Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ Β΄ 26:10

Πύργοι, εξάλλου, είναι τα προειρημένα δόγματα και οι ευαγγελικές εντολές, επειδή είναι υψηλά, φρουρούν, φυλάττουν και παρέχουν ασφάλεια. Επειδή δε οικοδόμησε πύργους και πάνω στις γωνίες, ως γωνίες θα εννοήσουμε τις διάφορες ενώσεις των διηρημένων που πραγματοποιήθηκαν μέσω του Χριστού· εννοώ δηλαδή της κτιστής και της άκτιστης φύσης· και επιπλέον των ανθρώπων και των αγγέλων και όσων παρόμοιων, πάνω στα οποία οικοδομεί πύργους αποτελούμενους από τους λόγους και τους τρόπους της κάθε ένωσης. Έρημος δε είναι η φύση των φαινομένων, δηλαδή ο κόσμος αυτός, στον οποίο οικοδόμησε ως πύργους τους λόγους των όντων, τη γνώση της φυσικής εν πνεύματι θεωρίας.

Και λάξευσε πολλά πηγάδια, επειδή είχε πολλά κτήνη, στη Σεφηλά στην πεδιάδα, και αμπελουργούς στην ορεινή περιοχή και στον Κάρμηλο, επειδή ήταν γεωργός. Πηγάδια λαξεύει ο Κύριος στην έρημο· εννοώ δηλαδή στον κόσμο και στην ανθρώπινη φύση, αδειάζοντας και καθαρίζοντας τις καρδιές των αξίων από το υλικό βάρος και φρόνημα, και καθιστώντας τες ευρύχωρες για την υποδοχή των θείων βροχών της σοφίας και της γνώσης· ώστε να ποτίζουν τα κτήνη του Χριστού· εννοώ, δηλαδή, αυτούς που έχουν ανάγκη, λόγω της νηπιότητας της ψυχής τους, την ηθική διδασκαλία.

Η Γραφή ονομάζει «λάκκους» τις καρδιές που είναι δεκτικές στα ουράνια χαρίσματα της γνώσεώς Του, οι οποίες λαμπρύνονται από τον στερεό λόγο των εντολών και αποβάλλουν σαν πωρώματα τόσο τη φιλία προς τα πάθη όσο και τη σχέση με τα αισθητά της φύσεως, γεμίζοντας από την άνωθεν φερόμενη καθαρτική γνώση των αρετών εν Πνεύματι. Επειδή δε η λέξη Σεφηλά ερμηνεύεται ως στενή λεκάνη· κτήνη της Σεφηλά θα ήταν όσοι μέσα από τη στενοχώρια των ακούσιων πειρασμών καθαρίζονται από τις ψυχικές κηλίδες και έχουν ανάγκη να ποτιστούν με τον λόγο περί καρτερίας και υπομονής. Στην πεδινή περιοχή βρίσκονται όσοι προοδεύουν ταχέως στην αρετή ή όσοι πλαταίνουν στην ευημερία του βίου, έχοντας ανάγκη να ποτιστούν οι μεν τον λόγο περί ελεημοσύνης και προσφοράς. Και αμπελουργοί της ειρήνης είναι εκείνοι που στο ύψος της θεωρίας καλλιεργούν τον θείο λόγο της γνώσεως, ο οποίος ευφραίνει την ψυχή και την αποσπά από την υλική προσκόλληση. Επειδή δε και ο Κάρμηλος ερμηνεύεται ως επίγνωση περιτομής, αμπελουργούς του θα ονομάσουμε αυτούς που, έχοντας επίγνωση της περιτομής από τα υλικά πράγματα, καλλιεργούν τον λόγο ο οποίος περιτέμνει την ψυχή από τις περιττές και ανωφελείς φροντίδες και από τη φιληδονία. Έχουν δε ανάγκη και οι μεν και οι δε τη διδασκαλία των παλαιότερων και τελειότερων. Αληθινός γεωργός είναι ο Χριστός, ο οποίος καλλιεργεί μέσω του Ευαγγελίου όσους σώζονται.

Και οικοδόμησε πύργους στην έρημο και λατόμησε πολλούς λάκκους, διότι είχε πολλά κτήνη στη Σεφιλά και στην πεδινή περιοχή, και αμπελουργούς στην ορεινή περιοχή και στον Κάρμηλο, επειδή ήταν γεωργός. Ποιοι είναι οι πύργοι και ποια η πύλη της γωνίας και ποια η φάραγγα και η γωνία της; Και ποιες είναι πάλι οι γωνίες και ποιοι οι πύργοι στην έρημο; Και ποιοι είναι οι λατομημένοι λάκκοι και ποια τα κτήνη; Και ποια είναι η Σεφιλά και η πεδινή περιοχή, και ποιοι οι αμπελουργοί; Και ποια είναι η ορεινή περιοχή και ο Κάρμηλος, και τι σημαίνει ότι ήταν γεωργός;

Και οικοδόμησε πύργους στην έρημο. Έρημος είναι η φύση των φαινομένων, δηλαδή ο κόσμος αυτός, στον οποίο ο Λόγος εκ φύσεως οικοδομεί πύργους, δωρίζοντας σε όσους τις ζητούν τις ευσεβείς αντιλήψεις για τα όντα, δηλαδή τους ορθούς εν πνεύματι λόγους των δογμάτων περί της φυσικής θεωρίας.

