Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:14

Έτσι λοιπόν πάσχει με αισχύνη εκείνος· όμως, αν και τολμά πάλι ο αναίσχυντος να μεταμορφώνεται, εντούτοις αναγνωρίζεται και τώρα ακόμη περισσότερο ο άθλιος από όσους «φέρουν το σημείο στο μέτωπο» και αποδιώκεται με χειρότερο τρόπο ταπεινωμένος και καταντροπιασμένος. Διότι, ακόμη και αν τώρα έρποντας ως όφις «μετασχηματιστεί σε άγγελο φωτός», δεν θα έχει κανένα όφελος από την υποκρισία του· επειδή έχουμε διδαχθεί ότι, ακόμη και αν «άγγελος εξ ουρανού μάς κηρύξει ευαγγέλιο διαφορετικό από εκείνο που παραλάβαμε, να είναι ανάθεμα».

Διότι, εάν ο Κύριος είναι φως, είναι προφανές ότι ο αντίπαλος είναι σκοτάδι· εάν η φύση της αλήθειας είναι γλυκιά, είναι προφανές ότι το ψεύδος είναι πικρό. Επομένως, με την άρνηση του Θεού, συντελείται συγκατάθεση στο αντίθετό Του. Επειδή, λοιπόν, δεν υπάρχει καμία μετοχή της δικαιοσύνης με την αδικία, ούτε κοινωνία του φωτός με το σκοτάδι, ούτε συμφωνία του Χριστού με τον Βελίαρ, αυτά πρέπει να διαχωριστούν μεταξύ τους. —Χρειάζεται, επομένως, μεγάλη και σχολαστική προσοχή, ώστε να μην παραπλανηθούμε και θεωρήσουμε ως φως εκείνον που μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, ούτε, βρίσκοντας ευχαρίστηση στην πικρία της κακίας, να προσδώσουμε στον φιλήδονο βίο την εντύπωση της γλυκύτητας· ούτε, υποδουλώνοντας την ψυχή στο κάλλος των σωμάτων, να θεωρήσουμε ότι σε αυτό έγκειται η φύση του αληθινού κάλλους.

Σε αυτές τώρα φέρνει καπνό ο βορέας, για τον οποίο είπε ο Σολομών ότι «Ο βορέας είναι σκληρός άνεμος, αλλά κατά το όνομα καλείται επιδέξιος», δηλαδή το σκληρό πνεύμα. Εκείνος που επαναστάτησε ενώπιον του Παντοκράτορος και σκλήρυνε την καρδιά του, αυτός τους φέρνει καπνό, αφορμή δακρύων· τον οποίο κάποιοι ονομάζουν επιδέξιο. Και ποιοι είναι αυτοί, αν όχι εκείνοι που έχουν διεφθαρμένο το κριτήριο του νου και εκφέρουν αντεστραμμένες τις αντιλήψεις για τα πράγματα; Εκείνοι που λένε το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό; Εκείνοι που θεωρούν το φως σκοτάδι, και το σκοτάδι φως; Αυτοί, απατώμενοι από εκείνον που μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, αποκαλούν επιδέξιο αυτόν τον σκαιό και αποδιωγμένο. — Το ότι δε ο βορράς έχει ταχθεί να υποδηλώνει την αντικείμενη ενέργεια, είναι φανερό από το «Από προσώπου του βορρά θα αναφλεγούν τα κακά»· το οποίο έχει λεχθεί στο όραμα του υποκαιομένου λέβητα. Αυτοί δε εξέπεσαν από το είναι. Επειδή δεν υπάρχει ο όντως Ων μέσα τους, γι' αυτό έχει λεχθεί: «Και δεν μετέχει του είναι».

Έπειτα προτρέπει: Να δημιουργείτε σκέπη πένθους για αυτήν διαπαντός. Ο Ναδάβ και ο Αβιούδ, επειδή προσέφεραν αλλότριο πυρ στο θυσιαστήριο, καταφλέχθηκαν. Και εκείνοι που δεν δέχθηκαν το αληθινό φως, αλλά υποδέχθηκαν αυτόν που μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, εάν αντιληφθούν ότι βρίσκονταν μεν σε φαντασίωση γνώσης, αλλά είχαν πλανηθεί ως προς την αλήθεια, αναγκαστικά θα πενθήσουν βαθιά τους εαυτούς τους. Γι' αυτό ο λόγος μετέφερε την προτροπή σε εκείνους που τους επιμελούνται, και λέει: Να δημιουργείτε σκέπη πένθους για αυτήν διαπαντός. Διότι εκείνοι που καλλιεργούν τη λύπη για τα αμαρτήματα, είτε αυτά αφορούν τον βίο είτε τη γνώση, ώστε να φθάσουν κάποιοι στο μακάριο πένθος, αυτοί δημιουργούν τη σκέπη του πένθους. Είδα εγώ κάποιους από εκείνους που κατέχονταν από άκρατη λύπη να κλείνουν τους εαυτούς τους σε ένα μικρό οίκημα και να φράζουν κάθε δίοδο του φωτός, τιμωρώντας τρόπον τινά τους εαυτούς τους με τη διαβίωση μέσα στο σκοτάδι.

«εκβάλλετε δαιμόνια, καθαρίζετε λεπρούς, εγείρετε νεκρούς.» Και πράγματι, φέροντας τη δύναμη του Χριστού, κατέπλησσαν όλη την οικουμένη. Πρόσεξε όμως την άκρα νήψη του ευαγγελιστή· διότι δεν λέει απλώς ότι αναδείχθηκαν οι άγιοι απόστολοι, αλλά τους αναφέρει ονομαστικά, προσθέτοντας και τη μνήμη των προηγούμενων, ώστε να μην τολμήσει κανείς να εγγράψει τον εαυτό του στη χορεία των εκλεκτών. Όπως λέει άλλωστε ο Παύλος: «Κανείς δεν παίρνει από μόνος του την τιμή, αλλά εκείνος που καλείται από τον Θεό.» Και εφόσον λοιπόν οι άγιοι απόστολοι κλήθηκαν ονομαστικά σε αυτό το μέγα και λαμπρό αξίωμα, κάποιοι έφτασαν κατά καιρούς σε τέτοιο σημείο παραφροσύνης και θράσους, ώστε να ονομάσουν τους εαυτούς τους αποστόλους του Χριστού και να αρπάξουν την τιμή που δεν τους απονεμήθηκε. Αυτούς τους μνημονεύουν οι θεσπέσιοι μαθητές, λέγοντας: «Τέτοιοι άνθρωποι είναι ψευδαπόστολοι, εργάτες δόλιοι, που μετασχηματίζονται σε αγγέλους δικαιοσύνης.» Και δεν είναι παράδοξο· διότι και ο ίδιος ο Σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός.

