Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ Β΄ 26:16

Κάτι παρόμοιο, λοιπόν, με αυτήν τη διήγηση φανερώνεται και στα επόμενα του Ησαΐα. Διότι, λέγει, «το έτος που πέθανε ο βασιλιάς Οζίας, είδα τον Κύριο να κάθεται σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο». Ο Οζίας παραδίδεται από την ιστορία ως πονηρός βασιλιάς, διότι «υπερηφανεύθηκε η καρδιά του ώστε να καταστραφεί, και αμάρτησε στον Κύριο, τον Θεό του, και εισήλθε στον ναό του Κυρίου για να προσφέρει θυμίαμα πάνω στο θυσιαστήριο, και χτυπήθηκε από λέπρα». Και τότε λοιπόν, αφού ανατράπηκε ο πονηρός άρχοντας και η κατά τον νόμο λατρεία ελευθερώθηκε από τα μιάσματα, φανερώνονται στον Προφήτη τα μυστήρια της θεολογίας. Έτσι και εδώ, λοιπόν, το κείμενο αναγράφει ότι πεθαίνει ο Άχαζ, ένας όχι σπουδαίος άρχοντας, για να δειχθεί ότι με την αποχώρηση του χειρότερου, ο λόγος απευθύνεται προς τους αλλοφύλους από τον ευεργέτη Θεό.

Και έπραξε το ευθές ενώπιον του Κυρίου, σύμφωνα με όλα όσα είχε πράξει ο Αμαζίας ο πατέρας του. Όμως, δεν κατήργησε τους υψηλούς τόπους· ο λαός εξακολουθούσε να προσφέρει θυσίες και θυμίαμα στους υψηλούς τόπους. Και ο Κύριος έπληξε τον βασιλιά. Και ήταν λεπρός μέχρι την ημέρα του θανάτου του.» Και αυτά μεν αναφέρονται στο βιβλίο των Βασιλειών. Στο δε βιβλίο των Παραλειπομένων, όπως ανέφερα: «Και όταν ενδυναμώθηκε, λέγει, υπερηφανεύτηκε η καρδιά του μέχρι καταστροφής. Και αμάρτησε απέναντι στον Κύριο τον Θεό του· και εισήλθε στον ναό του Κυρίου για να προσφέρει θυμίαμα πάνω στο θυσιαστήριο των θυμιαμάτων. Και εισήλθε πίσω του ο Αζαρίας ο ιερέας, και μαζί του ογδόντα ιερείς του Κυρίου, και δύο γενναίοι άνδρες· και στάθηκαν απέναντι στον βασιλιά Οζία και του είπαν: Δεν ανήκει σε σένα, Οζία, να προσφέρεις θυμίαμα στον Κύριο, αλλά σε εμάς τους ιερείς, τους γιους του Ααρών, που είμαστε αγιασμένοι για να προσφέρουμε θυμίαμα. Έξελθε από το αγιαστήριο, διότι αποστάτησες από τον Κύριο. Και αυτό δεν θα σου φέρει δόξα από τον Κύριο τον Θεό. Και ο Οζίας θύμωσε· και στο χέρι του κρατούσε το θυμιατό για να προσφέρει θυμίαμα στον ναό· και καθώς οργιζόταν εναντίον των ιερέων, εμφανίστηκε λέπρα στο μέτωπό του, ενώπιον των ιερέων μέσα στον οίκο του Κυρίου, πάνω από το θυσιαστήριο των θυμιαμάτων. Και στράφηκε προς αυτόν ο αρχιερέας και οι ιερείς, και ιδού, ήταν λεπρός στο μέτωπο. Και τον απομάκρυναν βιαστικά από εκεί, αλλά και ο ίδιος έσπευσε να εξέλθει, διότι τον έπληξε ο Κύριος.»

