Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:26

Και όμως, ποιος θα μπορούσε να απαριθμήσει τις σωματικές κακουχίες, με τις οποίες συζούσε σε όλη του τη ζωή; Τρεις φορές ραβδίστηκε, μία φορά λιθοβολήθηκε, τρεις φορές ναυάγησε, ένα ημερόνυχτο πέρασε στον βυθό της θάλασσας, βρέθηκε πολλές φορές σε οδοιπορίες, σε πείνα και δίψα, πολλές φορές σε νηστείες, σε κόπο και μόχθο, πολλές φορές σε στερήσεις. Μέχρι την έσχατη ώρα του, ως άνθρωπος που και πεινούσε, και διψούσε, και έμενε γυμνός, και ραπίζονταν, πώς ήταν δυνατόν να μη στερείται τα σωματικά αγαθά; Ανύψωσε, λοιπόν, τη διάνοιά σου προς το όντως αγαθό, ώστε και τη συμφωνία της Γραφής να κατανοήσεις, και να μην καταβάλεις τον εαυτό σου με την αμφιβολία των λογισμών.

Έτσι κυριάρχησαν επί των εχθρών, νίκησαν όσους τους αντιστάθηκαν, έγιναν φοβεροί στους λύκους, αν και βρίσκονταν στη θέση προβάτων. Διέφυγαν τις επιβουλές, «κινδύνους από ληστές», όπως γράφει ο μακάριος Παύλος, «κινδύνους από το γένος μου, κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους», και τα πλήθη των εθνών αρπάζονταν σαν από λιοντάρια. Ο σατανάς όμως, που με τα δικά του θελήματα τις οδηγούσε στη βοσκή του ολέθρου, δεν μπορούσε να τις υπερασπιστεί, ούτε βέβαια να αποσπάσει από τα αποστολικά χέρια αυτό που είχε ληφθεί για σωτηρία. Και αυτό, λοιπόν, ήταν που ειπώθηκε προς αυτόν δια της φωνής του Αββακούμ: «Αλίμονο σε εκείνον που πληθαίνει για τον εαυτό του τα όσα δεν του ανήκουν. Έως πότε; Και θα βαραίνει ισχυρά τον κλοιό του; Διότι ξαφνικά θα σηκωθούν εκείνοι που θα τον δαγκώνουν και θα ξυπνήσουν οι επιβουλευτές σου, και θα γίνεις λάφυρο σε αυτούς. Επειδή εσύ λεηλάτησες πολλά έθνη, θα σε λεηλατήσουν όλοι οι λαοί που έχουν απομείνει». Διότι τον καταδάγκωναν οι οκτώ, και άρπαζαν σαν μικρά λιοντάρια τα όσα είχαν συγκεντρωθεί από εκείνον. Επειδή είχε συγκεντρώσει για τον εαυτό του αυτά που δεν του ανήκαν, διότι του Θεού είναι ο άνθρωπος, ή μάλλον τα πάντα, και τίποτα απολύτως δεν ανήκει σε εκείνον. Όμως λεηλατούνταν από τους υπολειπόμενους λαούς, δηλαδή από εκείνους του καταλοίπου, για να κατανοήσεις πάλι τους ιερουργούς των ευαγγελικών θεσπισμάτων. Έπειτα προς αυτούς λέει ο Κύριος που τους ενισχύει και τους συγκρατεί: «Θα υψωθεί το χέρι σου εναντίον εκείνων που σε θλίβουν, και όλοι οι εχθροί σου θα εξολοθρευθούν».

Και επειδή δεν καταφέρνει να βλάψει καθόλου μέσω αυτών, εφόσον προστατεύει ο Θεός, πολλές φορές παροτρύνει τους δικούς μας κατά την πίστη και ομοεθνείς μας, και επιχειρεί να τους εξωθήσει σε έχθρα και μάχη. Και το μαρτυρεί αυτό ο Παύλος λέγοντας: «Σε κινδύνους μεταξύ ψευδαδέλφων, σε κινδύνους από το ίδιο μου το γένος». Εάν δε τύχει να αποτύχει και σε αυτό, επειδή ο Προστάτης των αγίων ενσταλάζει μέσα τους τον θείο φόβο, όπως ακριβώς συνέβη παλαιότερα και με τις μαίες, τότε ξεσηκώνει πλέον φανερά τους δικούς του υπασπιστές σε αγριότητα και μιαιφονία. Εμείς όμως και έτσι θα κρατήσουμε σταθερή την αγάπη προς την ευτολμία και τον ζήλο προς την ανδρεία, μη αγνοώντας ότι αυτό που είναι μισητό σε εκείνον, είναι τίμιο στον Θεό. Διότι λαμβάνεται υπόψη και αξιώνεται προστασίας ό,τι βρίσκεται υπεράνω της ανανδρίας. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Πείθομαι. Και νομίζω ότι είναι δυνατόν να το εξετάσουμε κι αυτό πάλι μέσα από την ίδια την Αγία Γραφή.