Στο ίδιο, ότι ο Υιός του Θεού είναι η δικαιοσύνη. Στη Γένεση: Και είπε ο Θεός: Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας. Ο Παύλος: Και δεν είναι παράδοξο· διότι ο ίδιος ο Σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός. Δεν είναι, λοιπόν, μεγάλο πράγμα εάν και οι υπηρέτες του μετασχηματίζονται ως υπηρέτες δικαιοσύνης.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Δ' ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ Που συντάχθηκε στα Ιεροσόλυμα, ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΔΟΓΜΑΤΩΝ. Και ανάγνωσμα από την προς Κολοσσαείς επιστολή: Προσέχετε μήπως σας παραπλανήσει κανείς μέσω της φιλοσοφίας και της κενής απάτης, σύμφωνα με την παράδοση των ανθρώπων, σύμφωνα με τα στοιχεία του κόσμου, και τα εξής. Η κακία μιμείται την αρετή, και το ζιζάνιο προσπαθεί να εκληφθεί ως σιτάρι, εξομοιούμενο μεν κατά το σχήμα με το σιτάρι, αλλά ελεγχόμενο από τη γεύση του από όσους διαθέτουν διάκριση. Και ο Διάβολος μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, όχι για να επανέλθει εκεί όπου ήταν (διότι, έχοντας αποκτήσει καρδιά σκληρή σαν ασφυρηλάτητο αμόνι, έχει πλέον αμετανόητη την προαίρεσή του), αλλά για να περιβάλει εκείνους που ζουν ισάγγελο βίο με το σκοτάδι της πνευματικής τυφλότητας και με τη λοιμώδη κατάσταση της απιστίας. Πολλοί λύκοι περιφέρονται με ενδύματα προβάτων, έχοντας μεν ενδύματα προβάτων, αλλά όχι και τα ανάλογα νύχια και δόντια· αντίθετα, φορώντας το ήμερο δέρμα και εξαπατώντας τους άκακους με την εμφάνιση, χύνουν από τα δόντια τους το φθοροποιό δηλητήριο της ασέβειας. Έχουμε λοιπόν ανάγκη από τη θεία χάρη, και από νηφάλια διάνοια, και από οφθαλμούς που βλέπουν καθαρά, ώστε ούτε να φάμε το ζιζάνιο ως σιτάρι και να βλαφθούμε από άγνοια, ούτε να εκλάβουμε τον λύκο ως πρόβατο και να γίνουμε θήραμά του, ούτε να υπολάβουμε τον ολεθροποιό Διάβολο ως αγαθό άγγελο και να καταβροχθιστούμε.

Απόκτησε και τήρησε ως μόνη πίστη, μέσω της μάθησης και της ομολογίας, αυτήν που σου παραδίδεται τώρα από την Εκκλησία, η οποία είναι οχυρωμένη από ολόκληρη τη Γραφή. Επειδή, βέβαια, δεν μπορούν όλοι να διαβάζουν τις Γραφές, αλλά άλλους τους εμποδίζει από τη γνώση η έλλειψη παιδείας και άλλους κάποια ασχολία, για να μη χαθεί η ψυχή από την αμάθεια, περιλαμβάνουμε σε λίγους στίχους ολόκληρο το δόγμα της πίστεως. Αυτό το δόγμα θέλω να το απομνημονεύσετε λέξη προς λέξη και να το απαγγέλλετε μέσα σας με κάθε επιμέλεια, όχι καταγράφοντάς το σε χαρτιά, αλλά χαράσσοντάς το στη μνήμη της καρδιάς. Προσέξτε δε κατά τη μελέτη, μήπως τυχόν ακούσει κάποιος Κατηχούμενος αυτά που σας έχουν παραδοθεί. Να έχετε αυτή την πίστη ως εφόδιο σε όλο τον χρόνο της ζωής σας και εκτός από αυτήν να μη δεχθείτε ποτέ καμία άλλη. Ούτε αν εμείς οι ίδιοι αλλάξουμε γνώμη και πούμε τα αντίθετα από αυτά που τώρα διδάσκουμε, ούτε αν κάποιος εχθρικός άγγελος, μετασχηματισμένος σε άγγελο φωτός, θελήσει να σας πλανήσει.

Αλλά επειδή έπρεπε να γνωρίζουμε τα σημεία της συντέλειας και επειδή προσδοκούμε τον Χριστό, για να μην πεθάνουμε εξαπατημένοι και πλανηθούμε από τον ψευδή Αντίχριστο, κινούμενοι από θεία προαίρεση και κατ' οικονομίαν οι απόστολοι προσέρχονται στον αληθινό διδάσκαλο και λένε: πες μας, πότε θα γίνουν αυτά, και ποιο είναι το σημείο της παρουσίας σου και της συντέλειας του αιώνος. Προσδοκούμε να έρθεις πάλι, αλλά ο σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός. Ασφάλισέ μας, λοιπόν, για να μην προσκυνήσουμε άλλον αντί για εσένα.

Με αυτόν, όταν ξημέρωσε η ημέρα, ο κύριός του όχι μόνο δεν οργίστηκε, αλλά και τον αξίωσε πολλών επαίνων, διότι θεώρησε ότι ακόμη και η φωνή του δεσπότη του ήταν πλάνη, μη θέλοντας να χάσει τίποτα από τα χρήματά του. 40. Το ότι βέβαια ο νους, όταν αρχίσει να ενεργείται πυκνά από το θείο φως, γίνεται όλος διαφανής, ώστε να βλέπει πλούσια το δικό του φως, δεν πρέπει να το αμφιβάλλουμε. Διότι είναι λογικό να συμβαίνει αυτό, όταν η δύναμη της ψυχής κατακυριεύσει τα πάθη. Ότι όμως καθετί που εμφανίζεται σε αυτόν με κάποιο σχήμα, είτε ως φως είτε ως πυρ, προέρχεται από την κακοτεχνία του εχθρού, μας το διδάσκει σαφώς ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας ότι αυτός μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός. Δεν πρέπει, λοιπόν, κανείς να ακολουθεί τον ασκητικό βίο με αυτή την προσδοκία, για να μη βρει ο Σατανάς την ψυχή έτοιμη να συναρπαγεί εξαιτίας αυτού, αλλά μόνο για να φθάσουμε να αγαπήσουμε τον Θεό με κάθε αίσθηση και πληροφορία της καρδιάς, πράγμα που σημαίνει με όλη την καρδιά και με όλη την ψυχή και με όλη τη διάνοια. Διότι εκείνος που ενεργείται προς αυτό από τη χάρη του Θεού, αναχωρεί από τον κόσμο, έστω κι αν είναι παρών μέσα στον κόσμο. 41. Η υπακοή αναγνωρίζεται ως το πρώτο καλό ανάμεσα σε όλες τις εισαγωγικές αρετές· διότι καταργεί καταρχάς την οίηση και γεννά μέσα μας την ταπεινοφροσύνη. Γι' αυτό, για εκείνους που την αποδέχονται ευχαρίστως, γίνεται είσοδος και θύρα της αγάπης προς τον Θεό.

