Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 1:22

Η δε ενέργεια είναι η ίδια η πράξη. Αναιρείται δε η γαστριμαργία από την εγκράτεια, η πορνεία από τον θείο πόθο και την έφεση των μελλόντων· η φιλαργυρία από τη συμπάθεια προς τους πένητες· η οργή από την αγαθότητα και την αγάπη προς όλους· η κοσμική λύπη από την πνευματική χαρά· η ακηδία από την υπομονή, την καρτερία και την ευχαριστία προς τον Θεό· η κενοδοξία από την κρυφή εργασία των αρετών και τη συνεχή προσευχή· και η υπερηφάνεια από το να μην κρίνει ούτε να εξουθενώνει κανέναν, όπως ο αλαζόνας Φαρισαίος, αλλά να θεωρεί τον εαυτό του έσχατο από όλους. Όταν, λοιπόν, ο νους ελευθερωθεί από αυτά τα προαναφερθέντα πάθη και ανυψωθεί προς τον Θεό, ζει από τώρα τη μακάρια ζωή, λαμβάνοντας τον αρραβώνα του Πνεύματος· και όταν αποδημήσει από τον παρόντα βίο με απάθεια και αληθινή γνώση, παρίσταται στο φως της αγίας και μακάριας Τριάδος στους απέραντους αιώνες, καταλαμπόμενος μαζί με τους αγίους αγγέλους.

λ.> Μας στερεώνει ο Θεός και Πατέρας στον Χριστό, εγκαθιδρύοντας στις ψυχές όλων ορθή και ακατάσειστη πίστη, πείθοντάς μας να φρονούμε ότι είναι από τη φύση Του και αληθινά Θεός, έστω κι αν εμφανίζεται με τη δική μας μορφή, έχοντας γεννηθεί κατά σάρκα από γυναίκα Εκείνος που είναι πάνω από κάθε κτίση. Γι' αυτό, και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όταν ο Πέτρος ομολογούσε την πίστη και έλεγε με σαφήνεια: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος», του απάντησε λέγοντας: «Μακάριος είσαι, Σίμων, γιε του Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε αυτό σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου ο εν τοις ουρανοίς». Επειδή δηλαδή το μυστήριο είναι παμμέγιστο, εύλογα θα απαιτούσε τη μυσταγωγία που προέρχεται άνωθεν και από τον Πατέρα. Επομένως, μας στερεώνει στον Χριστό ο ίδιος ο Θεός, ο Οποίος και μας σφράγισε και μας έχρισε και μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος.

Διότι σαν να μνηστευόταν κατά κάποιον τρόπο τον αρχαίο Ισραήλ, δηλαδή τη Συναγωγή των Ιουδαίων, και τον κάλεσε σε οικειότητα, εννοώ αυτήν μέσω του νόμου, με τη διακονία του Μωυσή και τη μεσολάβηση αγγέλων. Αλλά ο τρόπος αυτής της μνηστείας δεν ήταν διαρκής, ούτε βέβαια αιώνιος, κάθε άλλο. Διότι δεν επρόκειτο οι τύποι να επικρατήσουν για πάντα, καθώς και όσα είχαν επιβληθεί «μέχρι τον καιρό της διορθώσεως». Όταν όμως ήρθε ο καιρός της διορθώσεως, δηλαδή ο καιρός της ελεύσεως του Σωτήρα μας, φανερώθηκε ένας άλλος τρόπος μνηστείας, διαρκής και ασάλευτος, και πολύ λαμπρότερος από τον πρώτο, και ανώτερος από τη σκιά. Διότι ο Θεός των όλων χάριζε στη νύμφη σαν ένα είδος γαμήλιου δώρου την απαλλαγή από τη σαρκική δουλεία, και μέσω σκιάς και τύπων την καλούσε σε πνευματική κάθαρση. Όμως είχε ορίσει χρονικό όριο για τη μνηστεία αυτή. Διότι η πρώτη δεν ήταν άμεμπτη, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, ούτε ήταν αγέραστη και μακριά από τον αφανισμό της. Γι' αυτό ακριβώς αναζητούνταν η θέση για μια δεύτερη, δηλαδή τη νέα, εννοώ τη δωρεά και τη χάρη μέσω του Χριστού, η οποία δεν εισάγει για εμάς μια πρόσκαιρη ούτε σαρκική ελευθερία. Διότι μας καταγράφει μεταξύ των τέκνων του Θεού, και χορηγεί πλουσιοπάροχα «τον αρραβώνα του Πνεύματος», και ορίζει διαρκείς νόμους.

