Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:5

Αν λοιπόν κάποιοι άλλοι προφασίζονταν τα λόγια της συνόδου, θα μπορούσαν κατά κάποιον τρόπο να δώσουν την εντύπωση είτε άγνοιας είτε ευσέβειας. Και για τον Γεώργιο τον Καππαδόκη, που εκδιώχθηκε από την Αλεξάνδρεια, δεν γίνεται κανένας απολύτως λόγος, καθώς πρόκειται για άνθρωπο που ούτε από τον πρότερο βίο του έχει καλή μαρτυρία ούτε είναι καν Χριστιανός, αλλά απλώς υποκρίθηκε ότι φέρει το όνομα εξαιτίας των περιστάσεων και «θεώρησε την ευσέβεια μέσο πλουτισμού». Γι' αυτό, δεν θα μπορούσε κανείς εύλογα να τον κατηγορήσει ότι σφάλλει ως προς την πίστη, αφού είναι άνθρωπος που «δεν γνωρίζει ούτε αυτά για τα οποία μιλάει ούτε εκείνα για τα οποία διαβεβαιώνει», αλλά ακολουθεί τους πάντες, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, σαν ελαφρόμυαλος.

Και εάν έχω όλη τη γνώση και όλη την πίστη· και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου· και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Αυτό ακριβώς διδάχθηκε ο Απόστολος από τον Κύριο, ο οποίος είπε για κάποιους: «Διότι τα κάνουν για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Διότι αυτό που δεν γίνεται από αγάπη προς τον Θεό, αλλά για τον έπαινο των ανθρώπων, οποιοδήποτε έργο και αν είναι αυτό, δεν βρίσκει έπαινο θεοσέβειας, αλλά υπόκειται στην κατάκριση της ανθρωπαρέσκειας, ή της αυταρέσκειας, ή της φιλονικίας, ή του φθόνου, ή κάποιας παρόμοιας αιτίας. Γι' αυτό και ο Κύριος ονομάζει ένα τέτοιο έργο ως έργο αδικίας, λέγοντας προς εκείνους που του είπαν «Φάγαμε ενώπιόν σου» και τα εξής: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι οι εργάτες της αδικίας». Διότι πώς δεν είναι εργάτες της αδικίας εκείνοι που καταχρώνται τις δωρεές του Θεού για την ικανοποίηση των δικών τους ηδονών; Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους λέει ο Απόστολος: «Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού»· και πάλι: «Επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους», και πολλά παρόμοια. Έχει δε αποδειχθεί σε εμάς ότι ο ίδιος ο Απόστολος ήταν καθαρός από όλα αυτά, μέσα από όσα λέει: «Όχι προσπαθώντας να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό που δοκιμάζει τις καρδιές μας. Διότι ούτε ποτέ χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε δράσαμε με πρόφαση την πλεονεξία· ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους».

Πρέπει, λοιπόν, ο προεστώς της κοινότητας, ο οποίος κατευθύνει τους πάντες, να αναλαμβάνει αυτήν τη φροντίδα έπειτα από πολλή δοκιμασία, και να επαγρυπνεί με τη δέουσα μέριμνα για τον καθένα, ώστε να διατάσσει και να δίνει εντολές με τρόπο ευάρεστο στον Θεό, σταθμίζοντας την επιτηδειότητα και τη δύναμη του καθενός προς το κοινό συμφέρον. Οι δε υποτακτικοί, διαφυλάττοντας την ευταξία και γνωρίζοντας το ορθό μέτρο της υπακοής, πρέπει να θυμούνται τον Κύριο που λέει: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τα γνωρίζω, και με ακολουθούν, και εγώ τους δίνω αιώνια ζωή»· και ο οποίος προηγουμένως είπε: «Δεν πρόκειται να ακολουθήσουν ξένον, αλλά θα τον αποφύγουν, διότι δεν γνωρίζουν τη φωνή των ξένων». Να θυμούνται επίσης τον Απόστολο που λέει ότι: «Εάν κάποιος ετεροδιδασκαλεί και δεν συμφωνεί με τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και με τη διδασκαλία της ευσέβειας, έχει τυφλωθεί από οίηση και δεν γνωρίζει τίποτα»· και αφού ανέφερε τα όσα συνεπάγονται, πρόσθεσε: «Από τέτοιους ανθρώπους να απομακρύνεσαι»· και πάλι αλλού: «Τις προφητείες μην τις περιφρονείτε· τα πάντα να τα δοκιμάζετε· το καλό να το κρατάτε· να απέχετε από κάθε είδος πονηρού».

ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Στους έσχατους καιρούς θα αποστατήσουν μερικοί από την πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων, μέσα από την υποκρισία ψευδολόγων ανθρώπων, που έχουν καυτηριασμένη τη δική τους συνείδηση, οι οποίοι εμποδίζουν τον γάμο και επιβάλλουν την αποχή από τροφές, τις οποίες ο Θεός δημιούργησε για να τις μεταλαμβάνουν με ευχαριστία οι πιστοί και όσοι έχουν επιγνώσει την αλήθεια. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν προσέρχεται στους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και στη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει κυριευθεί από έπαρση, μη γνωρίζοντας τίποτα, αλλά νοσεί γύρω από ζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες προέρχονται φθόνος, έριδα, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, συνεχείς προστριβές ανθρώπων που έχουν διεφθαρμένο τον νου και έχουν στερηθεί την αλήθεια, οι οποίοι θεωρούν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους. Από αυτούς να απομακρύνεσαι. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Β΄. Τις έσχατες ημέρες θα έλθουν καιροί δύσκολοι. Διότι οι άνθρωποι θα είναι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς στους γονείς, αχάριστοι, ανόσιοι, άστοργοι, αδιάλλακτοι, συκοφάντες, ακρατείς, ανήμεροι, εχθροί του αγαθού, προδότες, προπετείς, τυφλωμένοι από υπερηφάνεια, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, έχοντας την εξωτερική μορφή της ευσέβειας, αλλά έχοντας αρνηθεί τη δύναμή της· και αυτούς να τους αποφεύγεις. ΠΡΟΣ ΤΙΤΟΝ. Διότι κάποτε ήμασταν και εμείς ανόητοι, απειθείς, πλανώμενοι, δουλεύοντας σε ποικίλες επιθυμίες και ηδονές, ζώντας μέσα σε κακία και φθόνο, μισητοί, μισώντας ο ένας τον άλλον.

Καθώς είναι φανερό και αναντίρρητο ότι χωρίς αγάπη, ακόμη κι αν εκτελεστούν τα προστάγματα και τα δικαιώματα, και αν τηρηθούν οι εντολές του Κυρίου, και αν ενεργηθούν τα μεγάλα χαρίσματα, όλα αυτά θα λογιστούν ως έργα ανομίας· όχι εξαιτίας της ίδιας της φύσης των χαρισμάτων και των δικαιωμάτων, αλλά εξαιτίας του σκοπού εκείνων που τα χρησιμοποιούν για να ικανοποιήσουν τα δικά τους θελήματα. Αυτό δηλώνει και ο Απόστολος λέγοντας άλλοτε μεν: «Επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι μέσο πλουτισμού·» και άλλοτε: «Μερικοί βέβαια κηρύττουν τον Χριστό από φθόνο και έριδα, μερικοί όμως και από αγαθή πρόθεση· ενώ άλλοι κηρύττουν τον Χριστό από ιδιοτέλεια, όχι αγνά, νομίζοντας ότι θα προσθέσουν θλίψη στα δεσμά μου·» και αλλού: «Διότι δεν είμαστε», λέει, «όπως οι πολλοί, που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού.» Και πάλι αρνητικά αναφέρει: «Διότι ούτε σας μιλήσαμε ποτέ με λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε με πρόφαση την πλεονεξία, ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους· μολονότι μπορούσαμε να γίνουμε βάρος ως απόστολοι του Χριστού.»

Και όσον αφορά μεν τα λόγια, είναι χρηστοί και επιεικείς· ως προς τα έργα όμως και τους τρόπους της αληθινής ευλάβειας, απέχουν πάρα πολύ. Είναι εξάλλου μισθωτοί, και έχουν επιλέξει ίσως και αυτήν ακόμη την πίστη, όχι από σεβασμό προς την αλήθεια, αλλά επιδιώκοντας ως κάποιον μισθό για το ότι φαίνονται να είναι Χριστιανοί το να αρέσουν σε ορισμένους, και αποζητώντας με κολακείες την εύνοια εκείνων που μπορούν να τους ωφελήσουν, μετατρέποντας έτσι την ευσέβεια σε μέσο πλουτισμού και προκάλυμμα φιλοκέρδειας, φορώντας στους εαυτούς τους την ωραιολογία σαν προσωπείο.