«Σε ηλικία δεκαέξι ετών βασίλευσε ο Οζίας, και βασίλευσε πενήντα δύο έτη στην Ιερουσαλήμ, και το όνομα της μητέρας του ήταν Ιεχελία από την Ιερουσαλήμ. Και έπραξε το ευθές ενώπιον του Κυρίου σύμφωνα με όλα όσα έπραξε ο Αμεσίας ο πατέρας του. Και αναζητούσε τον Κύριο κατά τις ημέρες του Ζαχαρία, ο οποίος είχε σύνεση με φόβο Κυρίου· κατά τις ημέρες του αναζήτησε τον Κύριο, και ο Κύριος τον ευόδωσε. Και εξήλθε και πολέμησε εναντίον των αλλοφύλων, και κατεδάφισε τα τείχη της Γεθ και τα τείχη της Ιαμνίας και τα τείχη της Αζώτου, και ανοικοδόμησε πόλεις στην Άζωτο, και τον ενδυνάμωσε ο Κύριος, εναντίον των αλλοφύλων και εναντίον των Αράβων που κατοικούσαν πάνω στην Πέτρα, και εναντίον των Μιναίων. Και οι Μιναίοι έδωσαν δώρα στον Οζία, και το όνομά του ακούστηκε μέχρι την είσοδο της Αιγύπτου, διότι έγινε υπερβολικά ισχυρός.» Έπειτα λέει στη συνέχεια για αυτόν: «Και αμάρτησε ενώπιον του Κυρίου του Θεού του, και εισήλθε στον ναό του Κυρίου για να προσφέρει θυμίαμα στο θυσιαστήριο των θυμιαμάτων. Και εισήλθε πίσω του ο Αζαρίας ο ιερέας, και μαζί του ογδόντα ιερείς του Κυρίου, άνδρες δυνατοί. Και στάθηκαν απέναντι στον βασιλιά Οζία και του είπαν: Δεν ανήκει σε εσένα, Οζία, να προσφέρεις θυμίαμα στον Κύριο, αλλά στους ιερείς, τους υιούς του Ααρών, που είναι καθαγιασμένοι για να προσφέρουν θυμίαμα. Έξελθε από το αγιαστήριο, διότι αποστάτησες από τον Κύριο, και αυτό δεν θα σου αποβεί προς δόξαν παρά του Κυρίου του Θεού.»

Επειδή δε ο Προφήτης πρόσθεσε το «Δύο χρόνια πριν από τον σεισμό», αναγκαίως κάναμε μνεία και στο ότι ο Οζίας προσβλήθηκε από λέπρα. Διότι, επειδή τόλμησε παράνομα να ασκήσει ιερατικά καθήκοντα, χτυπήθηκε από λέπρα ως ελεγκτική τιμωρία από τον Θεό, ενώ τα Ιεροσόλυμα συγκλονίστηκαν από σεισμό, και με αυτόν τον τρόπο ο Θεός υποδήλωνε σαφώς την οργή Του στους ανθρώπους εκείνης της εποχής. <Και είπε: Ο Κύριος βροντοφώναξε από τη Σιών, και από την Ιερουσαλήμ ύψωσε τη φωνή Του, και πένθησαν τα βοσκοτόπια των ποιμένων, και ξεράθηκε η κορυφή του Καρμήλου.> Σε αυτά διαφαίνεται σε εμάς όλος ο σκοπός της προφητείας, και η ουσία του προκειμένου εδαφίου θα μπορούσε ευλόγως να θεωρηθεί ως ένα είδος ορισμού και προαφήγησης ολόκληρου του προφητικού λόγου, ο οποίος επισκιάζεται από πολλή ασάφεια. Διότι ο λόγος έχει διατυπωθεί με παρομοίωση και μεταφορά, και με βάση αυτό που εκ φύσεως συμβαίνει στις κατάφυτες κορυφές των βουνών, ή μερικές φορές και στις αποψιλωμένες πεδιάδες. Διότι τα βουνά, αν και είναι σκεπασμένα με δάση και δέντρα, και η πεδιάδα πάλι είναι στολισμένη με πολλή και πυκνή χλόη, όταν προκύψει κάποια φθορά ή τυχόν λοιμός, ή κάποια άλλη ασθένεια της ατμόσφαιρας, ξεραίνονται αναπάντεχα. Έτσι καταρρέουν και τα ανθρώπινα, και μερικές φορές ενσκήπτουν σε πόλεις και χώρες πικρές και δυσβάσταχτες συμφορές, που αφανίζουν και καταστρέφουν μικρούς και μεγάλους.

