομακρύνθηκαν από τη συμβουλή του Θεού και έδωσαν προσοχή στους κληδόνες, επειδή δεν είχαν την πεποίθησή τους στον Θεό αλλά στην αβεβαιότητα του πλούτου, και επειδή στηρίχθηκαν στα άλογα, τα οποία αποτελούν ψευδή ελπίδα για τη σωτηρία, και όχι σε Εκείνον που έχει τη δύναμη να συντρίβει τους πολέμους, κατά φυσική ακολουθία οδηγήθηκαν στο να γεμίσουν τη γη τους με βδελύγματα.

Έχασε χρήματα; Αισθάνεται μεγάλη οδύνη για τη ζημία. Είναι δε πολλές φορές και η ασθένεια ωφέλιμη, όταν πρόκειται να παιδαγωγήσει τον αμαρτάνοντα· και η υγεία βλαβερή, όταν γίνεται εφόδιο για αμαρτία σε εκείνον που την κατέχει. Έτσι και τα χρήματα αποτέλεσαν ήδη για κάποιους όργανο ακολασίας· και η πενία συνέτισε πολλούς από εκείνους που είχαν στραφεί προς το κακό. Ούτε, λοιπόν, να αποφεύγεις όσα δεν πρέπει, ούτε να καταφεύγεις σε όσα δεν πρέπει. Αλλά ένα πράγμα ας είναι για σένα προς αποφυγήν, η αμαρτία, και μία η καταφυγή από τα κακά, ο Θεός. Μη στηρίζετε την πεποίθησή σας σε άρχοντες· μην επαίρεστε για την αβεβαιότητα του πλούτου· μην καυχιέστε για τη δύναμη του σώματος· μην επιδιώκετε τη λαμπρότητα της ανθρώπινης δόξας. Τίποτα από αυτά δεν σώζει· όλα είναι πρόσκαιρα, όλα απατηλά. Μία είναι η καταφυγή, ο Θεός.

Και είπε: Αυτό θα κάνω· θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες, και θα συγκεντρώσω εκεί όλα τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου· και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά αποταμιευμένα για έτη πολλά· αναπαύου, φάε, πιες, ευφραίνου, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΤΙΜ. Α΄. Στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν, ούτε να στηρίζουν τις ελπίδες τους στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον Θεό, ο οποίος μας παρέχει τα πάντα πλουσιοπάροχα προς απόλαυση.

Όλα μας τα παρέχει πλουσιοπάροχα προς απόλαυση, παιδαγωγώντας και ελεώντας, επιθυμώντας να μας οδηγήσει όλους σε μετάνοια λόγω της πολλής Του αγαθότητας. Εγώ όμως, ο αμαρτωλός, τι θα πράξω; Ενώ είμαι χώμα και στάχτη, δεν θέλω να υποστώ ύβρη, ούτε καν ένα λόγο του αδελφού να ανεχθώ. Διότι, όταν ατιμάζομαι, οργίζομαι, και όταν με παρακαλούν, υπερηφανεύομαι. Αλίμονο, αλίμονο σε εμένα τον αμαρτωλό. Και αφού κατανύχθηκε ο αδελφός με αυτά, πορεύεται δοξάζοντας τον Θεό και λέγοντας: δόξα σε Σένα, Θεέ, και πάλι λέω, δόξα σε Σένα, τον Θεό, τον μόνο αγαθό και φιλάνθρωπο.