Και αυτό είναι φανερό, ότι δηλαδή δεν απευθύνεται μόνο σε όσους προέρχονται από την περιτομή, αλλά απλώς σε όλους όσους καλούνται μέσω της πίστεως, έστω κι αν προέρχονται από την ελληνική πλάνη, είτε είναι μικροί και μεγάλοι, δούλοι και ελεύθεροι, βάρβαροι και Σκύθες. Διότι η χάρις της εν Χριστώ σωτηρίας προσφέρεται σε όλους ανά την υφήλιο, επειδή και ο ίδιος είναι η "Προσδοκία των εθνών". Αν όμως κάποιοι φλυαρώντας έλεγαν, παραληρώντας, ότι ως "σάρκες" ονομάζονται και τα ζώα, ας ακούσουν πλέον ότι ο σκοπός της προφητείας αποβλέπει αποκλειστικά και μόνο στο ανθρώπινο γένος, και ότι "δεν ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια", όπως ακριβώς είπε και ο σοφός Παύλος. Αναφέρει δε ότι θα προφητεύσουν γιοι και θυγατέρες, υποδηλώνοντας με αυτά τη δαψίλεια της χάριτος και το ότι προσφέρεται ίσα προς όλους. Διότι το γυναικείο φύλο δεν θα μπορούσε να είναι απορριπτέο από τον Θεό, εάν πράττει πρόθυμα τα όσα είναι αρεστά σε Αυτόν, και εάν επιλέγει να φρονεί ορθά, ούτε βέβαια στερημένο τιμής ή αμέτοχο του αγιασμού, εφόσον ευδοκιμεί μέσω της πίστεως και της αγαθότητας στα έργα. Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Διότι έχει αξιωθεί και αυτό χάριτος και οικτιρμών, και δέχεται από τον Θεό "τον αρραβώνα του Πνεύματος", και συγκαταλέγεται στα τέκνα Του.

Αφού, λοιπόν, ξυριστεί ο λεπρός, θα εισέλθει έπειτα στο στρατόπεδο· όμως όχι ακόμη και στο δικό του σπίτι. Διότι, αφού καθαριστούμε, όπως είπα, ενωνόμαστε με τους αγίους, συμβιώνουμε πλέον με το όσιο και ιερό γένος· και έτσι εισερχόμαστε και στον οίκο του Θεού, πλην όμως όχι ακόμη στις άνω μονές. Διότι το δώρο έχει φυλαχθεί για τους αγίους στον μέλλοντα αιώνα. Γι' αυτόν τον λόγο και θα εισέλθει στο στρατόπεδο ο καθαρισμένος, και αφού διαμείνει επτά ημέρες, έπειτα θα εισέλθει στο δικό του σπίτι. Διότι, έχοντας τον καθαρισμό διά του Χριστού, μετά τον παρόντα αιώνα θα καταλύσουμε και εμείς στις άνω μονές· και καθένας από τους αγιασμένους θα καταλύσει στον κλήρο που θα του απονεμηθεί, σαν σε δικό του σπίτι. Διότι δεν θα δοθούν αμέσως οι αμοιβές σε αυτούς που πίστεψαν· αλλά η κλήση και ο αρραβώνας του Πνεύματος δίνονται με αγαθές ελπίδες. Και η χάρη θα αναλάμψει στον κατάλληλο καιρό, και η εκπλήρωση της ελπίδας θα πραγματοποιηθεί εν Χριστώ, διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει η δόξα στον Θεό και Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

