Πατερικές αναφορές στο Α΄ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ 6:7

Εάν όμως κάποιος θελήσει να φροντίσει και το σώμα, ως το μόνο αναγκαίο κτήμα για την ψυχή, το οποίο συνεργεί με αυτήν για τη ζωή επί της γης, ελάχιστα θα στραφεί προς τις ανάγκες του, και μόνο τόσο ώστε να το συντηρεί, και να το διατηρεί ακμαίο για την υπηρεσία της ψυχής μέσω μιας μέτριας φροντίδας, χωρίς ωστόσο να του επιτρέπει να επαναστατεί εξαιτίας του κορεσμού. Εάν δε ποτέ το δει να φλέγεται από επιθυμίες για περισσότερα και πέρα από τα ωφέλιμα, θα του φωνάξει θέτοντας ως νόμο τα λόγια του Αποστόλου Παύλου: «Τίποτα δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο· είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε κάτι μαζί μας μπορούμε. Έχοντας δε διατροφή και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε».

Είναι μεγάλος πλούτος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν είναι πλουσιότερο από την αυτάρκεια, η οποία είναι βίος απέριττος, ανάπαυση αμέριμνη, πλούτος ανεπιβούλευτος, ικανοποίηση των αναγκών με άνεση, βάρος χωρίς θλίψη, ζωή χωρίς στερήσεις, απόλαυση ακατηγόρητη. Εκείνοι που ασκούν την αυτάρκεια αποφεύγουν την ταραχή του πλούτου. Διότι ο πλούσιος φοβάται τα πάντα: τις ημέρες, ως καιρούς δικαστηρίων· τα δειλινά, ως ευκαιρίες για ληστές· τις νύχτες, ως μάστιγες φροντίδων· τα ξημερώματα, ως εφόδους των κολάκων. Και δεν φοβάται μόνο τον χρόνο, αλλά και τον τόπο. Τρέμει τις διαρρήξεις των ληστών, τις επιβουλές των κλεφτών, τις συκοφαντίες των εκβιαστών, τις κατηγορίες των αδικηθέντων, τις διαρπαγές των ισχυροτέρων, τις κακουργίες των υπηρετών, τις έρευνες των καταδοτών, την αγνωμοσύνη των δανειστών, τις κακές προθέσεις των γειτόνων, τη σαθρότητα των τοίχων, τις καταρρεύσεις των οικιών, τις επιδρομές των βαρβάρων, τους δόλους των συμπολιτών, τις αποφάσεις των δικαστών, το να χάσει κάτι αφού το απόκτησε, την αφαίρεση της περιουσίας μετά την κτήση της. Άνθρωπε, αν είναι τόσος ο χειμώνας της κτήσης, πού είναι η άνοιξη της απόλαυσης; Είναι μεγάλος πλούτος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια. Δεν περιορίζεται, λέγει, στον παρόντα βίο. Διότι η κτήση αυτή είναι αθάνατη, επειδή δεν αναλώνεται μαζί με τον φθαρτό πλούτο. Πες, ω Παύλε: «Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο». Αρκεί η ισοτιμία της εισόδου μας σε αυτόν για να αποδιώξει την ανωμαλία της αλαζονείας του κοινωνικού βίου.

Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· γυμνοί εξήλθαμε από τη μητρική κοιλιά. Εισήλθες χωρίς να έχεις τίποτα, πλεονέκτη· ούτε χρυσό, διότι αυτός εξορύσσεται από τη γη· ούτε άργυρο, διότι δεν σπάρθηκε μαζί σου· ούτε ένδυμα, διότι είναι επινόηση της υφαντικής τέχνης· ούτε κτήματα, τα οποία φιλοπόνησε ο πλούτος και οικοδόμησαν τα χέρια· ούτε αξίωμα, παρά μόνο το κατ' εικόνα· ούτε εξουσία, την οποία φθείρει ο χρόνος και θερίζει ο θάνατος.

Γυμνός εισήλθες στον κόσμο, είθε και γυμνός από αμαρτήματα να εξέλθεις από τον βίο! Τίποτε δεν φέραμε σε αυτή τη ζωή, αλλά ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας φεύγοντας. Και τίποτε, ω Παύλε, από τα του βίου δεν παίρνουμε μαζί μας; Από τα του βίου τίποτε, παρά μόνον τις αρετές, εάν τις πράξαμε. Παίρνουμε μαζί μας τη σωφροσύνη, εάν ανθήσαμε πνευματικά.

Αυτό, φρονώ, σημαίνει το να αποδειχθεί κανείς πιστός στα λίγα, το να διανέμει δηλαδή από τα υπάρχοντά του βοήθεια σε όσους βρίσκονται σε έσχατη ταλαιπωρία. Εάν, λοιπόν, φανήκαμε άπιστοι στα λίγα, πώς θα μπορούσαμε να λάβουμε από Αυτόν το αληθινό, δηλαδή την πλούσια παροχή των θείων χαρισμάτων, η οποία καταστολίζει την ψυχή του ανθρώπου και εντυπώνει σε αυτήν τη θεία ομορφιά; (A f. 154 b) Το ότι σε αυτό αποβλέπει και στρέφεται ο σκοπός των λόγων του Σωτήρα, μπορεί κανείς να το κατανοήσει πολύ καλά και από τα όσα ακολουθούν. Διότι είπε: «Εάν δεν φανήκατε πιστοί στο ξένο, το δικό σας ποιος θα σας το δώσει;» Και ξένο λέμε ότι είναι η χρηματική περιουσία· διότι δεν γεννηθήκαμε με πλούτο, αλλά μάλλον γυμνοί· και είναι αλήθεια να πούμε ότι, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας». Ας γίνουμε, λοιπόν, πιστοί σε αυτόν τον μικρό και γήινο πλούτο, ο οποίος είναι ελάχιστος και μηδαμινός, επειδή είναι ρευστός· και ας μην σφετεριζόμαστε αυτά που μας δόθηκαν για την κοινή ανάγκη των αδελφών μας, ώστε να καθιστούμε τον πλούτο άδικο, με το να τον κατακρατούμε, και μάλιστα παρότι είναι ξένος· αφενός μεν επειδή δεν φέραμε τίποτα, αφετέρου δε επειδή ανήκει στους φτωχούς· προκειμένου να μας εμπιστευθούν τον δικό μας θείο και ουράνιο πλούτο, τον αληθινό και μόνιμο.

