Πατερικές αναφορές στο ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ Β΄ 32:23

Πρόσωπο δε του διαβόλου είναι το λείο της ηδονής και τα θελκτικά αισθητά των αισθήσεων. Και πολλοί έφεραν δώρα στον Κύριο στην Ιερουσαλήμ, και προσφορές στον Εζεκία, τον βασιλιά των Ιουδαίων. Κάθε νους που είναι εστεμμένος με αρετή και γνώση, και ο οποίος βασιλεύει στην Ιερουσαλήμ, δηλαδή στην έξη που βλέπει την ειρήνη· εννοώ την κατάσταση που έχει απαλλαγεί από τα στασιάζοντα πάθη (διότι η Ιερουσαλήμ ερμηνεύεται ως «όραση ειρήνης»)· αυτός οπωσδήποτε έχει την ορατή κτίση να προσφέρει σε αυτόν μεν προσφορές, στον δε Θεό δώρα μέσω αυτού. Διότι κυρίως προσφορές είναι αυτά που δίνονται σε αυτούς που έχουν ανάγκη, ενώ δώρα είναι αυτά που προσκομίζονται σε αυτούς που δεν έχουν καμία ανάγκη.

Γι' αυτό, στον μεν Κύριο προσφέρονται δώρα, ως σε Εκείνον που δεν έχει ανάγκη από τίποτα, στον δε Εζεκία δόματα, διότι κάθε άνθρωπος έχει ανάγκη, και από τρόπους για την αρετή, και από λόγους για τη γνώση. Αλλά δώρα μεν είναι οι πνευματικοί λόγοι που ενυπάρχουν σε κάθε είδος από αυτά που συμπληρώνουν την κτίση, μέσω των οποίων γνωρίζεται ο ποιητής της κτίσης, καθώς διδάσκουν ότι υπάρχει κάποιος κτίστης και δεσπότης των φαινομένων.

Διά μέσου όλων αυτών ομού δοξάζεται μεν ο Θεός, από τον οποίο δημιουργήθηκαν· προκόπτει δε ο άνθρωπος για χάρη του οποίου πάλι δημιουργήθηκαν. Και υψώθηκε μπροστά στα μάτια όλων των εθνών. Εκείνος που μεγαλύνθηκε μέσω της πράξης και της θεωρίας, υψώνεται διά της πράξης πάνω από όλα τα σαρκικά και κατακριτέα πάθη, γινόμενος ανώτερος από αυτά και από τα λεγόμενα φυσικά σώματα, δηλαδή αυτά που υπόκεινται σε γένεση και φθορά· και απλώς ειπείν όσα υποπίπτουν στην αίσθηση. Διά της θεωρίας δε, αφού διαπέρασε γνωστικά τους λόγους που ενυπάρχουν σε αυτά, οδήγησε τον νου προς τα συγγενή νοητά και θεία. Διότι η μεν πρακτική φιλοσοφία καθιστά τον πρακτικό ανώτερο από τα πάθη· η δε θεωρία καθιστά τον θεωρητικό ανώτερο από τα ορατά.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΝΑ΄ «Και πολλοί έφερναν δώρα στον Κύριο στην Ιερουσαλήμ και δωρεές στον Εζεκία τον βασιλιά του Ιούδα, και εξυψώθηκε στα μάτια όλων των εθνών». Τι είναι τα δώρα και τι οι δωρεές; Και γιατί στον μεν Θεό προσφέρονταν δώρα, στον δε βασιλιά δωρεές; Και τι σημαίνει το ότι εξυψώθηκε στα μάτια όλων των εθνών;

Επομένως, επειδή η φύση έχει μέσα της φυσικά σπαρμένους από τον δημιουργό των ορατών και πνευματικούς λόγους της σοφίας και τρόπους ευγενούς διαγωγής, κάθε νους που ευλόγως είναι στεφανωμένος με αρετή και γνώση, έχοντας λάβει τον κλήρο, όπως ο μέγας Εζεκίας, να βασιλεύει στην Ιερουσαλήμ, δηλαδή στην έξη που βλέπει μόνο την ειρήνη, ήγουν στην κατάσταση που είναι απαλλαγμένη από κάθε είδους πάθη —διότι η Ιερουσαλήμ ερμηνεύεται ως «όραση ειρήνης»—, ένας τέτοιος νους έχει ολόκληρη την κτίση υποχείριά του μέσω των ειδών που τη συμπληρώνουν. Και τούτο διότι η κτίση, μέσω αυτού (του νου), προσκομίζει στον Θεό ως δώρα τους πνευματικούς λόγους της γνώσης που βρίσκονται μέσα της, ενώ στον ίδιο (τον νου) παρέχει ως δόματα τους τρόπους που ενυπάρχουν σε αυτήν σύμφωνα με τον φυσικό νόμο προς την αρετή, και μέσω και των δύο δεξιώνεται εκείνον που δύναται να ευδοκιμήσει άριστα και στα δύο, εννοώ τον φιλόσοφο νου, ο οποίος έχει τελειωθεί σύμφωνα με τον λόγο και τον βίο της πράξης και της θεωρίας. Ο λόγος, λοιπόν, ανέφερε με σαφή προσδιορισμό ότι τα δώρα προσφέρονται στον Κύριο και τα δόματα στον βασιλιά, επειδή, όπως λένε όσοι έχουν ασχοληθεί επιμελώς με αυτά τα ζητήματα, δώρα ονομάζονται χαρακτηριστικά εκείνα που προσκομίζονται στους απροσδεείς (εκείνους που δεν έχουν ανάγκη), ενώ δόματα εκείνα που δίνονται σε αυτούς που έχουν ανάγκη.