«Αν όμως η ενέργειά του είναι αμέτρητη, πολύ περισσότερο είναι η ουσία». Βλέπεις εδώ σαφώς ότι και ουσία έχει το Άγιο Πνεύμα, η οποία είναι η ίδια με του Πατρός και του Υιού και του Πνεύματος, και ενέργεια άκτιστη ομοίως; Και πώς αφενός η ενέργειά του μερίζεται, ενώ η ουσία του είναι παντελώς αμέριστη; Και ότι η μεν πρώτη δίδεται με μέτρο σύμφωνα με την αξία αυτών που την υποδέχονται, ενώ η ουσία είναι παντελώς αμέθεκτη; Και πώς είναι μεν αμέτρητη και η ενέργεια, αλλά πολύ περισσότερο η ουσία; Και πάλι ο ίδιος στο ίδιο έργο λέγει: «Εμείς δε», λέγει, «κατέχουμε κάτι μικρό και μια σταγόνα από τη χάρη εκείνη· διότι από το πλήρωμά του», λέγει, «όλοι εμείς λάβαμε, σαν να έλεγε κανείς από αυτό που υπερχειλίζει, από το περίσσευμα». Και πάλι: «Δεν είπε "δίδω το Πνεύμα", αλλά "θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα"», δηλαδή σε αυτήν που πίστεψε, λέγει ο Γρηγόριος, ο οποίος φέρει την επωνυμία της θεολογίας (ο Θεολόγος). Αυτό λοιπόν λέγει ο πατέρας Χρυσόστομος και πραγματοποιήθηκε: «Διότι όλη την οικουμένη αυτή η σταγόνα και η ρανίδα του Πνεύματος τη γέμισε με γνώση, μέσω αυτής γίνονταν τα σημεία, συγχωρούνταν τα αμαρτήματα· ωστόσο η χάρη που δίδεται σε τόσα κλίματα είναι ένα μέρος της δωρεάς και αρραβώνας. Διότι "όταν έδωσε", λέγει, "τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας", εννοεί το μέρος της ενέργειας, διότι βεβαίως ο Παράκλητος δεν μερίζεται».

Αυτός είναι ο ίδιος, ο οποίος ακούγοντας τον Βαπτιστή να λέει, «δεν δίνει το πνεύμα με το μέτρο»· «πνεύμα», λέει, «εδώ εννοεί την ενέργεια· διότι αυτή είναι που μερίζεται»· και εξηγώντας εκείνο το ψαλμικό χωρίο, «εξεχύθη η χάρις στα χείλη σου», «δηλαδή», λέει, «φανερώθηκε, σαν να έλεγε κανείς, η χάρη που υπήρχε μέσα ανέβλυσε, πήγασε. Ποια είναι αυτή η χάρη; Αυτή δια της οποίας δίδασκε, δια της οποίας θαυματουργούσε. Τη χάρη εδώ εννοεί αυτήν που ήλθε επί της σάρκας· διότι όλη η χάρη ξεχύθηκε σε εκείνον τον ναό. Διότι δεν δίνει σε εκείνον το πνεύμα με το μέτρο, αλλά ο ναός έλαβε ολόκληρη τη χάρη· εμείς δε έχουμε κάτι μικρό και μια ρανίδα από εκείνη τη χάρη. Διότι, λέει, ‘από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε’, σαν να έλεγε κανείς από το υπερβάλλον, από το περίσσευμα». Και πάλι: «δεν είπε, δίνω το πνεύμα, αλλά ‘θα εκχέω από το πνεύμα μου σε κάθε σάρκα’· αυτό λοιπόν και συνέβη· διότι σε όλη την οικουμένη αυτή η σταγόνα και η ρανίδα του πνεύματος γέμισε τα πάντα με τη γνώση. Δι' αυτής έγιναν τα σημεία, συγχωρούνταν τα αμαρτήματα. Αλλά όμως η χάρη που δίνεται σε τόσες περιοχές, είναι κάποιο μέρος της δωρεάς και αρραβώνας· διότι ‘αυτός που έδωσε’, λέει, ‘τον αρραβώνα του πνεύματος στις καρδιές μας’, εννοεί το μέρος της ενέργειας· επειδή βεβαίως ο Παράκλητος δεν μερίζεται». Αυτά λοιπόν λέει ο χρυσός στη γλώσσα.

Γι' αυτό πάλι ο Χρυσόστομος λέει: «διότι όλη η χάρη ξεχύθηκε σε εκείνον τον ναό· επειδή ο Πατέρας δεν δίνει σε αυτόν το Πνεύμα με το μέτρο, αλλά ο ναός έλαβε ολόκληρη τη χάρη, εμείς όμως έχουμε κάτι μικρό και μια σταγόνα από εκείνη τη χάρη· και όλη την οικουμένη αυτή η σταγόνα και η ρανίδα την γέμισε με τη γνώση· μέσω αυτής γίνονταν τα θαύματα, συγχωρούνταν τα αμαρτήματα. Αλλά όμως η χάρη που δίνεται σε τόσα μέρη του κόσμου, είναι ένα μέρος της δωρεάς και αρραβώνας. 'Διότι δίνοντας', λέει, 'τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας', εννοεί το μέρος της ενέργειας· διότι βέβαια ο Παράκλητος δεν μερίζεται». Και αυτό το μέρος και αυτή η σταγόνα πάλι μερίζεται αναλόγως με την καθαρότητα, μέσω της αρετής και της πίστης, του καθενός από αυτούς που την υποδέχονται. «Διότι το Άγιο Πνεύμα, όντας μεθεκτό μόνο στους αξίους», σύμφωνα με τον Μέγα Βασίλειο, «δεν μετέχεται με ένα μέτρο, αλλά μοιράζει την ενέργεια ανάλογα με την πίστη». Εξαιτίας αυτού του γεγονότος το Πνεύμα γίνεται χωρητό κατά την ενέργεια σε αυτούς που έχουν λάβει τη θεία χάρη, οι οποίοι παραμένουν βέβαια άνθρωποι κατά τη φύση, επειδή ως προς αυτήν (την ενέργεια) μερίζεται με αυτόν τον τρόπο. Εφόσον όμως είναι αμέριστο κατά την ουσία και την υπόσταση, πώς θα μπορούσε να χωρέσει σε κάποιο από τα κτιστά όντα;