Μάθε, Χριστιανέ, πώς ευφραινόταν ο Παύλος, πώς απολάμβανε, πώς πανηγύριζε και γιόρταζε και χόρευε σε τούτον τον κόσμο. Και μιμήσου τον όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τα έργα. Πες μας, άγιε Παύλε, διότι δεν παύω να σε παρακαλώ, μακάριε: διηγήσου μας πώς απόλαυσες και ευφράνθηκες σε αυτόν τον κόσμο. Απαντά ο Παύλος: Η δική μου απόλαυση είναι αυτή: επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ τον καθένα με δάκρυα. Αυτό είναι για μένα πανηγύρι: σε κόπους περισσότερο, σε πληγές, σε φυλακές, σε θανάτους πολλές φορές, από τους Ιουδαίους πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό της θάλασσας. Σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποτάμια και από εθνικούς και από ληστές, σε κινδύνους στην έρημο και στη θάλασσα. Σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα.

Και αν οι δίκαιοι επέδειξαν τόση ταπεινοφροσύνη, πώς πρέπει να είμαστε εμείς οι αμαρτωλοί; Διότι το να υπερηφανεύεται κανείς και να υψηλοφρονεί είναι φρόνημα της σάρκας· και σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου, αν ζείτε κατά σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το Πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις της σάρκας, θα ζήσετε. Και δεν είναι δυνατόν να κυριαρχήσει κανείς στα πάθη, αν δεν έχει κατορθώσει προηγουμένως την αρετή. Δεν έχεις ακούσει τι υπέστη και ο μακάριος Παύλος υπέρ της ευσέβειας; Γράφει, πράγματι, στην προς Κορινθίους επιστολή: σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, από τους Ιουδαίους πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις· τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό, σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποταμούς, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από ομογενείς, σε κινδύνους από εθνικούς, σε κινδύνους στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους μεταξύ ψευδαδέλφων· σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα· και τα εξής. Μπορούμε άραγε μπροστά σε αυτά να ανοίξουμε το στόμα μας;

Για να το κατανοήσουμε και να το δούμε αυτό πολύ εύκολα, ας ακούσουμε τι λέει ο ίδιος ο Παύλος για τον Παύλο. Παραλείπω να αναφέρω τους κόπους, τις αγρυπνίες, τους φόβους, τις κακουχίες σε πείνα και δίψα, αυτές σε ψύχος και γύμνια, εκείνους που επιβουλεύονταν από έξω, εκείνους που αντιδρούσαν από μέσα. Αφήνω κατά μέρος τους διωγμούς, τα συνέδρια, τα δεσμωτήρια, τα δεσμά, τους κατηγόρους, τα δικαστήρια, τους καθημερινούς και ανά πάσα ώρα θανάτους, τη σαργάνη, τους λιθοβολισμούς, τους ραβδισμούς, τις περιοδείες, τους κινδύνους στην ξηρά, αυτούς στη θάλασσα, τον βυθό, τα ναυάγια, τους κινδύνους των ποταμών, τους κινδύνους από ληστές, τους κινδύνους από το γένος του, τους κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους, τον βιοπορισμό από την εργασία των χεριών του, το αδάπανο Ευαγγέλιο, το πώς έγινε θέατρο και σε αγγέλους και σε ανθρώπους, στεκόμενος στο μέσο του Θεού και των ανθρώπων· υπέρ των μεν ανθρώπων αγωνιζόμενος, στον δε Θεό προσφέροντας και οικειώνοντας έναν περιούσιο λαό, ανεξάρτητα από τα εξωτερικά περιστατικά. Ποιος θα μπορούσε να περιγράψει επάξια την καθημερινή του επιστασία, τη φροντίδα για τον καθένα ξεχωριστά, τη μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες, τη συμπόνια και τη φιλαδελφία του προς όλους; Προσέκοπτε κάποιος, και ο Παύλος ασθενούσε· σκανδαλιζόταν άλλος, και ο Παύλος ήταν εκείνος που φλεγόταν.

