Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 10:18

Ερώτηση πάλι του ίδιου προς τον ίδιο μέγα Γέροντα, εάν του επιτρέπει την τέλεια ησυχία. Απόκριση του Βαρσανουφίου: Είπα στην αγάπη σου, αγαπητέ αδελφέ, σχετικά με την ησυχία, να περιμένεις προς το παρόν, όχι επειδή δεν θέλω να εισέλθεις στην κατάσταση αυτού του μέτρου, μη γένοιτο, αλλά επειδή θέλω και εύχομαι να σου την χαρίσει ο Κύριος και ακόμη περισσότερο. Διότι η μεγάλη μου χαρά είναι η προκοπή όλων σας. Πρόκειται δε για χαρίσματα πνευματικά, τα οποία δίνονται από τον Θεό στους κατάλληλους καιρούς, και Αυτός καλεί και βοηθά και φυλάττει. Διότι λέγει ότι «δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος». Εάν λοιπόν θέλεις να οικοδομήσεις τον οίκο σου, πρώτα ετοίμασε τα υλικά και όλα τα αναγκαία. Και είναι πλέον έργο του τεχνίτη να έλθει και να οικοδομήσει. Τα δε αναγκαία για μια τέτοια οικοδομή είναι η στερεά πίστη για την οικοδόμηση των τοίχων, και ξύλινα παράθυρα φωτεινά, τα οποία εισάγουν το φως του ήλιου για να καταυγάσει τον οίκο, ώστε να μη βρεθεί σε αυτόν κανένα σκοτάδι. Τα δε ξύλινα παράθυρα είναι οι πέντε αισθήσεις, ασφαλισμένες με τον τίμιο σταυρό του Χριστού, οι οποίες εισάγουν το φως του νοητού ήλιου της δικαιοσύνης και δεν συγχωρούν να φανεί κανένα σκοτάδι στον οίκο, εννοώ το σκοτάδι του εχθρού και μισόκαλου. Λοιπόν, χρειάζεσαι στέγη που να σκεπάζει τον οίκο, «ώστε να μη σε κατακάψει ο ήλιος την ημέρα, ούτε η σελήνη τη νύχτα».

Αδελφέ, εάν ο αδελφός σου αναχωρήσει από το κοινόβιο, μην υπερηφανεύεσαι εναντίον του διά της διανοίας σου, ούτε να είναι περιφρονημένος στα μάτια σου. Διότι δεν γνωρίζεις τι θα φέρει η αυριανή ημέρα. Άκουσε εκείνον που λέει: εκείνος που νομίζει ότι στέκεται, ας προσέχει μήπως πέσει. Και πάλι: διότι δόκιμος δεν είναι εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος. Διότι πολλοί που νόμισαν ότι είχαν επικρατήσει και ότι άρχονταν, κατέστησαν και αυτοί χειρότεροι από τους πλέον απομακρυσμένους, ενώ οι απελπισμένοι έλαβαν χάρη, διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, στους δε ταπεινούς δίνει χάρη. Εάν δεις άνθρωπο ανυπάκουο και ακρατή, υπερήφανο και να θεωρεί τον εαυτό του σοφό, η ρίζα αυτού είναι ημιθανής, επειδή δεν δέχθηκε τον πλούτο της χάριτος που προέρχεται από τον φόβο του Θεού. Εάν όμως δεις άνθρωπο ήσυχο και ταπεινό, να γνωρίζεις ότι η ρίζα του παραμένει, διότι αρδεύεται από την ευφορία του φόβου του Θεού. Αδελφοί, έστω κι αν οι ηγούμενοί μας δεν παρευρίσκονται εδώ, όμως ο Μέγας Ποιμένας υπάρχει ανάμεσά μας. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: διότι όπου είναι συγκεντρωμένοι στο όνομά μου, εκεί είμαι και εγώ ανάμεσά τους.