Έχοντας δε ακούσει τον Ιωάννη τον Πρόδρομο και Βαπτιστή να λέγει περί του Χριστού, ότι δεν έλαβε το Πνεύμα από τον Πατέρα με το μέτρο, «διότι δεν δίδει», λέγει, «ο Πατέρας το Πνεύμα με το μέτρο», αλλά «τα έχει δώσει όλα στο χέρι του», ερμηνεύοντας ο ίδιος λέγει: «Με τη λέξη Πνεύμα εννοεί εδώ την ενέργεια, διότι αυτή είναι που μερίζεται. Επειδή όλοι εμείς λάβαμε την ενέργεια του Πνεύματος με μέτρο, ενώ Εκείνος έλαβε ολόκληρη, όλη την ενέργεια. Αν όμως η ενέργειά του είναι αμέτρητη, πολύ περισσότερο είναι η ουσία». Και αλλού πάλι, προτάσσοντας προς εξήγηση εκείνο το ψαλμικό, «ξεχύθηκε η χάρις στα χείλη σου», λέγει: «βλέπεις ότι ο λόγος αφορά την οικονομία;». Και λίγο μετά: «διότι με τη λέξη χάρη», λέγει, «εννοεί εδώ εκείνη που ήλθε πάνω στη σάρκα. Επειδή όλη η χάρις ξεχύθηκε σε εκείνον τον ναό. ‘Διότι ο Πατέρας δεν δίδει σε εκείνον το Πνεύμα με το μέτρο’. Εμείς όμως έχουμε κάτι το μικρό και μια σταγόνα από εκείνη τη χάρη. ‘Διότι από το πλήρωμά του’, λέγει, ‘όλοι εμείς λάβαμε’, σαν να έλεγε κανείς, από αυτό που ξεχειλίζει, από αυτό που περισσεύει. Και πάλι, δεν είπε ‘δίδω το Πνεύμα’, αλλά ‘θα εκχέω από το Πνεύμά μου πάνω σε κάθε σάρκα’. Και η χάρις που δίδεται σε τόσα πολλά μέρη του κόσμου είναι ένα μέρος της δωρεάς και αρραβώνας. ‘Διότι μας έδωσε’, λέγει, ‘τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας’».

Εκείνος δε που μας βεβαιώνει μαζί με εσάς στον Χριστό, και μας έχρισε, είναι ο Θεός· ο οποίος και μας σφράγισε, και έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας. Πάλι από τα παρελθόντα επιβεβαιώνονται τα μελλοντικά. Διότι, εάν αυτός είναι που μας βεβαιώνει στον Χριστό, δηλαδή αυτός που δεν μας αφήνει να κλονιστούμε από την πίστη στον Χριστό, και αυτός που μας έχρισε, και έδωσε το Πνεύμα στις καρδιές μας· πώς δεν θα δώσει τα μελλοντικά;

Και τι κάνει; Τη λαμβάνει, την αρραβωνιάζεται. Και τι της δίνει; Ένα δαχτυλίδι. Ποιο; Το Άγιο Πνεύμα. Λέει ο Παύλος: «Εκείνος δε που μας στερεώνει μαζί με εσάς είναι ο Θεός, ο οποίος και μας σφράγισε και έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος». Πνεύμα της δίνει.