Ποιος «πέρασε ένα μερόνυχτο στον βυθό», προβάλλοντας το ναυάγιο αντί για νυφικό λουτρό, και βρέθηκε «πολλές φορές σε οδοιπορίες» καθιστώντας ωστόσο όλες επικερδείς και την καθεμία πολύ κερδοφόρα; Ποιος βρέθηκε σε «κινδύνους από ληστές, κινδύνους από ομογενείς, κινδύνους από ποταμούς, κινδύνους στην έρημο, κινδύνους από εθνικούς, κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους», και όμως δεν εσκόρπισε τον πλούτο της υπομονής του; Ποιος περιφέρει τη μέριμνα όλων των εκκλησιών, και όμως η πείρα των φορτίων δεν τον στενοχωρεί, ούτε του βαραίνει τους ώμους, ούτε του κάμπτει την πλάτη; Ποιος άραγε, ενώ βδελύσσεται τόσο πολύ την αμαρτία, διαθέτει τέτοια ευσπλαχνία για τους αμαρτωλούς; Κανένας. Διότι πρεσβεύει πάντοτε για να αξιωθούμε εμείς τα αιώνια αγαθά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Και γράφοντας πάλι στους Γαλάτες, έλεγε: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Αν βέβαια ήταν μάταια». Και διηγούμενος τα δικά του πάθη, έλεγε: «Με πολλή υπομονή, σε στενοχώρια, σε φυλακίσεις, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε πείνα, σε δίψα και γυμνότητα»· και πάλι: «Έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό, σε κινδύνους από ποταμούς, κινδύνους από ληστές, κινδύνους από το γένος μου, κινδύνους στις ερημιές»· και πάλι: «Η καθημερινή μου επιβάρυνση, η μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες»· και πάλι: «Ο εθνάρχης του βασιλιά Αρέτα φρουρούσε την πόλη των Δαμασκηνών, θέλοντας να με συλλάβει, και μέσα από ένα παράθυρο του τείχους με κατέβασαν με κοφίνι και ξέφυγα από τα χέρια του»· και πάλι αλλού: «Λογιστήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή»· και σε άλλο σημείο πάλι: «Είθε να δώσει έλεος ο Κύριος στον οίκο του Ονησιφόρου, διότι δεν ντράπηκε για τα δεσμά μου, αλλά όταν βρέθηκε στη Ρώμη, με αναζήτησε με μεγάλη σπουδή και με βρήκε».

Ναι, λέει, αν και όχι στην πράξη, αλλά στην προαίρεση· διδάσκοντάς μας ότι παρέδιδε συνεχώς τον εαυτό του για το κήρυγμα σε τέτοιους κινδύνους που εγκυμονούσαν για εκείνον τον θάνατο, αλλά η χάρη του Θεού διαφύλαττε τον αθλητή μέσα ακριβώς σε αυτούς τους κινδύνους, ώστε να προκύπτει μεγάλη ωφέλεια από αυτόν για όσους μαθήτευαν κοντά του. «Σε κινδύνους θανάτου», λέει, «βρέθηκα πολλές φορές· από τους Ιουδαίους έλαβα πέντε φορές σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερονύκτιο πέρασα στο βάθος της θάλασσας, σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους ποταμών, σε κινδύνους ληστών, σε κινδύνους από ομοεθνείς, σε κινδύνους από εθνικούς, σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους, σε κινδύνους μέσα σε πόλεις, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα». Ας μην προσπερνάμε επιπόλαια, αγαπητοί, τα όσα ειπώθηκαν· διότι το καθένα από αυτά από μόνο του μας υποδεικνύει ένα πέλαγος πειρασμών. Διότι δεν ανέφερε απλώς μία οδοιπορία, αλλά λέει, «σε οδοιπορίες πολλές φορές»· ούτε έναν κίνδυνο ποταμών, αλλά πολλούς και διάφορους κινδύνους, και τα υπέμεινε όλα σε υπερβολικό βαθμό. Και μετά από όλα αυτά λέει πάλι: «Σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα, πέραν των άλλων εξωτερικών περιστατικών».

