Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:6

Είδες την τρικυμία, κυβέρνησε την καταιγίδα σου, πρόσεχε πώς πλέεις, μην καταστήσεις το σκάφος σου υπέραντλο, είτε με τον πλούτο της αδικίας είτε με το φορτίο των παθών· γι' αυτό ο μακάριος Παύλος ορθώς αναφωνεί: Αποτελεί μέγα κέρδος η ευσέβεια. Πλούτος ουράνιος, θησαυρός μυστηρίων, πέλαγος σοφίας, γνώση της αλήθειας, προσκύνηση της άκτιστης Τριάδας, κάτοπτρο του παρθενικού μυστηρίου, πίστη που δεν περιεργάζεται, ομολογία που αποφεύγει την έρευνα, κήρυγμα όσιο, το οποίο προσφέρεται μέσω της γλώσσας, εισδύει μέσω της ακοής, ριζώνει στην ψυχή και χαρίζει την έλλαμψη της Τριάδας.

Είναι μεγάλος πλούτος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν είναι πλουσιότερο από την αυτάρκεια, η οποία είναι βίος απέριττος, ανάπαυση αμέριμνη, πλούτος ανεπιβούλευτος, ικανοποίηση των αναγκών με άνεση, βάρος χωρίς θλίψη, ζωή χωρίς στερήσεις, απόλαυση ακατηγόρητη. Εκείνοι που ασκούν την αυτάρκεια αποφεύγουν την ταραχή του πλούτου. Διότι ο πλούσιος φοβάται τα πάντα: τις ημέρες, ως καιρούς δικαστηρίων· τα δειλινά, ως ευκαιρίες για ληστές· τις νύχτες, ως μάστιγες φροντίδων· τα ξημερώματα, ως εφόδους των κολάκων. Και δεν φοβάται μόνο τον χρόνο, αλλά και τον τόπο. Τρέμει τις διαρρήξεις των ληστών, τις επιβουλές των κλεφτών, τις συκοφαντίες των εκβιαστών, τις κατηγορίες των αδικηθέντων, τις διαρπαγές των ισχυροτέρων, τις κακουργίες των υπηρετών, τις έρευνες των καταδοτών, την αγνωμοσύνη των δανειστών, τις κακές προθέσεις των γειτόνων, τη σαθρότητα των τοίχων, τις καταρρεύσεις των οικιών, τις επιδρομές των βαρβάρων, τους δόλους των συμπολιτών, τις αποφάσεις των δικαστών, το να χάσει κάτι αφού το απόκτησε, την αφαίρεση της περιουσίας μετά την κτήση της. Άνθρωπε, αν είναι τόσος ο χειμώνας της κτήσης, πού είναι η άνοιξη της απόλαυσης; Είναι μεγάλος πλούτος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια. Δεν περιορίζεται, λέγει, στον παρόντα βίο. Διότι η κτήση αυτή είναι αθάνατη, επειδή δεν αναλώνεται μαζί με τον φθαρτό πλούτο. Πες, ω Παύλε: «Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο». Αρκεί η ισοτιμία της εισόδου μας σε αυτόν για να αποδιώξει την ανωμαλία της αλαζονείας του κοινωνικού βίου.

Διότι, εάν τρέφει τα στρουθία του αγρού, πώς δεν θα θρέψει εσένα; Ας μη γινόμαστε λοιπόν ολιγόπιστοι ούτε ολιγόψυχοι, αγαπητοί. Διότι εκείνος που υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών και τόσα πολλά αγαθά, πώς δεν θα δώσει τα παρόντα; Ας μην επιθυμούμε τα περιττά, αλλά ας επιδιώκουμε την αυτάρκεια, και πάντοτε θα πλουτούμε· ας ζητούμε σκεπάσματα και τροφές, και θα τα αποκτήσουμε όλα, και αυτά και τα πολύ μεγαλύτερα. Εάν όμως ακόμη πονάς και είσαι σκυφτός, θα ήθελα να σου δείξω την ψυχή εκείνου που σε έχει αδικήσει, πώς γίνεται στάχτη μετά τη νίκη του. Διότι τέτοια είναι η φύση της αμαρτίας· ενόσω διαπράττεται, προσφέρει κάποια ηδονή· όταν όμως ολοκληρωθεί, τότε η μικρή ηδονή υποχωρεί, και εισέρχεται η θλίψη. Αυτό παθαίνουμε και όταν υβρίζουμε κάποιους· ύστερα δηλαδή κατηγορούμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Έτσι και όταν πλεονεκτούμε, χαιρόμαστε· έπειτα όμως από αυτά κεντριζόμαστε από τη συνείδησή μας.