Κεφάλαιο 61. Ας μην σε εξαπατά ο λογισμός, μοναχέ, όταν αμαρτάνεις και πράττεις αυτό που δεν πρέπει, ώστε να υπερηφανεύεσαι και να λες ότι όσα κακά κι αν κάνει ο μοναχός, είναι καλύτερος από τον κοσμικό. Διότι είναι γραμμένο: δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος. Εσύ όμως, πρώτα ερεύνησε τις πράξεις σου, αν όντως κατόρθωσες βίο υποταγής, εφόσον υψώνεις τον εαυτό σου· αν νίκησας την επιθυμία και αγάπησες την ακτημοσύνη· αν μίσησας την καταλαλιά και δεν αγάπησες την κενοδοξία· αν μίσησας την αμαρτία και αποστράφηκες με βδελυγμία την ηδονή· αν δεν έκανες κακό σε κανέναν· αν νίκησας τα πάθη· αν δεν οργίζεσαι όταν υβρίζεσαι και δεν υπερηφανεύεσαι όταν επαινείσαι· αν αγάπησες τον Κύριο με όλη σου τη δύναμη και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου. Εάν όμως δεν τα τηρήσαμε αυτά, γιατί μεγαλοστομούμε; Αντίθετα, πρέπει να κλαίμε ενώπιον της αγαθότητάς Του, ώστε να θεραπεύσει τη σκληρότητα της καρδιάς μας και να μας καταστήσει άξιους να πολιτευτούμε σύμφωνα με τον βίο που έχουμε αναλάβει.

Περί φιλαυτίας και κενής απάτης. Παραίνεση ιζ'. Αδελφέ, γιατί πλανάσαι παρακινούμενος από τον Διάβολο να επιδιώκεις ανώτερους βαθμούς, στους οποίους δεν θα ωφεληθείς, αποδίδοντας τιμή στον εαυτό σου; Άκουγε τον Απόστολο που λέει: διότι δόκιμος δεν είναι εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος. Άκουγε και τον Κύριο που λέει: πώς μπορείτε να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα από ανθρώπους και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον Θεό; Έλα λοιπόν στον εαυτό σου, αγαπητέ, και αναλογίσου για ποια αιτία απαρνήθηκες τον μάταιο βίο και τον Διάβολο και την υπερηφάνειά του, και πάψε να φρονείς τα κοσμικά. Δεν γνωρίζεις ότι, εάν εξουθενώσεις τον πλησίον σου, διαπράττεις αμαρτία φιλαυτίας και κενής απάτης; Ας υποθέσουμε δε ότι ήδη προέκοψες και στάθηκες ανώτερος από τον αδελφό σου, και ότι προέκοψες σε μεγαλύτερα πράγματα εξαιτίας της φιλονικίας και της φιλαυτίας, και επειδή δεν θέλησες να ταπεινωθείς στον αδελφό σου. Πρόσεχε, αδελφέ, μήπως, θέλοντας να είσαι πρώτος από τον αδελφό σου, βρεθείς εκεί ελάχιστος στον μέλλοντα αιώνα. Και τότε θα ακούσεις αυτό που άκουσε εκείνος ο φιλόδοξος πλούσιος, καθώς βασανιζόταν στο άσβεστο πυρ: θυμήσου ότι απέλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου. Διότι είναι γραμμένο: όσα θεωρούνται υψηλά από τους ανθρώπους, είναι βδελυρά ενώπιον του Θεού. Άραγε ξέχασες Εκείνον που είπε: όποιος θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας είναι δούλος σας, και όποιος θέλει να είναι μέγας ανάμεσά σας, ας είναι διάκονός σας;

