Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 1:11

Διότι κανείς δεν επαρκεί από μόνος του για να πράξει κάτι, είτε χρειάζεται να χειροτονήσει, είτε να σκεφτεί βουλές και γνώμες, αλλά τα πράγματα γίνονται πιο αξιότιμα από τη σύνοδο και το πλήθος. Για παράδειγμα, οι φτωχοί έχουν ανάγκη αυτούς που δίνουν, και πάλι αυτοί που δίνουν έχουν ανάγκη αυτούς που λαμβάνουν. «Ας παρατηρούμε», λέει, «ο ένας τον άλλον, με σκοπό να παρακινούμαστε σε αγάπη και σε καλά έργα». Γι' αυτόν τον λόγο, η κοινότητα της Εκκλησίας έχει μεγαλύτερη δύναμη, και όσα δεν μπορεί κάποιος από μόνος του, όταν ενώνεται με τους άλλους, αποκτά τη δύναμη να τα πράξει. Γι' αυτό ακριβώς είναι αναγκαίες οι προσευχές που γίνονται εδώ υπέρ της οικουμένης, υπέρ της Εκκλησίας στα πέρατα του κόσμου, υπέρ της ειρήνης, υπέρ όσων βρίσκονται σε συμφορές. Και αυτό το φανερώνει ο Παύλος όταν λέει: «Για να αποδοθούν από πολλά πρόσωπα ευχαριστίες για εμάς, για το χάρισμα που μας δόθηκε μέσω πολλών»· δηλαδή, για να δώσει χάρη σε πολλούς. Και πολλές φορές επιζητεί τις προσευχές τους. Δες και στην περίπτωση των Νινευιτών τι λέει ο Θεός: «Εγώ λοιπόν δεν θα σπλαχνιστώ την πόλη, στην οποία κατοικούν περισσότερες από δώδεκα μυριάδες;». «Όπου δύο ή τρεις είναι συγκεντρωμένοι στο δικό μου όνομα», λέει, «εκεί βρίσκομαι και εγώ ανάμεσά τους». Εάν λοιπόν οι δύο έχουν μεγάλη δύναμη, πόσο μάλλον οι περισσότεροι; Εάν, πάλι, είσαι μόνος σου, θα έχεις μεν δύναμη, αλλά όχι την ίδια. Αλλά γιατί είσαι μόνος; Γιατί δεν κερδίζεις πολλούς; Γιατί δεν γίνεσαι δημιουργός αγάπης; Γιατί δεν οικοδομείς φιλία; Έτσι στερείσαι το μεγαλύτερο εγκώμιο της αρετής.

Διότι αποτελεί μεγάλη ασφάλεια για εμάς το να απολαμβάνουμε συνεχώς τη δική σας αγάπη, ενός τέτοιου και τόσο μεγάλου πλήθους. Επειδή όποιος απολαμβάνει την αγάπη, οπωσδήποτε θα απολαύσει και την προσευχή. Και το πόσο μεγάλο αγαθό είναι αυτό, γίνεται φανερό από το εξής: Εκείνος ο Παύλος, που αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό, που άκουσε άρρητα λόγια, που καταπάτησε όλες τις ανάγκες της φύσεως, που βρισκόταν πλέον σε απόλυτη ασφάλεια, είχε την ανάγκη των προσευχών των μαθητών και έλεγε: «Προσεύχεσθε υπέρ εμού, για να διασωθώ από τους απειθείς»· και πάλι: «Προσεύχεσθε για να μου δοθεί λόγος κατά το άνοιγμα του στόματός μου». Και παντού τον βλέπετε και να ζητά τις προσευχές των μαθητών, και να τους ευχαριστεί αφού τις λάβει. Διότι, για να μην ισχυριστεί κανείς ότι από ταπεινοφροσύνη καταφεύγει στις προσευχές των μαθητών, αναδεικνύει και τη δύναμή τους, λέγοντας τα εξής: «Αυτός μας διέσωσε από τόσο μεγάλους θανάτους· και έχουμε την ελπίδα ότι και πάλι θα μας διασώσει, με τη συνδρομή και της δικής σας δεήσεως υπέρ ημών, ώστε για το χάρισμα που μας δόθηκε να αναπεμφθούν ευχαριστίες από πολλούς για χάρη μας».