Αλλά, όπως λέει και το ιερό Γράμμα: «Τίποτε δεν φέραμε στη ζωή αυτή, και τίποτε δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας.» Και θα πορευτεί ο καθένας χωρίς να πάρει μαζί του κανένα από τα επίγεια αγαθά, αλλά στερημένος από όλα, ακόμη και από το ίδιο του το σώμα. Αλλά οι εργάτες της αρετής έχουν τον νοητό πλούτο και το φως της φιλοπτωχίας ως συνοδοιπόρο. Διότι θα καυχηθούν ενώπιον του θείου βήματος, ή μάλλον ο ίδιος ο Χριστός θα τους επαινέσει λέγοντας: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου· διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και με ποτίσατε, ξένος ήμουν και με περιμαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε, ασθενής και με επισκεφθήκατε, στη φυλακή ήμουν και ήρθατε σε μένα. Διότι αλήθεια σας λέω, λέγει, εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε.» Ακούς πώς η γεμάτη οίκτο και ημερότατη φύση θεωρεί ότι το έλεος προς τους φτωχούς γίνεται προς τον εαυτό της; Αλλά θα συμφωνήσει ο καθένας, νομίζω, όπως είναι απολύτως φυσικό, ότι πρέπει να αντιμετωπίζουμε με ευσπλαχνία όσους βρίσκονται σε φτώχεια και πόνους, και να διανέμουμε σε αυτούς που έχουν ανάγκη ανάλογα με τις δυνάμεις μας. Όμως, ίσως κάποιος στραφεί προς την αντίθετη κατεύθυνση και προς έναν άσπλαχνο νου, σκεπτόμενος και λέγοντας πάντως το εξής: «Αν δώσω στους άλλους τα δικά μου, θα αδικήσω τα παιδιά μου. Τίνος πράγματος θα γίνουν κύριοι; Διότι δεν είμαι και πολύ πλούσιος.»

3. Εμπρός, λοιπόν, αφού μετρήσουμε το μήκος του βίου και στρέψουμε το μάτι της διανοίας μας στο τέλος του καθενός, ας εξετάσουμε πού άραγε θα καταλήξει το χρήμα για τους πλουσίους. Είπε κάποιος από τους αγίους: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω εκεί.» Γράφει δε και κάποιος άλλος: «Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.» Εφόσον λοιπόν ο χρόνος του βίου είναι τόσο περιορισμένος και βραχύς, και το τέλος του δεν επιτρέπει να πλουτίσει κανείς, πώς δεν είναι φανερά καλύτερο να προσηλωνόμαστε στα ιερά έργα και να έχουμε αναφαίρετο τον πλούτο, συγκεντρωμένο στους ουρανούς, «όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τον καταστρέφουν, ούτε οι κλέφτες κάνουν διάρρηξη και κλέβουν», σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου; Ας παραθέσουμε με συντομία και κάτι από τις ευαγγελικές διηγήσεις, το οποίο δεν στερείται χρησιμότητας για την ωφέλεια των ακροατών. Είπε κάπου ο Χριστός: «Τα χωράφια κάποιου πλούσιου ανθρώπου έδωσαν άφθονη σοδειά· και συλλογιζόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις αγαθά αποταμιευμένα για πολλά χρόνια, φάε, πιες, ευφραίνου. Του είπε όμως ο Θεός: Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου. Αυτά λοιπόν που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν;» Ώ, τι παράδοξο πράγμα! Στενοχωριέται ενώ πλουτίζει, και αναλαμβάνει βαρύτερη τη φροντίδα για τα πολλά του αγαθά. «Τι να κάνω;»

Πες μου όμως κι εσύ, σε παρακαλώ, αν αρνηθείς τη χάρη Εκείνου που σε κάλεσε στην αιώνια βασιλεία και δόξα Του, και επιστρέψεις στον κόσμο, τι σκοπεύεις να κάνεις, όπως υποθέτει ο λογισμός σου; Ή μάλλον, τι σου έβαλε στο μυαλό ο εχθρός των ψυχών μας; Ότι, αν αθετήσεις τη χάρη που σου δόθηκε, θα γίνεις βασιλιάς; Κι αν ακόμη γίνεις βασιλιάς, δεν θα σε διαδεχθεί ο θάνατος; Κι αν ακόμη κληρονομήσεις πολλές περιουσίες και συγκεντρώσεις άφθονο πλούτο, δεν θα τα αφήσεις σε άλλους και θα αναχωρήσεις από εδώ γυμνός; Σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου: διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και τίποτα δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας. Εκείνος όμως που σπέρνει στο Πνεύμα, από το Πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια. Μιλώ σύμφωνα με την ανθρώπινη λογική: αν απαρνηθείς τη χάρη του Κυρίου, δεν πρόκειται να ανακτήσεις την προηγούμενη υπόληψη που είχες πριν ξεκινήσεις τον μοναχικό βίο, αλλά για τους γείτονες και τους φίλους, τους οικείους και τους συγγενείς θα θεωρείσαι παραβάτης. Διότι ποιος σε ανάγκασε να ξεκινήσεις ένα έργο, το οποίο δεν μπορούσες να ολοκληρώσεις; Μήπως και ο νόμος δεν το λέει αυτό; Διότι στον νόμο είναι γραμμένο: αν κάποιος άνδρας φοβάται και είναι δειλός στην καρδιά, ας μην εκστρατεύσει σε πόλεμο· ας επιστρέψει στο σπίτι του, για να μην κάνει και την καρδιά του αδελφού του να δειλιάσει.

Λόγος περί της αναστάσεως των νεκρών. Ερώτηση: Τι σημαίνει ο γεγραμμένος λόγος: «τίποτα δεν φέραμε σε τούτον τον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας»; Απόκριση: Νομίζω ότι το νόημα αυτού που λέει είναι το εξής: ότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας, διότι τα πάντα ανήκουν στον Δημιουργό, ενώ εμείς είμαστε πάροικοι και παρεπίδημοι. Εάν κάποιος έχει στα χέρια του πλούτο και περιουσία, δεν είναι ο απόλυτος κύριος και αυθέντης των πραγμάτων, αλλά οικονόμος, εφόσον και αυτός τα παρέλαβε από άλλον, και πάλι μετά από αυτόν ο κλήρος θα μεταβιβαστεί σε άλλον, σύμφωνα με την προσταγή του Δημιουργού. Πρέπει λοιπόν να ομολογούμε τη χάρη Εκείνου που τα έδωσε.

