Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 1:3

Επιστολή του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, προς τον Σεραπίωνα, επίσκοπο Θμούεως, κατά εκείνων που βλασφημούν και λέγουν ότι το Άγιο Πνεύμα είναι κτίσμα. Τα γράμματα της ιερής σου διαθέσεως μου παραδόθηκαν στην έρημο. Και αν και ήταν πικρός ο διωγμός που είχε εξαπολυθεί εναντίον μας, και έντονη η έρευνα εκείνων που επιζητούσαν να μας θανατώσουν, εντούτοις «ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγορίας» μας παρηγόρησε και με τα δικά σου γράμματα. Διότι, φέρνοντας στη μνήμη μου τη δική σου διάθεση και όλων των γνήσιων αδελφών, αισθάνθηκα ότι αυτοί ήταν τότε παρόντες μαζί μου.

Επιστολή του εν αγίοις πατρός ημών Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, προς τον Σεραπίωνα, επίσκοπο Θμούεως, κατά εκείνων που βλασφημούν και λέγουν ότι το Άγιο Πνεύμα είναι κτίσμα. Τα γράμματα της ιεράς σου διαθέσεως μου παραδόθηκαν στην έρημο. Και μολονότι επικρεμόταν εναντίον μας πικρός διωγμός, και γινόταν μεγάλη έρευνα από εκείνους που ζητούσαν να μας θανατώσουν, εντούτοις «ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός πάσης παρακλήσεως» μας παρηγόρησε και με τα γράμματά σου. Διότι, αναμιμνησκόμενος τη δική σου διάθεση και όλων των γνησίων αδελφών, αισθάνθηκα ότι όλοι αυτοί παρίσταντο τότε μαζί μου.

Ευχή της κεφαλοκλισίας. Δέσποτα Κύριε, Πατέρα των οικτιρμών και Θεέ κάθε παράκλησης, ευλόγησε, αγίασε, φρούρησε, οχύρωσε, ενδυνάμωσε αυτούς που έχουν κλίνει σε εσένα τα κεφάλια τους. Από κάθε πονηρό έργο απομάκρυνέ τους, με κάθε αγαθό έργο ένωσέ τους, και αξίωσέ τους να μετάσχουν ακατάκριτα στα άχραντα και ζωοποιά τούτα μυστήρια, για άφεση αμαρτιών, για κοινωνία του Αγίου Πνεύματος, με τη χάρη και τους οικτιρμούς και τη φιλανθρωπία, κ.τ.λ.

Και δεν έγινε Πατέρας μέσω πάθους, ούτε από συνεύρεση, ούτε από άγνοια, ούτε με απορροή, ούτε έχοντας μειωθεί, ούτε έχοντας αλλοιωθεί· (διότι κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, και κατεβαίνει από τον Πατέρα των φώτων, στον οποίο δεν υπάρχει παραλλαγή ή σκιά μεταβολής). Πατέρας τέλειος, που γέννησε τέλειο Υιό· παραδίδοντας τα πάντα σε αυτόν που γεννήθηκε· διότι «όλα μου παραδόθηκαν», λέει, «από τον Πατέρα μου». Και τιμάται από τον Μονογενή· «διότι εγώ τιμώ τον Πατέρα», λέει ο Υιός· και πάλι: «Όπως εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του». Λέμε λοιπόν και εμείς παρόμοια με τον Απόστολο: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παράκλησης»· και, «Κάμπτουμε τα γόνατα προς τον Πατέρα, από τον οποίο ονομάζεται κάθε πατριά στους ουρανούς και στη γη»· δοξάζοντάς τον μαζί με τον Μονογενή· διότι αυτός που αρνείται τον Πατέρα, αρνείται και τον Υιό· και πάλι: «Εκείνος που ομολογεί τον Υιό, έχει και τον Πατέρα»· γνωρίζοντας ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός είναι εις δόξαν του Θεού Πατέρα.

Περί μνήμης θανάτου και περί αρετής και περί πλούτου. Πρέπει να πειθαρχούμε σε αυτόν που λέει: να παρηγορείτε ο ένας τον άλλον και να οικοδομείτε. Όχι βέβαια ότι εγώ είμαι ικανός για αυτό το παράγγελμα, ώστε με τη δική μου προσπάθεια να το κατορθώσω, αλλά γνωρίζω αυτόν που είπε: Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγοριάς, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, ώστε να μπορούμε εμείς να παρηγορούμε όσους βρίσκονται σε κάθε θλίψη, μέσω της παρηγοριάς με την οποία παρηγορούμαστε και εμείς οι ίδιοι από τον Θεό. Γι' αυτό θεωρήσαμε αναγκαίο να σας γράψουμε όσα έχουμε μάθει από τις θείες Γραφές, και όσα νουθετηθήκαμε από ευλαβείς άνδρες, καθώς και ό,τι κατανοήσαμε από την ίδια την πείρα μας, για να μην γίνουμε όμοιοι με τους πιο φθονερούς από τους τεχνίτες, οι οποίοι από κακία αποκρύπτουν τα περισσότερα μυστικά της τέχνης τους από τους μαθητευόμενους.