Ε΄. Ας τους βοηθούμε λοιπόν, και ας τελούμε μνημόσυνα υπέρ αυτών. Διότι, εάν τα παιδιά του Ιώβ τα καθάριζε η θυσία του πατέρα τους, γιατί αμφιβάλλεις ότι, εάν προσφέρουμε και εμείς υπέρ των απελθόντων, προκύπτει για αυτούς κάποια παρηγοριά; Επειδή ο Θεός συνηθίζει να κάνει χάρη σε κάποιους για χάρη άλλων. Και αυτό το αποδείκνυε ο Παύλος λέγοντας: «Ώστε από πολλά πρόσωπα να εκφραστεί ευχαριστία υπέρ υμών, για το χάρισμα που μας δόθηκε μέσω πολλών». Ας μην αποκάμουμε λοιπόν να βοηθούμε τους απελθόντες και να προσφέρουμε προσευχές υπέρ αυτών· διότι βρίσκεται ενώπιόν μας η κοινή καθαρτήρια θυσία της οικουμένης. Γι' αυτό, με θάρρος δεόμαστε τότε υπέρ της οικουμένης, και τους μνημονεύουμε μαζί με τους μάρτυρες, μαζί με τους ομολογητές, μαζί με τους ιερείς. Διότι όλοι είμαστε ένα σώμα, έστω και αν ορισμένα μέλη είναι πιο λαμπρά από τα άλλα· και είναι δυνατόν από παντού να συγκεντρώσουμε γι' αυτούς συγχώρεση: από τις προσευχές, από τα δώρα που προσφέρονται υπέρ αυτών, από εκείνους που μνημονεύονται μαζί τους. Γιατί λοιπόν θλίβεσαι, και γιατί θρηνείς, εφόσον είναι δυνατόν να συγκεντρώσεις τόση συγχώρεση για τον απελθόντα; Μήπως επειδή εσύ έμεινες έρημος και έχασες τον προστάτη σου; Αλλά ποτέ να μην το πεις αυτό· διότι δεν έχασες τον Θεό. Επομένως, εφόσον έχεις Αυτόν, Αυτός θα είναι για σένα ανώτερος και από σύζυγο και από πατέρα και από παιδί και από κηδεμόνα· διότι και όταν εκείνοι ζούσαν, Αυτός ήταν που τα ενεργούσε όλα. Αυτά λοιπόν να σκέφτεσαι, και να λες σύμφωνα με τον Δαβίδ: «Ο Κύριος είναι ο φωτισμός μου και ο σωτήρας μου, ποιον θα φοβηθώ;»

Διότι, όταν ανασύρει έναν άνθρωπο για τον οποίο είχε χαθεί κάθε ελπίδα και ο οποίος έχει φτάσει μέχρι τις ίδιες τις πύλες του άδη, δεν επιδεικνύει τίποτε άλλο παρά ανάσταση, αποσπώντας αυτόν που είχε πέσει από το ίδιο το στόμα του θανάτου. Γι' αυτό και ο πολύς κόσμος, σχετικά με εκείνους που θεωρούνταν χαμένοι και έπειτα συνήλθαν από βαριά ασθένεια ή από αφόρητους πειρασμούς, συνηθίζει να λέει το εξής: «Είδαμε ανάσταση νεκρών σε αυτόν τον άνθρωπο». Έχουμε δε την ελπίδα ότι και στο μέλλον θα μας γλιτώσει, καθώς θα συντρέχετε και εσείς με τις δεήσεις σας υπέρ ημών, ώστε για το χάρισμα που μας δόθηκε να αναπεμφθούν ευχαριστίες από πολλά πρόσωπα για λογαριασμό μας.