Επειδή, λοιπόν, κήρυξαν λαμπρά δημόσια το όνομα του Κυρίου και, έχοντας ήδη αναδείξει τους εαυτούς τους στεφανίτες μέσα από αυτήν την ομολογία, προχωρούσαν προς την τελείωση μέσω του θανάτου, επινοήθηκε για αυτούς ο εξής τρόπος άθλησης: Εκδίδεται διαταγή από τον τύραννο να τιμωρηθούν οι αθλητές με δριμύ ψύχος. Ω, της ασθενείας και των λέξεων και των νοημάτων! Πόσο υπολείπεται ο λόγος της αξίας τους! Διαταγή θανάτου, και ψύχος, και τιμωρία, και προσδοκία ενός τέτοιου βασανιστηρίου· και η μακάρια νεότητα, με γέλιο και παιχνίδι και φαιδρότητα, καταλάμβανε τον τόπο της τιμωρίας. Ήταν δρόμος αθλητών προς το μαρτύριο, δρόμος ιερός και ορμητικός· και υπήρχε άμιλλα για το ποιος θα προλάβει να αρπάξει το στεφάνι της ομολογίας. Ίση ήταν η σπουδή τους για τη νίκη· κανείς δεν φάνηκε να υστερεί στην προθυμία, αλλά όλοι ομόθυμα, αφού κατέλαβαν αυτόν τον τόπο, σαν να βρίσκονταν τότε για ανάπαυση σε δημόσια λουτρά, σαν να επρόκειτο και αυτοί να λαμπρύνουν τα σώματά τους με το λουτρό, απέθεσαν με ετοιμότητα τους χιτώνες που φορούσαν, αναφωνώντας όλοι τα λόγια του Ιώβ: «Γυμνοί εισήλθαμε στον κόσμο, γυμνοί θα αναχωρήσουμε προς Εκείνον που μας εισήγαγε· τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και τίποτα δεν οφείλουμε να πάρουμε μαζί μας· μάλλον δε, ενώ εισήλθαμε γυμνοί, θα αναχωρήσουμε γεμάτοι από τους θησαυρούς της αγαθής ομολογίας».

Έγινα περίγελος, νικώμενος από ανθρώπους, καταβαλλόμενος από νηστευτές, εκδιωκόμενος από την ανθρώπινη φύση. Αλλά αυτές τις αποτυχίες του ας τις θρηνεί ο πονηρός καθώς πλήττεται· εμείς όμως, αρπάζοντας προς το παρόν ένα εύστοχο βέλος από την αποστολική φαρέτρα, ας του καταπληγώσουμε τις ηδονές της πλεονεξίας, ανακράζοντας μαζί με τον Παύλο τα λόγια του Παύλου: «Τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο· είναι φανερό ότι ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας».

Διότι ο Κριτής δεν απαιτεί το χρέος του ελέους από τους αδυνάτους· επειδή αυτοί τυγχάνει να έχουν ανάγκη από άλλους. Αντιθέτως, από εκείνους που έχουν λάβει άφθονα τις δωρεές του Θεού, αλλά έχουν λησμονήσει Αυτόν που τις έδωσε, και καυχώνται σαν να μην τις έλαβαν, προς αυτούς απευθύνει ονειδισμό και κατηγορία λέγοντας: Ω ανόητοι και άσπλαχνοι, δεν σας τα έδωσα εγώ όλα τα δικά σας αγαθά; Τι άραγε φέρατε μέσα στον κόσμο; Δεν γεννηθήκατε γυμνοί και πάλι γυμνοί αναχωρείτε; Δεν ακούσατε τον Απόστολο που αναφωνεί ότι «Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, άρα είναι φανερό ότι ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας»; Αναλογίσου, άφρονα, ότι δεν έχεις αποκτήσει τίποτα δικό σου, παρά μόνο την προαίρεσή σου, είτε αυτή είναι αγαθή, όπως είπε ο Θεός, είτε σκληρή, όπως εσύ θέλησας. Το ασήμι και το χρυσάφι είναι δικά μου. Ο ουρανός είναι ο θρόνος μου, η γη το υποπόδιο των ποδιών μου· τα πέρατα βρίσκονται στο χέρι μου, τα σύμπαντα υπηρετούν εμένα· ο ουρανός και όλες οι στρατιές των αγγέλων, η γη και η θάλασσα, και κάθε κτίση και κάθε πνοή είναι δική μου, και σε εμένα πείθεται και υπακούει και δουλεύει. Μόνο εσύ, ο άσπλαχνος, βρέθηκες αποξενωμένος από τη δική μου φιλανθρωπία. Πες μου, άφρονα, ποιος άπλωσε για χάρη σου τη γη; Ποιος έκανε πυκνή τη βλάστηση των φυτών; Ποιος παρέχει στους σπόρους την αύξηση; Ποιος δίνει στη γη τη βροχή τον καιρό του αλωνίσματος, και ανέμους κατάλληλους για εκείνον που λιχνίζει;

Διότι, εάν τρέφει τα στρουθία του αγρού, πώς δεν θα θρέψει εσένα; Ας μη γινόμαστε λοιπόν ολιγόπιστοι ούτε ολιγόψυχοι, αγαπητοί. Διότι εκείνος που υποσχέθηκε τη βασιλεία των ουρανών και τόσα πολλά αγαθά, πώς δεν θα δώσει τα παρόντα; Ας μην επιθυμούμε τα περιττά, αλλά ας επιδιώκουμε την αυτάρκεια, και πάντοτε θα πλουτούμε· ας ζητούμε σκεπάσματα και τροφές, και θα τα αποκτήσουμε όλα, και αυτά και τα πολύ μεγαλύτερα. Εάν όμως ακόμη πονάς και είσαι σκυφτός, θα ήθελα να σου δείξω την ψυχή εκείνου που σε έχει αδικήσει, πώς γίνεται στάχτη μετά τη νίκη του. Διότι τέτοια είναι η φύση της αμαρτίας· ενόσω διαπράττεται, προσφέρει κάποια ηδονή· όταν όμως ολοκληρωθεί, τότε η μικρή ηδονή υποχωρεί, και εισέρχεται η θλίψη. Αυτό παθαίνουμε και όταν υβρίζουμε κάποιους· ύστερα δηλαδή κατηγορούμε τον ίδιο μας τον εαυτό. Έτσι και όταν πλεονεκτούμε, χαιρόμαστε· έπειτα όμως από αυτά κεντριζόμαστε από τη συνείδησή μας.