Σε αυτούς λοιπόν προστάζονται οι ιερείς να ομιλούν, και τον υπόλοιπο λαό να τον παρηγορούν, επειδή έχει ανάγκη παρηγοριάς και παραμυθίας. Αφού, λοιπόν, η προφητεία περιέγραψε την υπόθεση της ιστορίας του Εζεκία, από μια νέα αφετηρία του ευαγγελικού λόγου ξεκινά αναφωνώντας προς αυτούς που υποδέχθηκαν το Πνεύμα του Χριστού, τον Παράκλητο: «Παρηγορείτε, παρηγορείτε τον λαό μου, λέγει ο Θεός»· διότι προστάζει να παρηγορούν κάθε λαό που είναι άξιος να ονομάζεται δικός Του, ο οποίος έχει επιλεγεί από όλα τα έθνη. Αυτό ακριβώς έπρατταν και οι απόστολοι, όπως διδάσκει ο Παύλος λέγοντας: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός πάσης παρακλήσεως, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, ώστε να δυνάμεθα να παρηγορούμε αυτούς που βρίσκονται σε κάθε θλίψη διά της παρακλήσεως με την οποία παρηγορούμαστε εμείς οι ίδιοι από τον Θεό. Διότι, όπως περισσεύουν τα παθήματα του Χριστού σε εμάς, έτσι διά του Χριστού περισσεύει και η παράκλησή μας. Είτε λοιπόν θλιβόμαστε, τούτο γίνεται υπέρ της δικής σας παρακλήσεως και σωτηρίας, η οποία ενεργείται με την υπομονή των ιδίων παθημάτων τα οποία πάσχουμε και εμείς, και η ελπίδα μας είναι βεβαία για εσάς, γνωρίζοντας ότι, όπως ακριβώς είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρακλήσεως».

Διότι δεν υπήρξε μόνο μία παρηγοριά, ούτε δύο, αλλά περισσότερες και τόσες πολλές, όσος ήταν και ο αριθμός των οδυνών στην καρδιά μου. Ισάξια, λοιπόν, με τις οδύνες μου, μού παρείχες τις δικές σου παρηγοριές για κάθε οδύνη, προσφέροντας την παρηγοριά σου σαν ένα σωτήριο φάρμακο, και όπως ακριβώς σε περισσότερα τραύματα, προσφέροντας και περισσότερες θεραπείες. Τέτοιου είδους παρηγοριές αντιλαμβανόμενος ο θείος Απόστολος έλεγε: «Ευλογητός ο Θεός, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγοριάς, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, ώστε να μπορούμε εμείς να παρηγορούμε εκείνους που βρίσκονται σε κάθε είδους θλίψη, μέσω της παρηγοριάς με την οποία παρηγορούμαστε εμείς οι ίδιοι από τον Θεό. Διότι, όπως περισσεύουν τα παθήματα του Χριστού σε εμάς, έτσι περισσεύει και η παρηγοριά μας». Και θα μπορούσε να πει κανείς σχετικά με αυτά, μεταβάλλοντας το χωρίο: «Τα παθήματα του τωρινού καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς», στο εξής: «Δεν είναι άξιο να συγκριθεί το πλήθος των οδυνών που βρίσκονται στην καρδιά μου με τις παρηγοριές σου, Κύριε, με τις οποίες εύφρανες την ψυχή μου». Εάν, λοιπόν, για κάθε οδύνη παρηγορείται κανείς από τον Θεό και αξιώνεται της θείας ευφροσύνης, δεν θα ευχόταν άραγε να υπομένει περισσότερες οδύνες για χάρη του Θεού, ώστε να τύχει περισσότερων παρηγοριών και περισσότερης ευφροσύνης εξαιτίας αυτών;