Γιατί, λοιπόν, προκαλούμε στον εαυτό μας την ελαφρότητα και την αφροσύνη, εφόσον ο Απόστολος λέει: «αν κάποιος νομίζει ότι είναι κάτι, ενώ δεν είναι τίποτα, εξαπατά τον εαυτό του· ας δοκιμάζει ο καθένας το δικό του έργο, και τότε θα έχει το καύχημα μόνο για τον εαυτό του, και όχι σε σχέση με τον άλλον»; Γιατί, λοιπόν, εξαπατούμε τους εαυτούς μας, υπερηφανευόμενοι ο ένας απέναντι στον άλλον, επειδή είμαστε ένδοξοι κατά κόσμον, περιφρονώντας τους πιο ταπεινούς; Διότι βρίσκουμε τον Κύριο να διδάσκει, ότι τα υψηλά στους ανθρώπους είναι βδελυρά ενώπιον του Θεού. Αλλά μήπως υπερηφανευόμαστε ως εγκρατείς εις βάρος των πιο αδύναμων; Πάλι ελεγχόμαστε από τον Απόστολο που λέει: «διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος». Αλλά μήπως, επειδή κοπιάζουμε υπερβολικά στη διακονία, υπερηφανευόμαστε εις βάρος εκείνων που ησυχάζουν; Όμως βρίσκουμε τον Κύριο να επαινεί περισσότερο τη Μαρία, διότι εξέλεξε την αγαθή μερίδα. Αλλά μήπως ως ησυχαστές υπερηφανευόμαστε εναντίον εκείνων που περισπώνται στη διακονία; Βρίσκουμε πάλι τον Κύριο να διδάσκει και να λέει: «δεν ήλθα για να διακονηθώ, αλλά για να διακονήσω και να δώσω την ψυχή μου λύτρο για πολλούς». Ώστε πρέπει να αποφεύγουμε παντελώς την υψηλοφροσύνη. Αλλά μήπως υπερηφανευόμαστε επειδή καθόμαστε σε έρημο τόπο και σε ασβεστωμένα κελλιά;

Μπορούμε εύκολα και καθαρά να κατορθώσουμε την αγάπη προς τον πλησίον. Διότι, ας ταχθούν τα πρώτα ως πρώτα, και τα δεύτερα, ακολουθώντας τα πρώτα, θα εκπληρωθούν κατά συνέπεια. Εάν δηλαδή κάποιος αμελήσει την πρώτη και μεγάλη εντολή της αγάπης προς τον Θεό, η οποία συνίσταται από την εσωτερική διάθεση και την αγαθή συνείδηση και τις υγιείς έννοιες προς τον Θεό με θεία δύναμη, και θέλει να επιμεληθεί την δεύτερη, την εξωτερική μόνο διακονία, είναι αδύνατον να μπορέσει να την επιτελέσει καθαρά και υγιώς. Διότι η μέθοδος της κακίας, βρίσκοντας τον νου έξω από τη μνήμη και την αγάπη και την αναζήτηση του Θεού, είτε κάνοντας δυσχερή και βαριά τα θεία προστάγματα, προκαλεί στην ψυχή γογγυσμούς και μεμψιμοιρίες για τη διακονία που γίνεται στους αδελφούς, είτε, εξαπατώντας τον με την έπαρση της δικαιοσύνης, τον υπερηφανεύει και τον κάνει να θεωρεί τον εαυτό του άξιο τιμής και σπουδαίο, και ότι έχει εκπληρώσει στο έπακρο τις εντολές. Και όταν ο άνθρωπος φανταστεί μέσα του ότι εργάζεται καλά και τηρεί τις εντολές, αμάρτησε κρίνοντας ο ίδιος τον εαυτό του, και μη περιμένοντας Αυτόν που κρίνει αληθινά. Διότι όταν το Πνεύμα του Θεού συμμαρτυρεί στο πνεύμα μας, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, τότε πραγματικά είμαστε άξιοι του Χριστού και τέκνα του Θεού, και όχι όταν με τη δική μας έπαρση δικαιώνουμε τον εαυτό μας. Διότι, λέει, δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.

Αυτό παρήγγειλε και ο θείος Απόστολος: «Εκείνος που καυχάται», λέει, «εν Κυρίω ας καυχάται· διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος». Αυτά εκθέτουν αναλυτικά και ο Ιερεμίας και η σοφότατη Άννα: «Ας μην καυχάται ο σοφός για τη σοφία του, και ας μην καυχάται ο ισχυρός για τη δύναμή του, και ας μην καυχάται ο πλούσιος για τον πλούτο του· αλλά σε τούτο ας καυχάται αυτός που καυχάται, στο να κατανοεί και να γνωρίζει ότι εγώ είμαι ο Κύριος που πράττω έλεος και δικαιοσύνη πάνω στη γη». «Ας ευφρανθεί η καρδιά εκείνων που ζητούν τον Κύριο»· δηλαδή, εκείνων που τον επικαλούνται για βοήθεια, ή εκείνων που μέσω της αρετής πορεύονται προς αυτόν, στους οποίους και ευρίσκεται. Διδάσκει, εξάλλου, πόσο όφελος θα προκύψει από την εξομολόγηση.