Ομιλία ΙΖ΄. Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που συνάδει με την ευσέβεια, έχει κυριευθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά έχει αρρωστημένη τάση για ανώφελες ζητήσεις και λογομαχίες. Από αυτές γεννιούνται φθόνος, έριδα, βλασφημίες, πονηρές υποψίες, αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων με διεφθαρμένο τον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο κέρδους. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Είναι βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο· είναι φανερό ότι ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.

Ας δούμε πώς συνέτριψε τον εχθρό πρώτα με την προσκύνηση· διότι, αφού προσκύνησε, δεν επέτρεψε πλέον στην ψυχή του να πει τίποτα το ανάρμοστο. Αμέσως ο λογισμός του αναπήδησε προς τον Θεό και δεν έβλεπε πια τα παρόντα. «Εγώ ο ίδιος», λέει, «γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω». Δες πώς αποχώρισε τον εαυτό του, δες πώς τον απομάκρυνε από την εμπαθή προσκόλληση. «Μήπως έχω», λέει, «κάτι δικό μου;» Δες τα αποστολικά λόγια να εκπληρώνονται πάλι μέσα από τα έργα· «διότι τίποτα δεν φέραμε σε τούτον τον κόσμο, αλλά ούτε και μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας». Δες τέτοια λόγια που προφέρει, τα οποία δεν είναι χρήσιμα μόνο στον ίδιο, αλλά και σε εμάς. «Εγώ ο ίδιος γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου». Δηλαδή: λίγο αργότερα επρόκειτο να τα αποχωριστώ αυτά. Μήπως ήταν δικά μου αυτά; Μήπως τα απέκτησα εγώ; Δεν ήταν το πράγμα μια παρακαταθήκη; Δεν επρόκειτο λίγο αργότερα να τα αποχωριστώ; Μήπως ήταν δικά μου αυτά; Μήπως τα απέκτησα εγώ; Αυτά ήταν ξένα, εφόσον ούτε ήρθαν μαζί μου στον κόσμο ούτε θα φύγουν μαζί μου. Αυτήν τη διάθεση ας έχουμε και εμείς, αγαπητοί· ας παραμένουμε απροσκόλλητοι ως προς τα χρήματα. Γι' αυτόν τον λόγο γυμνούς μας έπλασε εξ αρχής ο Θεός και μας έκανε θνητούς, για να μάθουμε έστω με αυτόν τον τρόπο ότι όσα μας περιβάλλουν ανήκουν στα εξωτερικά και ξένα πράγματα. Γι' αυτόν τον λόγο και προς τα εκεί (στον άλλο κόσμο) έτσι θα απέλθουμε.

Σε καμία περίπτωση. 1,21e 〈Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες.〉 Όχι μόνο τώρα που πήρε, ούτε μόνο όταν έδωσε, αλλά πάντοτε και διαπαντός. Όχι μόνο δεν βλασφήμησε, αλλά και ευλόγησε· όχι μόνο δεν υπέμεινε τη συμφορά σιωπηλά, αλλά και δόξασε, όχι μόνο για τον παρόντα καιρό, αλλά και για τον μέλλοντα. Καίτοι το μέλλον είναι άδηλο, εντούτοις πρέπει να ευχαριστεί κανείς για οτιδήποτε και αν συμβεί. Και σε αυτούς που θέλουν να βλασφημούν κλείνει τα στόματα, χαλιναγωγεί τη γλώσσα. Γιατί δεν το είπε αυτό εξαρχής και ευλόγησε, αλλά παρέθεσε και δίκαιους συλλογισμούς; Για να αποστομώσει και εκείνους που θέλουν να βλασφημούν. Εάν έλεγε εξαρχής: «Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου», θα φαινόταν ότι απλώς φιλοσοφεί. Τώρα όμως και δίκαιους συλλογισμούς ανακινεί, και από όσους θέλουν να τον κατηγορήσουν αφαίρεσε κάθε πρόφαση. Διότι ας μην υποθέσουμε ότι αυτός που τα έπαθε αυτά είναι ο Ιώβ, αλλά κάποιος τυχαίος: «Γιατί δυσφορείς; Δεν κατείχες αυτά που ανήκαν στον Θεό;» «Ναι», λέει, «γιατί τα έδωσε, εάν επρόκειτο να τα πάρει;» «Έπρεπε να χρωστάς ευγνωμοσύνη για τον χρόνο κατά τον οποίο τα χρησιμοποίησες, †όπως αν κάποιος σου δάνειζε και σου παρακατέθετε χρήματᆻ. Αυτά ας τα λένε οι πλούσιοι, ακόμη και αν δεν τους έχουν αφαιρεθεί, ακόμη και αν ο πλούτος ρέει άφθονος: «Γυμνός βγήκα, γυμνός και θα φύγω. Γιατί συλλέγω χρήματα; Τι κέρδος έχω από τον πλούτο;», λέει, «Γυμνός φεύγω». Τίποτα δεν φέραμε, λέει, στον κόσμο, ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι φεύγοντας.