Επειδή δε ο πονηρός πλούτος προσλαμβάνει μαζί του κάποιες φορές και μια σύντροφο ακόμη πιο πονηρή, δηλαδή την αλαζονεία και την πεποίθηση στον πλούτο, για τον λόγο αυτόν, γράφοντας στον Τιμόθεο ο θείος Παύλος λέει: «στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην υπερηφανεύονται, ούτε να ελπίζουν στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον Θεό». Διότι η επίγνωση της αλήθειας στους ανθρώπους είναι η ταπείνωση, ενώ εκείνος που υπερηφανεύεται για τον πλούτο του - ο οποίος είναι πραγματικά το πιο γήινο από όλα όσα έχουμε - και ελπίζει σε αυτόν, είναι όντως άφρων και σε τίποτα δεν διαφέρει από τους πλουσίους που παρουσίασε ο Κύριος σε παραβολές. Από αυτούς, ο ένας, που είχε στα πρόθυρά του τον Λάζαρο, από την αλαζονεία του ούτε καν τον κοίταζε, ο δε άλλος, που συνομιλούσε με την ψυχή του για τα αγαθά που είχε θησαυρίσει για πολλά χρόνια, φανέρωσε την ελπίδα που είχε εναποθέσει στον πλούτο. Γι' αυτό, τον μεν πρώτο τον υποδέχθηκε η άσβεστη φλόγα, ενώ τον δεύτερο η αδυσώπητη απαίτηση της ψυχής του. Βλέπετε ποιο είναι το τέλος εκείνων που είναι προσκολλημένοι στον πλούτο; Γι' αυτό ο Δαβίδ λέει: «αν ρέει ο πλούτος, μην του παραδίδετε την καρδιά σας»· και ο Σολομών λέει: «εκείνος που έχει πεποίθηση στον πλούτο θα πέσει», ενώ κάπου αλλού πάλι παρομοιάζει με τον Άδη και την απώλεια εκείνους που είναι άπληστοι για τα κέρδη, λέγοντας: «όπως ο Άδης και η απώλεια δεν χορταίνουν ποτέ, έτσι και τα μάτια των αφρόνων»· ο δε Κύριος λέει: «αλίμονο στους πλουσίους, αλίμονο στους χορτασμένους».

Απόφευγε λοιπόν τέτοιου είδους πρόσωπα, ώ άνθρωπε, μήπως τυχόν κινδυνεύσεις εξαιτίας τους. Διότι «κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χορταριού· το χορτάρι ξεράθηκε και το άνθος έπεσε». Άκουσε αυτό που ειπώθηκε από τον απόστολο Παύλο, πώς προτρέπει τον Τιμόθεο γράφοντας: «Στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν, ούτε να στηρίζουν την πεποίθησή τους στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά» να ελπίζουν «στον ζωντανό Θεό, ο οποίος είναι σωτήρας όλων των ανθρώπων, και ιδιαίτερα των πιστών».

Βλέπεις πώς, ακόμα και όταν η γλώσσα θελήσει να ξεστομίσει κάτι μεγάλο, αδυνατεί; «Τον οποίο δεν είδε κανένας από τους ανθρώπους», λέει, «ούτε και μπορεί να δει»· όπως ακριβώς και τον Υιό ούτε τον είδε κανείς, ούτε μπορεί να τον δει· «στον οποίο ανήκει η τιμή και το αιώνιο κράτος. Αμήν». Ορθώς και αναγκαίως θεολόγησε στο σημείο αυτό. Διότι, επειδή τον επικαλέστηκε ως μάρτυρα, αναφέρεται εκτενώς στον μάρτυρα, ώστε να προκαλέσει μεγαλύτερο δέος στον μαθητή. Δηλαδή, δόξα σε αυτόν· μόνο αυτό μπορούμε να λέμε, μόνο αυτό να κάνουμε, και όχι να περιεργαζόμαστε το ποιος είναι. Εάν λοιπόν το κράτος του είναι αιώνιο, μη φοβάσαι· κι αν κάτι δεν γίνει τώρα, η τιμή ανήκει πάντοτε σε αυτόν, το κράτος ανήκει πάντοτε σε αυτόν. «Στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν». Ορθώς διευκρίνισε «στον παρόντα αιώνα»· διότι υπάρχουν και άλλοι που είναι πλούσιοι στον μελλοντικό αιώνα. Αυτά δε τα συμβουλεύει, επειδή γνωρίζει ότι τίποτα δεν γεννά τόσο πολύ την έπαρση, την υπεροψία και την αλαζονεία, όσο τα χρήματα. Έπειτα, αμέσως τους ταπείνωσε, λέγοντας: «Ούτε να στηρίζουν την ελπίδα τους στην αβεβαιότητα του πλούτου». Διότι από αυτόν πηγάζει η υπεροψία· ενώ όποιος ελπίζει στον Θεό, δεν υπερηφανεύεται.