Διότι γνώρισμα της ταπεινώσεως είναι το να ελέγχει κανείς τον εαυτό του, και της συμπόνιας το να φείδεται του πλησίον. Αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος δεν θαυμάζει την αρετή για κανέναν από αυτούς τους προαναφερθέντες λόγους, όπως είπα, παρά είτε για να σκεπάσει τη δική του απρέπεια οικειοποιείται το όνομα της αρετής και ομιλεί περί αυτής, σαν να είναι τάχα και ο ίδιος τέτοιος, είτε πολλές φορές για να βλάψει και να εξαπατήσει κάποιον. Διότι καμία κακία, ούτε καμία αίρεση, ούτε ο ίδιος ο διάβολος δύναται να εξαπατήσει κάποιον, εάν δεν προσποιηθεί το σχήμα της αρετής, όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος ότι και ο ίδιος ο διάβολος μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός.

ή οπωσδήποτε αυτές που περιέχουν καταγεγραμμένες όλες τις πράξεις όσων έζησαν καθ' όλη τη διάρκεια του αιώνα, τις οποίες δεν θα έκανες λάθος να πεις ότι αποτελούν αυτό που αναφέρεται εδώ πως «ο ουρανός θα τυλιχθεί» σαν «βιβλίο», στο οποίο, όπως σε μια γραφή, περιέχονται οι πράξεις όλων. Τότε δε οι αντίθετες δυνάμεις, που παλαιότερα σαν «άστρα» εξαπάτησαν πολλούς, «θα πέσουν», επειδή «και ο ίδιος ο σατανάς, μετασχηματιζόμενος σε άγγελο φωτός, έπεσε σαν αστραπή από τον ουρανό». «Θα πέσουν» λοιπόν αυτές «οι δυνάμεις», διότι, όπως λέει, «μέθυσε στον ουρανό η μάχαιρά μου», κατανοώντας εμείς ως «μάχαιρα» την τιμωρητική δύναμη, στην οποία θα παραδοθούν όσες έχουν ανάγκη τέτοιας τιμωρίας. Κάποιος άλλος θα μπορούσε να πει ότι, όταν επέλθει η συντέλεια όλου του ορατού κόσμου, θα διαλυθεί η ρευστή ουσία των σωμάτων, όπως και ο ίδιος ο «ουρανός» και οι «αστέρες» μέσα σε αυτόν, εννοώ δηλαδή ότι οι αόρατες «δυνάμεις» σε αυτόν θα απεκδυθούν τα σώματα που τις περιβάλλουν προκειμένου να μεταβούν σε μια ανώτερη ζωή, και ότι αυτό δηλώνεται από τον Απόστολο που αναφέρει: «ότι και η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς για την ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». Η προαναφερθείσα «μάχαιρα» του Θεού, αφού πρώτα επέλθει εναντίον των πονηρών και αντίθετων «δυνάμεων» που βρίσκονται στον αέριο τόπο, έρχεται δεύτερον εναντίον των ψυχών των ασεβών πάνω στη γη. Γι' αυτό προσθέτει: «πάνω στην Ιδουμαία θα κατέβει και πάνω στον λαό της απώλειας»· ποια δε «θα κατέβει», αν όχι η «μάχαιρα»; Η «Ιδουμαία» ερμηνεύεται ως γεώδης, πάνω στην οποία, όταν η «μάχαιρα» κατέβει, γεμίζει με «αίμα» και «παχαίνει» σαν «από το λίπος» αυτών που κατασφάζονται.

Εχθροί δε του Θεού και εκείνοι που τον μισούσαν ήταν αυτοί που γεμίζουν τον αέρα πάνω από τη γη και ενεργούν στους ανθρώπους την γεμάτη πλάνη κακία, δηλαδή κάποιοι ασεβείς και άθεοι δαίμονες. Αυτοί, μόνο με την κίνηση του Θεού και την έγερσή Του για την τιμωρία των πεπραγμένων, πρώτα μεν σκορπίζονταν μακριά ο ένας από τον άλλον διασκορπισμένοι, και έπειτα τρέπονταν σε φυγή. Και μετά από αυτά, όπως διαλύεται ο καπνός, έτσι εξέλιπαν, και όπως λιώνει το κερί από την παρουσία της φωτιάς, έτσι επρόκειτο να καταστραφούν. Θα κατανοήσεις δε πώς, όπως διαλύεται ο καπνός, εξέλιπαν οι εχθροί Του, εάν παρατηρήσεις ότι στα παλαιά χρόνια μετασχηματίζονταν σε αγγέλους φωτός, και ο ίδιος ο διάβολος και οι διάκονοί του, σύμφωνα με τον Απόστολο, ο οποίος λέει: «Διότι και ο ίδιος ο Σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός». Δεν είναι σπουδαίο λοιπόν, εάν και οι διάκονοί του μετασχηματίζονται σε αγγέλους δικαιοσύνης, και έδιναν τότε χρησμούς σε κάθε τόπο, υποσχόμενοι μαντείες και θεραπείες, ώστε οι δεισιδαίμονες να θυσιάζουν σε αυτούς από υπερβολική μανία ακόμη και τα πιο αγαπημένα τους πρόσωπα. Τώρα όμως για όλα εκείνα έχει επέλθει αφανισμός και ερήμωση, ώστε να μην έχει απομείνει ούτε η μνήμη τους. Εξέλιπαν δε όπως διαλύεται ο καπνός, όταν έσβησε η φωτιά τους· γι' αυτό και αλλού έχει λεχθεί: «Ανέβηκε καπνός κατά την οργή Του». Διότι η οργή του Θεού, όταν επήλθε στους ίδιους, έσβησε τη φωτιά τους με την οποία κατέκαιγαν τις ψυχές των ανθρώπων· και όταν αυτή έσβησε, ανέβηκε καπνός.

