Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:2

Και επειδή το τέλος της επίγειας ζωής γίνεται η αρχή της εκεί κληρονομιάς και διαβίωσης, ώστε η κληρονόμος να παραλάβει τις νομές, τις ουράνιες μονές, για τον λόγο αυτό επιγράφηκε ο ψαλμός: «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης», προκειμένου η ψυχή, αφού ολοκληρώσει τον βίο της με ευσέβεια και καλή πολιτεία, να βρεθεί στην απόλαυση της κληρονομιάς. «Εις το τέλος, υπέρ της κληρονομούσης». Και ποια είναι αυτή που κληρονομεί; Η Εκκλησία και κάθε θεοφιλής ψυχή, η οποία ως νύμφη και παρθένος αρμόστηκε με τον Χριστό, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει: «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παραστήσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Και ποια είναι η κληρονομιά; Η βασιλεία των ουρανών.

Γιατί όμως την ονομάζει και νύμφη και αδελφή; Διότι κανένας νυμφίος δεν αποκαλεί τη νύμφη του αδελφή· εδώ όμως την ονομάζει και αδελφή και νύμφη, για να δείξει ότι ο νυμφώνας που υμνείται δεν είναι σαρκικός. Όταν μεν δηλαδή την ονομάζει νύμφη, το κάνει εξαιτίας του Λόγου, ο οποίος μνηστεύθηκε την ψυχή. Αυτό άλλωστε έλεγε και ο Παύλος: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παραστήσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Όταν δε την ονομάζει και αδελφή, το κάνει εξαιτίας της σάρκας την οποία ενδύθηκε. Διότι, υποδηλώνοντας αυτό, ένας από τους προφήτες έλεγε για εκείνον: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Γι' αυτόν τον λόγο, κανείς ας μην νομίζει ότι τα λόγια αυτά είναι σαρκικά. Διότι, όταν τον παρακαλούσε η μακαρία αυτή ψυχή λέγοντας: «Ας κατέβει ο αγαπημένος μου στον κήπο του, και ας φάει τον καρπό των ακρόδρυών του» – διότι, όταν ακούς για ψυχή, μην εκλαμβάνεις μία μόνο ψυχή, αλλά ολόκληρο τον κόσμο.

Όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά βρίσκεται στο εσωτερικό της, στολισμένη με χρυσά κρόσσια. Το «έσωθεν» (στο εσωτερικό) υποδηλώνει την ευσέβεια· διότι ο στολισμός της Εκκλησίας είναι νοητός· ενώ τα κρόσσια υποδηλώνουν τις πολυειδείς αρετές. Θα οδηγηθούν στον βασιλιά παρθένες ακολουθώντας την. Παρόμοιο είναι το: «Θα αρπαγούμε μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουμε τον Κύριο στον αέρα». Και πάλι, μέσω της παρθένου υποδηλώνει την Εκκλησία: «Διότι σας αρραβώνιασα, για να σας παραστήσω στον Θεό ως αγνή παρθένο».

Λέγεται δε κάποτε και για την Εκκλησία (πράγμα που μακάρι να μη λεχθεί ποτέ για τη δική μας) το: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών;» Όταν, αποβάλλοντας τον λόγο της πίστεως (με τον οποίο εξαρχής, κατά την παράδοση των πατέρων, νυμφεύθηκε, από εκείνους που την παρέστησαν σε έναν Άνδρα ως αγνή παρθένο), αποδέχεται πολλά και ποικίλα σπέρματα διδασκαλιών από εκείνους που εξεπόρνευσαν τη σεμνότητα των μυστηρίων, και οι οποίοι προς διαφθορά των ψυχών διασπείρουν τα δόγματα της ασέβειας. Τότε θα λεχθεί και για αυτήν δικαίως το: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών;» Διότι οι άγιοι Άγγελοι, στους οποίους έχει εμπιστευθεί η προστασία των Εκκλησιών, γνωρίζοντας τα παλαιά και αποβλέποντας και στα τωρινά, θα πουν προς αυτούς με έκπληξη: «Πώς έγινε πόρνη η πιστή πόλη;» —Η οποία εξαιτίας της πορνείας της συγκέντρωσε γύρω της ακόμη και φονευτές, φονευτές όχι σωμάτων, αλλά ψυχών· οι οποίοι με δολιότητα και απάτη αφαιρούν τη ζωή των πιο απλοϊκών; Και χρησιμοποιώντας τον λόγο σαν ένα είδος ξίφους, ακονισμένοι μέσω της κοσμικής σοφίας στην τέχνη της πιθανολογίας, προξενούν θανάσιμα τραύματα στις ψυχές.

«Αυτή όμως αγάπησε ξένους και, ενώ εγώ ο σύζυγός της ζω, λογίζεται μοιχαλίδα και δεν φοβάται που δόθηκε σε άλλον άνδρα.» Τι θα έλεγε άραγε ο νυμφαγωγός, ο θείος και μακάριος Παύλος, τόσο εκείνος ο αρχαίος όσο και τούτος ο νέος, υπό τη μεσιτεία και τη διδασκαλία του οποίου, αφού εγκατέλειψες τον μητρικό οίκο, ενώθηκες με τον Κύριο; Άραγε δεν θα έλεγε ο καθένας τους, συγκλονισμένος από ένα τόσο μεγάλο κακό: «Διότι ο φόβος που φοβόμουν με βρήκε και αυτό που έτρεμα με συνάντησε· επειδή εγώ σε αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σε παραστήσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό»;

Κεφάλαιο ε'. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εκείνος που έχει τη νύμφη είναι ο νυμφίος. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Β'. Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό. Ως ναούς του Θεού άγιους, καθαρούς, και πλήρεις μόνο από εκείνα που προορίζονται για τη λατρεία του Θεού.

Απομακρύνοντας, λοιπόν, την κατά σάρκα γέννηση, οικειωνόμαστε την πνευματική, σύμφωνα με την οποία θα μπορούσε να νοηθεί ως παρθένος καθαρή και πάναγνη η εκκλησία των εθνών, δηλαδή όσοι πίστεψαν στον Χριστό, στους οποίους και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει με σαφήνεια: «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». <Έχει εξαλειφθεί η θυσία και η σπονδή από τον οίκο του Κυρίου· πενθείτε, ιερείς που λειτουργείτε στο θυσιαστήριο. Διότι καταστράφηκαν οι πεδιάδες, ας πενθήσει η γη· διότι καταστράφηκε ο σίτος, ξεράθηκε το κρασί, λιγόστεψε το λάδι, ξηράνθηκαν.> Είναι σαν να λέει καθαρά: Εξέλιπαν οι ευχαριστίες, και δεν υπάρχει πλέον κανένας απολύτως που να προσφέρει θυσία, που να προσκομίζει ανάθημα και τις απαρχές των σπαρτών, το ιερό δεμάτι δηλαδή που οπωσδήποτε ανατίθετο στον Θεό ως απαρχή του θερισμού των σιτηρών, σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Ούτε υπάρχει κανείς που να τοποθετεί σε καλάθι, λέει, τα πρώτα προϊόντα της εποχής και να πορεύεται στον οίκο του Κυρίου, αναπέμποντας στον Θεό τους ευχαριστήριους ύμνους που συνηθιζόταν να ψάλλονται.