Κατάλαβες τι είπα; Οι βασιλιάδες της γης και οι άρχοντες, όταν έχουν θησαυρούς, κατασκευάζουν μεγάλα οικήματα, με τοίχους, αμπάρες, πόρτες, φρουρούς και κλειδαριές, για να διαφυλαχθεί ο θησαυρός. Ο Χριστός, όμως, έπραξε το αντίθετο· δεν έθεσε τον θησαυρό σε πέτρινο, αλλά σε πήλινο σκεύος. Εάν ο θησαυρός είναι μεγάλος, γιατί το σκεύος είναι αδύναμο; Αλλά το σκεύος δεν είναι αδύναμο εξαιτίας αυτού, επειδή δηλαδή είναι μεγάλος ο θησαυρός· διότι ο θησαυρός δεν προστατεύεται από το σκεύος, αλλά αυτός ο ίδιος προστατεύει το σκεύος. Εγώ τοποθετώ τον θησαυρό, ποιος μπορεί λοιπόν να τον κλέψει; Ήλθε ο διάβολος, ήλθε η οικουμένη, ήλθαν αμέτρητοι, και τον θησαυρό δεν τον έκλεψαν· μαστιγώθηκε, και ο θησαυρός δεν προδόθηκε· καταποντίστηκε στη θάλασσα, και ναυάγιο δεν προκάλεσε· πέθανε, και ο θησαυρός παραμένει. Έδωσε, λοιπόν, τον αρραβώνα. Πού είναι αυτοί που βλασφημούν την αξία του Πνεύματος; Προσέξτε. «Εκείνος δε που μας στηρίζει μαζί με σας στον Χριστό είναι ο Θεός, ο οποίος και έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος». Γνωρίζετε όλοι σας ότι ο αρραβώνας είναι ένα μικρό μέρος του συνόλου· άκουσε, λοιπόν, πώς έχει το πράγμα.

Δώσε μου, λέγει, αυτά. Περίμενε, για να σωθούν και οι σύνδουλοί σου, περίμενε. Εκείνος που μας βεβαιώνει, και μας έδωσε τον αρραβώνα. Ποιον αρραβώνα; Το Άγιο Πνεύμα, τη χορηγία του Πνεύματος. Αλλά μιλώ για το Πνεύμα. Έδωσε στους αποστόλους τον δακτύλιο, λέγοντας: Λάβετε και δώστε σε όλους. Μερίζεται ο δακτύλιος;

γ΄. Αυτό λοιπόν και συνέβη. Διότι ολόκληρη η οικουμένη έλαβε από εκείνο το Πνεύμα. Επειδή το δώρο άρχισε από την Παλαιστίνη· και προχώρησε στην Αίγυπτο, στη Φοινίκη, στη χώρα των Σύρων, των Κιλίκων, στον Ευφράτη, στη Μεσοποταμία, στη χώρα των Καππαδοκών, των Γαλατών, των Σκυθών, των Θρακών, στην Ελλάδα, στη χώρα των Γάλλων, των Ιταλών, σε ολόκληρη τη Λιβύη, στην Ευρώπη, στην Ασία, μέχρι και σε αυτόν τον ίδιο τον Ωκεανό. Και τι χρειάζεται να λέμε πολλά; Σε όση γη φωτίζει ο ήλιος, σε τόση έφθασε αυτή η χάρις· και αυτή η σταγόνα, και η ρανίδα του Πνεύματος γέμισε ολόκληρη την οικουμένη με γνώση. Μέσω αυτής γίνονταν τα σημεία, τα αμαρτήματα όλων συγχωρούνταν. Αλλά όμως η χάρις που δίνεται σε τόσους πολλούς τόπους, είναι ένα μέρος της δωρεάς και ένας αρραβώνας. Διότι, όπως λέει, «μας έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας»· εννοεί το μέρος της ενέργειας· επειδή βεβαίως ο Παράκλητος δεν μερίζεται. Δες όμως την πηγή, πόσο μεγάλη είναι: «Διότι σε άλλον μεν δίδεται διά του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως σύμφωνα με το ίδιο Πνεύμα, σε άλλον πίστη, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, σε άλλον ενεργήματα θαυματουργικών δυνάμεων εν τω αυτώ Πνεύματι, σε άλλον προφητείες, σε άλλον διακρίσεις πνευμάτων, σε άλλον γένη γλωσσών». Και τόσα πολλά χαρίσματα σε τόσα έθνη άπλωσε η χάρις του βαπτίσματος σε ολόκληρη τη γη· και όλα αυτά τα εργάζεται η ρανίδα του Πνεύματος.