Αυτός όμως, που φανέρωσε σε εμάς άθελά του τη σκολιότητα της καρδιάς του και από τα γεννήματά της, δηλαδή από τα συγγράμματα αυτά, αφού μόλις προηγουμένως εξύψωσε κάπου πολύ ψηλά τη γνώση, επιχειρεί πάλι να καταβιβάσει το φως εκείνο, λέγοντας: «Και χωρίς αυτό το φως, το οποίο φωτίζει τους σωματικούς οφθαλμούς, όπως λέει, τίποτα δεν εμποδίζει τον άνθρωπο να τελειωθεί και να θεωθεί, όπως λένε οι άγιοι. Και πολλοί που ελπίζουν σε αυτό θα συμβεί να πλανηθούν, εξαιτίας του ότι το σκότος της κακίας μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός». Χωρίς ποιο απ' όλα; Το φως που έλαμψε στο Θαβώρ και το οποίο είδαν με θεϊκό τρόπο τα αποστολικά μάτια, ή αυτό που εμφανίστηκε σε όλους τους αγίους σε διάφορους καιρούς;

Πάλι, όμως, έφερε στο προσκήνιο την πλάνη και εκείνον που μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός. Αλλά και αυτός θα αποδείξει άθελά του, εξεταζόμενος από εμάς ως κακούργος, ότι, σύμφωνα με την αντίληψη του Ακινδύνου, η θεία και αληθινή εμφάνιση του φωτός είναι μόνο η γνώση· διότι η αλήθεια προϋπάρχει κάθε υποκρισίας. Εάν, λοιπόν, ο διάβολος, υποκρινόμενος την υπάρχουσα αλήθεια, προσποιείται τον άγγελο φωτός, τότε η αλήθεια είναι άγγελος φωτός, ο αγαθός άγγελος. Και ποιο φως αναγγέλλοντας είναι άγγελος φωτός, αν όχι το φως του Θεού, του Οποίου είναι και άγγελος; Εάν, λοιπόν, ο πονηρός άγγελος προσποιούνταν μόνο τη γνώση ή την αρετή, θα μπορούσε κανείς από αυτό να συμπεράνει ότι και ο φωτισμός που προέρχεται από τον Θεό και δίνεται στους άξιους, παρέχει μόνο γνώση και αρετή. Επειδή όμως παρουσιάζει με κακοβουλία και ένα φαντασιώδες φως, διαφορετικό από την αρετή και τη γνώση, υπάρχει επομένως και φως νοερό, αληθινό, θεϊκό, το οποίο είναι διαφορετικό από την αρετή και τη γνώση.

Κεφάλαιο 10. Κεφάλαιο του αγίου Διαδόχου περί του φωτός της θεωρίας, το οποίο, ενώ παρατέθηκε από τον Ακίνδυνο εναντίον αυτού του φωτός, εξεταζόμενο από εμάς αποδεικνύεται ότι έχει γραφτεί υπέρ του ίδιου του φωτός και εναντίον εκείνου που το προβάλλει κακόβουλα. Αλλά πάλι μας εισάγει πατερικό κεφάλαιο αυτός που αγωνίζεται εναντίον των πατέρων, λέγοντας: «διότι λέει ο μέγας Διάδοχος ότι, όταν ο νους αρχίσει να ενεργείται πυκνά από το θείο φως, γίνεται όλος διάφανος, ώστε δεν πρέπει να αμφιβάλλουμε ότι βλέπει πλούσια το δικό του φως· ότι όμως καθετί που του εμφανίζεται με σχήμα, είτε ως φως είτε ως πυρ, προέρχεται από την κακοτεχνία του εχθρού, μας το διδάσκει ο θεσπέσιος Παύλος, λέγοντας ότι ‘ο σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός’. Δεν πρέπει λοιπόν κανείς να ακολουθεί τον ασκητικό βίο με αυτή την ελπίδα, για να μη βρει ο σατανάς την ψυχή έτοιμη για αρπαγή εξαιτίας αυτού, αλλά μόνο για να φτάσουμε να αγαπήσουμε τον Θεό με κάθε αίσθηση και βεβαιότητα της καρδιάς». Πολύ καλά έκανες που παρέθεσες αυτό το κεφάλαιο του εμπειρότατου σε αυτά τα θέματα Διαδόχου. Διότι, αν το είχαμε παραθέσει εμείς, εσύ ίσως με θράσος να τον είχες διαγράψει από τον χορό των αγίων, όπως συνηθίζεις να κάνεις με τους άλλους, παραμερίζοντας αυτούς των οποίων τις διδασκαλίες δεν μπορείς να παραποιήσεις και να παρερμηνεύσεις.

Γι' αυτό ο Παύλος και ο Βαρνάβας, μην αγνοώντας τα τεχνάσματα του πονηρού και όσων έχουν μυηθεί από αυτόν, δεν αποδέχθηκαν καθόλου εκείνη που έλεγε γι' αυτούς ότι «αυτοί οι άνθρωποι είναι δούλοι του Θεού του υψίστου», μολονότι τι πιο ευσεβές θα μπορούσε να πει κάποιος από αυτόν τον λόγο; Αλλά εκείνοι γνώριζαν αυτόν «που μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός» και τους διακόνους του που υποκρίνονται τους «διακόνους δικαιοσύνης», και έτσι απέρριψαν την αληθινή φωνή ως αταίριαστη σε ένα ψεύτικο στόμα.

Και η τελευταία τους πρόφαση είναι ότι ο μεν Θεός είναι αόρατος, ο δε διάβολος υποκρίνεται τον «άγγελο φωτός», χωρίς να κατανοούν ούτε αυτό, ότι δηλαδή πριν από κάθε υπόκριση προϋπάρχει η αλήθεια. Εάν λοιπόν ο διάβολος, υποκρινόμενος την υπάρχουσα αλήθεια, υποκρίνεται τον άγγελο φωτός, συνεπώς υπάρχει στην πραγματικότητα άγγελος φωτός, ο αγαθός άγγελος. Ποιο φως εξαγγέλλει και είναι άγγελος φωτός, αν όχι το φως του Θεού, του οποίου και είναι άγγελος; Άρα, φως είναι ο Θεός, του οποίου φωτός είναι άγγελος ο άγγελος του Θεού· διότι δεν είπε «υποκρίνεται τον άγγελο που είναι φως», αλλά «τον άγγελο φωτός». Εάν λοιπόν ο πονηρός άγγελος υποκρινόταν μόνο τη γνώση ή την αρετή, θα μπορούσε κανείς από αυτό να συμπεράνει ότι και ο φωτισμός που προέρχεται από τον Θεό και γίνεται σε εμάς, μας παρέχει μόνο γνώση και αρετή. Επειδή όμως παρέχει και ένα φαντασιώδες φως, κάτι διαφορετικό από την αρετή και τη γνώση, υπάρχει άρα και ένα αληθινό, νοερό και θεϊκό φως, το οποίο είναι διαφορετικό από την αρετή και τη γνώση. Και εκείνο μεν το φαντασιώδες φως είναι ο ίδιος ο πονηρός, ο οποίος, αν και είναι σκοτάδι, υποκρίνεται το φως. Το δε αληθινά φωτιστικό φως των αγγέλων και των ισαγγέλων ανθρώπων, είναι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος, όντας αληθώς απόρρητο φως, και ως φως οράται και φως κάνει όσους είναι καθαροί στην καρδιά, γι' αυτό και ονομάζεται φως, όχι μόνο ως διώκτης του σκοταδιού της άγνοιας, αλλά και ως λαμπρότητα των ψυχών, σύμφωνα με τον άγιο Μάξιμο και τον άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο.