Περί του Ισαάκ και της Ρεβέκκας. 1. Προς αυτούς που έχουν δικαιωθεί εν Χριστώ και έχουν πλουτίσει στην ενότητά τους με αυτόν μέσω της μετοχής στο Άγιο Πνεύμα κατά την ευδοκία του Πατρός, ο σοφός Παύλος γράφει: «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παραστήσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό.» Επειδή οι μακάριοι μαθητές έγιναν τρόπον τινά προσκαλεστές και νυμφαγωγοί, φέρνοντας κοντά αυτούς που βρίσκονταν ακόμη μακριά, και σχεδόν ενώνοντάς τους στενά με τον Χριστό, και συνδέοντάς τους με την ενότητα του πνεύματος. Και ο μεν Χριστός θα παραστήσει στον εαυτό του την Εκκλησία, καθώς ο Θεός και Πατέρας την εγείρει και σχεδόν την προσάγει και την αρραβωνιάζει στον δικό του Υιό, αν και κανείς δεν θα μπορούσε να αμφιβάλλει ότι αυτό γίνεται με τη μεσιτεία των αγίων. Διότι ο μεν θεσπέσιος Δαβίδ, προαναγγέλλοντάς μας το μυστήριο, λέει κάπου προς αυτήν: «Άκουσε, θυγατέρα, και δες, και κλίνε το αυτί σου, και ξέχασε τον λαό σου και τον οίκο του πατέρα σου· διότι επιθύμησε ο βασιλιάς το κάλλος σου· επειδή αυτός είναι ο Κύριός σου, και θα τον προσκυνήσεις.» Το ομολόγησε όμως και ο Παύλος, όπως μόλις είπα, ότι δηλαδή όσοι πίστεψαν θα παρασταθούν στον Χριστό ως κάποια νύμφη. Αλλά αυτό το τόσο σεπτό και αληθινά αξιάκουστο μυστήριο θα μπορούσε κανείς να το διακρίνει εξίσου καλά και στο ακόλουθο πάλι σημείο. Διότι είναι γραμμένο, ότι και «ο Αβραάμ ήταν πρεσβύτερος, προχωρημένος σε ηλικία, και ο Κύριος είχε ευλογήσει τον Αβραάμ σε όλα.»

Επομένως, με θάνατο ο νόμος τιμωρεί δικαίως ταυτόχρονα και αυτόν που διέπραξε μοιχεία και αυτήν που πόρνευσε. Τον μεν επειδή ενέσπειρε τα σπέρματα της ασέβειας που υπήρχε μέσα του, τη δε διότι, ατιμάζοντας τον νόμο της συζυγικής πιστότητας, παραδόθηκε σε άλλον, και έχοντας παραδώσει τον νου της στις δικές του διαφθορές, δέχθηκε τον μολυσμό που προέρχεται από ανθρώπινες επινοήσεις. ΠΑΛΛ. Πειστικός είναι ο λόγος σου. ΚΥΡ. Με γυναίκα, λοιπόν, που έχει συζευχθεί με άνδρα σύμφωνα με τους νόμους, πρέπει να παρομοιάσουμε πολύ σωστά την ψυχή που έχει συζευχθεί και ενωθεί με τον Χριστό διά της πίστεως και του Πνεύματος. Παρθένο δε, η οποία έχει μνηστευθεί, θεωρούμε την ψυχή που έχει κληθεί στις αρχές της αληθινής γνώσης, αλλά δεν έχει ακόμη ενωθεί ολοκληρωτικά με τον Χριστό, και η οποία περιμένει ακόμη σαν κάποιον γάμο και ως πιο αληθινό τρόπο ένωσης τη χάρη διά του αγίου βαπτίσματος και τη μέθεξη του Αγίου Πνεύματος, έχοντας ωστόσο δεχθεί τον λόγο της κατήχησης ως αρραβώνα και σαν αρχή επικοινωνίας. Έτσι, ο θείος μυσταγωγός μας, δηλαδή ο Παύλος, οδήγησε την Εκκλησία των εθνών στον Χριστό· διότι γράφει τα εξής: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Και ο ίδιος ο Νυμφίος λέει κάπου μέσω της φωνής των προφητών: «Και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου αιώνια, με δικαιοσύνη και με κρίση, με έλεος και με ευσπλαχνία· και θα σε μνηστευθώ με πίστη, και θα γνωρίσεις τον Κύριο».

Περί της ψυχής, όταν πειράζεται από τον Εχθρό, πώς οφείλει να προσεύχεται στον Θεό με δάκρυα. Μια θλιμμένη ψυχή προσέρχεται σε σένα, άγιε Δέσποτα, και με δάκρυα σε παρακαλεί για τον ολέθριο Εχθρό, και με κάθε ταπείνωση προσπίπτει ικετεύοντάς σε για τον αντίπαλο που την καταθλίβει. Επειδή, λοιπόν, σε πλησιάζει επίμονα, εισάκουσέ την γρήγορα· και αφού κατέφυγε σε σένα με πόθο, επίσκεψαί την με επιμέλεια. Εάν την παραβλέψεις μέσα στη θλίψη της, χάθηκε· εάν καθυστερήσεις να την εισακούσεις ενώ βρίσκεται σε στενοχώρια, εξαντλήθηκε. Εάν όμως, χάρη στην ευσπλαχνία σου, την επισκεφθείς, βρίσκεται· εάν στρέψεις το βλέμμα σου πάνω της, σώζεται· εάν την εισακούσεις, ενδυναμώνεται. Δείξε ζήλο γι' αυτήν, διότι είναι νύμφη σου· γιατί εκείνος που την αρραβώνιασε με εσένα είναι ο απόστολος Παύλος, ο οποίος είπε ότι είσαι αθάνατος ζηλωτής. Μην την παραβλέψεις, για να μην νομίσει ο Εχθρός ότι της έδωσες διαζύγιο και την απέδιωξες.

Περίζωσε, λοιπόν, την οσφύ σου και άναψε τη λαμπάδα της δικαιοσύνης σου, και να περιμένεις τον Κύριό σου, ώστε να βρεθείς έτοιμος για την προϋπάντησή Του. Δεν θα πάψω να σου γράφω για αυτά· διότι γνωρίζω ότι τα ακούς με σωστή διάθεση, αλλά πρόσεχε τον εαυτό σου, και αγωνίσου μέχρι θανάτου για να διαφυλαχθείς, ώστε με παρρησία και χαρά να προϋπαντήσεις τον αθάνατο Νυμφίο. Να τιμάς την παρθενία, και αυτή θα σε εισαγάγει στην επουράνια παστάδα. Γι' αυτόν τον λόγο είπε ο Απόστολος: σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παραστήσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό.

Γ΄. Καλό πράγμα είναι ο ζήλος, και αυτό το μαρτυρεί ο Φινεές, ο οποίος διαπέρασε με το δόρυ τη Μαδιανίτισσα μαζί με τον Ισραηλίτη, για να εξαλείψει το όνειδος από τους υιούς του Ισραήλ, και ο οποίος έγινε ονομαστός εξαιτίας αυτής της προαίρεσής του· και μετά από αυτόν, εκείνοι που λένε: «Με μεγάλο ζήλο κυριεύθηκα για τον Κύριο»· και, «Διότι σας αγαπώ με ζήλο Θεού»· και, «Ο ζήλος για τον οίκο σου με κατατρώει»· οι οποίοι δεν τα έλεγαν μόνο αυτά, αλλά και έπασχαν εξαιτίας του. Καλό πράγμα είναι η σκληραγωγία του σώματος· και ας σε πείσει γι' αυτό ο Παύλος, ο οποίος συνέχιζε να παιδαγωγεί τον εαυτό του, και να εκφοβίζει μέσω του παραδείγματος του Ισραήλ όσους είχαν υπερβολική εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και ενέδιδαν στις επιθυμίες του σώματος· καθώς και ο ίδιος ο Ιησούς, ο οποίος νήστεψε, πειράχθηκε και νίκησε τον πειράζοντα.