Διότι πρέπει, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, το Πνεύμα του Θεού να συμμαρτυρεί με το πνεύμα μας, και όχι να δοκιμάζονται τα δικά μας με τη δική μας κρίση. «Διότι δεν είναι», λέει, «δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος». Εκείνος δε που δεν περιμένει τη σύσταση από τον Κύριο, αλλά προκαταλαμβάνει τη δική Του κρίση, εκπίπτει στις ανθρώπινες δόξες, επιδιώκοντας τιμή για τον εαυτό του από τους αδελφούς εξαιτίας των δικών του κόπων και πράττοντας τα έργα των απίστων. Διότι άπιστος είναι αυτός που θηρεύει τις ανθρώπινες τιμές αντί για τις ουράνιες, όπως λέει κάπου ο ίδιος ο Κύριος: «Πώς μπορείτε εσείς να πιστεύετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον, και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;»

Διότι θα προχωρήσουμε και περαιτέρω, λέει, ώστε να κηρύξουμε και να κοπιάσουμε, και όχι για να κομπάζουμε με λόγια για εκείνα που κόπιασαν άλλοι. Ορθώς δε το ονόμασε κανόνα και μέτρο, ωσάν να ήλθε για την απόκτηση της οικουμένης και για την πλέον άριστη κληρονομία, δεικνύοντας ότι το έργο είναι εξ ολοκλήρου του Θεού. Έχοντας λοιπόν, λέει, τέτοια έργα και προσδοκώντας ακόμη μεγαλύτερα, δεν κομπάζουμε όπως εκείνοι που δεν έχουν τίποτε, ούτε λογαριάζουμε κάτι ως δικό μας, αλλά αποδίδουμε τα πάντα στον Θεό. Γι' αυτό και προσθέτει: «Εκείνος που καυχάται, εν Κυρίω ας καυχάται». Και αυτό, λέει, μας προσφέρεται από τον Θεό. Διότι δόκιμος δεν είναι εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.

Δεν είπε: «Εμείς είμαστε», αλλά: «Εκείνος τον οποίο ο Κύριος συνιστά». Είδες πόσο συνεσταλμένα ομιλεί; Αν όμως προχωρώντας ανεβάζει υψηλότερα τον λόγο του, μην απορήσεις· διότι και αυτό αποτελεί γνώρισμα της συνέσεως του Παύλου. Διότι, αν επρόκειτο παντού να ομιλεί ταπεινά, δεν θα τους είχε πλήξει με τέτοιο τρόπο, ούτε θα είχε απαλλάξει τους μαθητές από την πλάνη. Επειδή είναι δυνατόν και να βλάψει κανείς όταν μετριοπαθεί σε ακατάλληλη στιγμή, αλλά και να ωφελήσει όταν λέγει κάτι το θαυμαστό για τον εαυτό του την κατάλληλη στιγμή. Όπως ακριβώς έπραξε και ο ίδιος.

«Εκείνος δε που καυχάται, στον Κύριο ας καυχάται. Διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.» Ελπίζω, λέγει, καθώς εσείς αποκτάτε επίγνωση, ότι ο κανόνας μας θα επεκταθεί και περαιτέρω. Διότι θα προχωρήσουμε και περαιτέρω, ώστε να κηρύξουμε και να κοπιάσουμε, όχι για να κομπάζουμε με λόγια για εκείνα στα οποία κοπίασαν άλλοι. Ορθώς δε το ονόμασε και κανόνα και μέτρο, σαν να εισήλθε για να αποκτήσει την οικουμένη και μια άριστη κληρονομιά, αποδεικνύοντας ότι το έργο είναι εξ ολοκλήρου του Θεού. Έχοντας λοιπόν τέτοια έργα, λέγει, και προσδοκώντας ακόμη μεγαλύτερα, δεν κομπάζουμε όπως εκείνοι που δεν έχουν τίποτα, ούτε τα αποδίδουμε στους εαυτούς μας, αλλά τα πάντα στον Θεό. Γι' αυτό και προσθέτει: ώστε εκείνος που καυχάται, στον Κύριο ας καυχάται.