Διότι καθένα από αυτά είναι ικανό, από μόνο του, να προκαλέσει ταραχή· όταν όμως φαίνονται να συντρέχουν όλα μαζί, αναλογίσου το ύψος των κυμάτων, πόσο υπερβολική είναι η τρικυμία. Αλλά όμως δεν είπε τίποτε τέτοιο, όπως θα ήταν φυσικό να πουν κάποιοι από τους πιο αδύναμους: «Γι' αυτά ανέθρεψα τα παιδιά μου και με κάθε επιμέλεια τα διαπαιδαγώγησα; Γι' αυτά άνοιξα την οικία μου στους περαστικούς, ώστε μετά από τόσους αγώνες, αυτούς υπέρ των ενδεών, υπέρ των γυμνών, υπέρ των ορφανών, να λάβω τέτοιες αμοιβές;». Αλλά αντί για αυτά, μπροστά στη συμφορά των παιδιών του, προσέφερε λόγια ανώτερα από κάθε θυσία, τα οποία στεφάνωσαν εκείνη την αγία κεφαλή περισσότερο από μύρια στεφάνια, και τη διακήρυξαν πιο λαμπρά από τον ήχο πολλών σαλπίγγων. Διότι είπε: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα αναχωρήσω· διότι δεν ήταν δικά μου αυτά, και λίγο αργότερα επρόκειτο να τα αποχωριστώ. Διότι τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο, επομένως είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε κάτι μαζί μας μπορούμε». Και πριν από αυτά τα λόγια, πέφτοντας στο έδαφος, προσκυνά· διότι, αν και υπέστη τέτοια δεινά, δεν απομακρύνθηκε από την ευσέβεια προς τον Θεό, αλλά πέφτοντας στη γη κατέβαλε εκείνον που είχε πει: «Σίγουρα κατά πρόσωπο θα σε βλασφημήσει».

Μακάριοι είναι οι άμωμοι στην οδό τους, αυτοί που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Με άλλα λόγια, μακάριοι είναι εκείνοι που σε τούτο τον πρόσκαιρο βίο πορεύονται με τον νόμο του Κυρίου. Διότι ο παρών βίος ονομάστηκε «οδός» από τον προφήτη, επειδή δεν έχει τίποτα το στάσιμο ή το βέβαιο. Επειδή ο βίος μας είναι σκιά, και σαν τον καπνό παρέρχεται γρήγορα. Διότι έτσι είπε ο απόστολος Ιάκωβος: Ποια είναι η ζωή μας; Είναι ατμός που φαίνεται για λίγο και έπειτα εξαφανίζεται. Κάτι παρόμοιο φιλοσόφησε και ο Θεολόγος Γρηγόριος: Ένας κύκλος περιτρέχει τις δικές μας υποθέσεις, φέρνοντας μεταβολές, άλλοτε με τον έναν τρόπο και άλλοτε με τον άλλον, μέσα σε μία ημέρα, και ορισμένες φορές ακόμη και μέσα σε μία ώρα. Τίποτα λοιπόν, αδελφοί, δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο, καθώς λέει ο θείος απόστολος, ούτε και θα μπορέσουμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.

Αν, λοιπόν, κάποιος σε απειλήσει με θάνατο, πες του: «Διδάχθηκα από τον Χριστό να μη φοβάμαι εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή». Αν απειλεί με δήμευση της περιουσίας, πες του: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα αναχωρήσω. Τίποτα δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο, και είναι ολοφάνερο ότι ούτε να πάρουμε τίποτα μαζί μας φεύγοντας θα μπορέσουμε. Και αν δεν τα πάρεις εσύ, θα επέλθει ο θάνατος και θα τα πάρει· και αν δεν με σφάξεις εσύ, ο νόμος της φύσης που θα επέλθει θα φέρει το τέλος». Ας μη φοβόμαστε, λοιπόν, τίποτα από όσα μας επιφέρει η φύση, αλλά εκείνα που προξενούνται σε εμάς από την πονηρή προαίρεση· διότι εκείνα γεννούν για εμάς την κόλαση. Και ας αναλογιζόμαστε συνεχώς αυτό το πράγμα σε όσα μας συμβαίνουν απροσδόκητα: ότι δεν θα τα διορθώσουμε με το να θλιβόμαστε, και έτσι θα πάψουμε να θλιβόμαστε· και μαζί με αυτό, και πάλι το εξής: ότι εάν πάθουμε αδίκως κάτι δεινό στην παρούσα ζωή, εξαλείφουμε πολλές από τις αμαρτίες μας. Γι' αυτό, είναι μεγάλο καλό να ξεπληρώνουμε τις αμαρτίες μας εδώ, και όχι εκεί· διότι και ο πλούσιος δεν υπέστη τίποτα το δεινό εδώ, και γι' αυτόν τον λόγο καταβασανιζόταν εκεί.

Αυτά γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, και όποιος επιθυμεί να ευαρεστήσει τον Θεό και να πράξει το θέλημα του Κυρίου, δεν δουλεύει σε δύο κυρίους ούτε αγαπά κανέναν άλλον περισσότερο από τον Κύριο. Σας παρακαλώ, λοιπόν, τίποτα να μην προτιμήσετε περισσότερο από τον Κύριο και από την ψυχή σας. Διότι τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, εάν χάσει την ψυχή του, λέγει ο Κύριος, ή τι θα δώσει ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Επειδή τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας, αλλά γυμνοί πρόκειται να αναστηθούμε, ντυμένοι σαν με ένδυμα μόνο με τις πράξεις και τα έργα μας, είτε είναι καλά είτε φαύλα. Και όχι μόνο με τα έργα, αλλά και με τα λόγια και τους διαλογισμούς, και έτσι θα παρασταθούμε μπροστά στο φοβερό εκείνο βήμα. Και ο καθένας, λοιπόν, πρόκειται να λάβει την ανταπόδοση των δικών του κόπων σύμφωνα με τη δίκαιη απόφαση του Κυρίου, είτε στην ανάπαυση είτε στην κόλαση στους αιώνες των αιώνων· και μακάριοι είναι όσοι κλαίνε με οδυνηρά δάκρυα μέσα από την καρδιά τους, διότι αυτοί τότε θα χαρούν, μακάριοι όσοι αγαπούν τον Κύριο και τον πλησίον, διότι αυτοί θα ελεηθούν. Διότι αυτός που αγαπά τον αδελφό του αγαπά τον ίδιο του τον εαυτό, και αυτός που μισεί τον αδελφό του μισεί τον εαυτό του· επειδή στο πρόσωπο του αδελφού βρίσκεται η προϋπόθεση για να κληρονομήσουμε τα αιώνια αγαθά.