Ας ακούσουμε τον μέγα Παύλο που διδάσκει: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω στον Χριστό ως παρθένο αγνή»· και ας μην αθετήσουμε τις συμφωνίες μας με Αυτόν, αναμειγνυόμενοι με τον φθορέα της ζωής μας, με το να πράττουμε τα δικά του θελήματα. Σε αυτό ας μιμούμαστε τη σωφροσύνη και τη μονογαμία της προφήτιδος. Αλλά ας μην υστερήσετε εύκολα σε αυτή τη μίμηση, όσοι έχετε λυθεί από τον έναν γάμο, και, εάν είναι δυνατόν, να μην έλθετε σε δεύτερο γάμο. Διότι ο Παύλος σας διαβεβαιώνει σχετικά με αυτό, ότι έτσι θα είστε πιο μακάριοι.

Δεν θέλεις ως μοναχός, λέει, να αφοσιωθείς σε μένα χωρίς μέριμνες, για να σε καταστήσω ναό της θείας δόξας και τόπο τρυφής, για να σε αναδείξω αλάτι της γης και φως του κόσμου, λαμπρότερο και από τους φωστήρες, κατέχοντας τον λόγο της ζωής; Δεν το θέλεις έτσι; Ακόμη και αν ασπάζεσαι τη σωφροσύνη έχοντας σύζυγο, σε ασπάζομαι και σε αποδέχομαι σχεδόν εξίσου. Διότι και ο Παύλος, ο κήρυκας της χάριτος, «οδηγεί ως νύμφη ολόκληρη την Εκκλησία και την παριστάνει στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Αλλά δυσφορείς με τη φτώχεια, τη λιτότητα της διατροφής, τη σκληρότητα της νηστείας, την τραχύτητα της υπόλοιπης κακοπάθειας, την εν γένει στενότητα του βίου και την αλλαγμένη αγωγή, και δεν ανέχεσαι να ζεις χωρίς πόλη, χωρίς εστία και χωρίς κτήματα; Κατοίκησε στην πόλη σου, θεωρώντας δική σου όποια θέλεις. Έχε μια στέγη που να επαρκεί για τις αλλαγές των εποχών. Έχοντας τροφές και σκεπάσματα, να αρκείσαι σε αυτά.

Δεν βλέπετε τους ιατρούς ότι δεν επιτρέπουν να μένουν νηστικοί εκείνοι που εξαιτίας της ατονίας του στομάχου δεν συγκρατούν αλλά κάνουν εμετό την τροφή; Για ποιον λόγο λοιπόν τους προτρέπουν να τρέφονται; Επειδή η φύση του σώματος λαμβάνει κάτι, έστω και ελάχιστο, από την τροφή, αν και το μεγαλύτερο μέρος των φαγητών αχρηστεύεται με τους εμετούς· γι' αυτόν τον λόγο η ιατρική δικαίως ονομάζεται φιλάνθρωπη. Ώστε και η φιλαγαθία και η φιλανθρωπία του Θεού αποδεικνύεται κυρίως από τούτο: ότι, ενώ είναι πλήθος εκείνοι που δεν σώζονται και λίγοι αυτοί που μεριμνούν για την προσωπική τους σωτηρία, Εκείνος δημιούργησε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, και παρόλο που επρόκειτο να είναι λίγοι οι εκλεκτοί, Εκείνος, λόγω της υπερβάλλουσας φιλανθρωπίας του, κάλεσε τους πάντες. Διότι «μοιάζει», λέει, «η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος έκανε τους γάμους του Υιού του, και έστειλε τους δούλους του να καλέσουν τους προσκεκλημένους στους γάμους, αλλά εκείνοι δεν ήθελαν να έλθουν». Ως γάμο ονομάζει εδώ την ένωση του Υιού του Θεού με την ανθρώπινη φύση και, μέσω αυτής, με την Εκκλησία μας. Έτσι άλλωστε και ο Παύλος, αφού είπε ότι το μυστήριο του γάμου είναι μέγα, πρόσθεσε: «εγώ όμως το λέω αναφερόμενος στον Χριστό και στην Εκκλησία»· και αλλού πάλι λέει προς εμάς: «σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό».

Εκείνοι λοιπόν που μετατρέπουν το δοχείο του θείου φωτός σε δοχείο αισχρής και όντως σκοτεινής ηδονής και οι οποίοι με την εμπαθή συγκατάθεσή τους αναδεικνύουν τον θεόκτιστο ναό του Θεού σε φανερό κατοικητήριο δαιμόνων και ναό ειδώλων, ποιο ακραίο ατόπημα δεν έχουν διαπράξει, ώστε να μην χαρακτηρίζονται από το αισχρότερο των αμαρτημάτων, τη μοιχεία; Εάν δε όλοι εμείς είμαστε αρραβωνιασμένοι με έναν άνδρα, τον μόνο Χριστό, όπως βροντοφωνάζει ο Παύλος, και έχουμε γίνει ένα πνεύμα με Αυτόν, καθώς το νοερό μέρος της ψυχής μας έχει προσκολληθεί στη δική Του θεότητα, και είμαστε μέλη Του όντας αοράτως συμφυείς με Αυτόν, αυτός που μολύνει αυτήν την ένωση συγκατατιθέμενος στην πορνεία, άραγε δεν σου φαίνεται ότι είναι και πρέπει να ονομάζεται ολοκληρωμένος μοιχός; Ή μάλλον κάτι περισσότερο από μοιχός και κατά πολύ χειρότερος, εφόσον διέλυσε τη θεία και απαθή κοινωνία με τον Θεό; Τι μας παρήγγειλε πάλι σχετικά με τους όρκους;

Διότι η παρθένος είναι ιερατικό σκεύος, πορφύρα, η οποία δεν επιτρέπεται να δοθεί σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον Βασιλέα των όλων, νύμφη που διατηρεί πάντοτε παρθενικό τον γάμο της. Ω, μακάριοι γάμοι, των οποίων η νυφική κλίνη είναι η παρθενία. Για χάρη αυτών υπέστη τους κινδύνους η μακαρία μάρτυς· διότι αντίκρισε το κάλλος του Νυμφίου και δεν αποσπούσε το βλέμμα της από τη θέα του. Την πίεζε η μητέρα της παρακινώντας την σε γάμο, εκείνη όμως αναβοούσε προς τον Νυμφίο που βρίσκεται στους ουρανούς: «Προς Εσένα ύψωσα τα μάτια μου, που κατοικείς στον ουρανό»· την επισκεπτόταν ο μνηστήρας δελεάζοντάς την με γαμήλιες υποσχέσεις, αλλά εκείνη τασσόταν εσωτερικά με τον Χριστό, λέγοντας: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω Σου»· συνέρρεαν οι συγγενείς με κολακείες, εκείνη όμως έφερνε στον νου της τον Παύλο να διαβεβαιώνει: «Σε αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σε παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό»· την ικέτευαν οι υπηρέτες με δάκρυα, αλλά εκείνη έψαλλε γεμάτη ένθεο έρωτα προς τον Νυμφίο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;»· την φοβέριζαν οι δικαστές με τιμωρίες, εκείνη όμως τις καταπατούσε όλες με φρόνημα που βροντοφώναζε: «Οι άρχοντες δεν αποτελούν φόβο για τα αγαθά έργα, αλλά για τα κακά».