Διότι και όταν υβρίζεις, δεν είναι αυτή η φωνή της ψυχής, αλλά του θυμού· όταν λες αισχρά λόγια, δεν μίλησε εκείνη, αλλά η ακολασία· όταν κακολογείς, η βασκανία· όταν επιβουλεύεσαι, η πλεονεξία. Διότι αυτά δεν ανήκουν σε εκείνη, αλλά στα πάθη και στα νοσήματά της. Όπως ακριβώς, λοιπόν, η φθορά δεν είναι ίδιον απλώς του σώματος, αλλά του θανάτου και της ασθένειας που υπάρχει μέσα στο σώμα· έτσι ακριβώς και αυτά (προέρχονται) από τα πάθη που της προστίθενται. Διότι, εάν θέλεις να ακούσεις τη φωνή της ζωντανής ψυχής, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε»· και: «Είναι μεγάλο κέρδος η ευσέβεια»· και: «Για εμένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο». Άκουσε τον Πέτρο που λέει: «Αργύριο και χρυσίο δεν έχω· αυτό όμως που έχω, αυτό σου δίνω»· άκουσε τον Ιώβ να ευχαριστεί και να λέει: «Ο Κύριος τα έδωσε, ο Κύριος τα αφαίρεσε». Αυτά είναι τα λόγια της ζωντανής ψυχής, αυτά προέρχονται από εκείνη που επιτελεί τη φυσική της ενέργεια. Έτσι και ο Ιακώβ έλεγε: «Εάν μου δώσει ο Κύριος άρτο για να φάω, και ιμάτιο για να περιβληθώ»· έτσι και ο Ιωσήφ: «Πώς θα πράξω αυτή την πονηρή πράξη και θα αμαρτήσω ενώπιον του Θεού;».

Ομιλία ΙΖ΄. Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που συνάδει με την ευσέβεια, έχει κυριευθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά έχει αρρωστημένη τάση για ανώφελες ζητήσεις και λογομαχίες. Από αυτές γεννιούνται φθόνος, έριδα, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων με διεφθαρμένο τον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο κέρδους. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Είναι βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο· είναι φανερό ότι ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.

Τους παρουσιάζει ότι έχουν αυτήν την άγνοια όχι τόσο από έλλειψη γνώσης, όσο από ραθυμία. Διότι πότε θα μπορέσεις να πείσεις ανθρώπους που μάχονται για τα χρήματα; Με κανέναν άλλο τρόπο δεν θα πείσεις τέτοιους ανθρώπους, παρά μόνο εάν τους δώσεις πάλι (χρήματα), και ούτε έτσι πρόκειται να ικανοποιήσεις την επιθυμία τους. Διότι, όπως λέει (η Γραφή), το μάτι του πλεονέκτη δεν χορταίνει με το μερίδιό του. Πρέπει λοιπόν να τους αποφεύγει κανείς, εφόσον είναι αδιόρθωτοι. Εάν δε συμβουλεύει αυτόν που έχει μεγάλη ανάγκη να αγωνίζεται να μην έρχεται σε άμεση αντιπαράθεση ούτε να συμπλέκεται, πολύ περισσότερο εμάς που μαθητεύουμε, που βρισκόμαστε στην τάξη των μαθητών. Και αφού είπε ότι θεωρούν πως η ευσέβεια είναι μέσο πλουτισμού, πρόσθεσε: «Είναι δε μεγάλος πλούτος η ευσέβεια όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια», όχι όταν έχει κανείς χρήματα, αλλά όταν δεν έχει. Διότι, για να μην καταπέσει σε αποθάρρυνση εξαιτίας της φτώχειας, τον στηρίζει και τον ανορθώνει: «Θεωρούν», λέει, «ότι είναι μέσο πλουτισμού». Διότι πράγματι είναι, αλλά όχι με αυτόν τον τρόπο, παρά σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό. Έπειτα, αφού πρώτα καταρρίψει εκείνη (τη νοοτροπία), τότε εξυψώνει τούτη. Το ότι, βέβαια, αυτός ο πλουτισμός δεν είναι τίποτα, είναι φανερό από το ότι παραμένει εδώ, και ούτε μεταβαίνει μαζί μας, ούτε αποδημεί μαζί μας. Από πού είναι φανερό αυτό; Από το ότι ήρθαμε στη ζωή χωρίς να φέρουμε τίποτα· επομένως, χωρίς να έχουμε τίποτα θα αναχωρήσουμε· διότι η φύση παρουσιάστηκε γυμνή, γυμνή και θα απέλθει.