ΟΤΑΝ ΑΝΑΧΩΡΟΥΣΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ. α΄. Φαιδρός είναι για εμάς ο λόγος, αδελφοί μου, και λαμπρή η πανήγυρις, και σαν θάλασσα ευρύχωρη που είναι γεμάτη, αλλά δεν ταράσσεται από τη θύελλα των ανέμων. Διότι ήλθε η μητέρα της ειρήνης, αυτή που κατασβήνει τη θύελλα των ανέμων· «Μητέρα Σιών», θα πει ο άνθρωπος, «και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και ο ίδιος την εθεμελίωσε». Παιδιά μου, πρόκειται να με καθαιρέσουν; Και μήπως φοβήθηκα τον θάνατο; Για εμένα το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω είναι κέρδος. Αλλά θα με παραπέμψουν στην εξορία; Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αλλά θα μου δημεύσουν τα χρήματα; Τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας. Αλλά γνωρίζετε, αδελφοί, για ποια αιτία πρόκειται να με καθαιρέσουν. Επειδή δεν έστρωσα χαλιά, και δεν ντύθηκα με μεταξωτά ενδύματα, επειδή δεν ικανοποίησα τη λαιμαργία τους, ούτε τους προσέφερα χρυσό και άργυρο. Μου λένε δε: «Έφαγες και ήπιες, και εβάπτισας». Εάν το έκανα αυτό, ας είμαι αναθεματισμένος· να μην αριθμηθώ ανάμεσα στους επισκόπους, να μην βρεθώ μαζί με τους αγγέλους, να μην αρέσω στον Θεό. Εάν όμως και έφαγα και εβάπτισα, δεν έπραξα τίποτε το άκαιρο από όσα λέγονται. Ας καθαιρέσουν και τον απόστολο Παύλο, διότι μετά το δείπνο χάρισε το βάπτισμα στον δεσμοφύλακα· και ας καθαιρέσουν και τον ίδιο τον Κύριο, διότι μετά το δείπνο χάρισε τη θεία κοινωνία στους μαθητές.

Στερήθηκες τα χρήματα; Να λες: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω.» Και να προσθέτεις τον αποστολικό λόγο: «Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.» Κακολογήθηκες και κάποιοι σε περιέλουσαν με αμέτρητες λοιδορίες; Θυμήσου εκείνη τη ρήση που λέει: «Αλίμονό σας, όταν μιλήσουν καλά για εσάς όλοι οι άνθρωποι» και «Να χαίρεστε και να σκιρτάτε, όταν βγάλουν εναντίον σας κακό όνομα».

Πού είναι η χαρά των πουγγιών που καταμετρώνται; Πού είναι η καύχηση για τις προσόδους των κτημάτων; Πού είναι η διαφορά μεταξύ του πλούσιου και του φτωχού νεκρού; Πού είναι η διάκριση μεταξύ του βασιλιά και του ζητιάνου; Και των δύο διάδοχος είναι ο θάνατος, και του καθενός η κατάληξη είναι ο τάφος· εκτός από τα σάβανα, καμία άλλη συνοδεία δεν υπάρχει για κανέναν. Εύγε στη φωνή του Παύλου: «Μεγάλο κέρδος», λέει, «είναι η ευσέβεια που συνοδεύεται από αυτάρκεια· διότι τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας». Ακαταμάχητος είναι ο συλλογισμός της αυτάρκειας, εφόσον τίποτα από όσα αποκτήθηκαν δεν αναχωρεί μαζί με τους κατόχους τους· «διότι τίποτα», λέει, «δεν θα μπορέσουμε να πάρουμε μαζί μας». Γιατί, λέει, συγκεντρώνεις εκείνα που δεν πρόκειται να μεταφέρεις στην άλλη ζωή;

Άκουσε τον Ιώβ που λέει ακριβώς αυτό: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω», διότι όταν πεθάνει δεν πρόκειται να πάρει μαζί του τα πάντα. Άκουσε και τον Παύλο που φιλοσοφεί τα ίδια: «Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε κάτι μαζί μας μπορούμε». Εσύ όμως μακαρίζεις τον άνθρωπο που δεν μπορεί να μεταφέρει από εδώ εκεί τίποτα από όσα οφείλουν να σταθούν δίπλα του κατά την ημέρα της κρίσεως. Και ποιος άλλος είναι ο ορισμός της αθλιότητας, πες μου, και της συμφοράς, παρά το να αναχωρεί από εδώ πιο ατιμασμένος από όλους εκείνος που έζησε μέσα σε πολλή τρυφή;

Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αλλά μήπως θα φοβηθώ τη δήμευση της περιουσίας; Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι τίποτα δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας· και τα φοβερά του κόσμου είναι για εμένα αξιοκαταφρόνητα, και τα ευχάριστά του καταγέλαστα. Δεν φοβάμαι τη φτώχεια, δεν επιθυμώ τον πλούτο· δεν φοβάμαι τον θάνατο, δεν εύχομαι να ζήσω, παρά μόνο για τη δική σας προκοπή. Γι' αυτό και τώρα σας τα υπενθυμίζω αυτά, και παρακαλώ την αγάπη σας να έχει θάρρος. Διότι κανείς δεν θα μπορέσει να μας αποσπάσει· διότι αυτό που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος δεν μπορεί να το χωρίσει.

Να αναφέρω, αν θέλεις, και τις οικιακές φροντίδες, αυτές για τη γυναίκα, για τα παιδιά, για τους υπηρέτες; Είναι οδυνηρό να μην αποκτά κανείς παιδιά, οδυνηρό όμως είναι και το να αποκτά· διότι το πρώτο σημαίνει ότι μάταια έχει παντρευτεί, ενώ το δεύτερο ότι υπομένει μια πικρή δουλεία. Αρρώστησε το παιδί, ο φόβος δεν είναι μικρός· έφυγε πρόωρα από τη ζωή, το πένθος είναι απαρηγόρητο· και σε κάθε ηλικία υπάρχουν διαφορετικές φροντίδες για αυτά, καθώς και πολλοί φόβοι και πόνοι. Είναι φοβερό να πάρει κανείς φτωχότερη γυναίκα, φοβερό όμως και το να πάρει πλουσιότερη· διότι η πρώτη ζημιώνει την περιουσία, ενώ η δεύτερη την εξουσία και την ελευθερία του άνδρα. Τι χρειάζεται να λέμε για τις κακοτροπίες των υπηρετών; Είναι λοιπόν αυτός βίος, ω Θεόδωρε, το να μερίζεται μία ψυχή σε τόσα πολλά πράγματα, να γίνεται δούλος σε τόσους, να ζει για τόσους, και ποτέ για τον εαυτό της; Αλλά τίποτα από αυτά δεν υπάρχει, φίλε Θεόδωρε, στη δική μας ζωή, και καλώ εσένα τον ίδιο ως μάρτυρα. Διότι, όταν για εκείνο το σύντομο χρονικό διάστημα θέλησας να αναδυθείς από τα κύματα των βιοτικών μεριμνών, γνωρίζεις πόση ευφροσύνη και χαρά απόλαυσες. Διότι δεν είναι, δεν είναι κανείς ελεύθερος, παρά μόνο εκείνος που ζει για τον Χριστό. Αυτός στέκεται ανώτερος από όλα τα δεινά· εφόσον ο ίδιος δεν θελήσει να αδικήσει τον εαυτό του, κανένας άλλος δεν θα έχει ποτέ τη δύναμη να τον βλάψει, αλλά παραμένει ανάλωτος, χωρίς να κατατρύχεται από την απώλεια χρημάτων· διότι έμαθε ότι «Τίποτε δεν φέραμε σε αυτόν τον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε κάτι μαζί μας θα μπορέσουμε»· ούτε κυριεύεται από τον πόθο της φιλοδοξίας ή της δόξας· διότι έμαθε ότι «Το πολίτευμά μας βρίσκεται στους ουρανούς».