Γιατί στηρίζεις τις ελπίδες σου σε αυτό που ξαφνικά χάνεται; Διότι τέτοιο πράγμα είναι ο πλούτος· και πώς ελπίζεις σε εκείνον για τον οποίο δεν είναι δυνατόν να έχεις βεβαιότητα; Πώς όμως θα μπορέσουν να μην υψηλοφρονούν, λέει; Εάν δουν ότι αυτός είναι άστατος και αβέβαιος· εάν δουν ότι μεγαλύτερη από τον πλούτο είναι η ελπίδα που προέρχεται από τον Θεό· εάν δουν ότι ακόμη και για αυτόν τον ίδιο τον πλούτο αίτιος είναι ο Θεός. Αλλά να ελπίζουν στον Θεό, λέει, τον ζωντανό, ο οποίος μας παρέχει τα πάντα πλουσιοπάροχα προς απόλαυση.

ΟΜΙΛΙΑ ΔΕΥΤΕΡΗ, Η οποία εκφωνήθηκε στην Αντιόχεια, στην αποκαλούμενη παλαιά εκκλησία, όταν ο ίδιος ήταν πρεσβύτερος, σχετικά με τη συμφορά που συνέβη στην πόλη, με αφορμή την ταραχή για την καταστροφή των ανδριάντων του ευσεβούς μεγάλου βασιλιά Θεοδοσίου· και στο ρητό του Αποστόλου: «Στους πλουσίους του νυν αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν»· και κατά της πλεονεξίας. αʹ. Τι να πω και τι να λαλήσω; Ο παρών καιρός είναι καιρός για δάκρυα, όχι για λόγια· για θρήνους, όχι για ομιλίες· για προσευχή, όχι για δημηγορίες. Τέτοιο είναι το μέγεθος των όσων τολμήθηκαν, τόσο αθεράπευτη η πληγή, τόσο μεγάλο το τραύμα και ανώτερο από κάθε ιατρική, που έχει ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια. Έτσι και ο Ιώβ, αφού έχασε τα πάντα, καθόταν πάνω στην κοπριά, και οι φίλοι του, όταν το άκουσαν, προσήλθαν, και βλέποντάς τον από μακριά, έσκισαν τα ενδύματά τους, πασπάλισαν τους εαυτούς τους με στάχτη και θρήνησαν δυνατά. Τώρα αυτό έπρεπε να το κάνουν όλες οι γύρω πόλεις, να έρθουν στη δική μας πόλη και να θρηνήσουν όσα συνέβησαν με απόλυτη συμπόνια. Εκείνος καθόταν τότε πάνω στην κοπριά, αυτή όμως τώρα βρίσκεται μέσα σε μεγάλη παγίδα. Διότι, όπως ακριβώς τότε ο διάβολος οργίασε εις βάρος των ποιμνίων και των κοπαδιών και όλης της περιουσίας του δικαίου, έτσι και τώρα μάνησε εναντίον ολόκληρης της πόλης.

Αυτά τα λόγια θα ακούσουμε και από τον Θεό, όταν ανεχόμαστε σιωπηρά τις ύβρεις και τους χλευασμούς που γίνονται εις βάρος Του. Επειδή και εκείνος που έθαψε εκείνο το τάλαντο δεν κατηγορήθηκε τότε για τα δικά του σφάλματα (διότι επέστρεψε ολόκληρη την παρακαταθήκη), αλλά επειδή δεν την πολλαπλασίασε, επειδή δεν εκπαίδευσε άλλους, επειδή δεν κατέθεσε τα χρήματα στους τραπεζίτες, δηλαδή επειδή δεν προέτρεψε, δεν συμβούλευσε, δεν επιτίμησε, δεν διόρθωσε τους συνανθρώπους του που παρεκτρέπονταν σε πονηρά έργα. Γι' αυτόν τον λόγο, χωρίς καμία απολύτως συγχώρεση, παραπέμφθηκε σε εκείνες τις αβάσταχτες κολάσεις. Έχω όμως την απόλυτη πεποίθηση ότι, αν και δεν το πράξατε πρωτύτερα, τώρα τουλάχιστον θα επιτύχετε αυτή τη διόρθωση, και δεν θα αδιαφορήσετε βλέποντας τον Θεό να υβρίζεται. Διότι τα όσα έχουν συμβεί είναι ικανά, ακόμη και αν δεν υπήρχε κανείς για να σας προτρέψει, να πείσουν πλέον και τους πλέον αναίσθητους ανθρώπους να αναλάβουν τη μέριμνα της δικής τους σωτηρίας. Έφτασε, λοιπόν, η ώρα για εμάς να σας παραθέσουμε τη συνηθισμένη πνευματική τράπεζα από τα κείμενα του Παύλου, λαμβάνοντας το χωρίο που αναγνώστηκε σήμερα και θέτοντάς το προς εξέταση ενώπιον όλων. Ποιο είναι, λοιπόν, αυτό που αναγνώστηκε σήμερα; «Στους πλουσίους του παρόντος αιώνος παράγγελλε να μην υπερηφανεύονται».

