Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:1

ΟΜΙΛΙΑ ΚΓʹ. Μακάρι να ανεχόσασταν για λίγο την ανοησία μου· αλλά και να με ανέχεστε. αʹ. Επειδή πρόκειται να προχωρήσει στους επαίνους του εαυτού του, χρησιμοποιεί εκτεταμένη προδιόρθωση. Και δεν το κάνει αυτό ούτε μία ούτε δύο φορές· αν και η ανάγκη της περιστάσεως ήταν αρκετή για να τον δικαιολογήσει, καθώς και όσα έχει πει πολλές φορές. Διότι εκείνος που υπενθυμίζει αμαρτήματα τα οποία ο Θεός δεν θυμόταν πλέον, και για τον λόγο αυτό δηλώνει ανάξιος ακόμη και αυτής της ίδιας της ονομασίας του αποστόλου, είναι απολύτως φανερό ακόμη και στους πλέον αναίσθητους ότι δεν λέει από κενοδοξία αυτά που πρόκειται τώρα να πει. Διότι, αν πρέπει να πούμε κάτι το παράδοξο, αυτό ακριβώς, το να λέει δηλαδή κάτι για τον εαυτό του, τον έβλαπτε ιδιαίτερα ως προς τη δόξα του· και τούτο προκαλεί δυσφορία στους πολλούς.

Αυτό λοιπόν έχετε να μου προσάψετε; Και γι' αυτό επαίρεστε εναντίον μου, επειδή ταπείνωσα τον εαυτό μου επαιτώντας, περνώντας στενοχώριες και λιμοκτονώντας, ώστε εσείς να υψωθείτε; Και πώς υψώνονταν αυτοί, ενώ αυτός βρισκόταν σε στενοχώρια; Μάλλον οικοδομούνταν και δεν σκανδαλίζονταν· πράγμα που θα αποτελούσε και τη μεγαλύτερη κατηγορία εναντίον τους, και έγκλημα της αδυναμίας τους, ότι δηλαδή δεν ήταν δυνατόν να τους καθοδηγήσει αλλιώς, παρά μόνο αφού πρώτα ταπεινωνόταν ο ίδιος. Με κατηγορείτε λοιπόν επειδή έγινα ταπεινός; Αλλά εξαιτίας αυτού εσείς υψωθήκατε. Επειδή, δηλαδή, και πιο πάνω έλεγε ότι τον συκοφαντούσαν, λέγοντας πως όταν είναι παρών δείχνεται ταπεινός, ενώ όταν είναι απών δείχνει θάρρος, απολογούμενος τους επιπλήττει πάλι εδώ λέγοντας ότι: «Και αυτό για χάρη σας έγινε. Άλλες Εκκλησίες σύλησα». Εδώ λοιπόν εκφράζεται με τρόπο ονειδιστικό· αλλά τα όσα προηγήθηκαν δεν αφήνουν να φανούν αυτά επαχθή. Διότι είπε: «Ανεχθείτε με για λίγο στην ανοησία μου»· και πριν από τα άλλα του κατορθώματα, για αυτό πρώτα καυχάται. Διότι αυτό κυρίως επιζητούν οι κοσμικοί άνθρωποι, και για αυτό υπερηφανεύονταν πολύ και οι αντίπαλοί του. Γι' αυτόν τον λόγο δεν προτάσσει τον λόγο περί των κινδύνων, ούτε περί των θαυμάτων, αλλά τον λόγο περί της περιφρόνησης των χρημάτων, επειδή για αυτό υπερηφανεύονταν· ταυτόχρονα δε, υπονοεί ότι και οι ίδιοι είναι πλούσιοι.

Αλλά αυτό καθαυτό δεν είναι κατά Κύριον· γίνεται όμως τέτοιο από την πρόθεση. Γι' αυτό είπε: «Αυτό που λαλώ»· όχι για να κατακρίνει την αιτία, αλλά τα λόγια. Επειδή ο σκοπός είναι τόσο θαυμαστός, ώστε να προσδίδει σεμνότητα και στα λόγια. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που διαπράττει φόνο, παρότι η πράξη αυτή συγκαταλέγεται στα αυστηρώς απαγορευμένα, πολλές φορές επιδοκιμάστηκε εξαιτίας της πρόθεσης, και η περιτομή, ενώ δεν είναι κατά Κύριον, έγινε τέτοια εξαιτίας της πρόθεσης· έτσι συμβαίνει και με την καύχηση. Και για ποιο λόγο άραγε δεν χρησιμοποίησε τόση ακριβολογία; Διότι βιάζεται να προχωρήσει σε κάτι άλλο, και εκ περισσού κάνει παραχώρηση μόνο σε εκείνους που θέλουν να τον επικρίνουν, προκειμένου να πει αυτά που ωφελούν· διότι αυτά που λέχθηκαν ήταν αρκετά για να εξαλείψουν κάθε υποψία. «Αλλ' ως εν αφροσύνη». Προηγουμένως λέει: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου»· τώρα όμως λέει: «Ως εν αφροσύνη». Διότι όσο προχωράει, τόσο περισσότερο διασαφηνίζει τον λόγο. Έπειτα, για να μην νομίσεις ότι παντού συμπεριφέρεται αφρόνως, πρόσθεσε: «Εν ταύτη τη υποστάσει της καυχήσεως».