Εγώ δε έμαθα από τη θεόπνευστη Γραφή ότι και αυτό ακριβώς το όνομα είναι κοινό για τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Διότι ο Υιός ονομάζει εξίσου Παράκλητο και τον εαυτό Του και το Άγιο Πνεύμα· ο δε Πατέρας, μέσω των όσων ενεργεί για την παράκλησή μας, οικειοποιείται οπωσδήποτε το όνομα του Παρακλήτου. Διότι βεβαίως, εφόσον επιτελεί το έργο του Παρακλήτου, δεν απαξιώνει το όνομα του έργου αυτού. Επειδή και ο Δαβίδ λέει προς τον Πατέρα ότι: «Εσύ, Κύριε, με βοήθησες και με παρηγόρησες», και ο μέγας απόστολος αναπτύσσει τα ίδια περί του Πατρός, λέγοντας: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη»· τον δε Υιό, ο Ιωάννης σε μία από τις καθολικές επιστολές Τον ονομάζει ρητώς Παράκλητο. Αλλά και ο ίδιος ο Κύριος, με το να πει ότι πρόκειται να αποσταλεί σε εμάς «άλλος Παράκλητος», μιλώντας περί του Πνεύματος, ομολόγησε εκ των προτέρων το όνομα αυτό οπωσδήποτε και για τον εαυτό Του. Επειδή δε η σημασία του «παρακαλείν» είναι διπλή, αφενός εκφράζεται διά των τιμητικών λόγων και τρόπων, με τα οποία, εάν τυχόν έχουμε την ανάγκη κάποιου, τον προσελκύουμε σε συμπάθεια, αφετέρου συνίσταται στη θεραπευτική μέριμνα για τα ψυχικά και σωματικά παθήματα, και ως προς τις δύο αυτές σημασίες η Αγία Γραφή προσμαρτυρεί εξίσου στη θεία φύση την έννοια του Παρακλήτου.

Εάν, λοιπόν, η αίρεση διαβεβαιώνει ότι όσα δεν ανήκει σε κανέναν άλλον να πράξει παρά μόνον στον Θεό, αυτά ενεργούνται με τη δύναμη του Πνεύματος, τότε έχουμε ακόμη και από τους εχθρούς τη μαρτυρία υπέρ αυτών για τα οποία αγωνιζόμαστε. Πώς ο προφήτης ζητά τη θεραπεία από τον Θεό λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής· θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου»; Προς τον Θεό λέει ο Ησαΐας ότι «Η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία για αυτούς», και η προφητεία μαρτυρεί ότι η επιστροφή των πλανωμένων είναι έργο του Θεού: «Διότι περιπλανήθηκαν», λέει, «στην άνυδρη έρημο», και προσθέτει ότι «Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας»· καθώς και το «Όταν ο Κύριος επανέφερε τους αιχμαλώτους της Σιών». Ομοίως, και η παρηγοριά των θλιβομένων ανάγεται στον Θεό, όπως λέει ο Παύλος: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε θλίψη μας». Και ο προφήτης, εκ μέρους του Θεού, λέει: «Στη θλίψη με επικαλέστηκες και σε ελευθέρωσα». Η δε ανόρθωση εκείνων που κλονίζονται ανάγεται με μυρίους τρόπους από την Αγία Γραφή στη δύναμη του Θεού: «Σπρώχτηκα δυνατά για να πέσω, και ο Κύριος με συγκράτησε», και «Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος στηρίζει το χέρι του», και «Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους».

Προς τους πρεσβυτέρους της Νικομηδείας Εσάς μεν ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγορίας, ο οποίος οικονομεί τα πάντα με σοφία προς το συμφέρον, είθε να σας επιβλέψει και να σας παρηγορήσει με τη δική Του χάρη, επιτελώντας σε εσάς το ευάρεστο σε Αυτόν, και είθε να έλθει σε εσάς η χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και η κοινωνία του Αγίου Του Πνεύματος, ώστε να γίνουν για εσάς θεραπεία κάθε θλίψης και δυσχέρειας, και προκοπή προς κάθε αγαθό για τον καταρτισμό της Εκκλησίας, την οικοδομή των ψυχών σας και την αύξηση της δόξας του ονόματός Του. Εμείς δε, προβάλλουμε αυτήν την απολογία για τον εαυτό μας προς την αγάπη σας: ότι δεν αμελήσαμε να πραγματοποιήσουμε την οφειλόμενη σε εσάς επίσκεψη ούτε κατά τον παρελθόντα χρόνο ούτε και τώρα, μετά τη μετάσταση του μακαρίου Πατρικίου, αλλά επειδή πολλές είναι οι ασχολίες των δικών μας Εκκλησιών, μεγάλη και η φθορά του σώματος, η οποία όπως είναι φυσικό επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου, πολλή όμως στάθηκε και η αμέλεια της δικής σας αγαθότητας προς εμάς, καθώς ποτέ δεν υπήρξε κανένας προτρεπτικός λόγος μέσω επιστολής ή κάποια εκδήλωση στενής σχέσης προς τη δική μας Εκκλησία, μολονότι ο μακάριος επίσκοπος Ευφράσιος με κάθε γνησιότητα είχε συνδέσει την ταπεινότητά μας τόσο με τον εαυτό του όσο και με εσάς, σαν με κάποια δεσμά αγάπης.

Εσύ ο ίδιος, ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου, ο Πατέρας των οικτιρμών, ο χορηγός των αγαθών, επίβλεψε από το άγιο ύψος σου και δέξου ευμενώς τις δικές μου ικεσίες που σου προσφέρονται τώρα υπέρ των βασιλέων μας, οι οποίοι γνωρίζουν μόνο εσένα ως αληθινό Θεό και μόνο σε εσένα προσηλώνονται σε όλη τους τη ζωή, τους οποίους εσύ ο ίδιος έκρινες άξιους να βασιλεύουν στον δικό σου κλήρο και στην επί γης εκκλησία σου. Δώσε σε αυτούς τη χάρη να λέγουν και να πράττουν καθετί που είναι ευάρεστο σε εσένα και σωτήριο για αυτούς.