Διότι τέτοιο πράγμα είναι οι τόκοι· καταβροχθίζουν και κατασπαράζουν τις ψυχές των δυστυχισμένων χειρότερα και από τα άγρια θηρία. Αυτό είναι δεσμός αδικίας· αυτό είναι θηλιά καταναγκαστικών συναλλαγών. Διότι δίνω, λέει, όχι για να πάρεις, αλλά για να επιστρέψεις περισσότερα. Και ο μεν Θεός προστάζει να μην παίρνουμε πίσω ούτε καν αυτό που δώσαμε· διότι λέει: «Να δίνετε σε εκείνους από τους οποίους δεν περιμένετε να λάβετε». Εσύ όμως απαιτείς περισσότερα από όσα έδωσες, και εξαναγκάζεις αυτόν που έλαβε να καταβάλει ως οφειλή εκείνο που δεν του έδωσες. Και εσύ μεν νομίζεις ότι η περιουσία σου αυξάνεται εξαιτίας αυτού· αντί όμως για την περιουσία σου, ανάβεις το άσβεστο πυρ. Για να μη συμβεί λοιπόν αυτό, ας αποκόψουμε την πονηρή μήτρα των τόκων, ας νεκρώσουμε τις παράνομες ωδίνες, ας ξηράνουμε αυτή την ολέθρια γαστέρα, και ας επιδιώκουμε μόνο τα αληθινά και μεγάλα κέρδη. Και ποια είναι αυτά; Άκουσε τον Παύλο που λέει ότι: «Μέγας πορισμός είναι η ευσέβεια μετ’ αυταρκείας».

Στα καλά έργα. Επιθυμείς να θησαυρίζεις; Δεν σε εμποδίζω καθόλου· αρκεί μόνο να το κάνεις στους ουρανούς. Και όπως ακριβώς λέει ο ιατρός, ότι το ψύχος είναι βλαβερό για τα δόντια, τα νεύρα και τα οστά, έτσι και αυτός, πιο σύντομα μεν, επειδή φροντίζει για τη βραχυλογία, αλλά πολύ πιο σαφώς και πιο δυνατά λέει: «Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία». Τι πρέπει λοιπόν να μεταχειριστούμε; Λέει και τούτο: Την αυτάρκεια αντί της πλεονεξίας. Διότι μεγάλο κέρδος, λέει, είναι η αυτάρκεια μαζί με την ευσέβεια.

Ας μην παραβλέψουμε το παράγγελμα του Παύλου που λέει: Μέγας πορισμός είναι η ευσέβεια. Δεν υπόκειται σε λογοδοσία (αλλά στον κατάλληλο καιρό αναλογίζεται την αυστηρότητα του Δικαστή)· δεν φοβάται την κραυγή του κατηγόρου ενώπιον του θρόνου· δεν αναμένει καταδίκη, αλλά προσδοκά παρηγοριά. Διότι είναι απόλαυση αγαθών χωρίς στέρηση, αναφαίρετος πλούτος, τιμή αδιάδοχη, κέρδος ανεξάντλητο, βοήθημα που προπορεύεται, χάρη που συνοδεύει, θεραπεία της καρδιάς, αγαλλίαση της ψυχής, καύχημα της συνειδήσεως, ευπρόσιτη απολογία, αφορμή παρρησίας.