ΟΜΙΛΙΑ ΚΕ΄. Σε ό,τι δε τολμά κανείς, εν αφροσύνη το λέω, τολμώ κι εγώ. Α΄. Δες τον πάλι να διστάζει, να απολογείται και να προλαμβάνει με διορθώσεις· αν και έχει ήδη πει πολλά τέτοια: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου»· και πάλι: «Ας μη με θεωρήσει κανείς άφρονα· ειδάλλως, δεχθείτε με έστω και ως άφρονα»· «Αυτό που λαλώ, δεν το λαλώ κατά Κύριον, αλλ' ως εν αφροσύνη»· «Επειδή πολλοί καυχώνται κατά σάρκα, θα καυχηθώ κι εγώ»· και εδώ πάλι: «Σε ό,τι δε τολμά κανείς, εν αφροσύνη το λέω, τολμώ κι εγώ». Αποκαλεί τόλμη και αφροσύνη το να λέει κάποιος κάτι σπουδαίο για τον εαυτό του, και μάλιστα ενώ υπάρχει ανάγκη, παιδαγωγώντας μας με το παραπάνω να αποφεύγουμε κάτι τέτοιο. Διότι, αν, αφού πράξουμε τα πάντα, πρέπει να αποκαλούμε τους εαυτούς μας αχρείους, όταν δεν υπάρχει καμία κατεπείγουσα αιτία, ποιας συγγνώμης θα ήταν άξιος κάποιος που υπερηφανεύεται και κομπάζει; Γι' αυτό και ο Φαρισαίος έπαθε όσα έπαθε, και υπέστη ναυάγιο μέσα στο λιμάνι, επειδή προσέκρουσε σε αυτόν τον σκόπελο.

Διότι το ότι όλος ο λόγος του αναφερόταν στον εαυτό του, το φανερώνουν και τα όσα ακολουθούν· επειδή πρόσθεσε λέγοντας: «Αν όμως και θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων· διότι θα πω την αλήθεια». Πώς λοιπόν προηγουμένως έλεγες: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου», και «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν σε κατάσταση αφροσύνης»· ενώ εδώ λες: «Αν όμως και θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων»; Όχι ως προς το να καυχάται, αλλά ως προς το να ψεύδεται· διότι, αν το να καυχάται κανείς δείχνει αφροσύνη, πόσο μάλλον το να ψεύδεται;

ΣΤΟ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟ ΡΗΤΟ, Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου. αʹ. Αγαπώ μεν όλους τους αγίους, περισσότερο όμως τον μακάριο Παύλο, το σκεύος της εκλογής, την ουράνια σάλπιγγα, τον νυμφαγωγό του Χριστού.

Μαζί με αυτά τα κατορθώματα έχουμε και τις άγιες επιστολές του, οι οποίες μας σκιαγραφούν με ακρίβεια τον χαρακτήρα εκείνης της μακάριας ψυχής. Όπως λοιπόν σαν να συνομιλούσαμε και να συναναστρεφόμασταν με τον ίδιο τον Παύλο παρόντα, έτσι με προθυμία ας πειθόμαστε στα όσα έχουν γραφτεί, ας ξεδιπλώσουμε τα όσα αναφέρονται μέσα σε αυτά και ας μάθουμε τι άραγε είναι αυτό που βροντοφωνούσε σήμερα λέγοντας: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου· αλλά και με ανέχεστε· διότι σας ζηλεύω με ζήλο Θεού». Τι λες, ω Παύλε; Εσύ που παραγγέλλεις στους μαθητές να συμπεριφέρονται με σοφία προς τους έξω, εσύ που λες, «ο λόγος σας ας είναι πάντοτε με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να αποκρίνεστε στον καθένα»· εσύ που εύχεσαι για όλους να γεμίσουν από πνευματική σοφία, εσύ ο ίδιος λες: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην ανοησία μου»; Δεν σου αρκούσε το να ξεστομίσεις κάποιον λόγο αφροσύνης, αλλά τον προβάλλεις αυτόν και στους μαθητές; Και δεν τον προβάλλεις μόνο στους μαθητές, αλλά τον κάνεις φανερό και σε όλους τους ανθρώπους που θα υπάρξουν στο μέλλον μέσω της επιστολής; Βλέπετε πώς δεν πρέπει να προσπερνούμε επιπόλαια τα όσα λέγονται, αλλά να εξετάζουμε το καθένα με ακρίβεια; Διότι τούτο, αν μεν διαβαστεί επιπόλαια, προκαλεί σύγχυση στους ακροατές, αν όμως ερευνηθεί, δεικνύει την πολλή σοφία του Παύλου, τη μεγάλη σύνεσή του και την άφατη μέριμνά του.