Και για να μην παρεισφρήσει στον νου του καμία άτοπη σκέψη, δεδομένου ότι ορισμένες φορές ακόμη και ο ίδιος ο σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός και παραπλανά την αίσθηση με το εξωτερικό πρόσχημα, ταυτόχρονα με τον λόγο έπεσαν οι αλυσίδες από τα χέρια του, έτσι ώστε τα λόγια να επιβεβαιωθούν από την πράξη, και να μη θεωρήσει αυτό που εμφανίστηκε ως αποστατική δύναμη ή ανύπαρκτη φαντασία, αλλά ως αληθινό άγγελο και πραγματική οπτασία, η οποία διέθετε την αλήθεια της αυταπόδεικτη.

Διότι σε πολλά σημεία τέτοιος είναι ο κόπος. Σε εμένα όμως φαίνεται ότι εννοεί την πονηρία, όπως για παράδειγμα ότι είναι πονηρός απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό· ή, αντί αυτού, ότι εκείνος που υποτάσσει τα πάθη του κοπιάζει για τον εαυτό του και όχι για άλλον, και απομακρύνει την απώλεια επιτυγχάνοντας τη σωτηρία του. Ο άφρων άνθρωπος ανασκάπτει για τον εαυτό του κακά. [Cod. f. 71 b.] Οι ετερόδοξοι, που ανασκάπτουν τις Γραφές όχι για να βρουν μαργαριτάρια αλλά για να τις παραφθείρουν και να στήσουν παγίδα, θησαυρίζουν πυρ, φέρνοντας στο φως την κρυμμένη τους κακία. Τέτοιοι άνθρωποι, θεωρώντας μικρό το να είναι μόνοι τους κακοί, μεταδίδουν τη δική τους κακία στους πολλούς. Σκολιός (διεστραμμένος) άνθρωπος είναι αυτός που βιάζεται να κάνει και άλλους όμοιους με αυτόν· γι' αυτό και μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός· ή, με τη φράση «σκολιός άνδρας», φαίνεται ότι εννοεί τον διάβολο, ο οποίος αποχωρίζει τους αγαθούς λογισμούς της ψυχής. Επίσης, ανάβει τον λαμπτήρα του δόλου με κακίες και διαχωρίζει φίλους. Ως «λαμπτήρα δόλου» ονομάζει τους δαίμονες, οι οποίοι διδάσκονται από αυτόν να διαχωρίζουν τους φίλους, δηλαδή τους αγίους που ενώνονται μεταξύ τους μέσω της γνώσεως· η οποία (γνώση) έχει τη φυσική ιδιότητα να τους ενώνει και με τους αγγέλους.

Διότι, εάν ο ίδιος ο Σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, τι το σπουδαίο είναι, εάν και οι διάκονοί του μετασχηματίζονται σε διακόνους δικαιοσύνης; Ώστε, εάν πρέπει να εκπλησσόμαστε με κάτι, με εκείνο πρέπει να εκπλησσόμαστε, με τα δικά τους όμως έργα πλέον όχι. Διότι, όταν ο δάσκαλός τους αποτολμά τα πάντα, δεν είναι καθόλου θαυμαστό να ακολουθούν και οι μαθητές του. Και τι σημαίνει «Άγγελο φωτός»; Αυτόν που έχει την παρρησία να ομιλεί, αυτόν που παρίσταται ενώπιον του Θεού. Διότι υπάρχουν και άγγελοι του σκότους, αυτοί του διαβόλου, οι σκοτεινοί και άγριοι. Και πολλούς εξαπάτησε ο διάβολος με αυτόν τον τρόπο, μετασχηματιζόμενος, όχι όμως γινόμενος πραγματικά άγγελος φωτός. Έτσι και αυτοί περιφέρουν το εξωτερικό σχήμα του αποστόλου, όχι όμως και την ίδια τη δύναμη· διότι δεν έχουν τέτοια ισχύ.

Έπειτα, επικρίνοντας τους ίδιους τους Κορινθίους που παρασύρονταν, λέει: «Ή μήπως έκανα αμαρτία ταπεινώνοντας τον εαυτό μου, για να υψωθείτε εσείς;» Και αποκρούοντας αυτήν ακριβώς την κατηγορία λέει πάλι: «Ότι, τέτοιοι που είμαστε μέσω των επιστολών όταν απουσιάζουμε, τέτοιοι θα είμαστε και στο έργο όταν θα είμαστε παρόντες». Επειδή, λοιπόν, υπήρχαν ανάμεσά τους πολλοί ψευδαπόστολοι, τους οποίους ονομάζει και δόλιους εργάτες, λέγει τα εξής: «Διότι οι τέτοιοι είναι ψευδαπόστολοι, εργάτες δόλιοι, οι οποίοι μετασχηματίζονται σε αποστόλους του Χριστού. Και δεν είναι καθόλου παράξενο· διότι και ο ίδιος ο Σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός. Δεν είναι, επομένως, σπουδαίο αν και οι διάκονοί του μετασχηματίζονται σαν διάκονοι δικαιοσύνης». Επειδή, λοιπόν, αυτοί, εφευρίσκοντας μύριες συκοφαντίες εναντίον του, έβλαπταν τους μαθητές, πείθοντάς τους να μην έχουν την πρέπουσα γνώμη για εκείνον, αναγκάζεται τελικά να καταφύγει στην έκθεση των δικών του εγκωμίων· διότι πλέον δεν ήταν ασφαλές να σιωπά.

