Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:4

Πρέπει, λοιπόν, ο προεστώς της κοινότητας, ο οποίος κατευθύνει τους πάντες, να αναλαμβάνει αυτήν τη φροντίδα έπειτα από πολλή δοκιμασία, και να επαγρυπνεί με τη δέουσα μέριμνα για τον καθένα, ώστε να διατάσσει και να δίνει εντολές με τρόπο ευάρεστο στον Θεό, σταθμίζοντας την επιτηδειότητα και τη δύναμη του καθενός προς το κοινό συμφέρον. Οι δε υποτακτικοί, διαφυλάττοντας την ευταξία και γνωρίζοντας το ορθό μέτρο της υπακοής, πρέπει να θυμούνται τον Κύριο που λέει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τα γνωρίζω, και με ακολουθούν, και εγώ τους δίνω αιώνια ζωή»· και ο οποίος προηγουμένως είπε: «Δεν πρόκειται να ακολουθήσουν ξένον, αλλά θα τον αποφύγουν, διότι δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων». Να θυμούνται επίσης τον Απόστολο που λέει ότι: «Εάν κάποιος ετεροδιδασκαλεί και δεν συμφωνεί με τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και με τη διδασκαλία της ευσέβειας, έχει τυφλωθεί από οίηση και δεν γνωρίζει τίποτα»· και αφού ανέφερε τα όσα συνεπάγονται, πρόσθεσε: «Από τέτοιους ανθρώπους να απομακρύνεσαι»· και πάλι αλλού: «Τις προφητείες μην τις περιφρονείτε· τα πάντα να τα δοκιμάζετε· το καλό να το κρατάτε· να απέχετε από κάθε είδος πονηρού».

Και το παράδοξο είναι ότι, από τα ίδια πράγματα από τα οποία ωφελούνται οι υγιείς στην πίστη, από αυτά βλάπτονται όσοι νοσούν γύρω από ανώφελες αναζητήσεις και λογομαχίες, όπως είπε ο Απόστολος. Το ότι, εξάλλου, αποτελεί νόσημα της ψυχής το να ερευνά κανείς τα περί του Θεού με κακόβουλο τρόπο και με περιέργεια, και μάλιστα με απιστία, είναι σε όλους φανερό. Διότι, εάν δεν πιστεύουν τον ίδιο τον πανάγιο Θεό για τα όσα τον αφορούν, πώς θα ακούσουν τους προφήτες ή τους αποστόλους του, οι οποίοι διακηρύσσουν στις θείες Γραφές τα περί αυτού και περί εκείνων που πρόκειται να ελπίσουν σε αυτόν; Διότι εκείνος που προσέρχεται στον Θεό πρέπει να πιστέψει ότι υπάρχει. Να πιστέψει· και όχι να περιεργάζεται με απιστία το τι είναι· ούτε βέβαια το τι δεν είναι. Διότι αυτό που είναι, ήταν, και είναι, και θα είναι πάντοτε· και δωρίζει στα πάντα το είναι, ως εκ φύσεως Θεός.

ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, μέσα από την υποκρισία ψευδολόγων ανθρώπων, που έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση, οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν προσέρχεται στους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και στη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει κυριευθεί από έπαρση, μη γνωρίζοντας τίποτα, αλλά νοσεί γύρω από ζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες προέρχονται φθόνος, έριδα, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, συνεχείς προστριβές ανθρώπων που έχουν διεφθαρμένο τον νου και έχουν στερηθεί την αλήθεια, οι οποίοι θεωρούν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους. Από αυτούς να απομακρύνεσαι. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Β΄. Τις έσχατες ημέρες θα έλθουν καιροί δύσκολοι. Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, εχθροί του αγαθού, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από υπερηφάνεια, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, έχοντας την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της· και αυτούς να τους αποφεύγεις. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ. Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς ανόητοι, απειθείς, πλανώμενοι, δουλεύοντας σε ποικίλες επιθυμίες και ηδονές, ζώντας μέσα σε κακία και φθόνο, μισητοί, μισώντας ο ένας τον άλλον.