Διότι τόσο ο φόβος της αποκαλύψεως, όσο και η ακολασία του πάθους, διώχνουν μακριά κάθε τους ανάπαυση. ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. — Περί των κτηνών και της πρόνοιας γι' αυτά. «Η ψυχή κάθε σάρκας είναι το αίμα της.» «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται τις ψυχές των κτηνών του.» «Έχεις κτήνη; Να τα φροντίζεις, και αν σου είναι χρήσιμα, ας παραμείνουν σε εσένα.» ΤΙΤΛΟΣ Ζ΄. — Περί καυχήσεως και επάρσεως· και ότι για κανένα πράγμα στον βίο δεν πρέπει κανείς να καυχάται και να επαίρεται. «Μην καυχάστε, και μη μιλάτε υψηλόφρονα με υπεροψία· ούτε ας βγει μεγαλορρημοσύνη από το στόμα σας.» «Ας μην καυχάται ο σοφός για τη σοφία του.» «Μη λες: Είμαι καθαρός στα έργα και άμεμπτος ενώπιόν Του.» «Μην επαίρεσαι για τη σοφία.» «Μην καυχάσαι για το αύριο· διότι δεν γνωρίζεις τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα.» «Για την περιβολή των ενδυμάτων μην καυχάσαι, και κατά την ημέρα της δόξας μην επαίρεσαι.» «Μην πεις: Θα επιβλέψει στο πλήθος των δώρων μου, και όταν τα προσφέρω στον Ύψιστο Θεό, θα γίνω δεκτός.» «Ο καυχώμενος, εν Κυρίω ας καυχάται. Διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.» «Ας καυχάται ο ταπεινός αδελφός για την εξύψωσή του· και ο πλούσιος για την ταπείνωσή του.» Πολλά φρονώ εν Θεώ, αλλά μετρώ τον εαυτό μου, για να μην καταστραφώ από την καύχηση. Και τον προπάτορα Αδάμ κάποτε ο εχθρός, αφού τον έκανε να φανταστεί την ισοθεΐα, τον έβγαλε από τον παράδεισο και τον κατέβασε μέχρι τα βάθη του άδη.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί φιλαυτίας· και ότι δεν πρέπει κανείς να δικαιώνει ή να επαινεί τον εαυτό του. «Κάθε άνθρωπος φαίνεται δίκαιος στον εαυτό του.» «Ας σε εγκωμιάζει ο πλησίον, και όχι το δικό σου στόμα· ο ξένος, και όχι τα δικά σου χείλη.» «Μη θεωρείς τον εαυτό σου φρόνιμο.» «Οι οδοί των αφρόνων είναι ορθές στα μάτια τους.» «Αλίμονο σε εκείνους που είναι συνετοί κατά την κρίση τους, και σοφοί ενώπιον του εαυτού τους· εκείνους που λένε: Μακριά από εμένα, μην με πλησιάζεις, διότι είμαι καθαρός. Αυτοί είναι καπνός του θυμού μου, φωτιά που καίει μέσα τους όλες τις ημέρες.» «Ιδού, είναι γραμμένο ενώπιόν μου: δεν θα σιωπήσω έως ότου αποδώσω, και θα ανταποδώσω στον κόλπο τους τις αμαρτίες τους, καθώς και των πατέρων τους, λέει ο Κύριος.» «Διότι δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.» «Μη γίνεστε φρόνιμοι κατά τη δική σας κρίση.» Όλοι είμαστε ευσεβείς, με μοναδικό κριτήριο το να κατακρίνει ο ένας την ασέβεια του άλλου.