Διότι υπάρχει, λέει, αλήθεια μέσα μου. «Ότι η καύχηση αυτή δεν θα μου εμποδιστεί στις περιοχές της Αχαΐας. Γιατί; Επειδή δεν σας αγαπώ; Ο Θεός το γνωρίζει. Και εκείνο που κάνω, θα συνεχίσω να το κάνω.» Και ονομάζει αυτό το πράγμα καύχηση. «Για να αποκόψω την αφορμή από εκείνους που ζητούν αφορμή· ώστε σε εκείνο για το οποίο καυχώνται, να βρεθούν όπως ακριβώς και εμείς.» Διότι, επειδή εκείνοι αυτό ακριβώς επιδίωκαν, να βρουν δηλαδή κάποια λαβή εναντίον του ως δήθεν φιλοχρήματου, φρόντιζε και αυτός να την αναιρέσει. «Διότι οι τέτοιοι είναι ψευδαπόστολοι, εργάτες δόλιοι, που μετασχηματίζονται σε αποστόλους του Χριστού. Και δεν είναι παράδοξο· διότι και ο ίδιος ο σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός.» Γι' αυτό, λέει, τους ονομάζω ψευδαποστόλους, επειδή υποκρίνονται όλα αυτά τα πράγματα, προκειμένου να εξαπατήσουν. Διότι, επειδή γνωρίζουν ότι διαφορετικά δεν θα γίνονταν ευπρόσδεκτοι, λαμβάνουν το προσωπείο της αλήθειας, για να υποδυθούν τον ρόλο της πλάνης, και ισχυρίζονται ότι δεν λαμβάνουν χρήματα, για να λάβουν περισσότερα. «Δεν είναι λοιπόν σπουδαίο, εάν και οι διάκονοί του μετασχηματίζονται.» Άγγελο φωτός εννοεί τον άγγελο που έχει παρρησία. Διότι υπάρχουν και οι άγγελοι του σκότους, αυτοί του διαβόλου. «Ως διάκονοι δικαιοσύνης, των οποίων το τέλος θα είναι σύμφωνα με τα έργα τους.» Όπως είμαστε εμείς, λέει, που κηρύττουμε το Ευαγγέλιο. «Πάλι λέω (ας μη με θεωρήσει κανείς ότι είμαι άφρων).» Διότι ήδη έχει προλάβει να το διορθώσει. «Ειδάλλως, δεχθείτε με έστω και ως άφρονα.»

Να τους αποφεύγετε, λοιπόν, αδελφοί, καθώς και την κοινωνία μαζί τους· διότι οι τέτοιοι είναι ψευδαπόστολοι, εργάτες δόλιοι, οι οποίοι μετασχηματίζονται σε αποστόλους του Χριστού. Και δεν είναι παράξενο· διότι ο ίδιος ο Σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός.

Σας παρακαλώ, αδελφοί, να προσέχετε εκείνους που προκαλούν τις διχοστασίες και τα σκάνδαλα, αντίθετα προς τη διδασκαλία που εσείς μάθατε, και να τους αποφεύγετε. Διότι οι τέτοιοι δεν υπηρετούν τον Κύριό μας Χριστό, αλλά τη δική τους κοιλιά· και με τα γλυκόλογα και τις κολακείες εξαπατούν τις καρδιές των άκακων. Και πάλι, γι' αυτούς τους ίδιους που έχουν συνηθίσει να προκαλούν ταραχές στην Εκκλησία του Θεού, γράφοντας στους Κορινθίους αναφέρει τα εξής: Διότι οι τέτοιοι είναι ψευδαπόστολοι, εργάτες δόλιοι, που μεταμφιέζονται σε Αποστόλους του Χριστού. Και δεν είναι παράξενο· διότι ο ίδιος ο Σατανάς μεταμφιέζεται σε άγγελο φωτός. Δεν είναι λοιπόν μεγάλο πράγμα αν και οι υπηρέτες του μεταμφιέζονται σε υπηρέτες της δικαιοσύνης· το τέλος των οποίων θα είναι σύμφωνα με τα έργα τους.

Και πάλι σε άλλο σημείο λέει ότι οι τέτοιοι είναι ψευδοδιδάσκαλοι, εργάτες δόλιοι, οι οποίοι μετασχηματίζονται σε αποστόλους του Χριστού. Και δεν είναι καθόλου παράξενο, διότι και ο ίδιος ο Σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός.

Ερμηνεία. Κάποιοι, τάχα από ευλάβεια ή και εξαιτίας κάποιων οραμάτων και μάταιων αποκαλύψεων που είδαν στον ύπνο τους, έχτιζαν ευκτήριους οίκους σε ονόματα Μαρτύρων, μέσα σε χωράφια και αμπέλια. Γι' αυτό ο παρών Κανόνας ορίζει ότι, εάν μέσα σε αυτούς τους ευκτήριους οίκους και τα θυσιαστήρια δεν βρίσκονται θησαυρισμένα ούτε ολόκληρο σώμα ούτε τμήματα σωμάτων και μαρτυρικών λειψάνων, ή δεν υπάρχει αρχαία παράδοση ότι βρίσκονταν κάποτε, δηλαδή εάν ούτε καθιερώθηκαν μέσω μαρτυρικών λειψάνων ούτε χτίστηκαν με τη συνήθη ευχή του Αρχιερέα ή του Ιερέα, εάν, λέγω, έτσι έχουν τα πράγματα, να κατεδαφίζονται αν είναι δυνατόν. Εάν όμως τα πλήθη το εμποδίζουν αυτό, πρέπει αυτά να νουθετούνται από τους Αρχιερείς ώστε να μη συναθροίζονται σε αυτούς με ευλάβεια, ούτε να έχουν τη δεισιδαιμονία και την πλάνη ότι τάχα χτίστηκαν κατόπιν θείας αποκάλυψης («διότι ο διάβολος, όντας σκοτάδι, πολλές φορές μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, κατά τον θείο Παύλο, προκειμένου να πλανήσει τις ψυχές των ανθρώπων με υποκρισία και στο όνομα της ευλάβειας»), αλλά ούτε και να τελείται σε αυτούς μνήμη Μαρτύρων. Αντιθέτως, με κάθε τρόπο να αποδοκιμάζονται αυτά και να αποβάλλονται από την ευλάβεια. Βλέπε και τον ζ' Κανόνα της Ζ'.