Επειδή, λοιπόν, πρόκειται να μας διηγηθεί τους προσωπικούς του άθλους, και τις αποκαλύψεις που είδε, και τους μόχθους που κατέβαλε, θέλοντας να δείξει σε όλους ότι το πράττει αυτό παρά τη θέλησή του και εξαναγκαζόμενος, και ενώ βλέπει ότι υπάρχει ανάγκη, εντούτοις ονόμασε το πράγμα αυτό αφροσύνη, λέγοντας τα εξής: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου».

δʹ. Και πρόσεξε τη σύνεση του Παύλου· αφού είπε: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου· αλλά και με ανέχεστε· διότι τρέφω για εσάς ζήλο Θεού», δεν προχώρησε αμέσως στη διήγηση των εγκωμίων, αλλά, παρεμβάλλοντας πάλι ενδιάμεσα κάποια λόγια, λέγει κάπως έτσι: «Πάλι λέγω, ας μη με θεωρήσει κανείς ότι είμαι άφρων· ειδάλλως, δεχθείτε με έστω και ως άφρονα». Και ούτε έτσι άρχισε τη διήγηση, αλλά πάλι συνεχίζει και λέγει: «Αυτό που λέγω, δεν το λέγω κατά Κύριον, αλλά σαν σε κατάσταση αφροσύνης, με αυτήν την πεποίθηση της καυχήσεως». Και ούτε μετά από αυτά τα λόγια τόλμησε να προχωρήσει, αλλά πάλι, ενώ ξεκίνησε, συγκρατείται και λέγει: «Επειδή πολλοί καυχώνται κατά σάρκα, θα καυχηθώ και εγώ· διότι με ευχαρίστηση ανέχεστε τους άφρονες, εφόσον εσείς είστε φρόνιμοι». Έπειτα πάλι οπισθοχωρεί και διστάζει, και αφού είπε κάποια άλλα, πάλι προσθέτει: «Σε ό,τι τυχόν τολμά κανείς, με αφροσύνη το λέγω, τολμώ και εγώ». Και τότε μόλις, μετά από τόσες προκαταρκτικές διευκρινίσεις, αποτόλμησε τη διήγηση των εγκωμίων.

Και όπως ακριβώς ένα άλογο που πρόκειται να υπερπηδήσει έναν απότομο γκρεμό, ορμά μεν σαν να ετοιμάζεται να τον περάσει, αλλά βλέποντας το βάθος μουδιάζει και οπισθοχωρεί, έπειτα αισθανόμενο τον αναβάτη να το πιέζει πιο σφοδρά, επιχειρεί και πάλι, και παθαίνει ακριβώς το ίδιο, και φανερώνοντας την πίεση και τη βία που υφίσταται, στέκεται για πολλή ώρα χρεμετίζοντας στο χείλος του φαραγγιού, για να πάρει θάρρος και να το αποτολμήσει· έτσι και ο μακάριος Παύλος, σαν να επρόκειτο να ριχτεί σε κάποιον γκρεμό, δηλαδή στη διήγηση των δικών του εγκωμίων, και μία και δύο και τρεις και πολλές φορές διστάζει λέγοντας τα εξής: «Μακάρι να ανεχόσασταν για λίγο την αφροσύνη μου». Και πάλι: «Ας μη με θεωρήσει κανείς άφρονα· ειδάλλως, δεχθείτε με έστω και ως άφρονα». Και: «Αυτό που λέω, δεν το λέω σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου, αλλά σαν σε κατάσταση αφροσύνης, σε τούτη την υπόθεση της καυχήσεως». Και πάλι: «Επειδή πολλοί καυχώνται κατά σάρκα, θα καυχηθώ κι εγώ· διότι με ευχαρίστηση ανέχεστε τους άφρονες, αφού είστε φρόνιμοι». Και πάλι: «Σε ό,τι κι αν τολμά κανείς, με αφροσύνη το λέω, τολμώ κι εγώ». Και αφού αποκάλεσε τον εαυτό του χιλιάδες φορές άφρονα και ανόητο, τότε με δυσκολία τόλμησε να προχωρήσει στους επαίνους για τον εαυτό του: «Εβραίοι είναι; Κι εγώ. Ισραηλίτες είναι; Κι εγώ. Σπέρμα του Αβραάμ είναι; Κι εγώ. Διάκονοι του Χριστού είναι; Κι εγώ».