Αναζητώντας δε μέσα μου και ερευνώντας τις θείες Γραφές, εάν ποτέ «στις ημέρες του Οζία» η φάραγγα που αναφέρεται εδώ «έφραξε εξαιτίας του σεισμού», στα μεν ιστορικά βιβλία των Βασιλειών δεν έβρισκα τίποτα· διότι ούτε έχει καταγραφεί σε αυτά να έχει γίνει κάποιος αισθητός σεισμός στην εποχή του, ούτε έχει ειπωθεί κάτι τέτοιο περί φάραγγας. Εξιστορείται βεβαίως ότι ο Οζίας στην αρχή υπήρξε δίκαιος, έπειτα όμως κατακρίνεται ότι κυριεύθηκε από έπαρση στον νου και τόλμησε να προσφέρει ο ίδιος θυσία στον Θεό, εξαιτίας του οποίου και εξάνθησε λέπρα στο πρόσωπό του. Αυτό λοιπόν το παρουσιάζει το βιβλίο των Βασιλειών· ο Ιώσηπος όμως, έχοντας ερευνήσει με ακρίβεια και τις εξωβιβλικές ιουδαϊκές παραδόσεις, όντας «Εβραίος εξ Εβραίων», άκουσε τι δηλώνει ότι συνέβη κατά τους χρόνους εκείνους, λέγοντας ότι, ενώ οι ιερείς πίεζαν τον Οζία «να βγει από το ιερό και να μην παρανομεί ενώπιον του Θεού, αυτός οργισμένος τους απείλησε με θάνατο, εάν δεν ησυχάσουν. Εν τω μεταξύ όμως, ένας σεισμός συγκλόνισε τη γη, και καθώς άνοιξε ρήγμα στον ναό, εξέλαμψε μια λαμπρή λάμψη που έπεσε στο πρόσωπο του βασιλιά, με αποτέλεσμα σε αυτόν μεν να απλωθεί αμέσως λέπρα, ενώ μπροστά από την πόλη, στην τοποθεσία του βουνού που ονομάζεται Ερωγή, αποκόπηκε το δυτικό μισό μέρος και αφού κυλίστηκε τέσσερα στάδια, σταμάτησε πάνω στο ανατολικό βουνό, έτσι ώστε να φραχτούν και τα περάσματα και οι βασιλικοί κήποι.»

Στο ρητό των Παραλειπομένων που λέει: «Υψώθηκε η καρδιά του Οζία», και περί ταπεινοφροσύνης, και ότι δεν πρέπει να επαναπαύεται ο ενάρετος, και πόσο μεγάλο κακό είναι η αλαζονεία. Ευλογητός ο Θεός, διότι και στη δική μας γενιά βλάστησαν μάρτυρες. Αξιωθήκαμε και εμείς να δούμε ανθρώπους να σφαγιάζονται για τον Χριστό, στάζοντας άγιο αίμα, ποτίζοντας ολόκληρη την Εκκλησία, στάζοντας αίμα, το οποίο για τους δαίμονες μεν είναι φοβερό, για τους αγγέλους δε ποθεινό, και για εμάς σωτήριο. Αξιωθήκαμε να δούμε ανθρώπους να αγωνίζονται υπέρ της ευσέβειας και να στεφανώνονται. Και δεν αξιωθήκαμε μόνο να τους δούμε, αλλά και να υποδεχθούμε τα ίδια τα σώματα των αθλητών, και έχουμε τώρα κοντά μας τους εστεμμένους μάρτυρες. Όμως τον λόγο για τους μάρτυρες ας τον αφήσουμε τώρα στον ζηλωτή των μαρτύρων, τον κοινό διδάσκαλο· εμείς, από την πλευρά μας, θα σας αναπτύξουμε τώρα τα σχετικά με τον Οζία, εξοφλώντας ένα παλαιό χρέος και λυτρώνοντάς σας από τις χρόνιες ωδίνες της προσμονής να ακούσετε.