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> Βʹ ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑ ΑΝΕΠΕΜΨΕ ΚΑΤΑ ΤΗ ΣΥΝΗΘΕΙΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΠΥΛΗΣ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΟΤΑΝ ΕΠΡΟΚΕΙΤΟ ΝΑ ΕΙΣΕΛΘΕΙ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ Θεέ των θεών, άγιε των αγίων, ευδιάλλακτε, μακρόθυμε, ανεξίκακε Δέσποτα. Εσύ είσαι ο Πατέρας των οικτιρμών, εσύ ο Κύριος του ελέους, εσύ ο Θεός κάθε παρηγοριάς· το πλήθος της ευσπλαχνίας σου είναι ανεκδιήγητο και το πέλαγος της φιλανθρωπίας σου άφατο· εσένα αποκαλούμε Πατέρα κατά χάριν, τον μόνο εκ φύσεως Θεό και βασιλιά μας, και εσένα μόνο επικαλούμαστε, διότι και το δικό σου όνομα έχει επικληθεί πάνω μας αποκλειστικά εξαιτίας της αγαθότητάς σου και της ανέκφραστης συγκατάβασής σου για εμάς.

Ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγοριάς, αυτός που κατοικεί στα ύψη και επιβλέπει τα ταπεινά, αυτός που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γένεσή τους, εσύ που θέσπισες τους όρους της Εκκλησίας διά του λόγου της χάριτός σου, που προόρισες εξαρχής δίκαιο γένος από τον Αβραάμ, που κατέστησες άρχοντες και ιερείς και δεν άφησες το αγιαστήριό σου αλειτούργητο, εσύ που από καταβολής κόσμου ευδόκησες να δοξαστείς μέσω εκείνων που εξέλεξες· και τώρα έκχυσε τη δύναμη που προέρχεται από εσένα, τη δύναμη του ηγεμονικού Πνεύματος, την οποία μέσω του αγαπημένου σου Υιού Ιησού Χριστού δώρισες στους αγίους σου αποστόλους, οι οποίοι καθίδρυσαν την Εκκλησία σε κάθε τόπο του αγιάσματός σου, προς δόξα και αδιάλειπτο αίνο του ονόματός σου.

Κάποιος άνθρωπος, λέει, είχε δύο υιούς. Ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος; Ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγορίας. Και ποιοι ήταν αυτοί οι δύο υιοί; Οι δίκαιοι και οι αμαρτωλοί· αυτοί που εμμένουν στα θεία του προστάγματα και αυτοί που παραβαίνουν τις Δεσποτικές εντολές. Και είπε ο νεότερος από αυτούς στον Πατέρα. Και ποιος είναι αυτός ο νεότερος υιός; Αυτός που διαθέτει άστατο φρόνημα και παρασύρεται από τους ανέμους της νεότητας. Η φύση αναγνώρισε ως Πατέρα τον Πλάστη, έστω κι αν η ελεύθερη προαίρεση δεν τίμησε τον Δημιουργό. Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί. Καλώς ζήτησε τα αγαθά του Θεού από τον Θεό, αλλά κακώς κατασπατάλησε όσα έλαβε. Και ο πατέρας μοίρασε σε αυτούς την περιουσία του. Τους έδωσε, ως δική τους οικία, ολόκληρο τον κόσμο· τους έδωσε, ως Κτίστης, ολόκληρη την κτίση· τους χορήγησε σώματα και λογικές ψυχές, ώστε, καθοδηγούμενοι εύλογα από τον ορθό λόγο, να μην πράξουν τίποτα το παράλογο· έθεσε ως επιστάτη τους τον δικό του νόμο, τον φυσικό και τον γραπτό, ως θείο παιδαγωγό, ώστε, διαπαιδαγωγούμενοι από αυτόν, να εκπληρώσουν το θέλημα του νομοθέτη. Και ύστερα από λίγες ημέρες, αφού μάζεψε τα πάντα, ο νεότερος υιός (πράττοντας όπως ταιριάζει σε νέο), αναχώρησε για μακρινή χώρα. Απομακρύνθηκε από τον Θεό, και απομακρύνθηκε από αυτόν ο Θεός· διότι δεν εξαναγκάζει εκείνον που δεν επιθυμεί να τον υπηρετεί. Επειδή όλες οι αρετές αποτελούν έργο της ελεύθερης βούλησης και όχι του καταναγκασμού.