«Και λάξευσε πολλούς λάκκους, διότι είχε πολλά κτήνη στη Σεφηλά και στην πεδινή περιοχή, και αμπελουργούς στην ορεινή και στον Κάρμηλο, επειδή ήταν γεωργός». Λάκκους λαξεύει ο Κύριος στην έρημο, δηλαδή στον κόσμο και στην ανθρώπινη φύση, εκσκάπτοντας και καθαρίζοντας τις καρδιές των αξίων από το υλικό βάρος και φρόνημα, και καθιστώντας τες ευρύχωρες για την υποδοχή των θείων υετών της σοφίας και της γνώσης, ώστε να ποτίζουν τα κτήνη του Χριστού, δηλαδή αυτούς που έχουν ανάγκη, λόγω της νηπιότητας της ψυχής τους, από την ηθική διδασκαλία.

«Και αμπελουργοί στην ορεινή και στον Κάρμηλο». Αμπελουργοί μεν στην ορεινή είναι εκείνοι που καλλιεργούν με φιλοπονία, στο ύψος της θεωρίας, τον θείο και εκστατικό λόγο της γνώσεως που ευφραίνει την καρδιά. Αμπελουργοί δε στον Κάρμηλο είναι εκείνοι που ασκούνται υψηλά μέσω της θεωρίας στον λόγο περί της τέλειας καθάρσεως και της παντελούς αφαιρέσεως (αποφάσεως) των όντων. Διότι το όνομα Κάρμηλος ερμηνεύεται ως «επίγνωση περιτομής»· πάνω σε αυτόν όποιος καλλιεργεί άμπελο, καλλιεργεί τον μυστικό λόγο της περιτομής, περιτέμνοντας με επίγνωση τον νου από την ύλη και τα υλικά πράγματα, και όχι θεωρώντας ιουδαϊκά την αισχύνη ως δόξα. Λέει δε ο λόγος ότι και αυτοί έχουν ανάγκη από το θείο νάμα της σοφίας που αναβλύζει από τους λάκκους που λαξεύτηκαν στην έρημο, ώστε, σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, ο καθένας να δέχεται τον κατάλληλο λόγο από εκείνους στους οποίους έχει εμπιστευθεί η χάρη της διδασκαλίας του σωτηρίου λόγου· μέσω αυτού του λόγου ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο καλός και επιστήμων γεωργός, επιμελείται μεγαλειωδώς την ψυχή του καθενός, Εκείνος που και υπάρχει και διαρκώς γίνεται και που έπραξε όλα τα προειρημένα για τη δική μας σωτηρία.

Έτσι λοιπόν, με συνοπτικό τρόπο, ας θεωρηθούν από εμάς τα όσα προτάθηκαν κατά μία έννοια, τα οποία μας καθοδηγούν προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Κατά άλλον όμως τρόπο, και όταν εξετάζονται αναφορικά με τον νου του καθενός, έχουν μεγίστη δύναμη για την ολοκλήρωση της τελειότητας εκείνων που διαφυλάσσονται από τον φόβο και την αγάπη του Κυρίου. Πριν όμως επιχειρήσω την πνευματική τους θεώρηση, απορώ και εκπλήσσομαι πώς ήταν δυνατόν, σύμφωνα με την ιστορία, ο Οζίας, όντας βασιλιάς της Ιουδαίας, να έχει αμπελουργούς στον Κάρμηλο, ο οποίος δεν βρισκόταν υπό τη βασιλεία του Ιούδα, αλλά υπαγόταν στη βασιλεία του Ισραήλ· πλησίον του οποίου είχε οικοδομηθεί και η ίδια η πόλη της βασιλείας του Ισραήλ.

