Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 1:12

Γι' αυτό, σας παρακαλώ, έχοντας στα χέρια σας την πίστη που διατυπώθηκε στη Νίκαια από τους Πατέρες και υπερασπιζόμενοι αυτήν με πολλή προθυμία και με εμπιστοσύνη στον Κύριο, να γίνετε πρότυπο για τους παντού πιστούς, δείχνοντας ότι τώρα βρίσκεται μπροστά μας αγώνας ενάντια στην αίρεση υπέρ της αλήθειας, και ότι οι μεθοδείες του εχθρού είναι ποικίλες. Διότι μάρτυρες δεν αναδεικνύει μόνο το να μην προσφέρει κάποιος θυμίαμα στα είδωλα, αλλά και η μη άρνηση της πίστεως καθιστά λαμπρό το μαρτύριο της συνειδήσεως· και δεν καταδικάστηκαν ως αλλότριοι μόνο όσοι προσκύνησαν τα είδωλα, αλλά και όσοι πρόδωσαν την αλήθεια.

Αν όμως τους ρωτήσεις πώς οράται ο αόρατος, θα σου απαντήσουν: «Όχι με διδακτούς λόγους της ανθρώπινης σοφίας, αλλά με διδακτούς από το Άγιο Πνεύμα». Διότι είναι ανενδεείς και δεν έχουν ανάγκη την ανθρώπινη σοφία, έχοντας τη διδασκαλία του Πνεύματος και έχοντας μαζί με τον Απόστολο αυτή την καύχηση, «ότι με απλότητα και ειλικρίνεια και χάρη Θεού, και όχι με σαρκική σοφία, αναστράφηκαν μέσα στον κόσμο». Θα σου απαντήσουν, λοιπόν, με ευλάβεια πως «τα θεία δεν περιορίζονται στη δική μας γνώση, ω άνθρωπε, αλλά πολλά από όσα εμείς αγνοούμε έχουν αιτίες θεοπρεπείς. Επομένως, συγκρίνοντας πνευματικά με πνευματικά, κατά τον ίδιο Απόστολο, από την Παλαιά Διαθήκη θα βεβαιώσουμε τις χάριτες της Καινής». Για τον λόγο αυτόν ο Απόστολος ονόμασε σύγκριση την απόδειξη που προέρχεται από τα παλαιά, επειδή μετά τη βεβαίωση από εκεί, τα δώρα της χάριτος αποδεικνύονται ανώτερα από τα νομικά. Και, λοιπόν, εκείνοι που ζουν και βλέπουν διά του Πνεύματος θα πουν προς όσους ερωτούν πώς οράται το αόρατο φως: «Όπως το είδε και εκείνος ο θεόπτης Ηλίας. Διότι το ότι εκείνος δεν είδε αισθητά, το απέδειξε η μηλωτή που είχε τοποθετήσει στο πρόσωπό του. Ότι όμως είδε τον Θεό, επισκιάζοντας με τη μηλωτή τους αισθητούς οφθαλμούς, αξιόλογος μάρτυρας και κήρυκας αυτού του γεγονότος είναι το γνώρισμα της προσωνυμίας του σε όλους. Διότι αποκαλείται από όλους θεόπτης, ή μάλλον καθ' υπερβολήν, θεοπτικότατος».

ΟΜΙΛΙΑ Ι'. Διότι αυτή είναι η καύχησή μας, η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, ότι με απλότητα και ειλικρίνεια, όχι με σαρκική σοφία, αλλά με τη χάρη του Θεού αναστραφήκαμε στον κόσμο. α'. Εδώ πάλι μας αποκαλύπτει και μία άλλη αφορμή παρακλήσεως, η οποία δεν είναι μικρή, αλλά πάρα πολύ μεγάλη, και ικανή να ανορθώσει τη διάνοια που καταποντίζεται από τους κινδύνους. Διότι, επειδή είπε ότι ο Θεός μάς ελευθέρωσε, και απέδωσε τα πάντα στους οικτιρμούς Του και στις δικές τους προσευχές· για να μην κάνει εξαιτίας αυτού τον ακροατή ράθυμο, ώστε να επαναπαύεται μόνο στο έλεος του Θεού και στις προσευχές των άλλων, δείχνει ότι και οι ίδιοι συνεισέφεραν όχι λίγα από τον εαυτό τους. Και το δήλωσε βέβαια αυτό και προηγουμένως λέγοντας ότι: «Όπως περισσεύουν τα παθήματα του Χριστού, έτσι περισσεύει και η παράκλησή μας»· εδώ όμως αναφέρει και κάποιο άλλο προσωπικό τους κατόρθωμα.

Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Το ότι, όπως λέει, συναναστρεφόμαστε παντού στην οικουμένη με καθαρή και άδολη συνείδηση. Και αυτό δεν συνιστά μικρή παρηγοριά και ενίσχυση για εμάς· ή μάλλον, δεν παρέχεται μόνο προς παρηγοριά, αλλά και για κάτι άλλο, που είναι πολύ ανώτερο της παρηγοριάς, δηλαδή για καύχηση. Αυτά τα έλεγε, παιδαγωγώντας και εκείνους να μην καταβάλλονται μέσα στις θλίψεις, αλλά να σεμνύνονται όταν έχουν καθαρή συνείδηση, επικρίνοντας συγχρόνως ήπια τους ψευδαποστόλους. Και όπως ακριβώς στην πρώτη επιστολή λέει: «Με απέστειλε ο Χριστός να κηρύττω το Ευαγγέλιο, όχι με σοφία λόγου, για να μην ακυρωθεί ο σταυρός του Χριστού»· και, «Για να μη βασίζεται η πίστη σας στη σοφία των ανθρώπων, αλλά στη δύναμη του Θεού»· έτσι και εδώ λέει: «Όχι με σοφία, αλλά με τη χάρη του Χριστού». Υπονόησε μάλιστα και κάτι άλλο λέγοντας «Όχι με σοφία», δηλαδή, όχι με απάτη, βάλλοντας κατ' αυτόν τον τρόπο εναντίον της κοσμικής παιδείας. Διότι η καύχησή μας είναι αυτή, λέει, η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας· δηλαδή το ότι η συνείδησή μας δεν έχει τίποτε για να μας καταδικάσει, ότι δήθεν διωκόμαστε εξαιτίας πονηρών πράξεων. Επειδή, ακόμη και αν υφιστάμεθα μύρια δεινά, ακόμη και αν δεχόμαστε πανταχόθεν επιθέσεις και κινδυνεύουμε, αρκεί για εμάς προς παρηγοριά —μάλλον δε όχι μόνο προς παρηγοριά, αλλά και για να στεφανωθούμε— η συνείδησή μας, η οποία, ούσα καθαρή, μας δίδει τη μαρτυρία ότι υποφέρουμε όλα αυτά χωρίς κανέναν πονηρό σκοπό, αλλά επειδή αυτό είναι αρεστό στον Θεό, για την αρετή, για τη φιλοσοφία, για τη σωτηρία των πολλών.

Εκείνη, λοιπόν, η προηγούμενη παρηγορία προερχόταν από τον Θεό· τούτη όμως συνεισφερόταν από τους ίδιους και από την καθαρότητα του βίου τους. Γι' αυτό και την ονομάζει καύχηση, διότι αποτελούσε κατόρθωμα της δικής τους αρετής. Ποια είναι, λοιπόν, η καύχηση και τι μας μαρτυρεί η συνείδησή μας; Το «ότι με απλότητα και με ειλικρίνεια».

Δηλαδή, όχι με κακουργία ούτε με πονηρία, ούτε με δεινότητα λόγων ή με συμπλοκή σοφισμάτων· διότι αυτήν αποκαλεί σαρκική σοφία. Και εκείνο για το οποίο αυτοί υπερηφανεύονταν σε μεγάλο βαθμό, αυτός το αρνείται και το απωθεί, αποδεικνύοντας εκ του περισσού ότι αυτό δεν είναι άξιο καυχήσεως, και ότι όχι μόνο δεν το επιζητεί, αλλά και το αποκρούει και το ντρέπεται. Αλλά με τη χάρη του Θεού αναστραφήκαμε μέσα στον κόσμο. Τι σημαίνει, «Με τη χάρη του Θεού»;

Και περισσότερο προς εσάς. Τι σημαίνει «περισσότερο προς εσάς»; Αναστραφήκαμε με τη χάρη του Θεού. Διότι και σημεία και θαύματα επιδείξαμε ανάμεσά σας, και μεγαλύτερη ακρίβεια και βίο ανεπίληπτο. Διότι και αυτό το ονομάζει χάρη του Θεού, αποδίδοντας σε αυτήν και τα δικά του κατορθώματα. Επειδή εκεί ξεπέρασε και τα όρια του αγώνα, προσφέροντας δωρεάν το Ευαγγέλιο, προκειμένου να συγκαταβεί στην αδυναμία τους. Διότι δεν σας γράφουμε τίποτε άλλο, παρά μόνο αυτά που διαβάζετε ή και αναγνωρίζετε.