Αφού, λοιπόν, έδειξε την ωφέλεια των θλίψεων και στη συνέχεια τους ενέπνευσε αγωνιστικότητα, τονώνει και πάλι το φρόνημά τους και τους καθιστά προθυμότερους για την αρετή, αποδίδοντας μεγάλη αναγνώριση στις προσευχές τους, εφόσον χάρη σε αυτές τους χαρίστηκε η ζωή του Παύλου. Διότι λέει: «Με τη δική σας συμπαράσταση υπέρ ημών μέσω της δέησης». Και τι σημαίνει: «Ώστε από πολλά πρόσωπα να εκφραστούν ευχαριστίες μέσω πολλών υπέρ ημών για το χάρισμα που μας δόθηκε»; Μας λύτρωσε, λέει, από εκείνους τους θανάτους με τη συνδρομή και της δικής σας δέησης· δηλαδή, επειδή όλοι εσείς προσευχόσασταν για εμάς. Διότι το χάρισμα που δόθηκε σε εμάς, δηλαδή τη δική μας σωτηρία, θέλησε να το κάνει δώρο σε όλους σας, ώστε τα πολλά πρόσωπα να Τον ευχαριστήσουν, επειδή ακριβώς οι πολλοί έλαβαν τη χάρη.

Διότι στην αρχή, βέβαια, απέδωσε τη σωτηρία στους οικτιρμούς Του· «Διότι ο Θεός των οικτιρμών», λέει, «Αυτός μας ελύτρωσε»· εδώ όμως την αποδίδει και στις προσευχές. Επειδή και εκείνον που όφειλε τα μύρια τάλαντα, τον ελέησε αφού πρώτα έπεσε στα πόδια του, καίτοι βεβαίως έχει λεχθεί ότι «αφού τον σπλαγχνίσθηκε, τον απέλυσε»· και στη Χαναναία επίσης, μετά από εκείνη την πολλή προσκαρτέρηση και υπομονή, τότε χάρισε τη σωτηρία της κόρης της, μολονότι βέβαια από έλεος την έσωσε. Από αυτό λοιπόν μαθαίνουμε ότι, ακόμη και αν πρόκειται να ελεηθούμε, πρέπει πρώτα να καταστήσουμε τους εαυτούς μας άξιους του ελέους. Διότι, ακόμη και αν πρόκειται για έλεος, αναζητεί τους άξιους· επειδή δεν προσφέρεται αδιακρίτως σε όλους, ούτε σε εκείνους που διάκεινται με αναισθησία και αδιαφορία· «Διότι θα ελεήσω», λέει, «όποιον ελεήσω, και θα οικτιρήσω όποιον οικτιρήσω». Δες λοιπόν και εδώ τι λέει: «Με τη συνδρομή και της δικής σας δεήσεως».

Διότι και τώρα μεν αυτά είναι φανερά σε όσους έχουν σύνεση, τότε όμως θα είναι σε όλους. Ώστε, αν και θλιβόμαστε τώρα, δεν έχουμε μικρή παρηγοριά σε τούτο: τώρα μεν την παρηγοριά που προέρχεται από τη συνείδηση, τότε δε και αυτήν από την ίδια τη φανέρωση. Διότι τώρα μεν η συνείδησή μας γνωρίζει ότι με τη χάρη του Θεού πράττουμε τα πάντα, όπως και εσείς γνωρίζετε και θα κατανοήσετε· τότε όμως όλοι οι άνθρωποι θα μάθουν και τα δικά μας και τα δικά σας, και θα δουν ότι δοξαζόμαστε ο ένας μέσω του άλλου. Διότι, για να μη φανεί ότι μόνο αυτός γίνεται λαμπρός από την καύχηση, δίνει και σε αυτούς αφορμή για καύχημα, και τους απομακρύνει από τα παρόντα λυπηρά. Και ό,τι ακριβώς έκανε σχετικά με την παρηγοριά λέγοντας ότι «Για εσάς παρηγορούμαστε», αυτό κάνει και εδώ, λέγοντας «Για εσάς καυχιόμαστε, όπως ακριβώς και εσείς για εμάς», καθιστώντας τους παντού κοινωνούς σε όλα: στην παρηγοριά, στα παθήματα, στη δική του σωτηρία· διότι και αυτή τη σωτηρία την αποδίδει στις προσευχές τους. «Διότι, επειδή συνδράματε και εσείς με την προσευχή», λέει, «μας λύτρωσε ο Θεός». Έτσι λοιπόν καθιστά κοινές και τις καυχήσεις.

