Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:2

Όσοι δε έχουν πιστούς κυρίους, ας μην τους περιφρονούν επειδή είναι αδελφοί, αλλά μάλλον ας τους υπηρετούν, διότι αυτοί που απολαμβάνουν την ευεργεσία είναι πιστοί και αγαπητοί. Προς Τίτον. Οι δούλοι να υποτάσσονται στους δικούς τους κυρίους, να είναι σε όλα ευάρεστοι, να μην αντιλέγουν, να μην υπεξαιρούν, αλλά να επιδεικνύουν κάθε αγαθή πίστη, ώστε να κοσμούν σε όλα τη διδασκαλία του Σωτήρος ημών Θεού.

Και η δουλεία, πάλι, είναι παρομοίως μόνο ένα όνομα· διότι δούλος είναι εκείνος που πράττει την αμαρτία. Και για το ότι ο Χριστός, με την έλευσή Του, αφαίρεσε και αυτήν, και την άφησε να υφίσταται μόνο ως όνομα, ή μάλλον εξάλειψε ακόμη και αυτήν την προσηγορία, άκου τον Παύλο που λέει: «Όσοι δε έχουν πιστούς κυρίους, ας μην τους καταφρονούν, επειδή είναι αδελφοί». Βλέπεις πώς η αρετή, με την είσοδό της, οδήγησε στη συγγένεια της αδελφοσύνης εκείνους που προηγουμένως υπόκειντο στο όνομα της δουλείας. Και λέγει: «Ο Χαναάν θα είναι δούλος, υπηρέτης στους αδελφούς του».

Αν όμως δεν ίσχυε αυτό, αλλά έδινε την εντολή να εγκαταλείπουν τους κυρίους τους και να επιδιώκουν επίμονα να γίνουν ελεύθεροι, πώς τους προέτρεπε λέγοντας: «Ο καθένας ας παραμένει σε εκείνη την κατάσταση στην οποία κλήθηκε»; Και αλλού: «Όσοι είναι δούλοι υπό ζυγό, ας θεωρούν τους κυρίους τους άξιους κάθε τιμής, και όσοι έχουν πιστούς κυρίους ας μην τους καταφρονούν, επειδή είναι αδελφοί αυτοί που απολαμβάνουν την ευεργεσία τους»; Αλλά και στις επιστολές που στέλνει προς τους Εφεσίους και τους Κολοσσαείς, τα ίδια διατάσσει και νομοθετεί. Από αυτά είναι φανερό ότι δεν καταργεί αυτού του είδους τη δουλεία, αλλά εκείνη που προέρχεται από την κακία και η οποία συμβαίνει και στους ελεύθερους ανθρώπους, η οποία μάλιστα είναι η πιο σκληρή, ακόμη και αν κάποιος είναι ελεύθερος εφόσον υποδουλώνεται σε αυτήν. Διότι σε τι ωφελήθηκαν οι αδελφοί του Ιωσήφ, παρότι ήταν ελεύθεροι; Δεν υπήρξαν πιο δούλοι από όλους τους δούλους, ψευδόμενοι και προς τον πατέρα τους, και λέγοντας αναλήθειες προς τους εμπόρους, και προς τον ίδιο τον αδελφό τους; Ο πραγματικά ελεύθερος, όμως, δεν είναι τέτοιος, αλλά παντού και σε όλα είναι αληθινός· και τίποτα δεν μπόρεσε να τον υποδουλώσει, ούτε τα δεσμά, ούτε η δουλεία, ούτε ο έρωτας της κυρίας του, ούτε το γεγονός ότι βρισκόταν σε ξένη γη· αντίθετα, παρέμενε παντού ελεύθερος. Διότι αυτό ακριβώς είναι προπάντων η ελευθερία, το να ακτινοβολεί κανείς ακόμη και μέσα στη δουλεία.

Τι λοιπόν, λέγει, εάν οι κύριοι είναι άπιστοι; Και σε αυτήν την περίπτωση πρέπει να υποτάσσονται για χάρη του ονόματος του Θεού. Διότι, λέγει, όσοι έχουν πιστούς κυρίους, ας μην τους περιφρονούν επειδή είναι αδελφοί, αλλά μάλλον ας τους υπηρετούν περισσότερο, διότι είναι πιστοί και αγαπητοί εκείνοι που γίνονται αποδέκτες της ευεργεσίας.

