Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:17

Ερώτηση 247. Εφόσον η Γραφή λέει: «Μην καυχάστε και μη μιλάτε με υπεροψία», και ο Απόστολος άλλοτε μεν ομολογεί ότι: «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν μέσα σε αφροσύνη, με αυτή την πεποίθηση της καυχήσεως», και πάλι: «Έγινα άφρων καυχώμενος», άλλοτε δε επιτρέπει λέγοντας ότι: «Εκείνος που καυχάται, ας καυχάται εν Κυρίω»· ποια είναι η εν Κυρίω καύχηση και ποια η απαγορευμένη; Απόκριση. Η αναγκαστική αντίσταση του Αποστόλου απέναντι στα πάθη είναι ολοφάνερη. Διότι δεν λέει αυτά τα πράγματα για να προβάλει τον εαυτό του, αλλά για να καταρρίψει το θράσος της αλαζονείας και την έπαρση κάποιων. Η μεν εν Κυρίω καύχηση υπάρχει όταν κάποιος δεν αποδίδει τα κατορθώματά του στον εαυτό του, αλλά στον Κύριο, λέγοντας: «Όλα τα μπορώ εν Χριστώ που με ενδυναμώνει»· η δε απαγορευμένη καύχηση μπορεί να έχει διπλό χαρακτήρα, είτε σύμφωνα με το: «Ο αμαρτωλός επαινείται στις επιθυμίες της ψυχής του», και το: «Γιατί καυχάσαι για την κακία, ω δυνατέ;», είτε σύμφωνα με το: «Τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους», εξαιτίας ακριβώς της επιθυμίας τους να επαινεθούν για όσα πράττουν, σαν να καυχώνται για τα πεπραγμένα τους. Οι τέτοιοι άνθρωποι θα ήταν μάλιστα και ιερόσυλοι, καθώς ιδιοποιούνται τις δωρεές του Θεού και αρπάζουν για τον εαυτό τους τη δόξα που οφείλεται στον Θεό.

ΙΒʹ. Σε αυτό το στεφάνι (αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, όμως θα το πω) συνέβαλα κάτι και εγώ μαζί με εκείνους που το πλέκουν. Κάποιο από αυτά είναι έργο και των δικών μου λόγων, όχι αυτών που εγκαταλείψαμε, αλλά αυτών που αγαπήσαμε· ούτε των πορνικών, όπως είπε διασύροντάς μας κάποιος από εκείνους που είναι πόρνοι και στα λόγια και στη συμπεριφορά, αλλά των εξαιρετικά σωφρόνων.

Διότι, λέγει, το να καυχάται κανείς είναι πράξη αφροσύνης· εγώ όμως δεν το πράττω αυτό ως ανόητος, αλλά επειδή εξαναγκάζομαι. Εάν όμως δεν πείθεσθε, αλλά, μολονότι βλέπετε την υφιστάμενη ανάγκη, με κατακρίνετε, ούτε και έτσι θα υποχωρήσω. Είδες πώς απέδειξε ότι η ανάγκη να ομιλήσει ήταν μεγάλη; Διότι εκείνος που δεν διστάζει μπροστά ούτε σε αυτήν την υπόνοια, αναλογίσου πόση πίεση υπέμεινε για να μιλήσει, και πώς αγωνιούσε και πιεζόταν να τα πει. Όμως, παρ' όλα αυτά, και έτσι μεταχειρίστηκε το πράγμα με μέτρο. Διότι δεν είπε: «Για να καυχηθώ». Και επειδή επρόκειτο να καυχηθεί λίγο, μεταχειρίζεται πάλι και άλλη απολογία, λέγοντας: «Εκείνο που λαλώ, δεν το λαλώ κατά Κύριον, αλλά σαν μέσα σε αφροσύνη, με αυτήν την υπόσταση της καυχήσεως». Βλέπεις πώς το να καυχάται κανείς δεν είναι κατά Κύριον; Διότι, λέγει, «Όταν τα πράξετε όλα, να λέγετε ότι είμαστε δούλοι αχρείοι».