Άκου τον Παύλο που λέει: «Διότι γνωρίζω», αναφέρει, «ότι αυτό θα αποβεί προς σωτηρία μου διά της δικής σας δεήσεως και της επιχορηγίας του Πνεύματος του Ιησού Χριστού»· και πάλι: «ώστε, για το χάρισμα που μας δόθηκε μέσω πολλών προσώπων, να εκφραστούν ευχαριστίες από πολλούς υπέρ ημών». Και εσύ λες: «Τι μου χρειάζεται η προσευχή;» Εάν όμως εμείς αδρανούμε, κανένας προσευχόμενος δεν θα μπορέσει να μας ωφελήσει.

Το γνωρίζω και εγώ. Διότι τότε μεν οι αρχόμενοι ήταν κάποιοι ταλαίπωροι και ασήμαντοι· γι' αυτό και σώζονταν μόνο από την παρρησία και την αρετή εκείνου που τους κυβερνούσε. Τώρα όμως που η χάρη του Θεού έχει αυξηθεί, και ανάμεσα στους αρχομένους θα βρούμε πολλούς, ή μάλλον τους περισσότερους, να ξεπερνούν κατά πολύ αυτόν που τους εξουσιάζει, μη μας στερήσετε λοιπόν αυτή τη συμμαχία. Ανορθώστε τα χέρια μας, για να μην ατονήσουν· ανοίξτε το στόμα μας, για να μη φραχθεί· παρακαλείτε τον Θεό, παρακαλείτε γι' αυτό. Αυτό που συμβαίνει είναι βέβαια υπέρ ημών, αλλά το παν γίνεται υπέρ υμών· διότι έχουμε ταχθεί για το δικό σας όφελος, και μεριμνούμε για τις δικές σας υποθέσεις. Να παρακαλείτε ο καθένας και ιδιαιτέρως και από κοινού. Δες τον Παύλο που λέει: «Ώστε το χάρισμα που μας δόθηκε να προκαλέσει την ευχαριστία πολλών υπέρ ημών»· δηλαδή, για να δώσει σε πολλούς τη χάρη. Αν στις ανθρώπινες υποθέσεις, καταδικασμένους άνδρες που οδηγούνταν στον θάνατο, ο λαός που προσήλθε ζήτησε να τους γλιτώσει, και ο βασιλιάς, δυσωπούμενος από το πλήθος, ανακάλεσε την απόφασή του· πολύ περισσότερο θα δυσωπηθεί ο Θεός από εσάς, όχι για το πλήθος, αλλά για την αρετή σας. Διότι έχουμε απέναντί μας σφοδρό εχθρό.

Αν όμως η προσευχή του ενός μόνο ανθρώπου έχει τόση δύναμη, πολύ περισσότερη έχει εκείνη που γίνεται μαζί με το πλήθος· διότι η ισχύς της είναι μεγαλύτερη και η παρρησία της κατά πολύ περισσότερη από εκείνη που γίνεται στο σπίτι και κατ' ιδίαν. Από πού είναι αυτό φανερό; Άκουσε τον ίδιο τον Παύλο που λέει: «Αυτός μας ελευθέρωσε από έναν τέτοιο θάνατο και μας ελευθερώνει, και έχουμε την ελπίδα ότι και στο μέλλον θα μας ελευθερώσει, με τη συνδρομή και της δικής σας δεήσεως υπέρ ημών, ώστε για το χάρισμα που μας δόθηκε με τη συμμετοχή πολλών προσώπων, να αναπεμφθεί ευχαριστία από πολλούς υπέρ ημών.» Έτσι και ο Πέτρος διέφυγε από το δεσμωτήριο. «Διότι γινόταν εκτενής προσευχή προς τον Θεό από την Εκκλησία υπέρ αυτού.» Αν λοιπόν η προσευχή της Εκκλησίας ωφέλησε τον Πέτρο και έβγαλε τον στύλο εκείνο από το δεσμωτήριο, πώς εσύ περιφρονείς τη δύναμή της, πες μου, και ποια απολογία θα έχεις;