Εάν λοιπόν όσα υποσχέθηκε είναι βέβαια, πολύ περισσότερο είναι βέβαιος ο ίδιος και ο λόγος περί αυτού. «Εκείνος δε που στερεώνει εμάς μαζί με εσάς στον Χριστό και μας έχρισε, είναι ο Θεός, ο οποίος και μας σφράγισε, και έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας.»

Διότι, ερμηνεύοντας ο θείος Χρυσόστομος το χωρίο «δεν δίνει ο Θεός το Πνεύμα με το μέτρο», είπε περίπου τα εξής: «Εδώ λέγοντας Πνεύμα εννοεί την ενέργεια· διότι αυτή είναι που μερίζεται· διότι όλοι εμείς λάβαμε την ενέργεια με το μέτρο, εκείνος όμως έλαβε ολόκληρη όλη την ενέργεια· και αν η ενέργειά του είναι αμέτρητη, πολύ περισσότερο είναι η ουσία»· και αλλού, προβάλλοντας προς εξήγηση εκείνο το ψαλμικό «εξεχύθη χάρις στα χείλη σου», λέει: «διότι όλη η χάρη εξεχύθη σε εκείνον τον ναό· διότι ο Πατέρας δεν δίνει σε εκείνον το Πνεύμα με το μέτρο· εμείς όμως έχουμε κάτι μικρό, σαν μια σταγόνα από εκείνη τη χάρη· διότι από το πλήρωμά του, λέει, εμείς όλοι λάβαμε· σαν να έλεγε κανείς, από αυτό που υπερχειλίζει, από αυτό που περισσεύει»· και μετά από λίγα λέει: «ο Θεός εξέχεε τη δωρεά του· η θεότητα δεν εκχέεται, αλλά η δωρεά· εξεχύθη χάρις στα χείλη σου· η χάρη εκχέεται, όχι αυτός που δωρίζει τη χάρη· και πάλι δεν είπε δίνω το Πνεύμα, αλλά θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα· και η χάρη που δίνεται σε τόσα κλίματα του κόσμου, είναι κάποιο μέρος της δωρεάς και αρραβώνας· διότι λέγοντας “αφού έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας”, εννοεί το μέρος της ενέργειας· διότι ο Παράκλητος βεβαίως δεν μερίζεται· αυτή την ενέργεια, λοιπόν, έλαβε και εκείνος ο ναός, και την παρείχε στους αξίους σαν από δεξαμενή»· και αλλού λέει: «Έπρεπε να κατανοήσουν οι αιρετικοί, ποια είναι τα ονόματα που δηλώνουν τη φύση του Αγίου Πνεύματος και ποια αυτά που ερμηνεύουν τη χάρη, αυτοί όμως καπηλεύτηκαν την αλήθεια· τα συνέχεαν όλα· παρεκτράπηκαν από την αλήθεια· διότι άλλο είναι το Άγιο Πνεύμα, άλλο το χάρισμα· άλλο ο βασιλιάς, και άλλο το δώρο του βασιλιά».

Υπάρχουν όμως και άλλες εντολές του Χριστού, οι οποίες προσφέρουν μεν άφεση, δεν αξιώνουν όμως της τελειότητας· όπως το να ομολογεί και να εξομολογείται κανείς τα δικά του αμαρτήματα, το να μην κρίνει, το να μην περιεργάζεται τις υποθέσεις των άλλων, το να ελεεί από τα υπάρχοντά του, το να υπομένει γενναία και με ευχαριστία τις θλίψεις που έρχονται, το να ομολογεί ότι σώζεται δωρεάν και κατά χάριν. Εάν λοιπόν κάποιος εφαρμόζει τις πρώτες και θεουργές εντολές, λαμβάνει από αυτήν τη ζωή τον αρραβώνα του Πνεύματος. Εάν όμως όχι, ας εφαρμόζει τουλάχιστον τις δεύτερες με επιμέλεια, ώστε να επιτύχει τη συγχώρηση των σφαλμάτων του. Εάν όμως εκπέσει και από τις δύο, ο άνθρωπος αυτός είναι άχρηστος, άθλιος και ταλαίπωρος, και ας αναμένει την κόλαση που έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του.