Πού είναι η χαρά των πουγγιών που καταμετρώνται; Πού είναι η καύχηση για τις προσόδους των κτημάτων; Πού είναι η διαφορά μεταξύ του πλούσιου και του φτωχού νεκρού; Πού είναι η διάκριση μεταξύ του βασιλιά και του ζητιάνου; Και των δύο διάδοχος είναι ο θάνατος, και του καθενός η κατάληξη είναι ο τάφος· εκτός από τα σάβανα, καμία άλλη συνοδεία δεν υπάρχει για κανέναν. Εύγε στη φωνή του Παύλου: «Μεγάλο κέρδος», λέει, «είναι η ευσέβεια που συνοδεύεται από αυτάρκεια· διότι τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας». Ακαταμάχητος είναι ο συλλογισμός της αυτάρκειας, εφόσον τίποτα από όσα αποκτήθηκαν δεν αναχωρεί μαζί με τους κατόχους τους· «διότι τίποτα», λέει, «δεν θα μπορέσουμε να πάρουμε μαζί μας». Γιατί, λέει, συγκεντρώνεις εκείνα που δεν πρόκειται να μεταφέρεις στην άλλη ζωή;

Πράγματι, μέγα κέρδος είναι η ευσέβεια· δεν υπόκειται στις διαδοχές του θανάτου, δεν σκορπίζεται με τα έγγραφα των διαθηκών, δεν εγκαταλείπει εκείνον που την απέκτησε για να κληρονομηθεί από άλλους. Ο φιλόθεος είναι ο ίδιος κιβωτός του εαυτού του, ο ίδιος κληρονόμος της δικής του περιουσίας, αποδημεί από αυτόν τον κόσμο έχοντας μαζί του το βαλάντιο της ευσεβείας, συναποκομίζει τον πλούτο των ελπίδων, πορεύεται βαστάζοντας την πρόσοδο των αρετών του, βρίσκει τον ουρανό ως κατοικία του, συμμετέχει στο συμπόσιο των δικαίων, καρπώνεται την αιώνια αξία της βασιλείας, προσέρχεται στον Βασιλέα ανακράζοντας με παρρησία: Συ είσαι εκείνος που αποκαθιστά σε μένα την κληρονομιά μου.

Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει τυφλωθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά διακατέχεται από αρρωστημένη τάση για άσκοπες συζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες γεννιούνται φθόνος, έριδες, βλασφημίες, υπόνοιες». Δηλαδή, πονηρές δοξασίες και δόγματα· διότι τότε, όταν περιπέσουμε σε τέτοιες αναζητήσεις, υποπτευόμαστε για τον Θεό πράγματα που δεν πρέπει. «Αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων διεφθαρμένων στον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο πλουτισμού. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Αποτελεί βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας. Έχοντας λοιπόν τροφές και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά.

Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι στις ανάγκες μου, καθώς και σε εκείνους που ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν αυτά τα χέρια.» «Διότι εγώ έχω μάθει, στις συνθήκες όπου βρίσκομαι, να είμαι αυτάρκης. Ξέρω και να ταπεινώνομαι από τις στερήσεις, ξέρω και να έχω περίσσευμα σε κάθε περίσταση και σε όλα· έχω μυηθεί και στο να χορταίνω και στο να πεινώ, και στο να έχω αφθονία και στο να υστερούμαι. Όλα τα μπορώ διά του Χριστού που με ενδυναμώνει.» «Να αρκείστε σε αυτά που έχετε τώρα· διότι ο ίδιος είπε: Δεν πρόκειται να σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» «Μην πίνεις πλέον μόνο νερό, αλλά να χρησιμοποιείς λίγο κρασί για το στομάχι σου και τις συχνές σου αδιαθεσίες.» «Είναι μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια.»