«...η οποία ενεργείται με την υπομονή των ίδιων παθημάτων, τα οποία πάσχουμε κι εμείς. Και η ελπίδα μας για εσάς είναι βέβαιη· είτε παρηγορούμαστε, (αυτό γίνεται) για τη δική σας παρηγορία και σωτηρία.» Δείχνει ότι, μαζί με τη δική τους ωφέλεια, και η χάρη τούς ενίσχυσε πολύ, ενεργώντας μέσα τους. «Επειδή, όπως είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι (είστε) και της παρηγορίας. Διότι δεν θέλουμε να αγνοείτε, αδελφοί, σχετικά με τη θλίψη μας που μας συνέβη στην Ασία, ότι επιβαρυνθήκαμε υπερβολικά, πάνω από τις δυνάμεις μας, ώστε να απελπιστούμε ακόμη και για τη ζωή μας.» Όπως ακριβώς, λέει, όταν διωκόμαστε εμείς, πονάτε σαν να τα υποφέρετε εσείς οι ίδιοι, έτσι γνωρίζουμε ότι και όταν παρηγορούμαστε, εσείς οι ίδιοι τα απολαμβάνετε. «Αλλά εμείς οι ίδιοι είχαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου, για να μην έχουμε την πεποίθησή μας στους εαυτούς μας, αλλά στον Θεό.» Δηλαδή, την κρίση και την προσδοκία. Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Τέτοια προσδοκία είχαν τα πράγματα, ότι δηλαδή όλοι θα πεθάνουμε, αλλά αυτό δεν προχώρησε, παρά έμεινε μόνο ως δική μας σκέψη. Το δε «για να μην έχουμε την πεποίθησή μας», δεν το λέει επειδή ο ίδιος είχε τέτοια διάθεση, αλλά για να διαπαιδαγωγήσει τους άλλους μέσα από όσα λέει δήθεν για τον εαυτό του. «Στον Θεό που ανασταίνει τους νεκρούς, ο οποίος μας ελευθέρωσε από έναν τέτοιο θάνατο και θα μας ελευθερώσει· στον οποίο έχουμε ελπίσει ότι και στο μέλλον θα μας ελευθερώνει, με τη συνδρομή και της δικής σας δέησης για εμάς.» Πάλι τους φέρνει στο προσκήνιο τους λόγους περί αναστάσεως. «

«Ώστε να αποδοθούν ευχαριστίες από πολλά πρόσωπα για το χάρισμα που μας δόθηκε μέσω πολλών, υπέρ υμών.» Για να τον ευχαριστήσουν τα πολλά πρόσωπα, λέει, επειδή τα πολλά πρόσωπα έλαβαν και τη χάρη. Αυτά δε τα λέει, αφενός παρακινώντας τους σε προσευχές υπέρ των άλλων, και αφετέρου διδάσκοντάς τους την ταπεινοφροσύνη και οδηγώντας τους στην αγάπη. Εκτός από αυτά προσθέτει και τούτο, ότι δηλαδή, έστω κι αν ο Θεός επιτελεί κάτι μέγα από ευσπλαχνία, εδώ συμβάλλει και η προσευχή. «Διότι η καύχησή μας είναι αυτή, η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, ότι με αγιότητα». Θέτει μια τρίτη αιτία παρηγοριάς. Και αυτή είναι το να συμπεριφερόμαστε (να αναστρεφόμαστε) παντού στην οικουμένη με καθαρή συνείδηση. Και τα λέει αυτά, διδάσκοντάς τους να μην αποθαρρύνονται στις θλίψεις, εφόσον έχουν καθαρή συνείδηση. Το δε νόημα είναι το εξής: Η καύχησή μας, λέει, είναι αυτή, δηλαδή η συνείδησή μας, η οποία δεν έχει να μας καταδικάσει σαν να διωκόμαστε για πονηρές πράξεις. «Και με ειλικρίνεια Θεού». Δηλαδή, χωρίς τίποτα το δόλιο. «Όχι με σαρκική σοφία». Δηλαδή, όχι με πανουργία, ούτε με ρητορική δεινότητα, ή με πλοκή σοφών χαρισμάτων. «Αλλά με τη χάρη του Θεού αναστραφήκαμε μέσα στον κόσμο, και πολύ περισσότερο απέναντί σας». Αποδεικνύοντας με τα θαυμαστά σημεία τη δύναμη που δόθηκε σε εσάς από Αυτόν. «Διότι δεν σας γράφουμε άλλα, παρά εκείνα τα οποία διαβάζετε, ή και αναγνωρίζετε».