Αλλά θέλω να σας το αποδείξω αυτό ακόμη πιο σαφώς. Για τον λόγο αυτόν, όσα αφορούν τους Ιουδαίους και εμάς έχουν διατυπωθεί με ασάφεια στις Γραφές, ώστε να μην κατανοήσουν οι Ιουδαίοι τα λεγόμενα πριν από τον κατάλληλο καιρό. Και για αυτό παρουσιάζω ως μάρτυρα τον μεγαλοφωνότατο Παύλο, αυτόν που φθέγγεται από ψηλά, τη σάλπιγγα των ουρανών, το σκεύος της εκλογής, τον νυμφαγωγό του Χριστού. Διότι σας αρραβώνιασα, λέει, με έναν άνδρα, για να σας παραστήσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό. Αυτόν παρουσιάζω σε εσάς ως μάρτυρα, ο οποίος λέει φανερά ότι για αυτόν τον λόγο έχουν συγκαλυφθεί ορισμένα σημεία στην Παλαιά Διαθήκη, και όχι όλα. Διότι, εάν επρόκειτο να είναι όλα ασαφή, περιττώς θα είχαν λεχθεί στους ανθρώπους της εποχής εκείνης. Επειδή οι προφητείες περιέχουν και πρόσκαιρους πολέμους της τότε εποχής, και λοιμούς και λιμούς· περιέχουν όμως και όσα έχουν εκπληρωθεί σήμερα: την κλήση της Εκκλησίας, την απόρριψη της συναγωγής, την κατάργηση του νόμου. Αυτά δεν ήθελε να τα γνωρίζουν· ήθελε όμως να γνωρίζουν εκείνα που συνέβαιναν στη δική τους εποχή. Και αυτό ακριβώς θα προσπαθήσω να αποδείξω: ότι επέτρεψε να είναι ασαφή μόνο αυτά, τα οποία αφορούν εμάς και τη συναγωγή, τα όσα έχουν τώρα εκπληρωθεί, και την κατάργηση του νόμου· αυτό όμως δεν έπρεπε εκείνοι να το γνωρίζουν από τότε. Διότι, εάν μάθαιναν από την αρχή ότι ο νόμος είναι πρόσκαιρος, οπωσδήποτε θα τον είχαν περιφρονήσει· για αυτόν τον λόγο συγκάλυψε μόνο αυτόν.

Έπειτα, λοιπόν, σταδιακά ο απόστολος εξομαλύνει τον λόγο του. «Άνδρα αποδεδειγμένο από τον Θεό σε εσάς με δυνάμεις και τέρατα και σημεία, τα οποία επιτέλεσε ο Θεός δι' αυτού ανάμεσά σας». Ω, της περίτεχνης σοφίας του αλιέα· πώς σταδιακά ανύψωσε τον λόγο. «Τον Ιησού τον Ναζωραίο, άνδρα αποδεδειγμένο από τον Θεό σε εσάς», άνδρα για τον οποίο από παλαιά αναφώνησε ο Ζαχαρίας: «Ιδού άνδρας, του οποίου το όνομα είναι Ανατολή»· για τον οποίο έμελλε αργότερα να κηρύξει ο Παύλος: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα».

Επειδή και εκείνες οι παρθένες που είχαν τις λαμπάδες τους σβηστές, ήταν παρθένες στο σώμα, αλλά όχι αγνές στην καρδιά· κι αν δεν τις διέφθειρε κάποιος άνδρας, τις διέφθειρε όμως ο έρωτας για τα χρήματα. Το σώμα τους ήταν καθαρό, αλλά η ψυχή τους ήταν γεμάτη από πολλή μοιχεία, καθώς εισχώρησαν σε αυτές πονηροί λογισμοί, δηλαδή η φιλοχρηματία, η ασπλαχνία, η οργή, ο φθόνος, η οκνηρία, η λήθη και η υπερηφάνεια, τα οποία όλα μαζί κατέστρεφαν τη σεμνότητα της παρθενίας τους. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Για να είναι η παρθένος αγία και στο σώμα και στο πνεύμα»· και πάλι: «Για να παραστήσω στον Χριστό μια αγνή παρθένο». Διότι, όπως ακριβώς το σώμα διαφθείρεται από τις μοιχείες, έτσι και η ψυχή μολύνεται από σατανικούς λογισμούς, από διεφθαρμένα δόγματα, από άτοπα νοήματα. Εκείνος, λοιπόν, που λέει «είμαι παρθένος στο σώμα», αλλά στην ψυχή φθονεί τον αδελφό του, αυτός δεν είναι παρθένος· διότι την παρθενία του τη διέφθειρε η πρόσμιξη του φθόνου. Επίσης, ο κενόδοξος δεν είναι παρθένος· διότι την παρθενία του τη διέφθειρε ο έρωτας της βασκανίας· αφού το πάθος, εισερχόμενο μέσα του, κατέλυσε την παρθενία της ψυχής του. Εκείνος δε που μισεί τον αδελφό του, αυτός είναι περισσότερο ανθρωποκτόνος παρά παρθένος· και γενικότερα, το κάθε πονηρό πάθος από το οποίο κυριεύεται κανείς, με αυτό διαφθείρει την παρθενία του.

Θέλησες να ενδυθείς· έγινε για σένα ένδυμα· «Διότι όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό». Θέλησες να γίνεις νύμφη· έγινε για σένα νυμφίος· «Εκείνος που έχει τη νύμφη, είναι ο νυμφίος». Το θέλησες· έγινε για σένα σύζυγος· «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Πόρνη ήσουν, και έγινες παρθένος. Ώ, καινούργια και παράδοξα πράγματα! Στα κοσμικά πράγματα ο γάμος διαλύει την παρθενία, στα πνευματικά όμως έλαβε πόρνη και την έκανε πιο σεμνή από παρθένο. Ερμήνευσε, ω αιρετικέ, πώς η πόρνη είναι παρθένος. Δεν μπορώ να το ερευνήσω με τη λογική· το αποδέχομαι όμως με την πίστη. Και όλα αυτά τα έκανε η χάρη του Πνεύματος. Ξεχύθηκε η χάρη, «Και παρουσιάστηκαν σε αυτούς γλώσσες που διαμοιράζονταν σαν να ήταν από φωτιά»· όχι φωτιά, αλλά «σαν από φωτιά». Εάν ήταν φωτιά, πώς δεν καίγονταν; ερωτά ο Ιουδαίος. Μάλλον όμως εγώ ερωτώ τον Ιουδαίο, πώς δεν έκαιγε τη βάτο, που ήταν ένα εύφλεκτο φρύγανο; Τι είναι πιο σφοδρό από τη φωτιά; Τι πιο ευτελές από τη βάτο; Και ούτε το ξύλο καιγόταν, ούτε η φωτιά έσβηνε. Και πάλι, πώς δεν κατέκαψε τα σώματα των τριών παίδων, αλλά το καμίνι μεταβαλλόταν σε δροσιά, και θεωρούσαν τα αναμμένα κάρβουνα ως ροδώνα;