Λέγοντας, «Στους πλουσίους του νυν αιώνος», έδειξε ότι υπάρχουν και άλλοι πλούσιοι, εκείνοι του μέλλοντος αιώνος· όπως ήταν εκείνος ο Λάζαρος, ο οποίος κατά μεν τον παρόντα βίο ήταν φτωχός, κατά δε τον μέλλοντα πλούσιος, έχοντας πλουτίσει όχι με χρυσό και άργυρο και με τέτοιου είδους φθαρτή και εφήμερη ύλη, αλλά με εκείνα τα ανεκλάλητα αγαθά, τα οποία «ούτε μάτι είδε, ούτε αυτί άκουσε, ούτε σε καρδιά ανθρώπου ανέβηκαν».

Διότι αυτός είναι ο αληθινός πλούτος και η ευπορία, όταν τα αγαθά είναι άφθαρτα και δεν επιδέχονται καμία μεταβολή. Αλλά ο πλούσιος που τον περιφρόνησε δεν ήταν τέτοιος, αντιθέτως έγινε ο φτωχότερος όλων. Ύστερα από αυτά, λοιπόν, όταν παρακάλεσε να αξιωθεί μια σταγόνα, ούτε και αυτής δεν έγινε κύριος· σε τέτοια έσχατη πενία είχε περιέλθει. Γι' αυτόν τον λόγο τους ονόμασε πλουσίους του παρόντος αιώνος, για να μάθεις ότι μαζί με την παρούσα ζωή καταλύεται και η ευπορία· δεν προχωράει παραπέρα, ούτε μετοικεί μαζί με όσους την κατέχουν όταν αναχωρούν από αυτόν τον κόσμο, αλλά πολλές φορές τους εγκαταλείπει και πριν από τον θάνατό τους. Αυτό ακριβώς, λοιπόν, δηλώνοντας έλεγε: «Να μην στηρίζουν τις ελπίδες τους στην αβεβαιότητα του πλούτου». Διότι τίποτα δεν είναι τόσο άπιστο όσο ο πλούτος, πράγμα που πολλές φορές είπα και δεν θα πάψω να λέω, ότι είναι ένας αγνώμων δραπέτης, ένας υπηρέτης χωρίς καμία αξιοπιστία· και ακόμη κι αν του βάλεις αμέτρητα δεσμά, αυτός θα φύγει σέρνοντας μαζί του και τα ίδια του τα δεσμά. Πολλές φορές, μάλιστα, αυτοί που τον κατείχαν τον ασφάλισαν με αμπάρες και πόρτες, τοποθετώντας γύρω του υπηρέτες ως φύλακες· αλλά αυτός, αφού παρέσυρε τους ίδιους τους υπηρέτες, δραπέτευσε μαζί με εκείνους που τον φύλαγαν, σέρνοντας μαζί του τους φρουρούς σαν αλυσίδα, και κανένα απολύτως όφελος δεν προέκυψε από αυτή τη φύλαξη. Τι θα μπορούσε να είναι πιο άπιστο από αυτό; Και τι πιο αξιοθρήνητο από εκείνους που έχουν αφοσιωθεί σε αυτόν;

Ε΄. Αλλά αξίζει να εξετάσουμε το εξής: για ποιον λόγο δεν είπε, «Στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην πλουτούν, να παραγγέλλεις να γίνουν φτωχοί, να παραγγέλλεις να μοιράσουν τα υπάρχοντά τους», αλλά «Να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν». Γνωρίζει ότι η ρίζα και η αιτία του πλούτου είναι η αλαζονεία, και εάν κάποιος γνωρίζει να ζει με μέτρο, δεν θα επιδείξει μεγάλη σπουδή για το ζήτημα αυτό.