Ω της ανέκφραστης και φοβερής ευσπλαχνίας! Ω της παράδοξης φιλανθρωπίας! Ω της πρωτοφανούς καταλλαγής! Έπεισε αμέσως τον Θεό, μέσα σε μία μόνο στιγμή, να συγκαταβεί στα δάκρυα και να παραβλέψει ένα τόσο μεγάλο πλήθος. Θαύμασες βλέποντας τον Θεό να περιποιείται στοργικά τον αμαρτωλό; Ω της στοργής των πατρικών σπλάχνων! Ένας αμαρτωλός πάνω στη γη δάκρυσε, και ο μόνος αναμάρτητος από τον ουρανό έκλινε τον εαυτό Του προς τη φιλανθρωπία. Ποιος είδε ποτέ αμαρτωλό να δέχεται τέτοια περιποίηση από τον Θεό; Ποιος είδε ποτέ τον δικαστή να θεραπεύει τον κατάδικο; Ποιος είδε ποτέ καταδικασμένο να περιθάλπεται με τέτοιον τρόπο; Και όμως, ο Θεός παρακαλεί, όπως κάποτε τον Ισραήλ: «Λαέ μου», λέει, «σε τι σε αδίκησα, ή σε τι σε ενόχλησα;» Και τώρα τα ίδια συμβαίνουν, και συνέβαιναν, επειδή έτσι συνηθίζει να νικιέται από τον ίδιο Του τον εαυτό ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγορίας.

Του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, του Χρυσοστόμου, Υπόμνημα στη Δεύτερη προς Κορινθίους Επιστολή. Ομιλία Αʹ. Ο Παύλος, απόστολος του Ιησού Χριστού με το θέλημα του Θεού, και ο αδελφός Τιμόθεος, προς την Εκκλησία του Θεού που βρίσκεται στην Κόρινθο, μαζί με όλους τους αγίους που βρίσκονται σε ολόκληρη την Αχαΐα· χάρη να είναι σε σας και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα και τον Κύριο Ιησού Χριστό. Ευλογημένος ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγοριάς, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, ώστε να μπορούμε εμείς να παρηγορούμε εκείνους που βρίσκονται σε κάθε θλίψη, διαμέσου της παρηγοριάς με την οποία παρηγορούμαστε και εμείς οι ίδιοι από τον Θεό.

Διότι και όλοι οι Γαλάτες ασθενούσαν πνευματικά, και οι Εβραίοι· νομίζω δε ότι και αυτοί. Αφού, λοιπόν, συγκέντρωσε όλο το έθνος και τους απηύθυνε χαιρετισμό, όπως συνήθιζε να χαιρετά τους πάντες, λέγοντας: «Χάρις σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας, και από τον Κύριο Ιησού Χριστό»· άκουσε πόσο κατάλληλα αρχίζει σύμφωνα με το προκείμενο θέμα: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρακλήσεως». Και πού είναι αυτό κατάλληλο για το προκείμενο θέμα, θα πει κάποιος; Και μάλιστα πάρα πολύ. Πρόσεξε δε: Τους λυπούσε πάρα πολύ και τους θορυβούσε το γεγονός ότι δεν μετέβη εκεί ο Απόστολος, παρόλο που το είχε υποσχεθεί, αλλά ανάλωσε όλο τον χρόνο του στη Μακεδονία, και φαινόταν ότι είχε προτιμήσει άλλους αντί για αυτούς. Γι' αυτόν τον λόγο, εστιάζοντας σε αυτό που τους θορυβούσε, αναφέρει την αιτία για την οποία δεν παρουσιάστηκε. Βέβαια, δεν την εκθέτει ευθέως, ούτε λέει: «Γνωρίζω μεν ότι υποσχέθηκα πως θα έλθω, επειδή όμως εμποδίστηκα εξαιτίας των θλίψεων, συγχωρήστε με, και μην μας κατακρίνετε για κάποια υπεροψία ή αμέλεια»· αλλά το παρουσιάζει διαφορετικά, με τρόπο πιο μεγαλόπρεπο και πιο αξιόπιστο, εξυψώνοντας το γεγονός μέσω της παρηγοριάς, ώστε να μην τον ρωτούν πλέον για ποια αιτία καθυστέρησε.