Τι πιο φιλόστοργο από αυτή την ψυχή; Διότι δείχνει ότι ο ίδιος πόνεσε όχι λιγότερο, αλλά πολύ περισσότερο από εκείνους που είχαν αμαρτήσει. Διότι δεν λέει απλώς, «από θλίψη», αλλά, «από πολλή»· ούτε «μέσα από δάκρυα», αλλά «μέσα από πολλά δάκρυα και συνοχή της καρδιάς»· δηλαδή, «ένιωθα να πνίγομαι και να ασφυκτιώ από τη βαθιά θλίψη· και μη μπορώντας πλέον να υποφέρω το σκοτάδι της θλίψης, σας έγραψα». «Όχι για να λυπηθείτε», λέει, «αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη, την οποία τρέφω σε περίσσεια για εσάς». Αν και το λογικό θα ήταν να πει: «Όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να διορθωθείτε»· διότι πράγματι γι’ αυτόν τον λόγο τους έγραψε. Αλλά δεν λέει αυτό, παρά, κάνοντας τον λόγο του πιο γλυκύ και προσελκύοντάς τους σε μεγαλύτερη αγάπη, τοποθετεί το ένα αντί για το άλλο, δείχνοντας ότι κάνει τα πάντα από αγάπη. Και δεν αναφέρει απλώς την λέξη «αγάπη», αλλά προσθέτει: «την οποία τρέφω σε περίσσεια για εσάς». Διότι επιθυμεί να τους προσελκύσει και με αυτόν τον τρόπο, δείχνοντάς τους δηλαδή ότι τους αγαπά περισσότερο από όλους και ότι διάκειται απέναντί τους ως προς ξεχωριστούς του μαθητές. Γι’ αυτό λέει: «Ακόμη κι αν σε άλλους δεν είμαι απόστολος, σε εσάς πάντως είμαι»· και, «Εάν έχετε πολλούς παιδαγωγούς, εντούτοις δεν έχετε πολλούς πατέρες»· και πάλι, «Με τη χάρη του Θεού αναστραφήκαμε στον κόσμο, και μάλιστα περισσότερο απέναντί σας»· και προχωρώντας αναφέρει: «Κι ενώ σας αγαπώ τόσο υπερβολικά, εγώ αγαπιέμαι λιγότερο»· και εδώ λέει: «την οποία τρέφω σε περίσσεια για εσάς».

Βλέπεις ότι ομιλεί εντελώς αντίθετα προς τους ψευδαποστόλους; Διότι εκείνοι μεν καυχώνται ότι εισφέρουν κάτι στο κήρυγμα από τον ίδιο τους τον εαυτό, αυτός όμως λέει ότι καυχάται για τούτο ακριβώς, επειδή δηλώνει πως τίποτα δεν είναι δικό του: «Διότι η καύχησή μας είναι αυτή, η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, ότι δεν αναστραφήκαμε μέσα στον κόσμο με σαρκική σοφία, αλλά με τη χάρη του Θεού».

ζʹ. «Εφόσον προτίμησα», λέει, «να ακολουθώ τους δικούς σου νόμους, ας μη γίνω εύκολη λεία στους εχθρούς». Ποιος όμως έχει τώρα τόση καθαρότητα ψυχής, ώστε με παρρησία να χρησιμοποιήσει τέτοια λόγια; Παρόμοια με αυτά, ωστόσο, έχει πει και ο θείος απόστολος: «Διότι η καύχησή μας είναι αυτή, η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας». Είναι μεγάλος αυτός που έχει το θάρρος να συνομιλεί έτσι με τον Θεό. Διότι, με το να πει: «Έπραξα κρίση και δικαιοσύνη», συμπεριέλαβε την επιτέλεση όλων των αρετών και των εντολών. Γι' αυτό και ικετεύει να μην παραδοθεί σε εκείνους που αδικούν, σε πονηρούς δαίμονες, σε παράλογες ορμές και σε άτακτους λογισμούς. «Ανάλαβε τον δούλο σου για το αγαθό». Ο δε Σύμμαχος μεταφράζει: «Ανάλαβε εμένα τον δούλο σου για το αγαθό», ενώ ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων: «Εγγυήσου»· αντί δηλαδή να πει: «Λέω την αλήθεια, δεν ψεύδομαι· πίστεψε στον δούλο σου που υπόσχεται· Εσύ ο ίδιος γίνε εγγυητής της υπόσχεσής μου, ότι θα φροντίσω να εκπληρώσω τους νόμους σου». Ανάλαβέ με, Δέσποτα, λέει, και πίστεψε στον δούλο σου, και γίνε εγγυητής μου στο αγαθό, ότι δηλαδή τηρώ τα προστάγματά σου· και ας μην πέσω θύμα συκοφαντίας από τους υπερηφάνους. Διότι όλοι όσοι δεν τηρούν τις εντολές του Θεού ονομάζονται υπερήφανοι, σύμφωνα με το ρητό που λέει: «Οι υπερήφανοι παρανομούσαν υπερβολικά». Ας μη με συκοφαντήσουν οι υπερήφανοι. Επώδυνο πράγμα είναι η συκοφαντία, έστω κι αν αποφέρει μεγάλο μισθό. Σε αυτήν περιέπεσε και ο θαυμάσιος Ιωσήφ, αλλά και αμέτρητοι άλλοι.