«Και εξυψώθηκε», λέει, «ο Εζεκίας στα μάτια όλων των εθνών». Εκείνος που μέσω της πράξης και της θεωρίας κατόρθωσε στον ύψιστο βαθμό την αρετή και τη γνώση, όπως ο Εζεκίας, εύλογα ανυψώνεται πάνω από όλα τα έθνη, εννοώ δηλαδή τα σαρκικά και επιλήψιμα· αφού καθίσταται ανώτερος των παθών μέσω της πράξης, καθώς και των λεγόμενων φυσικών σωμάτων, και γενικά, για να το πω συνοπτικά, όλων των αισθητών μορφών μέσω της θεωρίας, έχοντας διαπεράσει γνωστικά όλους τους λόγους που ενυπάρχουν σε αυτά. Αυτά και η ίδια η Γραφή τα ονομάζει τροπικά «έθνη», εξαιτίας του ότι εκ φύσεως είναι αλλογενή και αλλόφυλα ως προς την ψυχή και τον νου· τα οποία, εφόσον δεν πολεμούν τον νου, ο Θεός δεν πρόσταξε καθόλου να τα πολεμούμε.

Διότι δεν λάβαμε την εντολή να πολεμούμε τα εξωτερικά κτίσματα που γίνονται αντιληπτά από τις αισθήσεις, αλλά διαταχθήκαμε να βρισκόμαστε σε διαρκή μάχη με τα πάθη της ατιμίας που κατοικούν μέσα μας παρά φύση, στη γη της καρδιάς, μέχρι να τα εξολοθρεύσουμε από αυτήν και να καταλάβουμε εμείς μόνοι τη γη, η οποία θα παραμένει ασάλευτη με την εξάλειψη των αλλότριων παθών. Γι' αυτό και με μεγάλη ακρίβεια, σχετικά με το χωρίο για την εισφορά των δώρων προς τον Θεό και των δομάτων προς τον βασιλιά, η Γραφή δεν είπε απλώς ότι «όλοι» έφεραν δώρα στον Θεό και δόματα στον βασιλιά, αλλά «πολλοί», δηλαδή όχι όλα τα έθνη, αλλά πολλά έθνη, καθιστώντας προφανές από αυτό ότι υπάρχουν τα λεγόμενα έθνη από τα οποία τίποτα δεν προσφέρεται στον Θεό ή στον βασιλιά. Διότι αναφέρει εύλογα πως μόνο τα κτίσματα που συμπληρώνουν τη φύση των δημιουργημάτων φέρνουν στον μεν Θεό ως δώρα τους πιο θείους λόγους που υπάρχουν σε αυτά, σύμφωνα με τους οποίους και κτίστηκαν, ως πλασμένα από τον Θεό, και ως δόματα στον βασιλιά τους οικείους και προφανώς φυσικούς τους νόμους, ως έχοντα λάβει υπόσταση δι' αυτόν, σύμφωνα με τους οποίους ρυθμίζεται ο ανθρώπινος νους και συγκροτεί τους τρόπους που συνέχουν την αρετή. Όμως η παρυπόσταση των εθνών που δεν δημιουργήθηκαν μέσα μας από τον Θεό, εννοώ των παθών, δεν προσφέρει τίποτα στον Θεό ή στους ανθρώπους, διότι δεν έχει δημιουργηθεί από τον Θεό.