Οφείλουμε λοιπόν να γνωρίζουμε ακριβώς ότι, αφού αναιρέθηκε από τον Κύριο κάθε αιτία [καταδίκης] του Αδάμ, ο καθένας, αν παθαίνει κάποιο κακό, το παθαίνει από δική του αιτία, επειδή αθέτησε εξαιτίας της δικής του απιστίας ή από φιληδονία, την τελειότητα που έλαβε μυστικά στο βάπτισμα. Διότι, έστω κι αν ο άνθρωπος δεν γνώρισε ακόμη αυτό που έλαβε, επειδή είναι ατελής στην πίστη και ελλιπής στην εργασία [των αρετών], ο Θεός όμως του δώρισε το τέλειο. Διότι λέει: «Κάθε τέλειο δώρημα κατεβαίνει από άνω, από τον Πατέρα των φώτων.» Και αυτό το ίδιο το τέλειο δεν το βρίσκει κανείς ούτε απλώς ούτε τυχαία, έστω κι αν προσκομίσει ανθρώπινη σοφία και κάθε κοσμική σύνεση, παρά μόνο μέσω της εργασίας των εντολών του Χριστού, και αυτό αναλογικά: διότι ανάλογα με τη διαφορά της εργασίας, με διαφορετικό τρόπο αποκαλύπτεται σε εμάς και η δωρεά. Κανείς λοιπόν ας μην συνιστά και προβάλλει τον εαυτό του με λόγια και σχήματα, εφόσον δεν έχει εκείνη τη σύνεση. Διότι λέει: «Δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος.» Αλλά και αυτός που λαμβάνει τις συστάσεις από τον Κύριο, οφείλει να χρησιμοποιεί ορθό φρόνημα και να γνωρίζει ακριβώς ότι, όσο κι αν αγωνίστηκε κανείς ενάντια στη δική του απιστία, και προόδευσε στην πίστη, και απέκτησε κάποιο αγαθό, όχι μόνο ως θεωρητική γνώση αλλά και στην πράξη, δεν βρήκε τίποτε περισσότερο ούτε πρόκειται να βρει, παρά μόνο αυτό που είχε ήδη λάβει μυστικά μέσω του βαπτίσματος, το οποίο είναι ο Χριστός. «

Διότι η μέθοδος της κακίας, όταν βρίσκει τον νου έξω από τη μνήμη, την αγάπη και την αναζήτηση του Θεού, είτε κάνει τα θεία προστάγματα να φαίνονται δύσκολα και βαριά, προκαλώντας στην ψυχή γογγυσμούς, λύπες και μεμψιμοιρίες για τη διακονία που προσφέρεται στους αδελφούς, είτε, απατώντας τον με την οίηση της δικαιοσύνης, τον γεμίζει υπερηφάνεια, και θα θεωρήσει τον εαυτό του σπουδαίο και μεγάλο, ως κάποιον που εφαρμόζει τέλεια τις εντολές. Όταν όμως ο άνθρωπος νομίσει μέσα του ότι εργάζεται καλά και τηρεί τις εντολές, αμάρτησε, επειδή έκρινε ο ίδιος τον εαυτό του και δεν περίμενε Εκείνον που κρίνει αληθινά. Διότι, όταν το Πνεύμα του Θεού συμμαρτυρεί με το πνεύμα μας, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, τότε γινόμαστε αληθινά άξιοι του Χριστού και τέκνα Θεού, και όχι όταν δικαιώνουμε τον εαυτό μας με τη δική μας οίηση. Διότι δεν είναι δόκιμος, λέει, αυτός που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος. Εάν δηλαδή ο άνθρωπος βρίσκεται έξω από τη μνήμη και τον φόβο του Θεού, είναι αναπόφευκτο και να ζητά δόξα και να θηρεύει τον έπαινο από εκείνους τους οποίους διακονεί, αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος ελέγχεται ως άπιστος από τον Κύριο. Διότι πώς είναι δυνατόν, λέει, να πιστεύετε εσείς, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον και δεν ζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;

ΙΒ'. Όταν ο άνθρωπος θεωρήσει τον εαυτό του τηρητή των εντολών, είναι φανερό ότι αμαρτάνει και αποτυγχάνει στην τήρηση της εντολής, εφόσον κρίνει ο ίδιος τον εαυτό του και δεν αποδέχεται Εκείνον που κρίνει αληθινά. Διότι, όταν το Πνεύμα του Θεού συμμαρτυρεί με το δικό μας πνεύμα, σύμφωνα με τον λόγο του Παύλου, τότε γινόμαστε πραγματικά άξιοι του Χριστού και είμαστε τέκνα του Θεού, και όχι όταν δικαιώνουμε τους εαυτούς μας με τη δική μας πεποίθηση. «Διότι δεν είναι δόκιμος αυτός που συνιστά τον εαυτό του», λέει, «αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος». Επειδή, όταν ο άνθρωπος βρεθεί γυμνός από τη μνήμη και τον φόβο του Θεού, είναι απολύτως αναπόφευκτο και να επιθυμεί τη δόξα και να θηρεύει τον έπαινο από εκείνους τους οποίους διακονεί.