«Ώστε να αποδοθούν ευχαριστίες από πολλά πρόσωπα για το χάρισμα που μας δόθηκε μέσω πολλών, υπέρ υμών.» Για να τον ευχαριστήσουν τα πολλά πρόσωπα, λέει, επειδή τα πολλά πρόσωπα έλαβαν και τη χάρη. Αυτά δε τα λέει, αφενός παρακινώντας τους σε προσευχές υπέρ των άλλων, και αφετέρου διδάσκοντάς τους την ταπεινοφροσύνη και οδηγώντας τους στην αγάπη. Εκτός από αυτά προσθέτει και τούτο, ότι δηλαδή, έστω κι αν ο Θεός επιτελεί κάτι μέγα από ευσπλαχνία, εδώ συμβάλλει και η προσευχή. «Διότι η καύχησή μας είναι αυτή, η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, ότι με αγιότητα». Θέτει μια τρίτη αιτία παρηγοριάς. Και αυτή είναι το να συμπεριφερόμαστε (να αναστρεφόμαστε) παντού στην οικουμένη με καθαρή συνείδηση. Και τα λέει αυτά, διδάσκοντάς τους να μην αποθαρρύνονται στις θλίψεις, εφόσον έχουν καθαρή συνείδηση. Το δε νόημα είναι το εξής: Η καύχησή μας, λέει, είναι αυτή, δηλαδή η συνείδησή μας, η οποία δεν έχει να μας καταδικάσει σαν να διωκόμαστε για πονηρές πράξεις. «Και με ειλικρίνεια Θεού». Δηλαδή, χωρίς τίποτα το δόλιο. «Όχι με σαρκική σοφία». Δηλαδή, όχι με πανουργία, ούτε με ρητορική δεινότητα, ή με πλοκή σοφών χαρισμάτων. «Αλλά με τη χάρη του Θεού αναστραφήκαμε μέσα στον κόσμο, και πολύ περισσότερο απέναντί σας». Αποδεικνύοντας με τα θαυμαστά σημεία τη δύναμη που δόθηκε σε εσάς από Αυτόν. «Διότι δεν σας γράφουμε άλλα, παρά εκείνα τα οποία διαβάζετε, ή και αναγνωρίζετε».

ΤΙΤΛΟΣ ΙΒ΄. — Περί καθαρής καρδιάς και συνειδήσεως. «Με κάθε προφύλαξη να φυλάς την καρδιά σου. Διότι από αυτήν προέρχονται οι πηγές της ζωής.» — «Πολύτιμο απόκτημα είναι ο καθαρός άνθρωπος.» — «Η καλή βουλή θα σε φυλάξει και η όσια σκέψη θα σε προστατεύσει, για να σε γλιτώσει από τον κακό δρόμο και από άνθρωπο που δεν λέει τίποτα το αξιόπιστο.» — «Η καρδιά του ανθρώπου ας συλλογίζεται τα δίκαια, ώστε να κατευθύνονται σωστά από τον Θεό τα βήματά του.» — «Όπως δοκιμάζονται στο καμίνι ο άργυρος και ο χρυσός, έτσι και οι εκλεκτές καρδιές ενώπιον του Θεού.» — «Δρόμοι ζωής είναι οι σκέψεις του συνετού ανθρώπου.» — «Από τις σκέψεις του θα χορτάσει ο συνετός άνθρωπος.» — «Αγαπά ο Κύριος τις όσιες καρδιές, και δεκτοί σε αυτόν είναι όλοι οι άμεμπτοι.» — «Να περπατάς στους δρόμους της καρδιάς σου άμεμπτος, και να γνωρίζεις ότι για όλα αυτά ο Θεός θα σε φέρει σε κρίση. Και απομάκρυνε τον θυμό από την καρδιά σου, και διώξε την πονηρία από τη σάρκα σου.» «Μακάριος είναι εκείνος του οποίου η ψυχή δεν τον κατέκρινε.» «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό.» «Αυτή είναι η καύχησή μας: η μαρτυρία της συνειδήσεώς μας, ότι με την αγιότητα και την ειλικρίνεια του Θεού, και όχι με σαρκική σοφία, αλλά με τη χάρη του Θεού συμπεριφερθήκαμε μέσα στον κόσμο.» «Εάν η καρδιά μας δεν μας κατακρίνει, έχουμε παρρησία προς τον Θεό, και ό,τι κι αν ζητήσουμε το λαμβάνουμε από αυτόν, επειδή τηρούμε τις εντολές του.» Το πρώτο αξιομακάριστο αγαθό είναι η καθαρότητα της διάνοιάς μας· επειδή η ρίζα των ενεργειών που πραγματοποιούνται μέσω του σώματος είναι η βούληση της καρδιάς.