Ας δούμε λοιπόν ποιο αμάρτημα διέπραξε. «Υψώθηκε», λέγει, «η καρδιά του». Βαρύ το τραύμα· διότι είναι αλαζονεία, και η αλαζονεία είναι η πηγή όλων των κακών. Και για να κατανοήσεις σύντομα την κακία αυτής της νόσου, άκουσε το εξής. Τα μεν άλλα αμαρτήματα περιστρέφονται γύρω από τη δική μας φύση, η υπερηφάνεια όμως κατακρήμνισε και κατέρριψε από τα ύψη μια ασώματη δύναμη. Διότι τον διάβολο, ο οποίος προηγουμένως δεν ήταν διάβολος, αυτή ακριβώς τον έκανε διάβολο.

Αλλά, όπως έλεγα —διότι δεν πρέπει να επιτρέπουμε να γίνονται μακρές παρεκβάσεις του λόγου— η Γραφή συνηθίζει να αναφέρει και τα αμαρτήματα και τις αιτίες τους· άκου, λοιπόν, και εδώ τι λέγει για τον Οζία. Διότι δεν μας δίδαξε μόνο τούτο, ότι δηλαδή υπερηφανεύθηκε η καρδιά του, αλλά πρόσθεσε και από ποια αιτία υπερηφανεύθηκε. Από πού λοιπόν υπερηφανεύθηκε; «Όταν έγινε ισχυρός», λέγει, «υπερηφανεύθηκε η καρδιά του». Δεν άντεξε το μέγεθος της εξουσίας του, αλλά, όπως ακριβώς από την πολυφαγία προκαλείται φλεγμονή, από τη φλεγμονή γεννιέται πυρετός, και έπειτα από εκεί πολλές φορές προέρχεται ο θάνατος, έτσι και εδώ από τη μεγάλη αφθονία των πραγμάτων προκλήθηκε αλαζονεία. Διότι ό,τι είναι η φλεγμονή στα σώματα, αυτό είναι η αλαζονεία στις ψυχές. Έπειτα, από την αλαζονεία γεννήθηκε η επιθυμία για πράγματα που δεν του άρμοζαν.

Γι' αυτό και ο προφήτης αναφωνούσε λέγοντας: «Καλό ήταν για εμένα, Κύριε, το ότι με ταπείνωσες». Δες λοιπόν πόσο κακό προήλθε από την έπαρση. «Υψώθηκε η καρδιά του μέχρι τη διαφθορά», λέει. Τι σημαίνει «Μέχρι τη διαφθορά;»; Από τους πονηρούς λογισμούς άλλοι μεν δεν εισέρχονται καθόλου στην ψυχή μας, εάν περιφράξουμε τον εαυτό μας με πολλή ασφάλεια· άλλοι πάλι γεννιούνται μέσα μας, όταν εμείς αμελήσουμε, και βλαστάνουν· εάν όμως προληφθούν, γρήγορα αποπνίγονται και θάβονται. Άλλοι πάλι, και γεννιούνται και αυξάνονται και καταλήγουν σε πονηρές πράξεις και διαφθείρουν όλη την υγεία της ψυχής μας, όταν περιπέσουμε σε μεγάλη ραθυμία. Αυτό λοιπόν είναι εκείνο που λέει: «Υψώθηκε η καρδιά του»· και η αλαζονεία δεν έμεινε μέσα του, ούτε έσβησε, αλλά ξεπήδησε, και αφού προχώρησε σε πονηρό έργο, διέφθειρε όλη του την αρετή. Το μακάριο, λοιπόν, είναι να μην αποδεχθούμε καθόλου τον πονηρό λογισμό· πράγμα που άλλωστε έλεγε και ο προφήτης: «Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Και δεν είπε: «Υψώθηκε μεν, αλλά την κατέστειλα», αλλά «Ούτε καν εξ αρχής υψώθηκε», δηλαδή, διατήρησα πάντοτε την ψυχή μου άβατη στην κακία. Αυτό λοιπόν είναι το μακάριο· το αμέσως επόμενο είναι, όταν οι λογισμοί εισέλθουν, να τους αποδιώξουμε γρήγορα και να μην τους επιτρέψουμε να παραμείνουν περισσότερο, ώστε να μην επιτελέσουν μέσα μας την πονηρή τους εξάπλωση.