Αλλά εμείς οι ίδιοι είχαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου, ώστε να μη στηριζόμαστε στον εαυτό μας, αλλά στον Θεό που ανασταίνει τους νεκρούς. Αυτός μας έσωσε από έναν τόσο μεγάλο θάνατο και μας σώζει, και σε Αυτόν έχουμε εναποθέσει την ελπίδα μας ότι και στο μέλλον θα μας σώσει, με τη δική σας επίσης συνδρομή υπέρ ημών μέσω της προσευχής, ώστε για το χάρισμα που μας δόθηκε χάρη σε πολλά πρόσωπα, να αναπεμφθεί ευχαριστία υπέρ ημών από πολλά πρόσωπα.

«Είτε παρηγορούμαστε, είναι για τη δική σας παρηγοριά.» Και εδώ ομοίως εννοείται από κοινού το «παρηγορούμαστε». «Ότι, όπως ακριβώς είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς.» Διότι, βλέποντάς μας να παρηγορούμαστε, θα γεμίσετε ελπίδα και εσείς, ότι όταν περιπέσετε σε πειρασμούς, θα παρηγορηθείτε και εσείς όπως και εμείς: «διότι, όπως ακριβώς γίνεστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι θα γίνετε κοινωνοί και της παρηγοριάς». Και «παρηγοριά» θα μπορούσε να είναι είτε η απομάκρυνση των πειρασμών και η απροσδόκητη απαλλαγή από τις δυσχέρειες που μας περιστοιχίζουν, είτε το να υπομένει κανείς τα όσα του συμβαίνουν με γενναιότητα και ψυχική δύναμη ενώ βρίσκεται στο μέσο των δεινών, ενδυναμωμένος από την ελπίδα των μελλόντων, πράγμα το οποίο δεν θα μπορούσε να συμβεί εάν ο Χριστός, ο αληθινός Θεός μας, δεν άπλωνε προστατευτικά το χέρι Του. (2 Κορ. 1,9-12) Όπως λέμε: «η ασθένεια κατέληξε σε υγεία ή σε θάνατο», δηλαδή έτσι εξελίχθηκε, έτσι τελείωσε, έτσι κατέληξε, έτσι και τώρα η φράση «απόκριμα θανάτου» πρέπει να νοηθεί ως το τέλος και η έκβασή του. Διότι, λέει, απελπιστήκαμε και για την ίδια μας τη ζωή και θεωρηθήκαμε μαζί με τους νεκρούς, όχι από άλλους, αλλά εμείς οι ίδιοι μέσα μας είδαμε και αναλογιστήκαμε το έσχατο σημείο και το τέλος του θανάτου. Ο ίδιος όμως δεν λέει καν «αναλογιστήκαμε», αλλά «το έχουμε», υποδεικνύοντας έτσι το αναμφίβολο και το επικείμενο του θανάτου. Τόσο υπερβολική και πάνω από τις δυνάμεις του ήταν η θλίψη, ώστε ο Παύλος ήταν ήδη νεκρός, όσον αφορά τη δική του δύναμη.