Αλλά αυτό καθαυτό δεν είναι κατά Κύριον· γίνεται όμως τέτοιο από την πρόθεση. Γι' αυτό είπε: «Αυτό που λαλώ»· όχι για να κατακρίνει την αιτία, αλλά τα λόγια. Επειδή ο σκοπός είναι τόσο θαυμαστός, ώστε να προσδίδει σεμνότητα και στα λόγια. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που διαπράττει φόνο, παρότι η πράξη αυτή συγκαταλέγεται στα αυστηρώς απαγορευμένα, πολλές φορές επιδοκιμάστηκε εξαιτίας της πρόθεσης, και η περιτομή, ενώ δεν είναι κατά Κύριον, έγινε τέτοια εξαιτίας της πρόθεσης· έτσι συμβαίνει και με την καύχηση. Και για ποιο λόγο άραγε δεν χρησιμοποίησε τόση ακριβολογία; Διότι βιάζεται να προχωρήσει σε κάτι άλλο, και εκ περισσού κάνει παραχώρηση μόνο σε εκείνους που θέλουν να τον επικρίνουν, προκειμένου να πει αυτά που ωφελούν· διότι αυτά που λέχθηκαν ήταν αρκετά για να εξαλείψουν κάθε υποψία. «Αλλ' ως εν αφροσύνη». Προηγουμένως λέει: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου»· τώρα όμως λέει: «Ως εν αφροσύνη». Διότι όσο προχωράει, τόσο περισσότερο διασαφηνίζει τον λόγο. Έπειτα, για να μην νομίσεις ότι παντού συμπεριφέρεται αφρόνως, πρόσθεσε: «Εν ταύτη τη υποστάσει της καυχήσεως».

ΟΜΙΛΙΑ ΚΕ΄. Σε ό,τι δε τολμά κανείς, εν αφροσύνη το λέω, τολμώ κι εγώ. Α΄. Δες τον πάλι να διστάζει, να απολογείται και να προλαμβάνει με διορθώσεις· αν και έχει ήδη πει πολλά τέτοια: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου»· και πάλι: «Ας μη με θεωρήσει κανείς άφρονα· ειδάλλως, δεχθείτε με έστω και ως άφρονα»· «Αυτό που λαλώ, δεν το λαλώ κατά Κύριον, αλλ' ως εν αφροσύνη»· «Επειδή πολλοί καυχώνται κατά σάρκα, θα καυχηθώ κι εγώ»· και εδώ πάλι: «Σε ό,τι δε τολμά κανείς, εν αφροσύνη το λέω, τολμώ κι εγώ». Αποκαλεί τόλμη και αφροσύνη το να λέει κάποιος κάτι σπουδαίο για τον εαυτό του, και μάλιστα ενώ υπάρχει ανάγκη, παιδαγωγώντας μας με το παραπάνω να αποφεύγουμε κάτι τέτοιο. Διότι, αν, αφού πράξουμε τα πάντα, πρέπει να αποκαλούμε τους εαυτούς μας αχρείους, όταν δεν υπάρχει καμία κατεπείγουσα αιτία, ποιας συγγνώμης θα ήταν άξιος κάποιος που υπερηφανεύεται και κομπάζει; Γι' αυτό και ο Φαρισαίος έπαθε όσα έπαθε, και υπέστη ναυάγιο μέσα στο λιμάνι, επειδή προσέκρουσε σε αυτόν τον σκόπελο.

Διότι το ότι όλος ο λόγος του αναφερόταν στον εαυτό του, το φανερώνουν και τα όσα ακολουθούν· επειδή πρόσθεσε λέγοντας: «Αν όμως και θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων· διότι θα πω την αλήθεια». Πώς λοιπόν προηγουμένως έλεγες: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου», και «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν σε κατάσταση αφροσύνης»· ενώ εδώ λες: «Αν όμως και θελήσω να καυχηθώ, δεν θα είμαι άφρων»; Όχι ως προς το να καυχάται, αλλά ως προς το να ψεύδεται· διότι, αν το να καυχάται κανείς δείχνει αφροσύνη, πόσο μάλλον το να ψεύδεται;

Ομιλία 27η. «Έγινα άφρων καυχώμενος· εσείς με εξαναγκάσατε. Διότι εγώ όφειλα να συνιστώμαι από εσάς». Αφού ολοκλήρωσε τον λόγο σχετικά με τα δικά του εγκώμια, δεν σταμάτησε σε αυτό το σημείο, αλλά απολογείται και πάλι, και ζητά συγγνώμη για όσα ειπώθηκαν, λέγοντας ότι το πράγμα ήταν προϊόν ανάγκης και όχι δικής του προαιρέσεως. Και όμως, παρόλο που υπήρχε ανάγκη, αποκαλεί τον εαυτό του άφρονα. Όταν, λοιπόν, ξεκινούσε, έλεγε: «Να με δεχθείτε ως άφρονα» και «Ως εν αφροσύνη»· τώρα όμως, αφαιρώντας το «ως», ονομάζει τον εαυτό του άφρονα. Διότι, αφού μέσα από τα λόγια του προετοίμασε αυτό που ήθελε, με θάρρος πλέον και χωρίς δισταγμό αναλαμβάνει ένα τέτοιο ελάττωμα, διδάσκοντας τους πάντες να μην εγκωμιάζουν ποτέ τον εαυτό τους όταν δεν υπάρχει ανάγκη, αφού, ακόμη και όταν υπήρχε πραγματική αιτία, ο Παύλος ονόμασε τον εαυτό του άφρονα. Έπειτα, αποδίδει εξ ολοκλήρου την αιτία για όσα είπε, όχι στους ψευδαποστόλους, αλλά στους μαθητές του. «Διότι εσείς», λέει, «με εξαναγκάσατε». Επειδή, εάν εκείνοι καυχώνταν χωρίς να το κάνουν αυτό για να σας παραπλανήσουν και να σας οδηγήσουν στην απώλεια, δεν θα είχα παρακινηθεί να καταβιβάσω τον εαυτό μου σε τέτοιου είδους λόγους· επειδή, όμως, διέφθειραν ολόκληρη την Εκκλησία, αποβλέποντας στο δικό σας συμφέρον, αναγκάστηκα να γίνω άφρων.