Σχετικά δε με το χωρίο «και υψώθηκε ενώπιον των οφθαλμών όλων των εθνών ο βασιλιάς Εζεκίας», σημείωσε με έμφαση το «όλων των εθνών», επειδή ο λόγος της Γραφής δηλώνει ότι εκείνος που αξιώθηκε να κατοικεί στην απάθεια όπως ακριβώς στην Ιερουσαλήμ, μέσα από τους κόπους της πρακτικής αρετής, και έχοντας απαλλαγεί από κάθε ενόχληση της αμαρτίας, πράττοντας, λαλώντας, ακούγοντας και σκεπτόμενος μόνο την ειρήνη, αφού πρώτα δέχθηκε μέσω της φυσικής θεωρίας τη φύση των ορατών πραγμάτων —η οποία προσκομίζει στον Κύριο δι' αυτού, σαν δώρα, τους θειότερους λόγους που ενυπάρχουν σε αυτήν και προσφέρει σε Αυτόν, σαν σε βασιλιά, τους νόμους της σαν προσφορές— υψώνεται ενώπιον των οφθαλμών όλων των εθνών, καθώς γίνεται δηλαδή ανώτερος τόσο από όλα τα σαρκικά πάθη μέσω της πρακτικής αρετής, όσο και από τα φυσικά σώματα και από όλες τις αισθητές μορφές μέσω της θεωρίας, έχοντας διαβεί τους πνευματικούς λόγους και τρόπους που υπάρχουν μέσα σε αυτά. Έτσι έχω κατανοήσει και το «πολλοί έφερναν, αλλά όχι όλοι», δηλαδή τα εξωτερικά έθνη, ήγουν τα κτίσματα, αλλά όχι τα εσωτερικά έθνη που βρίσκονται μέσα μας, ήγουν τα πάθη. Διότι όλα τα κτίσματα που συμπληρώνουν τον κόσμο υμνούν και δοξάζουν τον Θεό με αλάλητες φωνές. Και ο δικός τους ύμνος γίνεται δικός μας· «μέσω των οποίων εγώ λαμβάνω την αφορμή να υμνώ», όπως λέει ο Γρηγόριος, ο μέγας επώνυμος της θεολογίας.

Επομένως, η Αγία Γραφή, όπως αποδείχθηκε, προβάλλοντας ελεύθερα σε όλους όσοι θέλουν να σωθούν το δικό της θέλημα, δεν περιόρισε καθόλου τον εαυτό της σε ένα μόνο πρόσωπο. Διότι ο καθένας μπορεί να γίνει Εζεκίας, μιμούμενος τον Εζεκία πνευματικά, και μέσω της προσευχής να βοήσει προς τον Θεό και να εισακουστεί και να δεχθεί άγγελο, εννοώ δηλαδή λόγο ανώτερης σοφίας και γνώσης, στον καιρό της επανάστασης των πονηρών δαιμόνων, και να εξολοθρεύσει κάθε δυνατό και πολεμιστή και άρχοντα και στρατηγό, δηλαδή τις εμπαθείς κινήσεις της επιθυμίας και του θυμού και την προσκόλληση στα αισθητά και τον λογισμό που, σαν στρατηγός, επινοεί τους αμαρτωλούς τρόπους, και έτσι να βρεθεί σε ειρήνη μέσω της απαλλαγής από τα πάθη και να αφοσιωθεί στη θεωρία των όντων, και να δεχθεί τους λόγους που συνέχουν τη γνώση σαν δώρα, και τους τρόπους που συγκροτούν τις αρετές σαν δοσίματα, τα οποία του προσφέρονται από όλη την κτίση προς δόξαν του Θεού και δική του προκοπή, και μετά από αυτά να υψωθεί με τον κατάλληλο τρόπο στα μάτια όλων των εθνών, δηλαδή να βρεθεί πάνω από όλα τα πάθη σύμφωνα με την αρετή και πάνω από όλα τα κτίσματα σύμφωνα με τη γνώση, και να διαφυλάξει μέσω της μετριοφροσύνης τη χάρη της σωτηρίας, και να μην πάθει τα όσα ακολουθούν ύστερα από αυτά σύμφωνα με τη Γραφή.

μα΄ Πώς για εμάς λέγεται ότι και πράττουμε και γνωρίζουμε την αμαρτία, ενώ για τον Κύριο ότι έγινε μεν αμαρτία, αλλά δεν την γνώρισε. μβ΄ Περί του ξύλου της ζωής και του ξύλου της παρακοής. μγ΄ Προς ποιον είπε το «ιδού, έγινε ο Αδάμ σαν ένας από εμάς». Διότι, αν μεν το είπε προς τον Υιό, πώς συγκρίνεται ο Αδάμ με τον Υιό; Αν δε προς τους αγγέλους, πώς πάλι συγκρίνει τον άγγελο με τον εαυτό Του; μδ΄ Τι σημαίνει το στηθύνιο του επιθέματος και ο βραχίονας του αφαιρέματος; με΄ Ποια είναι η διαφορά του εσόπτρου από το αίνιγμα; μστ΄ Τι σημαίνει το «φωνή βοώντος εν τη ερήμω» και τα εξής. μζ΄ Περί των λάκκων και των πύργων του βασιλιά του Ιούδα Οζία, τα οποία οικοδόμησε. μη΄ Τι σημαίνει πάλι στο ίδιο βιβλίο των Παραλειπομένων το «και είδε ο Εζεκίας ότι ήρθε ο Σενναχειρείμ» και τα εξής. μθ΄ Τι σημαίνει πάλι στο ίδιο βιβλίο το «και προσευχήθηκε ο βασιλιάς Εζεκίας και ο Ησαΐας, ο γιος του Αμώς» και τα εξής. ν΄ Τι σημαίνει το «και πολλοί έφεραν δώρα στον Κύριο και δόματα στον Εζεκία, τον βασιλιά του Ιούδα».