Όλοι όσοι ήλθαν είναι κλέφτες και ληστές· αλλά τα πρόβατα δεν τους άκουσαν. ΠΡΟΣ ΓΑΛΑΤΑΣ. Αλλά και εάν εμείς ή άγγελος από τον ουρανό σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που σας κηρύξαμε, ας είναι ανάθεμα. Όπως έχουμε προείπει, και τώρα πάλι το λέω: Εάν κάποιος σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Εάν κάποιος ετεροδιδασκαλεί και δεν ακολουθεί τους υγιαίνοντες λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και την κατ' ευσέβειαν διδασκαλία, έχει τυφλωθεί από έπαρση, χωρίς να γνωρίζει τίποτα, και τα εξής.

Αλλά οπωσδήποτε θα μου πεις: γέννησε θέλοντας ή μη θέλοντας; Και δεν είμαι σαν κι εσένα, φιλόνικε, ώστε να διανοηθώ κάτι τέτοιο για τον Θεό. Διότι, αν μεν γέννησε χωρίς να το βούλεται, γέννησε παρά τη θέλησή του. Και αν γέννησε βουλόμενος, άρα το βούλημα υπήρχε πριν από τον Υιό, και θα υπάρξει έστω και μια ελάχιστη χρονική στιγμή ως μεσοδιάστημα για τον Υιό εξαιτίας του βουλήματος. Στον Θεό όμως δεν υπάρχει χρόνος για βουλή, ούτε βούληση που να απαιτεί διανόηση. Ούτε λοιπόν θέλοντας γέννησε ούτε μη θέλοντας, αλλά μέσα στη φύση που υπερβαίνει κάθε βουλή. Διότι η φύση της θεότητάς Του ούτε έχει ανάγκη από βουλή ούτε πράττει κάτι χωρίς βουλή, αλλά ταυτόχρονα τα έχει όλα από τον εαυτό της και δεν υπολείπεται σε τίποτα από τα όντα. 27. Επιπλέον, πάλι ο ίδιος ο Άρειος θηρεύει λέξεις, περιφερόμενος πάντοτε παντού και μηχανευόμενος για τον εαυτό του τα πονηρά, όχι σύμφωνα με το πώς έχουν οι θείες Γραφές, αλλά καθώς ο ίδιος νοσεί περί τις αναζητήσεις και τις λογομαχίες που δεν χρησιμεύουν σε τίποτα, παρά μόνο στην καταστροφή του εαυτού του και όσων έχουν πλανηθεί από αυτόν, και πιάνεται από το ρητό όπου ο Κύριος, ευλογώντας τους μαθητές του, είπε: «Πατέρα, δώσε τους να έχουν ζωή μέσα τους. Αυτή δε είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και αυτόν που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Αλλά ήδη έχω πραγματευθεί όλα αυτά στον μεγάλο λόγο περί πίστεως, τον οποίο και πάλι, κατά τη μετριότητα και την αδυναμία μας, γράψαμε για την πίστη, αναγκασμένοι από την προτρεπτική παράκληση των αδελφών, και στον οποίο λόγο δώσαμε το όνομα «Αγκυρωτός».

Ομιλία ΙΖ΄. Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που συνάδει με την ευσέβεια, έχει κυριευθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά έχει αρρωστημένη τάση για ανώφελες ζητήσεις και λογομαχίες. Από αυτές γεννιούνται φθόνος, έριδα, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων με διεφθαρμένο τον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο κέρδους. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Είναι βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο· είναι φανερό ότι ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.

Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά, και δεν προσέρχεται στα υγιή λόγια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και στη διδασκαλία της ευσέβειας, έχει καταληφθεί από έπαρση και δεν γνωρίζει τίποτα. Επομένως, το να κυριεύεται κανείς από υπεροψία δεν προέρχεται από τη γνώση, αλλά από την άγνοια. Διότι εκείνος που γνωρίζει τα λόγια της ευσέβειας, αυτός κατεξοχήν γνωρίζει και να είναι μετριόφρων· εκείνος που κατανοεί τα υγιή λόγια, δεν νοσεί. Διότι ό,τι είναι η φλεγμονή για τα σώματα, αυτό είναι η υπεροψία για τις ψυχές· όπως δηλαδή εκεί δεν λέμε ότι το μέρος που έχει φλεγμονή είναι υγιές, έτσι και εδώ δεν θεωρούμε υγιείς τους αλαζόνες. Επομένως, είναι δυνατόν κάποιος, ενώ γνωρίζει κάτι, να μη γνωρίζει τίποτα· διότι εκείνος που δεν γνωρίζει αυτά που πρέπει να γνωρίζει, στην πραγματικότητα δεν γνωρίζει τίποτα. Και ότι η υπερηφάνεια προέρχεται από την άγνοια, είναι φανερό από το εξής: ο Χριστός κένωσε τον εαυτό του· όποιος λοιπόν το γνωρίζει αυτό, ποτέ δεν θα έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του· διότι ο άνθρωπος δεν έχει τίποτα, παρά μόνο ό,τι προέρχεται από τον Θεό· συνεπώς δεν πρόκειται να υπερηφανευτεί. Διότι, τι έχεις το οποίο δεν έλαβες; Ο ίδιος έπλυνε τα πόδια των μαθητών του. Εκείνος που το γνωρίζει αυτό, πώς θα κυριευθεί από έπαρση; Γι' αυτό λέει: Όταν κάνετε όλα όσα διατάχθηκαν, να λέτε ότι είμαστε δούλοι άχρηστοι. Ο τελώνης μόνο χάρη στην ταπεινοφροσύνη δικαιώθηκε, ενώ ο Φαρισαίος εξαιτίας της αλαζονείας χάθηκε. Αυτός, λοιπόν, που έχει κυριευθεί από έπαρση δεν γνωρίζει τίποτα από αυτά. Ο ίδιος πάλι ο Χριστός λέει: Αν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό· αν όμως μίλησα καλά, γιατί με χτυπάς; Αλλά νοσεί, λέει, αναφορικά με τις άσκοπες συζητήσεις. Άρα το να αναλώνεται κανείς σε τέτοιες αναζητήσεις αποτελεί νόσο. Και ακολουθούν λογομαχίες· και πολύ εύλογα.

Από αυτά προέρχονται βλασφημίες και πονηρές υποψίες. Δηλαδή, πονηρές δοξασίες και δόγματα που πηγάζουν από τις ατέρμονες αναζητήσεις. Τότε υποπτευόμαστε για τον Θεό αυτά που δεν πρέπει, όταν περιπίπτουμε σε τέτοιες αναζητήσεις. «Διαπαρατριβές»: δηλαδή, απασχόληση ή διατριβή. Ή αυτό εννοεί λέγοντας «διαπαρατριβές»: όπως ακριβώς τα ψωριασμένα πρόβατα, με το να τρίβονται πάνω στα άλλα, μεταδίδουν τη νόσο και στα υγιή, έτσι ακριβώς κάνουν και αυτοί οι πονηροί άνδρες. Και έχουν αποστερηθεί, λέει, την αλήθεια, επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι μέσο βιοπορισμού.

Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει τυφλωθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά διακατέχεται από αρρωστημένη τάση για άσκοπες συζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες γεννιούνται φθόνος, έριδες, βλασφημίες, υπόνοιες». Δηλαδή, πονηρές δοξασίες και δόγματα· διότι τότε, όταν περιπέσουμε σε τέτοιες αναζητήσεις, υποπτευόμαστε για τον Θεό πράγματα που δεν πρέπει. «Αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων διεφθαρμένων στον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο πλουτισμού. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Αποτελεί βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας. Έχοντας λοιπόν τροφές και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά.