Έπειτα από άλλα, περιγράφουν με τα ακόλουθα τον βίο του και τι είδους συμπεριφορά είχε: «Εφόσον όμως απομακρύνθηκε από τον κανόνα της πίστεως και μετέβη σε κίβδηλα και νόθα διδάγματα, δεν υπάρχει καμία ανάγκη να κρίνουμε τις πράξεις ενός ανθρώπου που βρίσκεται πλέον εκτός της Εκκλησίας, ούτε το ότι, ενώ παλαιότερα ήταν φτωχός και πένης, και ούτε από τους προγόνους του παρέλαβε κάποια περιουσία ούτε την απέκτησε από κάποια τέχνη ή επάγγελμα, τώρα έχει φτάσει σε υπερβολικό πλούτο μέσω ανομιών και ιεροσυλιών και εκβιάζοντας και αποσπώντας χρήματα από τους αδελφούς, καταδυναστεύοντας αυτούς που αδικούνται και υποσχόμενος να βοηθήσει με αμοιβή, εξαπατώντας μάλιστα και αυτούς, και αποκομίζοντας μάταια κέρδη από την προθυμία εκείνων που έχουν νομικές διαφορές να δώσουν χρήματα για να απαλλαγούν από όσους τους ενοχλούν, θεωρώντας τη θεοσέβεια ως μέσο πλουτισμού. Ούτε το ότι υπερηφανεύεται και έχει επαρθεί, σφετεριζόμενος κοσμικά αξιώματα και θέλοντας να ονομάζεται δουκηνάριος μάλλον παρά επίσκοπος, και περιφέρεται με έπαρση στις αγορές, διαβάζοντας και υπαγορεύοντας επιστολές ενώ βαδίζει δημόσια, περιστοιχισμένος από σωματοφύλακες, με πολλούς να προπορεύονται και πολλούς να τον ακολουθούν, έτσι ώστε ακόμη και η πίστη να γίνεται αντικείμενο φθόνου και μίσους εξαιτίας της αλαζονείας του και της υπερηφάνειας της καρδιάς του. Ούτε για την τερατωδία που μηχανεύεται στις εκκλησιαστικές συνάξεις, επιδιώκοντας τη δόξα και τη φανταχτερή επίδειξη και καταπλήσσοντας τις ψυχές των πιο απλοϊκών με τέτοια πράγματα, κατασκευάζοντας για τον εαυτό του βήμα και υψηλό θρόνο, όχι ως μαθητής του Χριστού, και έχοντας απομονωμένο χώρο (σήκρητον), όπως οι άρχοντες αυτού του κόσμου, και ονομάζοντάς τον έτσι, χτυπώντας με το χέρι του τον μηρό και κλωτσώντας το βήμα με τα πόδια του, και επιπλήττοντας αυτούς που δεν τον επαινούν ούτε κουνούν τα μαντήλια τους όπως στα θέατρα, και δεν φωνάζουν ούτε αναπηδούν όπως οι οπαδοί που τον περιστοιχίζουν, άνδρες και γυναίκες, οι οποίοι τον ακούνε με τέτοια απρέπεια, και ταυτόχρονα επιπλήττοντας και υβρίζοντας αυτούς που, όπως αρμόζει σε οίκο του Θεού, τον ακούνε με σεμνότητα και ευταξία, και εξυβρίζοντας χυδαία δημόσια τους εξηγητές του Λόγου που έχουν αναχωρήσει από αυτήν τη ζωή, και μιλώντας μεγαλόστομα για τον εαυτό του, σαν να μην είναι επίσκοπος αλλά σοφιστής και γόης. Τους ψαλμούς προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό τους σταμάτησε, με τη δικαιολογία ότι είναι δήθεν νεότεροι και συγγράμματα νεότερων ανδρών, ενώ για τον εαυτό του έβαλε γυναίκες να ψέλνουν στη μέση της εκκλησίας κατά τη μεγάλη ημέρα του Πάσχα, πράγμα που αν το άκουγε κανείς θα έφριττε. Τέτοια πράγματα βάζει να λένε στις ομιλίες τους προς τον λαό και τους επισκόπους των γειτονικών αγροτικών περιοχών και πόλεων καθώς και τους πρεσβυτέρους που τον κολακεύουν. Διότι δεν θέλει να ομολογήσει ότι ο Υιός του Θεού κατήλθε από τον ουρανό (για να προλάβουμε και να παραθέσουμε κάτι από όσα πρόκειται να γραφτούν, και αυτό δεν θα ειπωθεί ως απλός ισχυρισμός, αλλά αποδεικνύεται από πολλά σημεία των υπομνημάτων που στείλαμε, και μάλιστα εκεί όπου λέει ότι ο Ιησούς Χριστός προέρχεται από κάτω), ενώ αυτοί που ψάλλουν και τον εγκωμιάζουν μπροστά στον λαό λένε ότι ο ασεβής διδάσκαλός τους είναι άγγελος που κατήλθε από τον ουρανό, και εκείνος δεν τα εμποδίζει αυτά, αλλά και παρίσταται υπερήφανος ενώ λέγονται. Όσο για τις συνείσακτες γυναίκες του, όπως τις ονομάζουν οι Αντιοχείς, και των πρεσβυτέρων και διακόνων του περιβάλλοντός του, για τους οποίους συγκαλύπτει τόσο αυτό όσο και άλλα ανίατα αμαρτήματα, αν και τα γνωρίζει και τα έχει ελέγξει, προκειμένου να τους έχει υποχρεωμένους, ώστε να μην τολμούν από τον φόβο για τον εαυτό τους να τον κατηγορήσουν για όσα με λόγια και με έργα αδικεί, αλλά και τους έκανε πλούσιους, για το οποίο και αγαπιέται και θαυμάζεται από εκείνους που επιθυμούν τέτοια πράγματα — προς τι να τα γράφουμε όλα αυτά;»