δʹ. Και πρόσεξε τη σύνεση του Παύλου· αφού είπε: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου· αλλά και με ανέχεστε· διότι τρέφω για εσάς ζήλο Θεού», δεν προχώρησε αμέσως στη διήγηση των εγκωμίων, αλλά, παρεμβάλλοντας πάλι ενδιάμεσα κάποια λόγια, λέγει κάπως έτσι: «Πάλι λέγω, ας μη με θεωρήσει κανείς ότι είμαι άφρων· ειδάλλως, δεχθείτε με έστω και ως άφρονα». Και ούτε έτσι άρχισε τη διήγηση, αλλά πάλι συνεχίζει και λέγει: «Αυτό που λέγω, δεν το λέγω κατά Κύριον, αλλά σαν σε κατάσταση αφροσύνης, με αυτήν την πεποίθηση της καυχήσεως». Και ούτε μετά από αυτά τα λόγια τόλμησε να προχωρήσει, αλλά πάλι, ενώ ξεκίνησε, συγκρατείται και λέγει: «Επειδή πολλοί καυχώνται κατά σάρκα, θα καυχηθώ και εγώ· διότι με ευχαρίστηση ανέχεστε τους άφρονες, εφόσον εσείς είστε φρόνιμοι». Έπειτα πάλι οπισθοχωρεί και διστάζει, και αφού είπε κάποια άλλα, πάλι προσθέτει: «Σε ό,τι τυχόν τολμά κανείς, με αφροσύνη το λέγω, τολμώ και εγώ». Και τότε μόλις, μετά από τόσες προκαταρκτικές διευκρινίσεις, αποτόλμησε τη διήγηση των εγκωμίων.

Και όπως ακριβώς ένα άλογο που πρόκειται να υπερπηδήσει έναν απότομο γκρεμό, ορμά μεν σαν να ετοιμάζεται να τον περάσει, αλλά βλέποντας το βάθος μουδιάζει και οπισθοχωρεί, έπειτα αισθανόμενο τον αναβάτη να το πιέζει πιο σφοδρά, επιχειρεί και πάλι, και παθαίνει ακριβώς το ίδιο, και φανερώνοντας την πίεση και τη βία που υφίσταται, στέκεται για πολλή ώρα χρεμετίζοντας στο χείλος του φαραγγιού, για να πάρει θάρρος και να το αποτολμήσει· έτσι και ο μακάριος Παύλος, σαν να επρόκειτο να ριχτεί σε κάποιον γκρεμό, δηλαδή στη διήγηση των δικών του εγκωμίων, και μία και δύο και τρεις και πολλές φορές διστάζει λέγοντας τα εξής: «Μακάρι να ανεχόσασταν για λίγο την αφροσύνη μου». Και πάλι: «Ας μη με θεωρήσει κανείς άφρονα· ειδάλλως, δεχθείτε με έστω και ως άφρονα». Και: «Αυτό που λέω, δεν το λέω σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου, αλλά σαν σε κατάσταση αφροσύνης, σε τούτη την υπόθεση της καυχήσεως». Και πάλι: «Επειδή πολλοί καυχώνται κατά σάρκα, θα καυχηθώ κι εγώ· διότι με ευχαρίστηση ανέχεστε τους άφρονες, αφού είστε φρόνιμοι». Και πάλι: «Σε ό,τι κι αν τολμά κανείς, με αφροσύνη το λέω, τολμώ κι εγώ». Και αφού αποκάλεσε τον εαυτό του χιλιάδες φορές άφρονα και ανόητο, τότε με δυσκολία τόλμησε να προχωρήσει στους επαίνους για τον εαυτό του: «Εβραίοι είναι; Κι εγώ. Ισραηλίτες είναι; Κι εγώ. Σπέρμα του Αβραάμ είναι; Κι εγώ. Διάκονοι του Χριστού είναι; Κι εγώ».