ΙΓ΄. Ο φιλάρετος οφείλει να φροντίζει να έχει πολλή διάκριση, ώστε να είναι ικανός κριτής της διαφοράς μεταξύ καλού και κακού, και να ελέγχει και να κατανοεί τις ποικίλες τέχνες του πονηρού, ο οποίος συνηθίζει να εξαπατά τους πολλούς μέσω ευλογοφανών φαντασιών. Πάντως η ασφάλεια είναι επωφελής για όλα· μην παραδίνεις, λοιπόν, γρήγορα τον εαυτό σου από ελαφρότητα του νου στις εμφανίσεις των νοερών όντων που αποσκοπούν στην εξαπάτησή σου, ακόμα και αν είναι οι ίδιοι οι ουράνιοι άγγελοι. Αντίθετα, μείνε σταθερός, υποβάλλοντας αυτά σε πολύ προσεκτική δοκιμασία, οικειούμενος μεν το καλό, αποδιώχνοντας δε το πονηρό. Διότι δεν είναι ασαφή τα ενεργήματα της χάριτος, τα οποία η αμαρτία δεν μπορεί να προσφέρει, έστω και αν υποκρίνεται το πρόσωπο του αγαθού. Επειδή, αν και σύμφωνα με τον Απόστολο, ο Σατανάς γνωρίζει να μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός με σκοπό να εξαπατήσει, εντούτοις, ακόμα και αν περιβάλλεται με λαμπρές οπτασίες, δεν θα μπορέσει να προσφέρει αγαθή ενέργεια, όπως έχει λεχθεί· και μέσω αυτού γίνεται ακριβής η αναγνώριση του κίβδηλου. Διότι δεν δύναται να προκαλέσει αγάπη προς τον Θεό ή τον πλησίον, ούτε πραότητα, ούτε ταπείνωση, ούτε χαρά, ούτε ειρήνη, ούτε μίσος προς τον κόσμο, ούτε πνευματική ανάπαυση, ούτε επιθυμία των ουρανίων, ούτε να καταπαύσει πάθη και ηδονές, τα οποία είναι φανερώς ενεργήματα της χάριτος.

Διότι, όπως λέει, ο Σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, ώστε, εξαπατώντας με την εμφάνιση του κατάλληλου φωτός, να τους προσελκύσει στον εαυτό του. Και γενικά, έτσι προσαρμόζεται με ποικίλους τρόπους στα πάντα και στους πάντες, ώστε, υποτάσσοντάς τους μέσω αυτής της ομοιότητας, να επιφέρει την απώλεια με ευλογοφανή πρόφαση.

Οφείλεις λοιπόν να δοκιμάζεις και να διακρίνεις, και τότε να εμπιστεύεσαι. Τα ενεργήματα της χάριτος είναι φανερά, τα οποία η αμαρτία, ακόμη κι αν μετασχηματίζεται σε αγαθό πρόσωπο, δεν μπορεί να τα παράσχει. Διότι, όπως λέει, ο σατανάς γνωρίζει να μετασχηματίζεται και σε άγγελο φωτός, προφανώς για να απατήσει. Αλλά ακόμη κι αν, μετασχηματιζόμενος σε λαμπρές οράσεις, εμφανίζεται στην ψυχή θέλοντας να την πλανήσει, αγαθή ενέργεια δεν μπορεί να παράσχει, μέσω της οποίας αναγνωρίζεται με ακρίβεια η αλήθεια. Διότι δεν μπορεί να ενεργήσει αγάπη προς τον Θεό και προς τους αδελφούς, παρά ίσως μόνο έπαρση και υψηλοφροσύνη, ούτε πραότητα, ούτε επιείκεια, ούτε ταπείνωση, ούτε χαρά, ούτε ειρήνη, ούτε γαλήνη των λογισμών, ούτε μίσος για τον κόσμο, ούτε πνευματική ανάπαυση στον Θεό, ούτε επιθυμία των επουράνιων αγαθών, ούτε σταματά τις ηδονές και τα πάθη, τα οποία είναι ενεργήματα της χάριτος. «Διότι ο καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη» και τα εξής. Από την ενέργεια λοιπόν θα γνωρίσεις το νοερό φως που έλαμψε στην ψυχή σου, εάν είναι του Θεού ή εάν είναι του σατανά. Αλλά και η ίδια η ψυχή, εάν έχει διάκριση, αμέσως από τη νοερή αίσθηση γνωρίζει τη διαφορά.

Ερώτηση. Υπάρχει άραγε στον ύπνο αγαθή φαντασία, με τον ίδιο τρόπο που υπάρχει και η φαντασία του πονηρού; Απόκριση. Σε εκείνους που έχουν βαθιά μέσα τους τη χάρη, η προσευχή υπάρχει πάντοτε. Διότι, εάν ο σατανάς δεν μένει αδρανής πολεμώντας ούτε την ημέρα ούτε τη νύχτα, πολύ περισσότερο η χάρη σε βοηθά και την ημέρα και τη νύχτα, ακόμη και όταν κοιμάσαι. Διότι υπάρχουν φορές που το σώμα βρίσκεται σε ύπνο, ενώ ο νους αγρυπνεί και ζει στραμμένος προς τον Θεό και κλαίει και βλέπει γλυκύτατα πρόσωπα. Ο Ιακώβ μέσα στη νύχτα είδε την κλίμακα και τους αγγέλους να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν, και μέσα στη νύχτα πάλεψε με τον Θεό. Γράφτηκε άλλωστε ότι «οι γιοι σας θα δουν οράματα και θα ονειρευτούν ενύπνια». Και στον Ιωσήφ σε όραμα της νύχτας εμφανίστηκε άγγελος, λέγοντας: «Μη φοβάσαι, Ιωσήφ, αλλά σήκω, παράλαβε το παιδί και φύγε στην Αίγυπτο. Διότι ο Ηρώδης ζητά να το εξοντώσει». Εάν ο σατανάς μεταβάλλεται «σε άγγελο φωτός», σε νερά, σε σύννεφα, παρόλο που είναι δούλος και κτίσμα, πολύ περισσότερο ο Θεός, όντας πλούσιος, επειδή ως προς τη δική Του φύση είναι ακατάληπτος -«διότι είναι φως απρόσιτο, το οποίο δεν είδε κανείς από τους ανθρώπους ούτε μπορεί να το δει»-, μεταβάλλει τον Εαυτό Του μεταμορφούμενος «από δόξα σε δόξα», σε φωτεινά σύννεφα, σε «ήλιο δικαιοσύνης», σε καθαρό αέρα. Αλλά εδώ χρειάζεται πολλή διάκριση, ώστε να κατανοεί κανείς το καθένα από αυτά που συμβαίνουν. Διότι κάθε υπόσταση, ενεργώντας, ελκύει προς τη δική της αγάπη και φύση.