Ομιλία ΙΖ΄. Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που συνάδει με την ευσέβεια, έχει κυριευθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά έχει αρρωστημένη τάση για ανώφελες ζητήσεις και λογομαχίες. Από αυτές γεννιούνται φθόνος, έριδα, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων με διεφθαρμένο τον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο κέρδους. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Είναι βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο· είναι φανερό ότι ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.

Από αυτά προέρχονται βλασφημίες και πονηρές υποψίες. Δηλαδή, πονηρές δοξασίες και δόγματα που πηγάζουν από τις ατέρμονες αναζητήσεις. Τότε υποπτευόμαστε για τον Θεό αυτά που δεν πρέπει, όταν περιπίπτουμε σε τέτοιες αναζητήσεις. «Διαπαρατριβές»: δηλαδή, απασχόληση ή διατριβή. Ή αυτό εννοεί λέγοντας «διαπαρατριβές»: όπως ακριβώς τα ψωριασμένα πρόβατα, με το να τρίβονται πάνω στα άλλα, μεταδίδουν τη νόσο και στα υγιή, έτσι ακριβώς κάνουν και αυτοί οι πονηροί άνδρες. Και έχουν αποστερηθεί, λέει, την αλήθεια, επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι μέσο βιοπορισμού.

Τους παρουσιάζει ότι έχουν αυτήν την άγνοια όχι τόσο από έλλειψη γνώσης, όσο από ραθυμία. Διότι πότε θα μπορέσεις να πείσεις ανθρώπους που μάχονται για τα χρήματα; Με κανέναν άλλο τρόπο δεν θα πείσεις τέτοιους ανθρώπους, παρά μόνο εάν τους δώσεις πάλι (χρήματα), και ούτε έτσι πρόκειται να ικανοποιήσεις την επιθυμία τους. Διότι, όπως λέει (η Γραφή), το μάτι του πλεονέκτη δεν χορταίνει με το μερίδιό του. Πρέπει λοιπόν να τους αποφεύγει κανείς, εφόσον είναι αδιόρθωτοι. Εάν δε συμβουλεύει αυτόν που έχει μεγάλη ανάγκη να αγωνίζεται να μην έρχεται σε άμεση αντιπαράθεση ούτε να συμπλέκεται, πολύ περισσότερο εμάς που μαθητεύουμε, που βρισκόμαστε στην τάξη των μαθητών. Και αφού είπε ότι θεωρούν πως η ευσέβεια είναι μέσο πλουτισμού, πρόσθεσε: «Είναι δε μεγάλος πλούτος η ευσέβεια όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια», όχι όταν έχει κανείς χρήματα, αλλά όταν δεν έχει. Διότι, για να μην καταπέσει σε αποθάρρυνση εξαιτίας της φτώχειας, τον στηρίζει και τον ανορθώνει: «Θεωρούν», λέει, «ότι είναι μέσο πλουτισμού». Διότι πράγματι είναι, αλλά όχι με αυτόν τον τρόπο, παρά σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Έπειτα, αφού πρώτα καταρρίψει εκείνη (τη νοοτροπία), τότε εξυψώνει τούτη. Το ότι, βέβαια, αυτός ο πλουτισμός δεν είναι τίποτα, είναι φανερό από το ότι παραμένει εδώ, και ούτε μεταβαίνει μαζί μας, ούτε αποδημεί μαζί μας. Από πού είναι φανερό αυτό; Από το ότι ήρθαμε στη ζωή χωρίς να φέρουμε τίποτα· επομένως, χωρίς να έχουμε τίποτα θα αναχωρήσουμε· διότι η φύση παρουσιάστηκε γυμνή, γυμνή και θα απέλθει.

Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει τυφλωθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά διακατέχεται από αρρωστημένη τάση για άσκοπες συζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες γεννιούνται φθόνος, έριδες, βλασφημίες, υπόνοιες». Δηλαδή, πονηρές δοξασίες και δόγματα· διότι τότε, όταν περιπέσουμε σε τέτοιες αναζητήσεις, υποπτευόμαστε για τον Θεό πράγματα που δεν πρέπει. «Αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων διεφθαρμένων στον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο πλουτισμού. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Αποτελεί βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας. Έχοντας λοιπόν τροφές και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά.

Στοιχείο Λ΄. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. — Περί εκείνων που λογομαχούν και αμφισβητούν την πίστη. «Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν προσέρχεται στους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και στη διδασκαλία της ευσέβειας, έχει τυφλωθεί από έπαρση, και από αυτά προέρχονται φθόνος, έριδα, βλασφημία, πονηρές υποψίες, διαρκείς προστριβές ανθρώπων με διεφθαρμένο νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι θεωρούν την ευσέβεια μέσο πλουτισμού.» «Τις μωρές και αμαθείς συζητήσεις να τις αποφεύγεις, γνωρίζοντας ότι γεννούν διαμάχες. Και ο δούλος του Κυρίου δεν πρέπει να φιλονικεί, αλλά να είναι ήπιος προς όλους.» Φαίνεται πως αυτός που αντιλέγει εξομοιώνεται κατά κάποιον τρόπο με αυτόν που ματαιολογεί.

Αλλά τι, λέει, να κάνουμε με αυτούς τους μέσους Γραικολατίνους, οι οποίοι, ακολουθώντας τη μέση οδό, άλλα μεν από τα λατινικά έθη και δόγματα τα επαινούν φανερά, άλλα τα επαινούν μεν αλλά δεν θα τα επέλεγαν, και άλλα δεν τα επαινούν καθόλου; —Πρέπει να τους αποφεύγουμε, όπως αποφεύγει κανείς το φίδι, όπως ακριβώς εκείνους, ή και ως πολύ χειρότερους από εκείνους, τους χριστοκάπηλους και χριστέμπορους. Διότι αυτοί είναι, σύμφωνα με τον θείο απόστολο, εκείνοι που θεωρούν την ευσέβεια μέσο πλουτισμού, για τους οποίους προσθέτει λέγοντας: «Να απομακρύνεσαι από τέτοιους». Επειδή προσχωρούν σε εκείνους όχι για να μάθουν, αλλά για να λάβουν ανταλλάγματα.

Στο εξής, ας ζητά ο καθένας λόγο από την ίδια του την ψυχή, ανακρίνοντας τους λογισμούς του με βάση τις θείες Γραφές, και ας εξετάζει σε ποια πράγματα είναι εκούσια αιχμάλωτος, και ας βλέπει αν η καρδιά και οι διαλογισμοί του συμφωνούν με τους νόμους του Θεού. Και αν δεν συμφωνούν, ας φροντίζει και ας αγωνίζεται ο καθένας με κάθε δύναμη της ψυχής και του σώματος, ώστε, όπως ακριβώς διαφυλάσσει το σώμα του εξωτερικά από την πορνεία και τη φθορά ως ναό του Θεού, έτσι και εσωτερικά να διαφυλάξει την ψυχή και τους διαλογισμούς του από τη φθορά των πονηρών πνευμάτων, για να μην έχει κοινωνία με τους λογισμούς τους και να μη μιαίνεται η ψυχή του, αφού είναι νύμφη του Χριστού. Διότι, όπως το σώμα όταν σμίγει με άλλο σώμα φθείρεται και πορνεύει, έτσι και η ψυχή, όταν κοινωνεί κρυφά με τις πονηρές δυνάμεις μέσω των λογισμών, φθείρεται και πορνεύει με αόρατα αμαρτήματα, δηλαδή με την απιστία, με τον δόλο, με την κενοδοξία, με την οργή, με τον φθόνο, με τη ζηλοτυπία και με την έριδα. Διότι όπου κοινωνεί η ψυχή, εκεί και υπηρετεί. Διότι λέει: «ανθρώπων διεφθαρμένων στον νου», και πάλι: «έχουν μιανθεί και ο νους και η συνείδησή τους», και πάλι: «φοβάμαι μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι φθαρούν τα νοήματά σας, απομακρυνόμενα από την απλότητα προς τον Χριστό».