Και αναδείχθηκε ισχυρός και οικοδόμησε πύργους στην έρημο και λατόμησε πολλούς λάκκους. Εκείνος που κατόρθωσε να αποσπάσει τις αισθήσεις από τα πάθη και να διαχωρίσει την ψυχή από την προσκόλληση στις αισθήσεις, υπερίσχυσε, ώστε να αποκλείσει με τείχος την είσοδο του διαβόλου προς τον νου, η οποία πραγματοποιείται μέσω των αισθήσεων. Για τον λόγο αυτόν, μέσα στην έρημο, εννοώ δηλαδή τη φυσική θεωρία, οικοδόμησε, σαν ασφαλείς πύργους, τις ευσεβείς δοξασίες περί των όντων· σε αυτές, όποιος καταφεύγει, δεν φοβάται τους δαίμονες που ληστεύουν μέσα σε αυτήν την έρημο, εννοώ δηλαδή τη φύση των ορατών πραγμάτων, και οι οποίοι πλανούν τον νου μέσω της αίσθησης και τον κατασύρουν στον ζόφο της άγνοιας.

Και λατόμησε πολλούς λάκκους, δηλαδή τις διάφορες έξεις των ανώτερων αγαθών, οι οποίες είναι δεκτικές των μαθημάτων που χορηγούνται από τον Θεό σύμφωνα με τη γνώση. Επειδή είχε πολλά κτήνη στη Σεφηλά και στην πεδιάδα, και αμπελουργούς στην ορεινή περιοχή και στον Κάρμηλο, διότι ήταν γεωργός. Εκείνος που αγωνίζεται νομίμως υπέρ της αλήθειας με τα όπλα τα δεξιά και τα αριστερά, αντλώντας από τις διάφορες έξεις ως προς την αρετή και τη γνώση σαν από λαξευμένους λάκκους, προετοιμάζει για την υπομονή τα κτήνη στη Σεφηλά, δηλαδή τα κινήματα της ψυχής σχετικά με το σώμα που γυμνάζονται μέσω της δοκιμασίας των ακούσιων πειρασμών, ποτίζοντάς τα με τους λόγους περί καρτερίας· ενώ τα κτήνη στην πεδιάδα, δηλαδή τα κινήματα της ψυχής που ευημερούν μέσω των δεξιών πραγμάτων στο πλάτος των αρετών, τα ποτίζει με τους λόγους περί ταπεινοφροσύνης και μετριοπαθείας, προκειμένου ούτε να καταπέσουν εξαιτίας των αριστερών, ούτε να υπερηφανευθούν εξαιτίας των δεξιών.

Και αμπελουργοί στην ορεινή και στον Κάρμηλο. Αμπελουργοί στην ορεινή είναι οι ευσεβείς λογισμοί που παραμένουν στο ύψος της θεωρίας και επιδιώκουν την εκστατική και απόρρητη γνώση· και στον Κάρμηλο είναι οι λογισμοί που καλλιεργούν τον λόγο περί τέλειας απάθειας και κάθαρσης μέσω της αφαίρεσης των πάντων, ωσάν κάποιας ακροβυστίας που περιβάλλει το γόνιμο της ψυχής, και οι οποίοι, τρόπον τινά, περιτέμνουν γνωστικώς και ολοκληρωτικώς τη σχέση του νου με τα υλικά. Διότι ο Κάρμηλος είναι «επίγνωση περιτομής».

μα΄ Πώς για εμάς λέγεται ότι και πράττουμε και γνωρίζουμε την αμαρτία, ενώ για τον Κύριο ότι έγινε μεν αμαρτία, αλλά δεν την γνώρισε. μβ΄ Περί του ξύλου της ζωής και του ξύλου της παρακοής. μγ΄ Προς ποιον είπε το «ιδού, έγινε ο Αδάμ σαν ένας από εμάς». Διότι, αν μεν το είπε προς τον Υιό, πώς συγκρίνεται ο Αδάμ με τον Υιό; Αν δε προς τους αγγέλους, πώς πάλι συγκρίνει τον άγγελο με τον εαυτό Του; μδ΄ Τι σημαίνει το στηθύνιο του επιθέματος και ο βραχίονας του αφαιρέματος; με΄ Ποια είναι η διαφορά του εσόπτρου από το αίνιγμα; μστ΄ Τι σημαίνει το «φωνή βοώντος εν τη ερήμω» και τα εξής. μζ΄ Περί των λάκκων και των πύργων του βασιλιά του Ιούδα Οζία, τα οποία οικοδόμησε. μη΄ Τι σημαίνει πάλι στο ίδιο βιβλίο των Παραλειπομένων το «και είδε ο Εζεκίας ότι ήρθε ο Σενναχειρείμ» και τα εξής. μθ΄ Τι σημαίνει πάλι στο ίδιο βιβλίο το «και προσευχήθηκε ο βασιλιάς Εζεκίας και ο Ησαΐας, ο γιος του Αμώς» και τα εξής. ν΄ Τι σημαίνει το «και πολλοί έφεραν δώρα στον Κύριο και δόματα στον Εζεκία, τον βασιλιά του Ιούδα».