Ας γίνουμε λοιπόν και εμείς χρηστοί ο ένας προς τον άλλον και «βαστάζοντας τα βάρη ο ένας του άλλου, ας εκπληρώσουμε έτσι τον νόμο του Χριστού», όπως είναι γραμμένο. Σας παρακάλεσα στα προηγούμενα, και τώρα πάλι σας παρακαλώ: ας μην αποκάμουμε στις θλίψεις των λογισμών, αλλά με τη χαρά του Αγίου Πνεύματος ας διανύσουμε «τον προκείμενο αγώνα της ασκήσεως, αποβλέποντας στον αρχηγό και τελειωτή της πίστεως, τον Ιησού», ο οποίος δίνει προσευχή σε αυτόν που προσεύχεται και νίκη σε αυτόν που επιλέγει να νικήσει. Δεν ξέρετε πώς πριν από λίγο ξαφνικά ξέσπασε κακοκαιρία και πάλι άλλαξε ο καιρός; Έτσι συμβαίνει και με τους λογισμούς: για λίγο ταράζουν, και πάλι απομακρύνονται. Μακάρι βέβαια να μην κυριευόμασταν καθόλου από αυτούς. Γιατί, αλήθεια, να μην έχουμε πάντοτε την ειρήνη στις ψυχές μας; Αλλά δεν είναι δυνατόν, επειδή υποκείμεθα σε μεταβολή, και ούτε για μια μέρα δεν μένουμε οι ίδιοι, πόσο μάλλον για πάντα. Εσύ όμως πρόσεξέ μου τη σκληρότητα του διαβόλου, ότι, αν και αποδιώχνεται, πάλι εμφανίζεται, και ενώ είναι σκοτάδι, «μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός», θέλοντας να μας παρασύρει με απάτη. Αλλά ας μείνει μακριά μας ο δράκοντας, και εμείς ας λέμε: δεν σε αρνούμαστε, Χριστέ, δεν διαψεύδουμε την ομολογία, δεν θα προδώσουμε την παρθενία, δεν θα απεμπολήσουμε την ευγένεια. Ή μήπως αγνοείτε, αδελφοί, από ποιες καταστάσεις σε ποιες μεταπέσαμε; Δεν μεταβήκαμε από την αφάνεια στην ανάδειξη; Δεν περάσαμε από την άγνοια στη γνώση; Όχι από την ατιμία στην τιμή;

{"chunk_id":"","translation":"Διότι, όπως ακριβώς ο ίδιος, αν και είναι σκοτάδι, «μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός», έτσι βέβαια γνωρίζει να μετασχηματίζει και το κακό σε καλό, το πικρό σε γλυκό, το σκοτεινό σε φωτεινό, το άσχημο σε εύσχημο, το θανάσιμο σε ζωογόνο· και εξαιτίας αυτού, ο παμπόνηρος δεν παύει ποτέ να πλανά τον κόσμο. Αλλά εμείς, αδελφοί, ας μην πλανηθούμε από τις ποικίλες απάτες του, ούτε να πάθουμε το ίδιο με τα πουλιά, τα οποία, πλησιάζοντας με λαιμαργία τη φαινομενική τροφή, πέφτουν στην παγίδα του κυνηγού· αλλά απορρίπτοντας ως σκύβαλα τα επικαλύμματα της κακίας, ας δούμε νοερά το κακό γυμνό, και ας το αποφύγουμε ολότελα. Επιπλέον, ας είμαστε συνεπείς στις καθορισμένες ψαλμωδίες, πρόθυμοι στις υμνολογίες, προσεκτικοί στις αναγνώσεις, κάνοντας γονυκλισίες σύμφωνα με το καθορισμένο μέτρο σε κάθε ώρα· «εργαζόμενοι με τα ίδια μας τα χέρια», διότι είναι καλό να εργάζεται κανείς, και επειδή εκείνος που δεν εργάζεται δεν κρίθηκε άξιος ούτε να τρώει· βαστάζοντας ο ένας τα βάρη του άλλου, διότι άλλος μεν είναι ασθενής, άλλος δε ισχυρός· χρησιμοποιώντας με μέτρο το φαγητό, το ποτό και τα υπόλοιπα αναγκαία, ώστε να μη ζηλεύουμε όσους πράττουν τα πονηρά, αλλά να δείχνουμε ζήλο για το καλό· και πάνω από όλα, ας είμαστε καλοί μεταξύ μας, εύσπλαχνοι, επιεικείς, ευπειθείς, γεμάτοι έλεος και αγαθούς καρπούς. «Και η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας.»}```

Ποια ψυχή δεν μπορούν να μαλακώσουν; Και ποια καρδιά να μην κατανύξουν, ακόμη και αν υποθέσει κανείς μια πέτρινη φύση, πόσο μάλλον μια ανθρώπινη καρδιά; Αυτά σκεπτόμενοι οι άγιοι υπέμειναν όσα υπέμειναν, θεωρώντας τις θλίψεις ως ευφροσύνες, τις στενοχώριες ως ευρυχωρίες, τους αγώνες ως τρυφές, τις ασκήσεις ως απολαύσεις, τους θανάτους ως ζωές. Επομένως και εμείς, εφόσον σπεύδουμε προς τον ίδιο πόθο και επιζητούμε το ίδιο Πάσχα, ας υπομείνουμε, παρακαλώ, αδελφοί μου, με ευψυχία και ανδρεία τις παρούσες καταστάσεις, χωρίς να καταπίπτουμε και χωρίς να πέφτουμε σε ακηδία, αλλά μάλλον διεγειρόμενοι πιο θερμά, προσέχοντας και τον πονηρό όφι, ο οποίος μηχανεύεται πανουργίες εναντίον μας μέσω των παθών, αυτόν που μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός και μεταβάλλει τα πράγματα διαφορετικά από ό,τι είναι· το σκοτάδι το παρουσιάζει ως φως, και το πικρό ως γλυκό. Έτσι δελέασε τον προπάτορά μας, γοητεύοντας την όρασή του και υποδεικνύοντας ως ωραίο αυτό που δεν ήταν ωραίο, και έπειτα, μέσω της βρώσεως, τον εξέβαλε από τον παράδεισο.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο παλαιός αρχιερέας είχε συνυφασμένο στη στολή του το κόκκινο χρώμα, το οποίο φανέρωνε το χρώμα και την ενέργεια του πυρός, υποδεικνύοντας ότι ο αρχιερέας πρέπει να είναι και φωτιστικός και καυστικός προς εκείνα στα οποία θα τον παρακινούσε ο λόγος. Τέτοιος λοιπόν ήταν γι' αυτόν ο στύλος του πυρός. Τι είναι όμως η νεφέλη; Είναι ο πνευματικός βίος, ο οποίος μας προσφέρει δροσιά από τα πάθη· διότι πράγματι αυτά κατακαίουν τα κεφάλια μας και το ηγεμονικό από πάνω. Έτσι κατανοώ εγώ και εκείνο που αναφέρεται στις επαγγελίες του προφήτη: «την ημέρα δεν θα σε κατακάψει ο ήλιος, ούτε η σελήνη τη νύχτα»· όπου ήλιος είναι ο Σατανάς που μας πλανά ως άγγελος φωτός, ενώ η σελήνη είναι η νύχτα και το ολέθριο σκοτάδι.