Σχετικά με τα υπόλοιπα γεγονότα του Οζία Εμπρός λοιπόν, σήμερα ας δώσουμε το τέλος στις διηγήσεις σχετικά με τον Οζία και ας τοποθετήσουμε πλέον τη στέγη στον λόγο μας, για να μη γίνουμε και εμείς περίγελος, όπως εκείνος που στα Ευαγγέλια επιχείρησε μεν να οικοδομήσει πύργο, αλλά δεν τα κατάφερε, και μήπως πει κάποιος από τους παρευρισκομένους και για εμάς: «Αυτός ο άνθρωπος άρχισε μεν να χτίζει, αλλά δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει». Και για να σας γίνουν σαφέστερα τα όσα λέγονται, ας επαναλάβουμε εν συντομία λίγα από όσα έχουν ειπωθεί προηγουμένως, ώστε ο λόγος μας να μην εισέλθει ακέφαλος στο πνευματικό τούτο θέατρο, αλλά, αφού ανακτήσει τη γνώριμη όψη του, να γίνει αναγνωρίσιμος στους θεατές. Διότι τα ίδια αυτά πράγματα θα αποτελέσουν υπενθύμιση για όσους τα έχουν ακούσει, και διδασκαλία για όσους δεν τα άκουσαν. Τις προάλλες λοιπόν αναφέραμε πόσο ευσεβής ήταν ο Οζίας, πώς έγινε φαύλος, από πού ξεκίνησε και μέχρι ποιο σημείο έπαρσης ολίσθησε. Σήμερα όμως είναι αναγκαίο να πούμε πώς εισήλθε στο ιερό, πώς επιχείρησε να προσφέρει θυμίαμα, πώς τον εμπόδισε ο ιερέας, πώς εκείνος δεν υποχώρησε, πώς επέσυρε πάνω του την οργή του Θεού, πώς τελείωσε τη ζωή του χτυπημένος από τη λέπρα και για ποιον λόγο ο προφήτης, παραλείποντας τις ημέρες της ζωής του, μνημόνευσε τον θάνατό του, λέγοντας τα εξής: «Το έτος κατά το οποίο πέθανε ο βασιλιάς Οζίας». Διότι αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ανακινήσαμε εξ αρχής ολόκληρη την ιστορία· αλλά παρακαλώ να προσέξετε με μεγάλη προσοχή. «