«Διότι σας αρραβώνιασα», λέει, «με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Αυτά δεν τα είπε προς τις παρθένους, αλλά προς το πλήρωμα ολόκληρης της Εκκλησίας. Διότι εκείνη που έχει άφθορη την ψυχή είναι παρθένος, έστω κι αν έχει άνδρα· είναι παρθένος ως προς την όντως παρθενία, την αξιοθαύμαστη. Διότι η παρθενία του σώματος είναι επακόλουθο και σκιά εκείνης, ενώ η αληθινή παρθενία είναι η πνευματική. Αυτήν ας ασκούμε, και έτσι θα μπορέσουμε με λαμπρό πρόσωπο να δούμε τον Νυμφίο, να εισέλθουμε με λαμπρές τις λαμπάδες, εάν το λάδι δεν μας λείψει, εάν, λιώνοντας τα χρυσάφια, δημιουργήσουμε τέτοιο λάδι, το οποίο κάνει λαμπρές τις λαμπάδες· και αυτό το λάδι είναι η φιλανθρωπία. Εάν μεταδώσουμε στους άλλους τα υπάρχοντά μας, εάν τα μετατρέψουμε σε λάδι, τότε αυτό θα μας προστατεύσει, και δεν θα πούμε εκείνον τον καιρό: «Δώστε μας λάδι διότι σβήνουν οι λαμπάδες μας», ούτε θα παρακαλέσουμε άλλους, ούτε φεύγοντας προς εκείνους που το πωλούν θα αποκλειστούμε, ούτε θα ακούσουμε εκείνη τη φοβερή και φρικτή φωνή, χτυπώντας τις πόρτες: «Δεν σας γνωρίζω». Αντιθέτως, θα μας αναγνωρίσει, και θα εισέλθουμε μαζί με τον Νυμφίο, και αφού εισέλθουμε στον πνευματικό νυμφώνα, θα απολαύσουμε μύρια αγαθά. Διότι, εάν εδώ είναι τόσο λαμπρός ο νυμφώνας, τόσο φωτεινές οι παστάδες, ώστε κανείς να μη χορταίνει να τις ατενίζει, πόσο μάλλον εκεί; Νυφικός θάλαμος είναι ο ουρανός, και ο νυμφώνας είναι ανώτερος από τον ουρανό· εκεί θα εισέλθουμε.

«Και να είστε γεμάτοι», λέει, «με κάθε θέλημα του Θεού». Διότι δεν αρκεί απλώς να πράττει κανείς το θέλημα. Εκείνος που είναι γεμάτος δεν επιτρέπει να υπάρχει μέσα του άλλο θέλημα, διότι διαφορετικά δεν έχει αποκτήσει απόλυτη βεβαιότητα. «Διότι δίνω μαρτυρία για αυτόν», λέει, «ότι έχει πολύ ζήλο». Και ζήλο, και πολύ· και τα δύο δηλώνουν ένταση· όπως ακριβώς λέει και ο ίδιος γράφοντας προς τους Κορινθίους: «Διότι τρέφω για εσάς ζήλο Θεού».

Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Διότι σας ζηλεύω με ζήλο Θεού». Δεν είπε: «Διότι σας αγαπώ», αλλά αναφέρει κάτι που είναι πολύ πιο σφοδρό από αυτό. Διότι ζηλότυπες είναι οι ψυχές που κατακαίγονται σφοδρά για τα αγαπημένα τους πρόσωπα, και δεν θα μπορούσε να γεννηθεί με άλλον τρόπο η ζηλοτυπία, παρά μόνο από σφοδρή αγάπη.

Έπειτα, για να μη νομίσουν ότι επιθυμεί τη φιλία τους εξαιτίας εξουσίας, ή τιμής, ή χρημάτων, ή κάποιου άλλου τέτοιου κινήτρου, πρόσθεσε: «με ζήλο Θεού». Διότι και ο Θεός λέγεται ότι δείχνει ζήλο, όχι για να υποπτευθεί κανείς την ύπαρξη κάποιου πάθους —αφού το Θείο είναι απαθές— αλλά για να μάθουν όλοι ότι δεν τα κάνει όλα για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για τους ίδιους τους ανθρώπους για τους οποίους δείχνει τον ζήλο Του· όχι για να κερδίσει ο ίδιος κάτι, αλλά για να διασώσει εκείνους. Διότι στους ανθρώπους ο ζήλος δεν εκδηλώνεται με αυτόν τον τρόπο, αλλά για τη δική τους προσωπική ικανοποίηση· όχι επειδή υβρίζονται τα αγαπώμενα πρόσωπα, αλλά για να μην πληγώνονται όσοι αγαπούν, ούτε να παραγκωνίζονται, ούτε να βρίσκονται σε κατώτερη μοίρα στα μάτια των αγαπωμένων τους.

Εδώ όμως δεν συμβαίνει έτσι. Διότι δεν με απασχολεί αυτό, λέει, το να μειωθεί η εκτίμησή μου ανάμεσά σας, αλλά το να μη σας δω να έχετε διαφθαρεί. Διότι τέτοιος είναι ο ζήλος του Θεού, τέτοιος είναι και ο δικός μου, ταυτόχρονα σφοδρός και καθαρός. Έπειτα και η αιτία είναι αναγκαία: Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παραδώσω ως αγνή παρθένο. Επομένως, δεν επιδεικνύω ζήλο για τον εαυτό μου, αλλά για εκείνον με τον οποίο σας αρραβώνιασα. Διότι ο παρών καιρός είναι καιρός μνηστείας, ενώ ο καιρός των νυμφικών θαλάμων είναι άλλος, όταν δηλαδή θα πουν: «Εγέρθηκε ο νυμφίος». Ω, πρωτόγνωρα πράγματα! Στον κόσμο παραμένουν παρθένες πριν από τον γάμο, μετά τον γάμο όμως δεν είναι πλέον. Εδώ όμως δεν συμβαίνει έτσι· αντίθετα, ακόμη και αν δεν είναι παρθένες πριν από αυτόν τον γάμο, μετά τον γάμο γίνονται παρθένες. Έτσι όλη η Εκκλησία είναι παρθένος. Διότι απευθυνόμενος προς όλους τα λέει αυτά, και προς τους νυμφευμένους και προς τις νυμφευμένες. Αλλά ας δούμε τι προσκόμισε για να μας αρραβωνιάσει, ποια γαμήλια δώρα. Ούτε χρυσό ούτε άργυρο, αλλά τη βασιλεία των ουρανών· γι' αυτό και έλεγε: «Είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού»· και παρακαλεί, όταν επρόκειτο να παραλάβει τη νύμφη.