Αυτά να διδάσκεις και να προτρέπεις. Εάν κάποιος διδάσκει διαφορετικά και δεν ακολουθεί τους υγιείς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και τη διδασκαλία που είναι σύμφωνη με την ευσέβεια, έχει τυφλωθεί από έπαρση χωρίς να γνωρίζει τίποτα, αλλά διακατέχεται από αρρωστημένη τάση για άσκοπες συζητήσεις και λογομαχίες, από τις οποίες γεννιούνται φθόνος, έριδες, βλασφημίες, υπόνοιες». Δηλαδή, πονηρές δοξασίες και δόγματα· διότι τότε, όταν περιπέσουμε σε τέτοιες αναζητήσεις, υποπτευόμαστε για τον Θεό πράγματα που δεν πρέπει. «Αδιάκοπες προστριβές ανθρώπων διεφθαρμένων στον νου και στερημένων από την αλήθεια, οι οποίοι νομίζουν ότι η ευσέβεια αποτελεί μέσο πλουτισμού. Να απομακρύνεσαι από τέτοιους ανθρώπους. Αποτελεί βέβαια μεγάλο κέρδος η ευσέβεια, όταν συνοδεύεται από την αυτάρκεια. Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας. Έχοντας λοιπόν τροφές και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά.

«Όλα εκείνα παρήλθαν σαν σκιά, και σαν είδηση που περνά γρήγορα, σαν πλοίο που διασχίζει κυματισμένο νερό, του οποίου, αφού περάσει, δεν είναι δυνατόν να βρεθεί κανένα ίχνος, ούτε το μονοπάτι της πορείας του μέσα στα κύματα· ή σαν το πουλί που πετά μέσα στον αέρα, και δεν βρίσκεται κανένα σημάδι της πορείας του.» «Κάθε σάρκα παλιώνει σαν ένδυμα, όπως το χλωρό φύλλο πάνω σε ένα πυκνόφυλλο δέντρο, άλλα πέφτουν και άλλα φυτρώνουν. Έτσι είναι η γενεά της σάρκας και του αίματος.» «Όλοι οι άνθρωποι είναι χώμα και στάχτη.» «Ξένοι και παρεπίδημοι είμαστε πάνω στη γη.» «Ο αριθμός των ημερών του ανθρώπου είναι το πολύ εκατό έτη· σαν σταγόνα νερού από τη θάλασσα και σαν κόκκος άμμου, τόσο λίγα είναι τα έτη του μέσα στις ημέρες της αιωνιότητας.» «Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι τίποτα δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας.» «Ποια είναι η ζωή μας; Διότι είναι ατμός που εμφανίζεται για λίγο και έπειτα εξαφανίζεται.» Ο βίος έχει ονομαστεί οδός, εξαιτίας της σπουδής καθενός από αυτούς που έχουν γεννηθεί προς το τέλος του. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κοιμούνται μέσα στα πλοία, οδηγούνται αυτόματα από τον άνεμο στα λιμάνια, ακόμη και αν οι ίδιοι δεν το αντιλαμβάνονται, αλλά η πορεία του πλοίου σπεύδει προς το τέλος της· έτσι και εμείς, καθώς ο χρόνος της ζωής μας παραρρέει, σαν με μια συνεχή και ακατάπαυστη κίνηση, κατεπειγόμαστε ο καθένας προς το δικό του τέλος μέσα από τον αδιόρατο δρόμο της ζωής μας. Για παράδειγμα, κοιμάσαι; Και όμως ο χρόνος σε προσπερνά. Είσαι ξύπνιος, και ο νους σου είναι απασχολημένος; Αλλά και πάλι η ζωή αναλώνεται, έστω και αν αυτό διαφεύγει από την αντίληψή σου.

«Διότι τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε τίποτε μαζί μας μπορούμε. Έχοντας δε τροφή και σκεπάσματα, ας αρκεστούμε σε αυτά.» Δεν εύχομαι να πλουτίσω, ούτε το επιθυμώ, αλλά είθε να έχω μια ζωή με τα λίγα, χωρίς να υποστώ κανένα κακό.

Η αρχή όλων των δεινών είναι η φιλαργυρία. Γνωρίζοντας, λοιπόν, ότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, αλλά ούτε και μπορούμε να πάρουμε τίποτα μαζί μας, ας οπλιστούμε με τα όπλα της δικαιοσύνης και ας διδάξουμε πρώτα τους εαυτούς μας να πορεύονται σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου· έπειτα και τις γυναίκες σας να παραμένουν στην πίστη, την αγάπη και την αγνεία που τους δόθηκε, να τρέφουν στοργή για τους άνδρες τους με κάθε αλήθεια και να αγαπούν όλους εξίσου με κάθε εγκράτεια, και να ανατρέφουν τα παιδιά με την παιδεία του φόβου του Θεού· τις χήρες να σωφρονούν ως προς την πίστη του Κυρίου, να προσεύχονται αδιαλείπτως για όλους, ευρισκόμενες μακριά από κάθε διαβολή, καταλαλιά, ψευδομαρτυρία, φιλαργυρία και από κάθε κακό, γνωρίζοντας ότι είναι θυσιαστήριο του Θεού και ότι τα πάντα ερευνώνται λεπτομερώς, και τίποτα δεν Του διαφεύγει, ούτε από τους λογισμούς, ούτε από τις σκέψεις, ούτε κανένα από τα κρυφά της καρδιάς.