Ποιος όμως είναι αυτός; Εάν κατανοούσαν πλήρως τη φύση του πλούτου, ότι είναι κάτι το αβέβαιο και άπιστο, γι' αυτό τον λόγο πρόσθεσε: «Να μην ελπίζουν στην αβεβαιότητα του πλούτου». Πλούσιος δεν είναι αυτός που κατέχει πολλά, αλλά αυτός που προσφέρει πολλά· πλούσιος ήταν ο Αβραάμ, αλλά όχι φιλάργυρος· διότι δεν εποφθαλμιούσε την οικία του ενός, ούτε περιεργαζόταν την περιουσία του άλλου, αλλά βγαίνοντας έξω ερευνούσε μήπως υπάρχει κάπου κάποιος ξένος, μήπως κάποιος φτωχός, ώστε να ανακουφίσει τη φτώχεια, ώστε να περιποιηθεί τον οδοιπόρο. Δεν κάλυπτε την οροφή με χρυσό, αλλά, αφού έστησε τη σκηνή του κοντά σε εκείνη τη δρυ, αρκούνταν στη σκιά των φύλλων· και τόσο λαμπρό ήταν το κατάλυμά του, ώστε ούτε οι άγγελοι δεν ντράπηκαν να διαμείνουν κοντά του· διότι δεν αναζητούσαν τη λαμπρότητα της κατοικίας, αλλά την αρετή της ψυχής.

Διότι εκείνος που εγκατέλειψε τα υπάρχοντά του και τα έδωσε στους φτωχούς, τα χρησιμοποίησε όπως έπρεπε και έφυγε από τη ζωή διατηρώντας την κυριότητά τους, χωρίς να στερηθεί αυτή την κτήση ούτε με τον ίδιο τον θάνατο, αλλά αντίθετα, αναλαμβάνοντάς τα όλα εκείνο τον καιρό, και μάλιστα πολύ περισσότερα από εκείνα, όταν θα έχει τη μεγαλύτερη ανάγκη από την προστασία τους κατά την ημέρα της κρίσεως, και όταν όλοι μας θα κληθούμε να δώσουμε λόγο για τα πεπραγμένα μας. Επομένως, αν κάποιος επιθυμεί να διατηρήσει και την κτήση τους και τη χρήση και την κυριότητά τους, ας απαλλαγεί από όλα τα υπάρχοντά του. Διότι όποιος δεν το πράττει αυτό, με την τελευτή του οπωσδήποτε θα τα αποχωριστεί, και πολλές φορές μάλιστα θα τα χάσει ακόμη και πριν από τον θάνατο εν μέσω κινδύνων και μύριων συμφορών. Και δεν είναι μόνο αυτό το φοβερό, ότι δηλαδή η μεταβολή επέρχεται αθρόα, αλλά και το ότι ο πλούσιος βρίσκεται εντελώς απροετοίμαστος για να υπομείνει την πενία. Ο φτωχός όμως δεν είναι τέτοιος. Διότι δεν έχει στηρίξει το θάρρος και τις ελπίδες του στο χρυσό και στον άργυρο, σε άψυχες ύλες, αλλά στον Θεό που παρέχει τα πάντα πλουσιοπάροχα· ώστε ο πλούσιος βρίσκεται σε μεγαλύτερη αβεβαιότητα από ό,τι ο φτωχός, υφιστάμενος συχνές και αλλεπάλληλες μεταβολές. Και τι σημαίνει το, «Στον Θεό που μας παρέχει τα πάντα πλουσιοπάροχα προς απόλαυση»; Ο Θεός τα δίνει όλα με αφθονία, εκείνα τα οποία είναι πολύ πιο αναγκαία από τα χρήματα, όπως τον αέρα, το νερό, το πυρ, τον ήλιο και όλα τα παρόμοια.