Είδες και τον προφήτη να συνάπτει μνηστεία; Είδες και τον Απόστολο με πολλή παρρησία να φθέγγεται αυτόν τον λόγο και να λέει: «Σας μνήστευσα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό»; Είδες πάλι σύνεση; Διότι, λέγοντας, «Οφείλετε να με ανέχεστε», δεν είπε, «Επειδή είμαι δάσκαλός σας», ούτε, «Για τον εαυτό μου τα λέω»· αλλά αυτό που κυρίως τους προσέδιδε αξίωμα, αυτό προβάλλει, τοποθετώντας τον εαυτό του στη θέση της προξενήτρας και εκείνους στη θέση της νύμφης· και προσθέτει λέγοντας: «Φοβάμαι όμως μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα με την πανουργία του, έτσι διαφθαρούν τα νοήματά σας, απομακρυνόμενα από την απλότητα προς τον Χριστό». Διότι, κι αν ακόμη η απώλεια είναι δική σας, η λύπη όμως είναι κοινή. Και πρόσεξε τη σύνεση· διότι δεν το διαπιστώνει κατηγορηματικά, παρόλο που είχαν διαφθαρεί· και δηλώνοντάς το αυτό, έλεγε: «Όταν ολοκληρωθεί η υπακοή σας», και, «Θα πενθήσω πολλούς από αυτούς που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν»· ωστόσο, δεν τους αφήνει να αποθρασυνθούν· γι' αυτό λέει, «Μήπως». Διότι ούτε τους καταδικάζει, ούτε σιωπά· αφού κανένα από τα δύο δεν είναι ασφαλές, ούτε το να το πει φανερά, ούτε το να το κρύβει συνεχώς. Γι' αυτό ακολουθεί τη μέση οδό λέγοντας, «Μήπως». Διότι αυτό δεν χαρακτηρίζει ούτε εκείνον που καταδικάζει απόλυτα, ούτε εκείνον που έχει απόλυτη εμπιστοσύνη, αλλά εκείνον που στέκεται στη μέση και των δύο. Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, τους παρηγόρησε· με την υπενθύμιση όμως της ιστορίας τους ενέβαλε σε άφατο φόβο, και τους στερεί από κάθε συγγνώμη.

Και δεν σταμάτησε εδώ, αλλά προάγοντας τον λόγο σε κάτι ανώτερο, πράγμα που ήταν πολύ πιο συγκλονιστικό, μας δίδει ως ένδυμα τον ίδιο τον Δεσπότη, τον ίδιο τον βασιλέα. Διότι εκείνος που έχει ντυθεί αυτόν, κατέχει εξ ολοκλήρου όλη την αρετή. Όταν δε λέει, «Ενδυθείτε», μας προστάζει να τον περιβληθούμε από παντού· όπως ακριβώς λέει αλλού: «Εάν δε ο Χριστός είναι μέσα σας»· και πάλι, «Να κατοικήσει ο Χριστός στον εσωτερικό μας άνθρωπο». Διότι θέλει η ψυχή μας να αποτελεί κατοικία του, και να τον φορέσουμε ως ένδυμα, ώστε αυτός να είναι τα πάντα για εμάς, εσωτερικά και εξωτερικά. Διότι αυτός είναι το πλήρωμά μας (καθώς είναι το «Πλήρωμα εκείνου που γεμίζει τα πάντα σε όλα»)· και οδός και σύζυγος και νυμφίος («Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, ως αγνή παρθένο»)· και ρίζα και πόμα και τροφή και ζωή («Διότι δεν ζω πλέον εγώ», λέει, «αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»)· και απόστολος και αρχιερέας και διδάσκαλος και πατέρας και αδελφός και συγκληρονόμος, και μέτοχος του τάφου και του σταυρού («Διότι συνταφήκαμε μαζί του», λέει, «και γίναμε σύμφυτοι με το ομοίωμα του θανάτου του»)· και ικέτης («Διότι είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού»)· και συνήγορος προς τον Πατέρα («Διότι μεσιτεύει», λέει, «υπέρ ημών»)· και οίκος και ένοικος («Διότι όποιος μένει σε εμένα, κι εγώ μένω σε αυτόν»), και φίλος («Διότι εσείς είστε φίλοι μου»)· και θεμέλιο και ακρογωνιαίος λίθος· και εμείς είμαστε δικά του μέλη και γεώργιο και οικοδομή και κλήματα και συνεργοί.

Δείχνει ότι ούτε τη χηρεία επιλέγουν ορθά, αλλά παρασύρονται από τις σαρκικές τους επιθυμίες· αλλ' όμως το ανέχεται. Και όμως, αλλού λέει: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Όταν αφιερωθούν σε Αυτόν, λέει, θέλουν να παντρευτούν, επισύροντας κατάκριση, διότι αθέτησαν την πρώτη τους πίστη. Ως πίστη εννοεί τη συνθήκη, την αλήθεια· σαν να έλεγε: «Τον εξαπάτησαν, παρέβησαν τις συμφωνίες». Συγχρόνως δε, μαθαίνουν να είναι και αργόσχολες.

Γι' αυτό και νυμφίος είναι ο ίδιος και μάλιστα ο μόνος, έχοντας ως νύμφη ολόκληρη την ανθρωπότητα, και ούτε ο Ιωάννης είναι νυμφίος, ο μέγιστος των προφητών, ο οποίος βέβαια λέει για τον Χριστό και για τον εαυτό του, για τον Χριστό αφενός: «Εκείνος που έχει τη νύμφη είναι ο νυμφίος», για τον εαυτό του αφετέρου: «Ο φίλος όμως του νυμφίου, που στέκεται και ακούει τη φωνή του, χαίρει με μεγάλη χαρά εξαιτίας της φωνής του νυμφίου· αυτή, λοιπόν, η δική μου χαρά έχει ολοκληρωθεί», ούτε βέβαια οι απόστολοι είναι νυμφίοι της Εκκλησίας, μολονότι έλαβαν κατά χάριν την ομοίωση προς τον Χριστό και έγιναν υιοί του Χριστού διά του Πνεύματος του Χριστού, αλλά τι λέει ο μακάριος Παύλος; «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό».

Και όπως ακριβώς σε έναν καθρέφτη, μέσα από τη διδασκαλία του λόγου, ας εξετάζουμε τη ζωή μας με ακρίβεια και ας ρυθμίζουμε όσα έχουμε παραμελήσει στις πράξεις μας. Και όπως ακριβώς κάνουν οι άνθρωποι όταν κάθονται στα κουρεία, αφού κόψουν τα μαλλιά της κεφαλής τους, κρατώντας τον καθρέφτη στο δεξί τους χέρι και παρατηρώντας προσεκτικά μήπως έχει γίνει κάποιο λάθος στο κεφάλι τους κατά το κούρεμα, σύμφωνα με αυτά κάνε και εσύ: παίρνοντας ως καθρέφτη τη διδασκαλία του λόγου, να παρατηρείς μέσα από αυτήν ολόκληρη τη ζωή σου, και αν δεις ότι έχει γίνει κάποιο σφάλμα, να το διορθώνεις αμέσως. 〈Έτσι κάνουν και οι γυναίκες· διότι αμέσως μόλις σηκωθούν από το κρεβάτι, πλένουν το πρόσωπό τους και περιποιούνται την κόμη των μαλλιών τους, και κοιτάζοντας στον καθρέφτη, εξετάζουν με τέτοιο τρόπο την ομορφιά του προσώπου τους, ώστε να μην τους ξεφύγει τίποτα παραμελημένο〉. Και εσύ, λοιπόν, παίρνοντας τον καθρέφτη της διδασκαλίας, μόρφωσε και διαμόρφωσε την ομορφιά της ψυχής σου· 〈διότι έχεις και εσύ Άνδρα στον οποίο οφείλεις να αρέσεις· όπως ακριβώς εκείνες δεν βάζουν τίποτα πάνω από αυτό το έργο, έτσι και εσύ να μην προτιμάς τίποτα περισσότερο από αυτήν τη φροντίδα, αλλά ακόμη και αν δεις ολόκληρο το σπίτι παραμελημένο, φρόντισε πρώτα να αρέσεις στον Άνδρα, και έπειτα τακτοποίησε καλά και τα υπόλοιπα. Διότι, για το ότι έχεις και εσύ Άνδρα, άκουσε τον Παύλο που λέει: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω στον Χριστό ως αγνή παρθένο»〉.