«Και συνέβη», λέγει, «όταν ο βασιλιάς Οζίας έγινε ισχυρός, κυριεύθηκε από αλαζονεία η καρδιά του μέχρι σημείου καταστροφής, και αμάρτησε απέναντι στον Κύριο και Θεό του». Ποιος ήταν ο τρόπος αυτού του αμαρτήματος; «Εισήλθε», λέγει, «στον ναό του Κυρίου, για να προσφέρει θυμίαμα στο θυσιαστήριο του θυμιάματος». Ω, τι τόλμη, ω, τι αναισχυντία! Κατατόλμησε να παραβιάσει τα ίδια τα ιερά άδυτα, εισέβαλε στα άγια των αγίων, και επιχείρησε να βεβηλώσει εκείνο το μέρος που ήταν άβατο για όλους, εκτός μόνο από τον αρχιερέα. Τέτοια είναι η ψυχή, όταν πλέον χάσει οριστικά την ελπίδα για τη δική της σωτηρία· πουθενά δεν ανακόπτει τη μανία της, αλλά, παραδίδοντας τα ηνία της σωτηρίας της στις άλογες επιθυμίες, παρασύρεται παντού. Και, όπως ακριβώς ένα ατίθασο άλογο, που αποβάλλει το χαλινάρι από το στόμα του και ρίχνει τον αναβάτη ανάσκελα από τη ράχη του, ορμά σφοδρότερα από κάθε άνεμο και γίνεται αβάσταχτο για όσους το συναντούν, καθώς όλοι το αποφεύγουν και κανείς δεν τολμά να το συγκρατήσει· έτσι και η ψυχή, αφού αποβάλει τον φόβο του Θεού που τη χαλιναγωγεί και απορρίψει κάθε λογισμό που την κατευθύνει, διατρέχει τους τόπους της κακίας, έως ότου παρασυρθεί στα βάραθρα της απώλειας και κατακρημνίσει τη δική της σωτηρία. Γι' αυτό πρέπει συνεχώς να την ανακόπτουμε και, σαν με κάποιο χαλινάρι, να αναχαιτίζουμε την άλογη ορμή της με τον λογισμό της ευσέβειας. Αυτό ακριβώς δεν έπραξε ο Οζίας, αλλά παρανόμησε ενάντια στην ίδια την ανώτατη από όλες αρχή.

Εκπίπτουν δε κάποιοι από την εξουσία που κατέχουν με δύο τινάς τρόπους, δηλαδή, όταν κάποιος πράττει έργα ανάξια της εξουσίας, όπως εκείνοι οι πρεσβύτεροι και κριτές του λαού, αναφέρομαι σε αυτούς στην ιστορία της Σωσάννας, για τους οποίους έχει γραφτεί ότι «προήλθε ανομία από τη Βαβυλώνα, από πρεσβυτέρους κριτές», ή και όπως εκείνος ο Σαούλ, για τον οποίο και ο Σαμουήλ, αφού παρακάλεσε θερμά τον Θεό, άκουσε το «δεν θα σε εισακούσω» —διότι, λέει, «τον έχω απορρίψει»— ή πάλι, όταν η καρδιά κάποιου υπερηφανευθεί όπως εκείνου του Οζία· «υπερηφανεύθηκε», λέει, «η καρδιά» του Οζία μέχρι «να διαφθαρεί» και ότι «αναμφίβολα θα διαρρήξω τη βασιλεία σου και θα τη δώσω στον δούλο σου» και ότι «η κακοπραγία θα ανατρέψει θρόνους δυναστών». Και αυτά μεν είναι λίγα από τα πολλά σχετικά με το αρχαίο κακό, τον φθόνο και το πάθος της κενοδοξίας.

Εσύ όμως, άνθρωπε, είσαι τόσο τολμηρός απέναντι στον πράο και αγαθό και στην ιεραρχική του θεσμοθεσία; Και αυτά θα έπρεπε να λεχθούν, όταν κάποιος αναλαμβάνοντας έργα ανώτερα του αξιώματός του, φαινόταν παρόλα αυτά να πράττει τα πρέποντα· διότι ούτε και αυτό είναι επιτρεπτό σε κανέναν. Διότι, τι το άτοπο έκανε ο Οζίας προσφέροντας θυμίαμα στον Θεό; Ή τι το άτοπο έκανε ο Σαούλ προσφέροντας θυσία; Ή τι οι τυραννικοί δαίμονες όταν θεολογούσαν αληθώς για τον Ιησού; Αλλά είναι αποκηρυγμένος από τη θεολογία κάθε αλλοτριοεπίσκοπος, και ο καθένας θα παραμένει στην τάξη της δικής του λειτουργίας, και μόνο ο αρχιερέας θα εισέρχεται στα Άγια των Αγίων, και αυτό μία φορά τον χρόνο, και τούτο με όλη την κατά τον νόμο ιεραρχική καθαρότητα.