Διότι, όπως ακριβώς το να αναφέρει κανείς τα δικά του κατορθώματα, όταν δεν υπάρχει ανάγκη, αποτελεί έσχατη ανοησία, έτσι, όταν επιβάλλεται από την ανάγκη και τον πιέζει η βία των πραγμάτων, είναι πάλι προδοσία το να αποσιωπά τα έργα του. Αλλά όμως ο Παύλος, παρόλο που έβλεπε ότι υπήρχε ανάγκη, δίσταζε και αποκαλούσε την πράξη αυτή αφροσύνη, για να αντιληφθείς τη σύνεσή του, τη σοφία και τη μεγάλη του προσοχή. Διότι, αφού είπε: «Εκείνο που λαλώ, δεν το λαλώ κατά Κύριον», πρόσθεσε: «αλλά με αυτή την πεποίθηση της καυχήσεως». Μη νομίσεις, λέει, ότι το λέω αυτό απόλυτα και γενικά. Επομένως, γι' αυτόν κυρίως τον λόγο τον επαινώ, τον θαυμάζω και τον αποκαλώ σοφότατο, διότι θεώρησε ότι αποτελεί πράξη αφροσύνης το να εγκωμιάζει κανείς και να επαινεί τον εαυτό του. Εάν λοιπόν αυτός, βλέποντας την ανάγκη που υπήρχε, αποκαλούσε την πράξη αυτή αφροσύνη, ποιας συγγνώμης θα ήταν άξιοι και ποιας απολογίας όσοι, χωρίς καν να υπάρχει ανάγκη, καυχιούνται για τον εαυτό τους ή καταναγκάζουν και άλλους να το κάνουν; Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, ας μην επαινούμε μόνο τα λεγόμενα, αλλά και ας τα μιμηθούμε και ας τα ακολουθήσουμε με ζήλο· και ξεχνώντας τα κατορθώματά μας, ας θυμόμαστε πάντοτε τα αμαρτήματά μας, ώστε να μπορούμε να φρονούμε ταπεινά και, επεκτεινόμενοι προς τα εμπρός, να λάβουμε το βραβείο της άνω κλήσεως, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον Οποίο στον Πατέρα και στο Άγιο Πνεύμα ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων.

Για να μη συμβεί λοιπόν και εδώ αυτό, πρόσεξε πόση προδιόρθωση χρησιμοποιεί όταν πρόκειται να καυχηθεί, διστάζοντας όχι μία, ούτε δύο, αλλά πολλές φορές. «Μακάρι να με ανεχόσασταν», λέει, «λιγάκι στην αφροσύνη μου»· και πάλι: «Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν σε αφροσύνη. Σε ό,τι όμως κάποιος τολμά, μιλώντας με αφροσύνη, τολμώ κι εγώ». Και αφού είπε τόσα, δεν αρκέστηκε ούτε σε αυτά, αλλά πάλι, ενώ επρόκειτο να προχωρήσει στα εγκώμια, κρύβει τον εαυτό του λέγοντας: «Γνωρίζω έναν άνθρωπο»· και πάλι: «Για τέτοιον άνθρωπο θα καυχηθώ, για τον εαυτό μου όμως δεν θα καυχηθώ»· και μετά από όλα αυτά: «Έγινα άφρων», λέει, «εσείς με αναγκάσατε». Ποιος λοιπόν είναι τόσο ανόητος και εντελώς αναίσθητος, ώστε βλέποντας εκείνον τον άγιο, παρότι υπήρχε τόσο μεγάλη ανάγκη, να διστάζει και να συστέλλεται να πει κάτι μεγάλο για τον εαυτό του, και σαν άλογο που κατευθύνεται προς τον γκρεμό να αναχαιτίζεται συνεχώς, αν και επρόκειτο να επιτελέσει τόσο μεγάλη πνευματική οικονομία, να μην αποφεύγει με κάθε τρόπο αυτήν την πράξη και να τη χρησιμοποιεί μόνο όταν τον αναγκάζει η περίσταση;

Διότι αυτό ήταν δικό τους γνώρισμα, το να καυχώνται χωρίς να υπάρχει αιτία. «Για να καυχηθώ κι εγώ λίγο. Αυτό που λέω, δεν το λέω κατά Κύριον, αλλά σαν σε αφροσύνη». Πάλι, με την προσθήκη του «λίγο», ελαφρύνει το βάρος. «Σε αυτή την υπόσταση της καυχήσεως». Δες πώς το να καυχάται κανείς δεν είναι κατά Κύριον. Διότι, «όταν τα κάνετε όλα», λέει, «να λέτε ότι είμαστε δούλοι αχρείοι». «Επειδή πολλοί καυχώνται κατά σάρκα, θα καυχηθώ κι εγώ».