Τι λοιπόν θα μπορούσε να είναι πιο αχάριστο από αυτούς, όταν, ενώ προσκαλούνται σε γάμους, αυτοί απομακρύνονται; Διότι ποιος δεν θα προτιμούσε να προσέλθει σε γάμους, και μάλιστα γάμους βασιλιά, και βασιλιά που τελεί τους γάμους για τον Υιό του; Και για ποιον λόγο, ρωτάει, γίνεται λόγος για γάμο; Για να κατανοήσεις την πρόνοια του Θεού, την αγάπη Του για εμάς, τη φαιδρότητα των καταστάσεων, ότι δηλαδή τίποτα το λυπηρό δεν υπάρχει εκεί, ούτε το σκυθρωπό, αλλά τα πάντα είναι γεμάτα από πνευματική χαρά. Γι' αυτό και ο Ιωάννης Τον αποκαλεί νυμφίο· γι' αυτό και ο Παύλος λέει: «Διότι σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα»· και πάλι: «Το μυστήριο αυτό είναι μέγα, εγώ δε αναφέρομαι στον Χριστό και στην Εκκλησία». Γιατί λοιπόν λέγεται ότι η νύμφη δεν αρραβωνιάζεται τον Ίδιο τον Πατέρα, αλλά τον Υιό; Διότι αυτή που αρραβωνιάζεται τον Υιό, αρραβωνιάζεται τον Πατέρα. Διότι για την Αγία Γραφή δεν έχει διαφορά να λέγεται το ένα ή το άλλο, εξαιτίας του απαράλλακτου της ουσίας. Μέσα από αυτό προανήγγειλε και την ανάσταση. Επειδή, αφού στα προηγούμενα μίλησε για τον θάνατο, αποδεικνύει ότι μετά τον θάνατο, τότε γίνονται οι γάμοι, τότε εμφανίζεται ο νυμφίος. Αλλά ούτε έτσι γίνονται αυτοί καλύτεροι, ούτε πιο ήμεροι· και τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτό; Διότι αυτή είναι η τρίτη κατηγορία. Πρώτη μεν, ότι σκότωσαν τους προφήτες· έπειτα, ότι σκότωσαν τον Υιό· και μετά από αυτά, ότι, αν και Τον θανάτωσαν, ενώ προσκαλούνται στους γάμους Αυτού που θανατώθηκε, και μάλιστα από τον Ίδιο που θανατώθηκε, δεν προσέρχονται, αλλά προβάλλουν δικαιολογίες για ζευγάρια βοδιών, για χωράφια και για γυναίκες.

Μαζί με αυτά τα κατορθώματα έχουμε και τις άγιες επιστολές του, οι οποίες μας σκιαγραφούν με ακρίβεια τον χαρακτήρα εκείνης της μακάριας ψυχής. Όπως λοιπόν σαν να συνομιλούσαμε και να συναναστρεφόμασταν με τον ίδιο τον Παύλο παρόντα, έτσι με προθυμία ας πειθόμαστε στα όσα έχουν γραφτεί, ας ξεδιπλώσουμε τα όσα αναφέρονται μέσα σε αυτά και ας μάθουμε τι άραγε είναι αυτό που βροντοφωνούσε σήμερα λέγοντας: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου· αλλά και με ανέχεστε· διότι σας ζηλεύω με ζήλο Θεού». Τι λες, ω Παύλε; Εσύ που παραγγέλλεις στους μαθητές να συμπεριφέρονται με σοφία προς τους έξω, εσύ που λες, «ο λόγος σας ας είναι πάντοτε με χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να αποκρίνεστε στον καθένα»· εσύ που εύχεσαι για όλους να γεμίσουν από πνευματική σοφία, εσύ ο ίδιος λες: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην ανοησία μου»; Δεν σου αρκούσε το να ξεστομίσεις κάποιον λόγο αφροσύνης, αλλά τον προβάλλεις αυτόν και στους μαθητές; Και δεν τον προβάλλεις μόνο στους μαθητές, αλλά τον κάνεις φανερό και σε όλους τους ανθρώπους που θα υπάρξουν στο μέλλον μέσω της επιστολής; Βλέπετε πώς δεν πρέπει να προσπερνούμε επιπόλαια τα όσα λέγονται, αλλά να εξετάζουμε το καθένα με ακρίβεια; Διότι τούτο, αν μεν διαβαστεί επιπόλαια, προκαλεί σύγχυση στους ακροατές, αν όμως ερευνηθεί, δεικνύει την πολλή σοφία του Παύλου, τη μεγάλη σύνεσή του και την άφατη μέριμνά του.

δʹ. Και πρόσεξε τη σύνεση του Παύλου· αφού είπε: «Μακάρι να με ανεχόσασταν λίγο στην αφροσύνη μου· αλλά και με ανέχεστε· διότι τρέφω για εσάς ζήλο Θεού», δεν προχώρησε αμέσως στη διήγηση των εγκωμίων, αλλά, παρεμβάλλοντας πάλι ενδιάμεσα κάποια λόγια, λέγει κάπως έτσι: «Πάλι λέγω, ας μη με θεωρήσει κανείς ότι είμαι άφρων· ειδάλλως, δεχθείτε με έστω και ως άφρονα». Και ούτε έτσι άρχισε τη διήγηση, αλλά πάλι συνεχίζει και λέγει: «Αυτό που λέγω, δεν το λέγω κατά Κύριον, αλλά σαν σε κατάσταση αφροσύνης, με αυτήν την πεποίθηση της καυχήσεως». Και ούτε μετά από αυτά τα λόγια τόλμησε να προχωρήσει, αλλά πάλι, ενώ ξεκίνησε, συγκρατείται και λέγει: «Επειδή πολλοί καυχώνται κατά σάρκα, θα καυχηθώ και εγώ· διότι με ευχαρίστηση ανέχεστε τους άφρονες, εφόσον εσείς είστε φρόνιμοι». Έπειτα πάλι οπισθοχωρεί και διστάζει, και αφού είπε κάποια άλλα, πάλι προσθέτει: «Σε ό,τι τυχόν τολμά κανείς, με αφροσύνη το λέγω, τολμώ και εγώ». Και τότε μόλις, μετά από τόσες προκαταρκτικές διευκρινίσεις, αποτόλμησε τη διήγηση των εγκωμίων.

Έπειτα, τι σε ενδιαφέρει πλέον για τις παρθένες; Από τον σαρκικό γάμο και τη φθορά άρπαξες τη Θέκλα και την έσωσες· τι σε ενδιαφέρει λοιπόν για τις υπόλοιπες παρθένες; Ναι, λέει, μεριμνώ πάρα πολύ για τον αγνό και απαθή γάμο. Διότι, εάν μεσίτευσα για τον γάμο των ανθρώπων, πολύ περισσότερο θα μεσιτεύσω για τον γάμο του Χριστού με πολύ ζήλο· είμαι νυμφαγωγός του Χριστού. Δεν αρκείται ο Δεσπότης μου σε μία κόρη, δεν θέλει έναν μόνο γάμο· πλούσια είναι η προίκα Του, μεγάλη η κληρονομιά Του. Γι' αυτό με απέστειλε να συγκεντρώσω πολλές για Εκείνον· εξ ου και έλεγε: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό».