«Στους πλουσίους του παρόντος αιώνος παράγγελλε να μην υπερηφανεύονται, ούτε να στηρίζουν την ελπίδα τους στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον ζωντανό Θεό, ο οποίος μας παρέχει πλουσιοπάροχα τα πάντα προς απόλαυση· να αγαθοεργούν, να πλουτίζουν σε καλά έργα, να είναι πρόθυμοι να μεταδίδουν, να είναι κοινωνικοί, θησαυρίζοντας για τον εαυτό τους». Αυτό πάλι το λέει, διδάσκοντας να μην προδίδουν το κήρυγμα εξαιτίας του φόβου. «Καλό θεμέλιο για το μέλλον, ώστε να κατακτήσουν την αιώνια ζωή. Ω Τιμόθεε, φύλαξε την παρακαταθήκη, αποφεύγοντας τις βέβηλες κενοφωνίες και τις αντιλογίες της ψευδώνυμης γνώσης, την οποία μερικοί, επειδή την επαγγέλλονταν, αστόχησαν ως προς την πίστη. Η χάρη ας είναι μαζί σου. Αμήν». Τίποτα δεν είναι άστατο, αλλά όλα είναι βέβαια, ακίνητα, σταθερά και μόνιμα.

Επομένως, έχει δοθεί εντολή στον προφήτη να παρομοιάσει την ανθρώπινη φύση με το πιο αδύναμο άνθος. Τίποτα από τα ανθρώπινα δεν είναι μόνιμο· αλλά άλλα μεν προχωρούν από το μη ον προς την τελειότητα, άλλα δε, αφού φτάσουν στη δική τους ακμή και αυξηθούν μέχρι το ανώτατο όριό τους, πάλι με μικρές μειώσεις φθίνουν και διαλύονται, και ελαττούμενα καταλύονται· ώστε από το θέαμα της σελήνης να διδασκόμαστε εμείς τα δικά μας, και, αντιλαμβανόμενοι την ταχεία μεταβολή των ανθρωπίνων, να μην υπερηφανευόμαστε για τις ευημερίες της ζωής, να μην καυχιόμαστε για τις εξουσίες, να μην επαιρόμαστε για την αβεβαιότητα του πλούτου· να περιφρονούμε τη σάρκα, γύρω από την οποία υπάρχει η αλλοίωση, και να επιμελούμαστε την ψυχή, της οποίας το αγαθό είναι σταθερό. Αν λοιπόν σε λυπεί η σελήνη που εξαφανίζει το φως της με σταδιακές ελαττώσεις, ας σε λυπεί περισσότερο η ψυχή που δεν απέκτησε αρετή, και η οποία, εξαιτίας της απροσεξίας, αφανίζει το καλό, και ποτέ δεν παραμένει στην ίδια διάθεση· αλλά συχνά μεταστρέφεται και μεταβάλλεται, εξαιτίας της αστάθειας της βούλησης.

Ο καθένας ας προσφέρει όπως προαιρείται η καρδιά του, όχι με λύπη ή από ανάγκη. Διότι ο Θεός αγαπά αυτόν που δίνει με χαρά. Έχοντας πάντοτε κάθε αυτάρκεια, να περισσεύετε σε κάθε αγαθό έργο, καθώς είναι γραμμένο: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς.» «Να θυμόμαστε τους φτωχούς.» «Στους πλουσίους του παρόντος αιώνα παραγγέλλω να μην υπερηφανεύονται, ούτε να στηρίζουν την ελπίδα τους στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον Θεό, ο οποίος παρέχει τα πάντα πλουσιοπάροχα προς απόλαυση· να αγαθοεργούν, να πλουτίζουν σε καλά έργα, να είναι πρόθυμοι να μεταδίδουν στους άλλους, να είναι αλληλέγγυοι, αποθησαυρίζοντας για τον εαυτό τους ένα καλό θεμέλιο για το μέλλον.» «Εσείς, αδελφοί, μην αποκάμνετε να πράττετε το καλό.» «Την ευποιία και την αλληλεγγύη μην τις λησμονείτε.»

η΄. Και «στους πλούσιους στον παρόντα αιώνα να παραγγέλλεις να μην υπερηφανεύονται», αντί του «στους στον παρόντα αιώνα πλούσιους» ή «στους πλούσιους τους στον παρόντα αιώνα». Και «τώρα χαίρομαι στα παθήματα υπέρ υμών», αντί του «στα υπέρ υμών παθήματα» ή «στα παθήματα τα υπέρ υμών».