Και ο θείος Διονύσιος με αυτές ακριβώς τις λέξεις λέει: «η θεία φύση», λέει, «ως προς την ουσία δεν μετέχεται από κανένα από τα όντα, ως προς τις δωρεές όμως μετέχεται από όλα». Και ο θείος Παύλος επιπροσθέτως: «Εκείνος που μας έχρισε είναι ο Θεός, ο οποίος και μας σφράγισε και έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας»· και πάλι: «έστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές μας»· και ξανά: «η αγάπη του Θεού έχει εκχυθεί στις καρδιές μας δια του Αγίου Πνεύματος που μας δόθηκε»· και πριν από όλα και πάνω από όλα ο εκ φύσεως Κύριός μας και δάσκαλος Ιησούς Χριστός, υπόσχεται τα εξής στους πιστούς δια των αποστόλων: «το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει· εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας»· και πάλι: «εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά· και εκείνος που με αγαπά, θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου· και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου· και εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε και θα κάνουμε κατοικία κοντά του».

Και αλήθεια λέγω εν Χριστώ, δεν ψεύδομαι, καθώς συμμαρτυρεί μαζί μου η συνείδησή μου εν Πνεύματι Αγίω. Διότι η βασιλεία του Θεού δεν είναι βρώση και πόση, αλλά δικαιοσύνη και ειρήνη και χαρά εν Πνεύματι Αγίω. Και για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Πνεύματι Αγίω». Και στην Πρώτη προς Κορινθίους επιστολή: «σε εμάς όμως τα αποκάλυψε ο Θεός διά του Πνεύματός Του· διότι το Πνεύμα ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού· διότι ποιος γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα του ανθρώπου που είναι μέσα του; Έτσι και τα του Θεού κανείς δεν τα γνωρίζει, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού· εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό. Και δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;». Και πάλι, «Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που είναι μέσα σας, το οποίο έχετε από τον Θεό; Και τέτοιοι ήσασταν μερικοί· αλλά λουστήκατε, αλλά αγιαστήκατε, αλλά δικαιωθήκατε στο όνομα του Κυρίου Ιησού, και με το Πνεύμα του Θεού μας. Και κανείς δεν μπορεί να ονομάσει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Πνεύματι Αγίω. Και έγινε ο πρώτος άνθρωπος, ο Αδάμ, ψυχή ζωντανή· ο έσχατος Αδάμ Πνεύμα ζωοποιό». Και στη Δεύτερη επιστολή, «εκείνος δε που μας στηρίζει μαζί με εσάς στον Χριστό, και μας έχρισε, είναι ο Θεός, ο οποίος και μας σφράγισε, και έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας.

ΟΗʹ. Ο Θεός, που σου υποσχέθηκε τα αιώνια αγαθά και σου έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στην καρδιά, σου έδωσε την εντολή να επιμελείσαι τη ζωή σου, ώστε ο εσωτερικός άνθρωπος, αφού ελευθερωθεί από τα πάθη, να αρχίσει από τώρα την απόλαυση των αγαθών.

Αλλά εάν μεν νοηθεί κατά παράλειψη λέξης, πρέπει να τεθεί υποστιγμή στο 〈χρίσας ἡμᾶς〉, ώστε να ακολουθεί μετά από τελεία στιγμή το 〈Θεός〉, δηλαδή: 〈Θεός〉 είναι εκείνος 〈που μας βεβαιώνει και μας έχρισε και μας σφράγισε και έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας〉. Και είναι προφανές ότι και αυτά τα κώλα που ακολουθούν το 〈Θεός〉 θα διαβαστούν με τελεία στιγμή. Εάν όμως εκληφθεί ως παράλειψη ολόκληρου ρητού, και αυτή η πρώτη περίοδος μέχρι το 〈Θεός〉 θα διαβαστεί με μέση στιγμή, όπως και τα επόμενα. Αυτό όμως ως προς τούτο θα προκαλέσει απορία, άραγε θα καταλήξει σε τελεία, επειδή υπονοείται μαζί το ελλείπον, ή σε υποστιγμή, επειδή λείπει. 〈Όχι ότι κυριεύουμε την πίστη σας〉, δηλαδή δεν σας εξουσιάζουμε εξαιτίας της πίστεως, σαν να λέει: δεν γίνατε πιστοί για αυτόν τον λόγο, για να εξουσιάζεστε και να τιμωρείστε από εμάς. Διότι, ακόμη και αν συνέβαινε αυτό, εσείς οι ίδιοι, λέει, στέκεστε σταθεροί στην πίστη, και δεν υπάρχει ανάγκη επιείκειας ή τιμωρίας χάριν της πίστεως. Αυτό το λέει επιλύοντας μια αντίρρηση που φαίνεται να ανακύπτει. Διότι, επειδή ορισμένοι επρόκειτο να αγανακτήσουν και να πουν: Τι εννοείς λέγοντας ότι μας δείχνεις επιείκεια; Άραγε γι' αυτό πιστέψαμε, για να ακούμε από εσένα ότι μας λυπάσαι; Διότι, αν δεν μας λυπόσουν, τι θα έκανες; Οπωσδήποτε θα μας τιμωρούσες; Θα μας παρέδιδες σε βασανιστήρια;