Διότι τον βλέπουμε παντού να δίνει εντολές περισσότερο στους δούλους παρά στους κυρίους, και να υποδεικνύει τρόπους υποταγής, και να κάνει πολύ λόγο γι' αυτούς. Στους μεν λοιπόν προτρέπει να υποτάσσονται με πολλή επιείκεια, ενώ τους κυρίους τους παρακαλεί να απομακρύνουν τον φόβο, λέγοντας: «εγκαταλείποντας την απειλή». Και γιατί άραγε τα διατάζει αυτά; Για τους απίστους, βέβαια, είναι εύλογο· διότι δεν είχε κανένα νόημα να απευθύνεται σε εκείνους που δεν δίνουν προσοχή· για τους πιστούς όμως, για ποιον λόγο; Επειδή είναι μεγαλύτερη η προσφορά από τους κυρίους προς τους δούλους, παρά από τους δούλους προς τους κυρίους. Διότι εκείνοι είναι που καταβάλλουν και χρήματα, και μεριμνούν για την εξασφάλιση των αναγκαίων, για τα ενδύματα και για όλα τα υπόλοιπα. Ώστε οι κύριοι επωμίζονται μεγαλύτερη δουλεία για χάρη τους· πράγμα το οποίο και εδώ υπαινίχθηκε όταν είπε ότι: «Είναι πιστοί και αγαπητοί εκείνοι που απολαμβάνουν την ευεργεσία». Κοπιάζουν και ταλαιπωρούνται για τη δική σας ανάπαυση, και δεν οφείλουν τάχα να απολαμβάνουν πολλή τιμή από τους δούλους;

Ομιλία ΙΖ΄. Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που συνάδει με την ευσέβεια, έχει κυριευθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά έχει αρρωστημένη τάση για ανώφελες ζητήσεις και λογομαχίες. Από αυτές γεννιούνται φθόνος, έριδα, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων με διεφθαρμένο τον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο κέρδους. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Είναι βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο· είναι φανερό ότι ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.

Α'. Στον διδάσκαλο δεν χρειάζεται μόνο αυθεντία, αλλά και πολλή προσήνεια, όπως ακριβώς δεν χρειάζεται μόνο προσήνεια, αλλά και αυθεντία. Και όλα αυτά τα διδάσκει ο μακάριος Παύλος, λέγοντας άλλοτε μεν: «Αυτά να παραγγέλλεις και να διδάσκεις», άλλοτε δε: «Αυτά να διδάσκεις και να παρακαλείς». Διότι, εάν οι ιατροί παρακαλούν τους ασθενείς, όχι για να αποκτήσουν οι ίδιοι την υγεία, αλλά για να απαλλάξουν εκείνους από την ασθένεια και να σηκώσουν αυτούς που είναι κατακεκλιμένοι, πολύ περισσότερο εμείς πρέπει να χρησιμοποιούμε αυτό το ήθος απέναντι στους διδασκομένους, παρακαλώντας τους.

Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να πει κανείς; Ότι οι Ιουδαίοι είναι πιο φιλοσοφημένοι από εμάς. Και λίγο πιο κάτω: Διότι εκεί μεν επέτρεψε επτά έτη, εδώ όμως κατάργησε εντελώς τη δουλεία. Δεν υπάρχει δούλος, δεν υπάρχει ελεύθερος. —Και λίγο πιο κάτω: Για να μην κάνει αυτό τους δούλους πιο ράθυμους, λέει: Μην τους καταφρονείτε, διότι είναι αδελφοί αυτοί που απολαμβάνουν την ευεργεσία.