Έχοντας βιώσει αυτό, λέει: ζήσαμε και παρά κάθε ελπίδα, για να μην έχουμε στηριχθεί καθόλου στους εαυτούς μας, αλλά στον Θεό που εγείρει τους νεκρούς. Σε αυτόν που εγείρει, λέει, ο οποίος και εμάς που είχαμε νεκρωθεί, τώρα μας ήγειρε· διότι, λέει, είχαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου, και αυτό όχι επειδή άλλοι το θεώρησαν για εμάς, αλλά εμείς οι ίδιοι μέσα μας, και δεν το θεωρήσαμε απλώς, αλλά το είχαμε, πράγμα που αποτελεί αναμφίβολη και βέβαιη κρίση. Ώστε είναι φανερό, λέει, ότι αν δεν μας είχε εγείρει ο Θεός, θα ήμασταν νεκροί. Εάν λοιπόν αυτά τα λέει ο Παύλος, αυτός που ανακουφίζεται μέσα στις θλίψεις, που καυχάται για τις θλίψεις σαν για στεφάνια και δοξασμούς, εάν εκείνος λέει αυτά και αναθέτει το παν της σωτηρίας στον Θεό, εμείς τι άλλο οφείλουμε να κάνουμε; Ή πώς, εάν παρασυρθούμε στο να έχουμε εμπιστοσύνη στους εαυτούς μας, δεν θα εγκαταλειφθούμε δικαίως από τον Θεό που μας σώζει και μας υπερασπίζεται; «Για να [αναπεμφθούν ευχαριστίες] από πολλά πρόσωπα», δηλαδή κάνοντας δεκτή τη δική σας δέηση θα μας γλιτώσει και πάλι, και συγχρόνως «να αποδοθούν ευχαριστίες για το χάρισμά» του προς εμάς. Δεν είπε όμως «ώστε να αποδοθούν ευχαριστίες για τη χάρη του σε μένα ή για τη βοήθειά του», αλλά «για το χάρισμα», λέξη που συνηθίζουμε να χρησιμοποιούμε για τα υψηλά και τα παράδοξα και για όσα υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση. Είπε δε: «το προς εμάς χάρισμά του να ευχαριστηθεί μέσω πολλών», έχοντας πει προηγουμένως: «από πολλά πρόσωπα». Για ποιο λόγο άραγε;

Χαίρε, κράτιστε Αθανάσιε, το μέγα και σε όλους σεβάσμιο όνομα, που δικαίως σου αποδόθηκε και σύμφωνα με τη σημασία του ονόματός σου· χαίρε, εύρωστε βλαστέ του Κυρίου, του οποίου η ανάπαυση βρίσκεται σε εσένα. Με τι, λέγει η Γραφή, θα διορθώσει ο νέος τον δρόμο του; Με το να τηρήσει τους λόγους σου. Χαίρε, προσφιλέστατέ μου και τέκνο και πατέρα, το πρώτο λόγω της αγάπης, το δεύτερο λόγω του αξιώματος, συνεργάτη και συναγωνιστή, αν βέβαια είναι δυνατόν να συμπεριληφθώ και εγώ ο αχρείος σε αυτόν τον υπολογισμό· διότι κανένα αγαθό δεν κατέχω, ούτε συνεισέφερα κάτι στην Εκκλησία του Θεού. Αν όμως υπάρχει κάτι, η χάρη ανήκει σε Αυτόν, εφόσον και εσείς συνεργείτε με ομοφροσύνη μέσω της μεταξύ μας αλληλουχίας, ώστε, καθώς είναι γραμμένο, από πολλά πρόσωπα να αναπεμφθεί ευχαριστία για το χάρισμα που μας δόθηκε υπέρ υμών.

Και μακαρία είναι εκείνη η οσία, μακάριος είσαι και εσύ, ω τριπόθητε. Διότι έχω την πεποίθηση ότι μαζί με εσένα θα προσαγάγεις στον Δεσπότη Χριστό ολόκληρο τον οίκο σου, ίσως δε και ολόκληρο το γένος, στην ορθόδοξη πίστη, ώστε από πολλά πρόσωπα το χάρισμα που σας δόθηκε να γίνει αφορμή ευχαριστίας μέσω πολλών υπέρ υμών.