Είπε ο ίδιος αββάς Μακάριος: Εάν, επιπλήττοντας κάποιον, κυριευθείς από οργή, ικανοποιείς το δικό σου πάθος. Διότι δεν πρέπει, προκειμένου να σώσεις άλλους, να καταστρέψεις τον εαυτό σου. Ο ίδιος αββάς Μακάριος, όταν βρισκόταν στην Αίγυπτο, βρήκε έναν άνθρωπο που είχε ένα υποζύγιο και έκλεβε τα υπάρχοντά του. Και αυτός, στεκόμενος δίπλα στον κλέφτη σαν να ήταν κάποιος ξένος, τον βοηθούσε να φορτώσει το ζώο, και με πολλή γαλήνη τον κατευόδωσε λέγοντας: Τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο, και είναι φανερό ότι τίποτα δεν μπορούμε να πάρουμε μαζί μας φεύγοντας. Ο Κύριος τα έδωσε. Όπως Εκείνος θέλησε, έτσι και έγινε. Ας είναι ευλογημένος ο Κύριος για όλα.

Διότι τίποτα δεν φέραμε μέσα στον κόσμο, ώστε αφού αμαρτήσουμε, να το δώσουμε στον Θεό ως λύτρο για τις αμαρτίες μας. «Διότι τι», λέει ο απόστολος, «θα δώσει ο άνθρωπος στον Θεό, για να του ανταποδοθεί;» Αυτή είναι η ορθή κρίση, αυτή είναι η δίκαιη και αληθινή ταπείνωση. Διότι λέει και ο Κύριος: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω». Και αυτό είναι η εκπλήρωση του νόμου: το να μη δικαιολογεί τον εαυτό του κανείς σε τίποτα, ούτε να εκδικείται, αλλά να παραμένει μπροστά σε όλους και στα πάντα σαν νεκρός, ώστε ό,τι κι αν του κάνουν να μην αντιδρά καθόλου ούτε να τους αντιλέγει ταρασσόμενος, αλλά να παραμένει προσηλωμένος μόνο στις εντολές του Θεού και στην τήρηση των δικών Του προσταγμάτων, σαν λιοντάρι ή σαν άλλος γιγαντιαίος Σαμψών ή σαν οποιονδήποτε άλλον, είτε παλαιότερο είτε σύγχρονο, που είναι ακόμη πιο ανδρείος από αυτόν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΗ' ΠΕΡΙ ΑΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΓΚΟΣΜΙΕΣ ΑΠΟΛΑΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ ΤΩΝ ΑΙΩΝΙΩΝ ΑΓΑΘΩΝ Αδελφοί και πατέρες, η εποχή του καλοκαιριού προκαλεί εξάντληση στο σώμα, με την προσθήκη μάλιστα και της αγρυπνίας· και ίσως οκνούμε να ακούσουμε την κατήχηση. Αλλά, επειδή οφείλουμε να είμαστε σαν να πεθαίνουμε καθημερινά, σύμφωνα με τη νομοθεσία του Αποστόλου, και επειδή όποιος πεθαίνει προφέρει τα τελευταία του λόγια και καθιστά τους ακροατές προσεκτικούς· εμπρός λοιπόν, ας μην οκνήσουμε κι εμείς να ακούσουμε, αλλά ας προσέξουμε τα λεγόμενα σαν να διαβάζεται διαθήκη. Η διαθήκη λοιπόν των σαρκικών ανθρώπων, επειδή είναι σαρκική, ορίζει και σαρκικά πράγματα, δηλαδή αφήνει κληρονομιά στη γυναίκα, στα τέκνα, στους αδελφούς, στους συγγενείς και ό,τι άλλο συνηθίζεται να διατάσσεται. Η δική μας όμως διαθήκη δεν υποδεικνύει τίποτα τέτοιο. Αλλά τι; «Ότι είμαστε ξένοι και παρεπίδημοι πάνω στη γη», και ότι «Δεν φέραμε τίποτα στον κόσμο αυτόν, και είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε κάτι μπορούμε», και ότι μεταφερόμαστε από τη φθορά στην αφθαρσία, από την ατιμία στη δόξα, και από τη θνητότητα στην αθανασία. Επομένως, δεν θα έσφαλλε κανείς αν ονόμαζε αυτή τη διαθήκη ευαγγέλιο, αφού και ο Απόστολος είπε: «Το να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο», και αλλού πάλι: «Διότι εγώ ήδη προσφέρομαι ως σπονδή, και ο καιρός της δικής μου αναχωρήσεως έχει φτάσει».

Όποιος, λοιπόν, διαχειρίζεται αυτόν τον πλούτο κακώς και χωρίς αξιοπιστία, πώς θα του εμπιστευθούν τον αληθινό πλούτο; Και εάν εμείς δεν διαχειριστήκαμε με αξιοπιστία το ξένο, δηλαδή τα χρήματα (ξένα δε είναι αυτά, επειδή είναι προορισμένα για τους φτωχούς, και επιπλέον, επειδή δεν φέραμε τίποτα στον κόσμο, αλλά γεννηθήκαμε γυμνοί), ποιος θα μας δώσει το δικό μας; Δικό μας δε είναι ο ουράνιος και θείος πλούτος, διότι εκεί βρίσκεται το πολίτευμά μας, και για τον άνθρωπο που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού, τα χρήματα και τα κτήματα είναι ξένα, διότι κανένα από αυτά δεν αρμόζει στη φύση του. Η απόλαυση όμως των θείων αγαθών και η μέθεξη του Θεού, αυτό είναι το δικό μας. Μέχρι αυτού του σημείου, λοιπόν, μας δίδαξε πώς πρέπει να διαχειριζόμαστε τον πλούτο με πιστότητα· διότι είναι ξένος και όχι δικός μας· επειδή εμείς είμαστε οικονόμοι, και όχι κύριοι και δεσπότες.