Να διατηρείς τον εαυτό σου αγνό. Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου ασθένειες. Ορισμένων ανθρώπων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες και προπορεύονται στην κρίση, ενώ σε κάποιους άλλους ακολουθούν. Ομοίως και τα καλά έργα είναι ολοφάνερα, και όσα είναι διαφορετικά δεν μπορούν να κρυφτούν.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ΄. «Όσοι δούλοι βρίσκονται υπό ζυγόν, ας θεωρούν τους κυρίους τους άξιους κάθε τιμής, ώστε να μη βλασφημείται το όνομα του Θεού και η διδασκαλία. Όσοι πάλι έχουν πιστούς κυρίους ας μην τους καταφρονούν, επειδή είναι αδελφοί, αλλά μάλλον ας τους υπηρετούν περισσότερο, διότι είναι πιστοί και αγαπητοί αυτοί που απολαμβάνουν την ευεργεσία.

Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει τυφλωθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά διακατέχεται από αρρωστημένη τάση για άσκοπες συζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες γεννιούνται φθόνος, έριδες, βλασφημίες, υπόνοιες». Δηλαδή, πονηρές δοξασίες και δόγματα· διότι τότε, όταν περιπέσουμε σε τέτοιες αναζητήσεις, υποπτευόμαστε για τον Θεό πράγματα που δεν πρέπει. «Αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων διεφθαρμένων στον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο πλουτισμού. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Αποτελεί βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας. Έχοντας λοιπόν τροφές και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά.

«Όσοι δε έχουν πιστούς κυρίους, ας μην τους καταφρονούν επειδή είναι αδελφοί, αλλά μάλλον ας τους υπηρετούν, διότι είναι πιστοί και αγαπητοί εκείνοι που γίνονται μέτοχοι της ευεργεσίας.» «Οι υπηρέτες, να υποτάσσεστε με κάθε σεβασμό στους κυρίους σας, όχι μόνο στους αγαθούς και επιεικείς, αλλά και στους δύστροπους. Διότι αυτό αποτελεί χάρη ενώπιον του Θεού, εάν κάποιος, εξαιτίας της συνειδήσεώς του προς τον Θεό, υπομένει θλίψεις, πάσχοντας άδικα.» Οι υπηρέτες ας μην αποφεύγουν να δείχνουν αφοσίωση στους κυρίους τους.

Ερμηνεία. Επειδή ο μεν Απόστολος, γράφοντας και προς τον Τιμόθεο, λέγει: «όσοι είναι δούλοι υπό ζυγόν ας θεωρούν τους δικούς τους κυρίους άξιους κάθε τιμής. Όσοι δε έχουν πιστούς κυρίους ας μην τους καταφρονούν επειδή είναι αδελφοί, αλλά μάλλον ας τους υπηρετούν. Και προς τον Τίτο, οι δούλοι να υποτάσσονται στους δικούς τους κυρίους και να είναι σε όλα ευάρεστοι». Επειδή λοιπόν, λέγω, ο μεν Απόστολος λέγει αυτά, οι δε Ευσταθιανοί δίδασκαν τα αντίθετα, για αυτό τον λόγο ο παρών Κανόνας, ακολουθώντας την Αποστολική διδασκαλία, αναθεματίζει εκείνους που δίδασκαν ότι οι δούλοι πρέπει να καταφρονούν τους αυθέντες τους και να αποχωρούν από το να τους υπηρετούν με κάθε αγάπη και τιμή. Ανάγνωσε και τον 82ο Αποστολικό Κανόνα.

ΙΓ'. Την ίδια όμως τροπολογία ακολουθεί και το χωρίο: «όσοι δε έχουν πιστούς κυρίους ας μην τους περιφρονούν επειδή είναι αδελφοί, αλλά μάλλον ας τους υπηρετούν, διότι είναι πιστοί και αγαπητοί, αυτοί που μετέχουν στην ευεργεσία», δηλαδή αυτοί που συμμετέχουν. Διότι είναι φανερό ότι η φράση «αυτοί που μετέχουν στην ευεργεσία» έχει μετατεθεί, θα λάβει δε την οικεία της θέση εάν συνταχθεί κάπως έτσι: «αλλά μάλλον αυτοί που μετέχουν στην ευεργεσία ας υπηρετούν, διότι είναι πιστοί και αγαπητοί», εννοώντας προφανώς τους κυρίους.