«Είτε παρηγορούμαστε, είναι για τη δική σας παρηγοριά.» Και εδώ ομοίως εννοείται από κοινού το «παρηγορούμαστε». «Ότι, όπως ακριβώς είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς.» Διότι, βλέποντάς μας να παρηγορούμαστε, θα γεμίσετε ελπίδα και εσείς, ότι όταν περιπέσετε σε πειρασμούς, θα παρηγορηθείτε και εσείς όπως και εμείς: «διότι, όπως ακριβώς γίνεστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι θα γίνετε κοινωνοί και της παρηγοριάς». Και «παρηγοριά» θα μπορούσε να είναι είτε η απομάκρυνση των πειρασμών και η απροσδόκητη απαλλαγή από τις δυσχέρειες που μας περιστοιχίζουν, είτε το να υπομένει κανείς τα όσα του συμβαίνουν με γενναιότητα και ψυχική δύναμη ενώ βρίσκεται στο μέσο των δεινών, ενδυναμωμένος από την ελπίδα των μελλόντων, πράγμα το οποίο δεν θα μπορούσε να συμβεί εάν ο Χριστός, ο αληθινός Θεός μας, δεν άπλωνε προστατευτικά το χέρι Του. (2 Κορ. 1,9-12) Όπως λέμε: «η ασθένεια κατέληξε σε υγεία ή σε θάνατο», δηλαδή έτσι εξελίχθηκε, έτσι τελείωσε, έτσι κατέληξε, έτσι και τώρα η φράση «απόκριμα θανάτου» πρέπει να νοηθεί ως το τέλος και η έκβασή του. Διότι, λέει, απελπιστήκαμε και για την ίδια μας τη ζωή και θεωρηθήκαμε μαζί με τους νεκρούς, όχι από άλλους, αλλά εμείς οι ίδιοι μέσα μας είδαμε και αναλογιστήκαμε το έσχατο σημείο και το τέλος του θανάτου. Ο ίδιος όμως δεν λέει καν «αναλογιστήκαμε», αλλά «το έχουμε», υποδεικνύοντας έτσι το αναμφίβολο και το επικείμενο του θανάτου. Τόσο υπερβολική και πάνω από τις δυνάμεις του ήταν η θλίψη, ώστε ο Παύλος ήταν ήδη νεκρός, όσον αφορά τη δική του δύναμη.

Αυτός λοιπόν είναι ο ένας λόγος της απολογίας μου· δεύτερον δε, επειδή είναι έργο της γεωργίας το να επισκέπτεται πάντοτε ο γεωργός τα χωράφια και να τα περιποιείται καθαρίζοντάς τα από κάθε ακανθώδη και ξυλώδη παραφυάδα, αναγκάζομαι, τέκνα μου, και εγώ να επιβλέπω τις ψυχές σας μέσα από τις εξωτερικές σας πράξεις και να συμπεραίνω την εσωτερική σας κατάσταση. Προσέχετε λοιπόν πώς αυξάνεστε, πώς ανυψώνεστε, πώς τελειοποιείστε, πώς καρποφορείτε στον Θεό και σε εμάς την άριστη πολιτεία σας. Μέσα στην υποταγή σας αποκτήστε τις ψυχές σας, μέσα στην ταπείνωσή σας υψώστε το κέρας της διαβίωσής σας, μέσα στην υπακοή σας επιδείξτε το «μαρτύριο της συνειδήσεώς» σας, φέρνοντας εις πέρας τα διακονήματά σας άδολα και ανιδιοτελώς.