ιʹ. Βλέπεις πώς είναι συνήθεια των αγίων να μην αναφέρουν τα δικά τους κατορθώματα, παρά μόνον εάν ποτέ εξαναγκασθούν; Γι' αυτό και ο Παύλος, αποβλέποντας σε αυτούς και έχοντας διδαχθεί καλά ότι το να μιλά κανείς για τον εαυτό του είναι επαχθές και φορτικό, έλεγε: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου»· όχι πολύ, αλλά κάτι λίγο. Διότι, ακόμη και όταν υπήρχε ανάγκη, δεν ήταν διατεθειμένος να επεκταθεί με αφθονία στη διήγηση των εγκωμίων του, αλλά τα προσπερνά με συντομία· και μάλιστα το έπραττε αυτό για χάρη εκείνων και για τη δική τους σωτηρία.

Για να μη συμβεί λοιπόν και εδώ αυτό, πρόσεξε πόση προδιόρθωση χρησιμοποιεί όταν πρόκειται να καυχηθεί, διστάζοντας όχι μία, ούτε δύο, αλλά πολλές φορές. «Μακάρι να με ανεχόσασταν», λέει, «λιγάκι στην αφροσύνη μου»· και πάλι: «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν σε αφροσύνη. Σε ό,τι όμως κάποιος τολμά, μιλώντας με αφροσύνη, τολμώ κι εγώ». Και αφού είπε τόσα, δεν αρκέστηκε ούτε σε αυτά, αλλά πάλι, ενώ επρόκειτο να προχωρήσει στα εγκώμια, κρύβει τον εαυτό του λέγοντας: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο»· και πάλι: «Για τέτοιον άνθρωπο θα καυχηθώ, για τον εαυτό μου όμως δεν θα καυχηθώ»· και μετά από όλα αυτά: «Έγινα άφρων», λέει, «εσείς με αναγκάσατε». Ποιος λοιπόν είναι τόσο ανόητος και εντελώς αναίσθητος, ώστε βλέποντας εκείνον τον άγιο, παρότι υπήρχε τόσο μεγάλη ανάγκη, να διστάζει και να συστέλλεται να πει κάτι μεγάλο για τον εαυτό του, και σαν άλογο που κατευθύνεται προς τον γκρεμό να αναχαιτίζεται συνεχώς, αν και επρόκειτο να επιτελέσει τόσο μεγάλη πνευματική οικονομία, να μην αποφεύγει με κάθε τρόπο αυτήν την πράξη και να τη χρησιμοποιεί μόνο όταν τον αναγκάζει η περίσταση;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ΄. «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην ανοησία μου, αλλά βέβαια και με ανέχεστε.» Επειδή πρόκειται να προχωρήσει στους επαίνους για τον εαυτό του, χρησιμοποιεί εκτενή προθεραπεία. «Διότι σας ζηλεύω με ζήλο Θεού. Επειδή σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό.» Δεν είπε, «σας αγαπώ», αλλά χρησιμοποιεί αυτό που είναι πολύ πιο σφοδρό από εκείνο. Διότι ζηλότυπες γίνονται οι ψυχές που φλέγονται σφοδρά για εκείνους που αγαπούν. Και δεν θα μπορούσε αλλιώς να γεννηθεί η ζηλοτυπία, παρά μόνο από σφοδρή αγάπη. «Φοβάμαι όμως μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι φθαρούν οι σκέψεις σας.» Διότι, αν και η απώλεια είναι δική σας, η θλίψη είναι κοινή· η λέξη δε «μήπως», ούτε ανθρώπου που καταδικάζει είναι, ούτε ανθρώπου που σιωπά. Διότι κανένα από τα δύο δεν είναι ασφαλές, ούτε το να το πει φανερά, ούτε το να το αποκρύπτει διαρκώς· και με την υπενθύμιση της ιστορίας, τους προκαλεί μεγάλο φόβο. «Από την απλότητα και την αγνότητα απέναντι στον Χριστό.» Αποδεικνύει ότι η πίστη έχει ανάγκη από μια άδολη και απλή ψυχή. «Διότι, αν αυτός που έρχεται κηρύττει άλλον Ιησού, τον οποίο εμείς δεν κηρύξαμε.» Εδώ δείχνει ότι αυτοί που τους εξαπατούν δεν είναι Κορίνθιοι, αλλά έρχονται σε αυτούς από έξω.