Πρόσεξε με πόση ακρίβεια μίλησε ο Απόστολος, για να μη νομίσεις ότι ο γάμος είναι σαρκικός. Ω της τυφλότητας! Ω της ανοησίας! Ποιος δεν θα ποθούσε τον άφθαρτο και ακαταπόνητο γάμο; την αγνή κοίτη, τον άσπιλο νυμφώνα; την αμόλυντη λοχεία; την αθάνατη ένωση; την απαθή τεκνογονία; την απένθητη συζυγική αφοσίωση; την αζήμια προίκα; την αιώνια απόλαυση; την αμέριμνη ζωή; τη συνοίκηση με τον Χριστό; τη συμβίωση με τους αγγέλους; την τερπνότητα των θεοπρεπών ασμάτων; την πανάρετη ευωδία; την πάμφωτη λυχνία; την παγκόσμια ελευθερία; την πορεία προς τον Θεό; τη χορεία με τους αγγέλους; την ευρωστία του σώματος; την καθαρότητα της ψυχής; Διότι εκείνη που ενώθηκε με γάμο με έναν άνδρα μεριμνά πώς θα αρέσει σε μια φθειρόμενη σάρκα· πριν ακόμη γεννήσει, οδύρεται με πένθος· πολλές φορές υπάρχει θρήνος για τον άνδρα, θρήνος για τη στειρότητα και την ατεκνία, θρήνος για την πολυτεκνία όταν τα παιδιά πεθαίνουν· θρήνος όταν τα παιδιά ακολουθούν άτακτο βίο. Η παρθένος όμως του Κυρίου μεριμνά πώς θα αρέσει στον Κύριο. Ακούστε με προσοχή τον Απόστολο που αναφωνεί: «Σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό». Και δεν είπε «Εσένα», αλλά «Εσάς», για να μη νομίσεις ότι μιλάει για σαρκικό γάμο. «Σας παρακαλώ, λοιπόν», λέγει, «να παραστήσετε τα σώματά σας ως θυσία ζωντανή, αγία, ευάρεστη στον Θεό».

Ο γάμος σε εμάς καταλύει την παρθενία, ο γάμος κοντά στον Θεό ανέστησε την παρθενία. Σε εμάς, όταν η παρθένος παντρεύεται, παύει να είναι παρθένος· κοντά στον Χριστό, όταν η πόρνη παντρεύεται, γίνεται παρθένος. Ζ΄. Ας ερμηνεύσει ο αιρετικός μόνο τούτο, αυτός που περιεργάζεται την άνωθεν γέννηση και λέει: «Πώς γέννησε ο Πατέρας;». Πες του: «Πώς η Εκκλησία, ενώ ήταν πόρνη, έγινε παρθένος; Και πώς αυτή που γέννησε, παρέμεινε παρθένος;». «Διότι σας ζηλεύω με ζήλο Θεού», λέει ο Παύλος, «επειδή σας αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σας παρουσιάσω στον Χριστό ως αγνή παρθένο». Ω, τι σοφία και σύνεση!

«Διότι σας ζηλεύω με ζήλο Θεού». Τι σημαίνει αυτό; Ζηλεύω, λέει. Εσύ ζηλεύεις, ο πνευματικός άνθρωπος; Διότι ζηλεύω, λέει, όπως ο Θεός. Και ο Θεός ζηλεύει; Ναι, ζηλεύει, όχι από εμπαθές πάθος, αλλά από αγάπη και ζηλοτυπία. «Διότι σας ζηλεύω με ζήλο Θεού». Να σου πω, πώς ζηλεύει; Είδε τη γη να διαφθείρεται από τους δαίμονες, και παρέδωσε τον Υιό Του. Διότι οι λέξεις όταν αναφέρονται στον Θεό δεν έχουν την ίδια ισχύ· όπως για παράδειγμα, ο Θεός ζηλεύει, ο Θεός οργίζεται, ο Θεός μετανοεί, ο Θεός μισεί. Οι λέξεις αυτές είναι μεν ανθρώπινες, αλλά τα νοήματα είναι θεοπρεπή. Πώς ζηλεύει ο Θεός;

Διότι σας ζηλεύω με ζήλο Θεού. Οργίζεται ο Θεός; «Κύριε, μην με ελέγξεις με τον θυμό σου». Ώστε κοιμάται και ο Θεός; «Σήκω, γιατί κοιμάσαι, Κύριε;» Μετανοεί ο Θεός; «Μετανόησα που έπλασα τον άνθρωπο». Μισεί ο Θεός; «Τις γιορτές σας και τις νουμηνίες σας τις μισεί η ψυχή μου». Αλλά μην προσέχεις την ευτέλεια των λέξεων· αντίθετα, να εκλαμβάνεις τα νοήματα με τρόπο θεοπρεπή. Ζηλεύει ο Θεός, επειδή αγαπά. Οργίζεται ο Θεός, όχι από πάθος, αλλά με την τιμωρία και την κόλαση. Κοιμάται ο Θεός, όχι επειδή υπνώττει, αλλά επειδή μακροθυμεί. Να διακρίνεις σωστά τις λέξεις. Έτσι και όταν ακούσεις ότι ο Θεός γεννά, μην σκεφτείς κάποια τμήση, αλλά το ομοούσιο. Διότι ο Θεός χρησιμοποίησε πολλές από αυτές τις δικές μας εκφράσεις, και εμείς τις δικές Του, προκειμένου να τιμηθούμε.

ΙΓ΄. Πρόσεχε, γι' αυτό σχετικά με αυτήν την προίκα προλέγει: μου έγραψε μέσα στην προίκα ανάσταση σωμάτων, αφθαρσία. Διότι η αφθαρσία δεν ακολουθεί πάντοτε την ανάσταση, αλλά αυτά τα δύο ήταν ξεχωριστά. Επειδή πολλοί αναστήθηκαν και πάλι πέθαναν, όπως ο Λάζαρος και τα σώματα των αγίων. Αλλά εδώ δεν συμβαίνει έτσι, παρά υπάρχει ανάσταση, αφθαρσία, η χορεία μαζί με τους αγγέλους, η προϋπάντηση του Υιού μέσα στις νεφέλες, και το «Έτσι πάντοτε θα είμαστε μαζί με τον Κύριο», η απαλλαγή από τον θάνατο, η ελευθερία από την αμαρτία, η καταπόντιση του θανάτου. Ποια είναι αυτά; Εκείνα που «μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους τον αγαπούν». «Αγαθά μου δίνεις τα οποία δεν γνωρίζω;». Απαντά: «Ναι· εδώ σε αρραβωνιάζομαι, εδώ οφείλεις να με αγαπάς». «Γιατί δεν μου δίνεις την προίκα εδώ;». «Όταν θα έλθεις προς τον Πατέρα μου, όταν θα έλθεις στις βασιλικές αυλές. Εγώ ήλθα προς εσένα, και όχι εσύ προς εμένα. Ήλθα, όχι για να μείνεις, αλλά για να σε πάρω και να ανεβώ. Μη ζητάς εδώ την προίκα· τα πάντα βρίσκονται στην ελπίδα, τα πάντα στην πίστη». «Και δεν μου δίνεις τίποτε εδώ;». Απαντά: «Λάβε αρραβώνα, ώστε να με πιστέψεις για το μέλλον· λάβε τις προγαμιαίες δωρεές, λάβε και τα δώρα της μνηστείας». Γι' αυτό ο Παύλος λέει: «Διότι σας αρραβώνιασα».