Απάντηση. Αυτό μου φαίνεται απρεπές και παράλογο. Διότι γνωρίζουμε ότι όλη η «ευπρέπεια» και η αρμονία της κτίσεως καταργείται καθώς διαλύεται και η γη δεν φέρει πλέον καρπούς για τη διατροφή του σώματος, και παρέρχεται επίσης ο ουρανός μαζί με όλο τον κόσμο του. Από πού λοιπόν θα χορηγείται στο εξής η τροφή στους ανθρώπους και θα κατασκευάζονται τα ενδύματα, εφόσον τα ορώμενα διαλύονται σύμφωνα με την απόφαση του Κυρίου; Ή είναι φανερό ότι κάτι άλλο, πέρα από τα ορώμενα, πρόκειται να δοθεί; Διότι πρέπει και να ντυνόμαστε και να τρεφόμαστε. Εάν λοιπόν για τους Ισραηλίτες το μάννα που δόθηκε στην έρημο ήταν ξένο και αλλότριο προς τη φύση τους (διότι είναι γραμμένο ότι «άρτον αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος»), πόσο μάλλον στον μέλλοντα αιώνα θα δώσει ο Θεός στους ανθρώπους τροφή και ενδύματα ξένα προς τη φύση τους; Όσοι λοιπόν λαμβάνουν από τώρα «τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές τους» και τον επουράνιο θησαυρό, και όσοι φορούν τώρα ενδύματα ένδοξα και επουράνια, και όσοι σπέρνουν στη γη της καρδιάς τους σπόρο επουράνιο και πνευματικό, αυτοί αναμφίβολα θα απολαύσουν και τη δόξα του σώματος. Διότι το κάλλος του Θεού, το οποίο τώρα κρύβεται και κατοικεί στην ψυχή, κατά την ανάσταση θα προβάλει, θα εκχυθεί, θα καλύψει και θα δοξάσει το εξωτερικό σώμα με το αιώνιο φως.

Απόκριση. Αυτό μου φαίνεται απρεπές και παράλογο· διότι γνωρίζουμε ότι όλη η «ευπρέπεια» και η αρμονία της κτίσεως καταργείται διαλυόμενη, και η γη δεν θα παράγει πλέον καρπούς για τη διατροφή του σώματος, θα παρέλθει δε και ο ουρανός μαζί με όλο τον κόσμο του. Από πού, λοιπόν, θα χορηγείται πλέον τροφή στους ανθρώπους και πώς θα κατασκευαστούν τα ενδύματα, εφόσον τα ορατά καταλύονται σύμφωνα με την απόφαση του Κυρίου; Ή είναι φανερό ότι κάτι διαφορετικό από τα ορατά είναι αυτό που πρόκειται να δοθεί; Διότι πρέπει και να ενδυόμαστε και να τρεφόμαστε. Εάν, όμως, το μάννα που δόθηκε στους Ισραηλίτες στην έρημο ήταν κάτι ξένο και αλλότριο προς τη φύση τους —διότι είναι γεγραμμένο ότι «άρτον αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος»—, πόσο μάλλον στον μέλλοντα αιώνα ο Θεός θα δώσει τροφή και ενδύματα στους ανθρώπους ξένα προς τη φύση τους· όσοι λοιπόν λαμβάνουν από τώρα «τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές» τους και τον επουράνιο θησαυρό, και όσοι φορούν από τώρα ενδύματα ένδοξα και επουράνια, και σε όσων τη γη της καρδιάς σπέρνεται σπόρος επουράνιος και πνευματικός, αυτοί αναμφίβολα θα απολαύσουν και τη δόξα του σώματος. Διότι το κάλλος του Θεού, που τώρα είναι κρυμμένο και κατοικεί μέσα στην ψυχή, κατά την ανάσταση θα προβάλει και θα διαχυθεί, και θα καλύψει και θα δοξάσει το εξωτερικό σώμα με το αιώνιο φως.