Στοιχείο Λ΄. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. — Περί εκείνων που λογομαχούν και αμφισβητούν την πίστη. «Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν προσέρχεται στους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και στη διδασκαλία της ευσέβειας, έχει τυφλωθεί από έπαρση, και από αυτά προέρχονται φθόνος, έριδα, βλασφημία, πονηρές υποψίες, διαρκείς προστριβές ανθρώπων με διεφθαρμένο νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι θεωρούν την ευσέβεια μέσο πλουτισμού.» «Τις μωρές και αμαθείς συζητήσεις να τις αποφεύγεις, γνωρίζοντας ότι γεννούν διαμάχες. Και ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους.» Φαίνεται πως αυτός που αντιλέγει εξομοιώνεται κατά κάποιον τρόπο με αυτόν που ματαιολογεί.

Επειδή λοιπόν είναι τόση η αδυναμία των λογισμών, ας αρχίσουμε τον αγώνα ενάντια στους αντιπάλους με βάση τις Γραφές»· και επιπλέον αυτών, «όταν η ψυχή έχει πυρετό από τους λογισμούς, όταν κλυδωνίζεται, τότε ερευνά· όταν όμως βρίσκεται σε υγεία δεν ερευνά, αλλά αποδέχεται με την πίστη· και από την έρευνα και τη λογομαχία δεν είναι δυνατόν να βρεθεί τίποτα· διότι όσα υπόσχεται μόνο η πίστη, όταν τα αναλάβει η έρευνα, ούτε τα αποδεικνύει, ούτε αφήνει να τα κατανοήσουμε· διότι ούτε αν κάποιος κλείσει τα μάτια του και θελήσει να βρει κάτι από τα ζητούμενα, θα μπορέσει· ή πάλι, αν με ανοιχτά τα μάτια έθαβε τον εαυτό του και, γυρίζοντας την πλάτη στο φως, ερευνούσε εκεί, θα μπορούσε να βρει κάτι· έτσι, χωρίς πίστη δεν βρίσκεται τίποτα, αλλά αναγκαστικά γεννιούνται διαμάχες, από τις οποίες προκύπτουν φθόνοι, έριδες, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, δηλαδή πονηρές απόψεις και δόγματα από τις έρευνες· τότε υποψιαζόμαστε για τον Θεό όσα δεν πρέπει, όταν πέσουμε σε έρευνες». Τα παρόμοια λέει και ο Κύριλλος Αλεξανδρείας: «η πίστη δεν είναι το ζητούμενο, διότι όπως η ελπίδα που βλέπεται δεν είναι ελπίδα, έτσι και η πίστη που ερευνάται, και δεν έχει το ανεξερεύνητο, δεν θα μπορούσε να είναι πίστη, σύμφωνα με την ίδια λογική της ελπίδας». Άκουσέ μου και τον Γρηγόριο που έχει την επωνυμία της θεολογίας, πώς διώχνει μακριά από την εκκλησία τους τολμηρούς συλλογισμούς. «

ΤΡΙΤΗ ΑΝΤΙΡΡΗΣΗ. Αλλά οι υπερασπιστές της απιστίας, απαιτώντας ακριβείς αποδείξεις ακόμη και για όσα έχουν γίνει κατανοητά και ευρέως γνωστά σε όλους, επειδή έχουν κάνει έργο της ασέβειάς τους το να διαστρεβλώνουν τα ορθά δόγματα της Εκκλησίας, επιδιώκοντας να αποκτήσουν από τους εξαπατημένους τη φήμη ότι είναι δήθεν ικανοί και οξυδερκείς δογματιστές, όταν ελέγχονται και πιέζονται από την ίδια την αλήθεια, καταφεύγουν σε άτακτες έρευνες και άκαιρες αποδείξεις. Συνθέτουν βέβηλες κενοφωνίες και χρησιμοποιούν τη χριστομάχο γλώσσα τους σε ανόητες και αμαθείς αναζητήσεις, έχοντας ναυαγήσει ως προς την πίστη την οποία έχουν αποβάλει, μη γνωρίζοντας τίποτα, αλλά νοσώντας, σύμφωνα με το ιερό Γράμμα, γύρω από ατέρμονες συζητήσεις και λογομαχίες.