Διότι, αν και αυτό είναι μελλοντικό, εντούτοις ο κοινός θάνατος έχει την αρχή του από το παρελθόν. Αυτό ακριβώς κάνει και ο Παύλος, αντλώντας από τα μελλοντικά και τα παρελθοντικά, τόσο όταν πρέπει να παρηγορήσει όσο και όταν πρέπει να σωφρονίσει: «Δεν θέλω», λέει, «να αγνοείτε, αδελφοί, ότι οι πατέρες μας ήταν όλοι υπό τη νεφέλη, και όλοι πέρασαν μέσα από τη θάλασσα, και όλοι έφαγαν την ίδια πνευματική τροφή· αλλά στους περισσότερους από αυτούς δεν ευαρεστήθηκε ο Θεός». Άλλοτε πάλι από τα μελλοντικά: «Αυτοί θα υποστούν ως ποινή την αιώνια καταστροφή, μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος του». Και πάλι: «Έφτασε δε επάνω τους η οργή μέχρι τέλους». «Διότι η ημέρα θα το φανερώσει, επειδή αποκαλύπτεται με τη φωτιά». Και πάλι: «Εξαιτίας αυτών έρχεται η οργή του Θεού επί τους υιούς της απειθείας». Αλλά αυτά τα αναφέρει όταν θέλει να σωφρονίσει. Όταν όμως πρέπει να παρηγορήσει, παρηγορεί και από τα δύο. Από τα μεν παρελθοντικά, λέγοντας τα εξής: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Θεός των οικτιρμών και πατέρας κάθε παρηγοριάς, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, μέσω της παρηγοριάς με την οποία παρηγορούμαστε και εμείς οι ίδιοι από τον Θεό»· από τα δε μελλοντικά: «Τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Γι' αυτό και αυτός λέει: «Θυμήθηκα τις αρχαίες ημέρες, μελέτησα όλα τα έργα σου».

Κατάνυξε την πωρωμένη μου καρδιά, ελάφρυνε το βάρος της συνειδήσεώς μου, δέξου τα δάκρυα και τον στεναγμό μου, όπως της πόρνης, όπως του κορυφαίου των αποστόλων Πέτρου· δέξου αυτή τη μικρή μου εξομολόγηση και μετάνοια, εσύ που δέχθηκες την ευγνωμοσύνη του ληστή πάνω στον σταυρό· δέξου τον καρπό των χειλιών μου ως θυσία ζωντανή, ευάρεστη, σε οσμή ευωδίας. Σε παρακαλώ, δέξου την παράκλησή μου· σε ικετεύω, δέξου την ικεσία μου. Αμάρτησε και εκείνος ο βασιλιάς Μανασσής, αλλά δεν χάθηκε επειδή μετανόησε· αμάρτησε και ο Δαβίδ πριν από αυτόν, αλλά αφού θρήνησε για την αμαρτία του, ελεήθηκε. Έχω πολλά τέτοια παραδείγματα που παρηγορούν και ανακουφίζουν την αθυμία μου, τα οποία διώχνουν μακριά μου την απόγνωση και τρέφουν την ελπίδα της σωτηρίας μου. Παρηγόρησε κι εσύ την καρδιά μου, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός πάσης παρακλήσεως· ανάπαυσε την ψυχή μου και κάνε την αγαθή, εσύ που είσαι η πηγή του ελέους και των αγαθών. Έχεις κάνει ανά τους αιώνες πολλά, μεγάλα και θαυμαστά, ένδοξα και εξαίσια, τα οποία είναι αναρίθμητα· αλλά εάν σώσεις εμένα τον άσωτο, εάν αποκαταστήσεις εμένα τον ανάξιο, θα θαυμαστείς ακόμη περισσότερο και πιο μεγαλειωδώς· διότι είναι τόση η δύναμη της ελεημοσύνης και της φιλανθρωπίας σου, ώστε και από τον βούρκο να δημιουργείς μαργαριτάρι, και αυτόν που είναι υιός της γέεννας, να τον καθιστάς υιό της Βασιλείας.

Ιδού, πατέρες και μητέρες και αδελφοί και αδελφές και όλα τα τέκνα, σας παρέθεσα τα ωφέλιμα, αναφέρομαι δηλαδή στους μοναχούς και στις παρθένους. Αυτά να τα τηρήσετε, και δεν πρόκειται να σφάλετε, αλλά θα αξιωθείτε και εσείς να αναδειχθείτε κληρονόμοι του Χριστού. Άξιους και κληρονόμους όλων αυτών των ετοιμασμένων αγαθών είθε να σας αναδείξει ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρακλήσεως, με τη χάρη και τους οικτιρμούς και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα πρέπει δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με το πανάγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και στους αιώνας των αιώνων.

Διότι το να μην πνιγείς από τη λύπη, όταν συνέπεσαν ξαφνικά τόσα πολλά κακά, και να μη χάσεις τα λογικά σου, δεν οφειλόταν σε κάποια ανθρώπινη βοήθεια, αλλά στο παντοδύναμο χέρι, στη σύνεση που είναι ανυπολόγιστη, στη φρόνηση που είναι ανεξερεύνητη, στον Πατέρα των οικτιρμών και Θεό κάθε παρηγορίας. «Διότι Αυτός μας χτύπησε», λέει, «και θα μας θεραπεύσει· θα μας πλήξει, θα επιδέσει τις πληγές μας και θα μας γιατρέψει.» Διότι, όσο ζούσε μαζί σου εκείνος ο μακάριος σύζυγος, απολάμβανες τιμή, φροντίδα και μέριμνα, απολάμβανες δηλαδή όσα ήταν φυσικό να απολαμβάνει κανείς από έναν άνθρωπο· επειδή όμως ο Θεός τον πήρε κοντά Του, αντί για εκείνον, πήρε τη θέση του για σένα ο Ίδιος. Και αυτός ο λόγος δεν είναι δικός μου, αλλά του μακάριου προφήτη Δαβίδ· διότι λέει: «Θα αναλάβει υπό την προστασία Του το ορφανό και τη χήρα». Και πάλι Τον ονομάζει πατέρα των ορφανών και κριτή των χηρών· και θα δεις ότι σε πολλά σημεία Εκείνος επιδεικνύει μεγάλη μέριμνα υπέρ αυτής της κατηγορίας των ανθρώπων.

«Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.» Τους προσφωνεί προερχόμενος από τα έθνη, τιμώντας με αυτά τα λόγια τους Κορινθίους. «Ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγορίας, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, ώστε να μπορούμε εμείς να παρηγορούμε εκείνους που βρίσκονται σε κάθε θλίψη, μέσω της παρηγορίας με την οποία παρηγορούμαστε και εμείς οι ίδιοι από τον Θεό.» Εδώ αναφέρει την αιτία της απουσίας του. Λέει, λοιπόν: Γνωρίζω ότι υποσχέθηκα να έρθω· επειδή, όμως, εμποδίστηκα εξαιτίας των θλίψεων, συγχωρέστε με. Και μην καταλογίσετε σε εμάς κάποια υπεροψία ή αμέλεια. «Διότι, όπως περισσεύουν τα παθήματα του Χριστού σε εμάς, έτσι και μέσω του Χριστού περισσεύει η παρηγορία μας· και είτε θλιβόμαστε, αυτό γίνεται υπέρ της δικής μας παρηγορίας και σωτηρίας,» Για να μην καταβάλει τους μαθητές το ότι προβάλλει τόσο έντονα τις συμφορές, δείχνει πάλι ότι υπάρχει μεγάλη αφθονία και στην παρηγορία, και ανορθώνει το φρόνημά τους· και όχι μόνο με αυτό, αλλά και με το να τους υπενθυμίσει τον Χριστό και λέγοντας ότι τα παθήματα είναι δικά Του. Έχοντας αναφέρει ως πρώτη πηγή παρηγορίας τη συμμετοχή στα παθήματα του Χριστού, προσθέτει και μια δεύτερη: ότι μέσα από αυτά κατεργάζεται η σωτηρία των μαθητευομένων. Και το αναπτύσσει αυτό ως εξής: Αν δεν σας κηρύτταμε, λέει, από φόβο για τα δεινά, η κατάστασή σας θα βρισκόταν στο χείριστο σημείο· τώρα όμως, όσο περισσότερο εντείνονται οι δικοί μας διωγμοί, τόσο περισσότερο πρέπει να προσδοκούμε ότι θα αυξάνονται οι καρποί της αγαθής ελπίδας. «

Ω, αληθινά μακάρια τα μάτια σου, που αξιώθηκαν να δουν τον Κύριο της δόξης, τον οποίο δεν τολμούν να ατενίσουν στον ουρανό τα Χερουβίμ και τα πολυόμματα τάγματα! Ω, πανόλβια αυτιά, που δέχθηκαν τον ήχο των λόγων του Θεού! Ω, ψυχή αξιοθαύμαστη και τρισευτυχισμένη, την οποία παρηγόρησε με τις προτροπές του δικού Του στόματος Εκείνος που εξουσιάζει τα επουράνια, τα επίγεια και τα καταχθόνια, ο Θεός πάσης παρακλήσεως!

Δοξολογία για την Αγία Τριάδα. Δόξα σε σένα, δόξα σε σένα, ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγοριάς. Δόξα σε σένα, δόξα σε σένα, ο Θεός των τωρινών και των παλαιών θαυμάτων. Δόξα σε σένα, ο γεννήτορας Πατέρας, ο Λόγος και Θεός που γεννήθηκε από σένα, και το Παράκλητο Πνεύμα που είναι αιώνιο από εσένα με θεοπρεπή τρόπο. Δόξα σε σένα, άκτιστη, άναρχη, παντοδύναμη τρισυπόστατη μονάδα και αδιαίρετη ως προς την ουσία. Δόξα σε σένα, σύνθρονη, συναΐδια, ορθόδοξη και ομοβασίλεια Τριάδα. Δόξα σε σένα, Πατέρα, διότι μας δημιούργησες, δόξα σε σένα, Υιέ, διότι μας έσωσες, δόξα σε σένα, Πανάγιο Πνεύμα, διότι μας ανακαίνισες. Δόξα στο κράτος της ισχύος σου, ο Θεός που δοξάζεσαι εν Τριάδι και με μία θεότητα. Δόξα σε σένα, διότι ούτε γκρεμός, ούτε θάλασσα, ούτε ποταμός, ούτε πηγάδι, ούτε ξίφος, ούτε φωτιά, ούτε θηρίο, ούτε κανένα άλλο πράγμα που επείγεται σφοδρά και γρήγορα μπορεί να καταστρέψει κάποιον ή να αντισταθεί στο κράτος της ισχύος σου, όταν εσύ θέλεις να διασώσεις όσους κινδυνεύουν.

ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟ 〈Β〉 Ο Θεόδωρος προς τις απανταχού διεσπαρμένες αδελφότητες. Κατηχητική. Η χάρη και η ειρήνη να πληθυνθεί σε εσάς· διότι είναι δίκαιο να απευθυνόμαστε με αποστολικά λόγια σε αυτούς που διώκονται για τον Χριστό. Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος άνοιξε σε εμάς τους ταπεινούς θύρα, αν και φρουρούμαστε με ασφάλεια, ώστε να συνδεθούμε μέσω της γραπτής επικοινωνίας με εσάς, τους αγαπημένους μας αδελφούς. Πράγματι, ο λόγος του Θεού δεν δένεται, ακόμη και αν οι κρατούντες νομίζουν ότι τον δεσμεύουν. Πράγματι, οφείλουμε να χαιρόμαστε πολύ, διότι βλέπουμε σε εμάς τους ίδιους τους αμαρτωλούς τις εκβάσεις των θείων προφητειών. Ελάτε, αδελφοί, ας πούμε μαζί με τον απόστολο: ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού; Θλίψη ή στενοχώρια ή πείνα ή διωγμός ή γυμνότητα ή κίνδυνος ή μάχαιρα; Μήπως τα είπε αυτά μόνο για τον εαυτό του, και όχι και για εμάς, ώστε και εμείς να έχουμε τέτοια διάθεση απέναντι στον Θεό; Επομένως, ας μην αποκάμνουμε στις θλίψεις όπου βρισκόμαστε, αλλά ας αγαπούμε να υπομείνουμε με χαρά και τα υπολειπόμενα παθήματα. Διότι είναι ανεκλάλητη χαρά το να πάσχει κανείς για τον Χριστό και μαζί με τον Χριστό, όπως το έδειξαν όλοι οι άγιοι, μέχρι και τον Θαδδαίο τον δικό μας μάρτυρα και οποιονδήποτε άλλον ομολογητή αναχώρησε αργότερα είτε από τη φυλακή είτε από κάποιον άλλον τόπο εξορίας με καλή προθυμία και αξιοθαύμαστη πράξη.

Οι φλύαροι και οι γογγυστές μην μου προκαλείτε άκαιρα πολλούς κόπους, μήπως στραφώ προς εσάς με τη ράβδο των επιτιμίων· ο δε Κύριος της αγάπης και Θεός κάθε παρηγοριάς, ο οποίος συμφιλίωσε και ειρηνοποίησε τα πάντα δια της σαρκός του, είθε να σας ειρηνεύσει, να πρυτανεύσει και να σας συνενώσει όλους με ομόνοια, καθώς αγωνίζεστε ολοένα και περισσότερο και βελτιώνεστε, έως ότου φθάσουμε στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματός του, διότι σε αυτόν αρμόζει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Στον Επίσκοπο Κερκύρας. Πώς να το εκφράσω; Με χαρά έλαβα την επιστολή σου, τιμιότατε δέσποτα, και ενώ όλα είναι καλά στον καιρό τους, πολύ περισσότερο είναι ένας λόγος, και μάλιστα ένας λόγος που αποτελεί γέννημα τέτοιας σκέψης και αποκύημα τέτοιας γλώσσας. Διότι, ενώ βρισκόμουν σε αθυμία, μου ενέσταξες το φάρμακο που λησμονεί τη θλίψη και, ενώ διψούσα, με γλύκανες με το νάμα από την πέτρα και, ως ερμηνευτής του Παρακλήτου, παρηγόρησες τη γεμάτη οδύνη ψυχή μου. Διότι σε υπερβολικό βαθμό πιεζόμαστε, ώστε να έχουμε απελπιστεί ακόμα και για την ίδια τη ζωή μας. Έξωθεν μάχες, έσωθεν φόβοι. Διότι οι εχθροί έχουν ενδυναμωθεί, ενώ από τους φίλους και τους πλησίον άλλοι εναντιώθηκαν, και άλλοι στάθηκαν από μακριά (το πιο φιλάνθρωπο)· αλλά Εκείνος που παρηγορεί τους ταπεινούς και θεραπεύει όσους έχουν συντετριμμένη καρδιά, μας παρηγόρησε με τα λόγια σου, και η δροσιά από εσένα έγινε για εμάς ίαμα. Ας έχει δόξα ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγοριάς, διότι σε τόσο πονηρές ημέρες και σε καιρούς άφιλους και θηριώδεις, χάρισε σε εμάς την ιερότητά σου, η οποία φλέγεται από φιλόστοργη φιλαδελφία στα σπλάχνα του Ιησού.