Διότι ο πόθος για τον Θεό και η φλογερή αγάπη μετέθεσαν τον λογισμό του από τα αισθητά στα νοητά, και από τα παρόντα στα μέλλοντα, και από τα βλεπόμενα στα μη ορώμενα. Τέτοιο πράγμα είναι η πίστη και η αγάπη για τον Θεό. Και για να διαπιστώσεις την πολλή του ευγνωμοσύνη, δες αυτόν που τόσο πολύ αγαπούσε τον Δεσπότη και φλεγόταν από τον πόθο για Αυτόν, να εκδιώκεται, να καταδιώκεται, να μαστιγώνεται, να υπομένει μύρια δεινά και να λέει: «Σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, σε θανάτους πολλές φορές· από τους Ιουδαίους πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό· σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους ποταμών, σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους, σε κόπο και μόχθο»· και ενώ έπασχε τόσα πολλά, χαιρόταν και αγαλλιούσε. Διότι γνώριζε και είχε την απόλυτη βεβαιότητα ότι οι τωρινοί πόνοι γίνονται γι' αυτόν πρόξενοι των μεγαλύτερων βραβείων, και οι κίνδυνοι γεννούσαν στεφάνια.

Ναι, λέγει· αλλά όπως δεν είναι σε εμάς εφικτό το να αναχωρήσουμε από τον κόσμο και να είμαστε μαζί με τον Χριστό, έτσι ούτε το να μείνουμε εδώ είναι δικό μας γνώρισμα, εφόσον μας δίνεται η δυνατότητα να επιτύχουμε το πρώτο· αλλά και τα δύο αυτά είναι χαρακτηριστικά του Παύλου και της δικής του ψυχής. Τι λέγεις; Γνωρίζεις και έχεις πεισθεί ότι πρόκειται να είσαι μαζί με τον Χριστό, και αμφιβάλλεις λέγοντας: «Δεν γνωρίζω τι να επιλέξω;» Και όχι μόνο αυτό, αλλά επιλέγεις και το να βρίσκεσαι εδώ, εννοώ το να παραμείνεις στη σάρκα; Τι πράγμα είναι πάλι αυτό; Δεν έζησες έναν κατάπικρο βίο; Μέσα σε αγρυπνίες, σε ναυάγια, σε πείνα, δίψα και γυμνότητα, σε μέριμνες και φροντίδες; Μαζί με αυτούς που ασθενούσαν, ασθενούσες, και για εκείνους που σκανδαλίζονταν, φλεγόσουν. «Με πολλή υπομονή», λέγει, «σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε στενοχώριες, σε μαστιγώσεις, σε φυλακίσεις, σε ακαταστασίες, σε νηστείες, σε αγνότητα· πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγιές, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, ένα μερόνυχτο πέρασα στα βάθη της θάλασσας· με κινδύνους σε ποταμούς, κινδύνους από ληστές, κινδύνους στην πόλη, κινδύνους στην έρημο, κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους». Δεν ήσουν εσύ που, όταν ολόκληρο το έθνος των Γαλατών επέστρεψε στην τήρηση του νόμου, φώναζες δυνατά λέγοντας: «Εσείς που δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη»; Πόσο πολύ δεν πένθησες τότε, και παρ' όλα αυτά επιθυμείς ακόμη περισσότερο αυτόν τον εφήμερο βίο; Διότι, ακόμη κι αν τίποτα από όλα αυτά δεν σου είχε συμβεί, αλλά όλα όσα κατόρθωσες τα είχες κατορθώσει με ασφάλεια και με ανέσεις, δεν θα έπρεπε, φοβούμενος την αβεβαιότητα του μέλλοντος, να σπεύδεις προς κάποιο λιμάνι;

Και τι σχέση έχει αυτό με το Ευαγγέλιο; Ότι αναλάμβανε μακρινές οδοιπορίες και θαλάσσια ταξίδια. «Ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό της θάλασσας». Άλλοι μεν λένε ότι βρισκόταν στη μέση του πελάγους, άλλοι δε ότι κολυμπούσε· πράγμα το οποίο είναι και το πιο ορθό να πούμε. Το πρώτο, άλλωστε, ούτε άξιο θαυμασμού είναι, ούτε θα το κατέτασσε ως κάτι σπουδαιότερο από τα ναυάγια. «Κινδύνους από ποταμούς». Διότι αναγκαζόταν να διασχίζει και ποταμούς. «Κινδύνους από ληστές, κινδύνους σε πόλη, κινδύνους σε έρημο». Παντού ορθώνονταν μπροστά μου οι αγώνες, σε τόπους, σε χώρες, σε πόλεις, σε ερήμους. «Κινδύνους από εθνικούς, κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους». Πρόσεξε ένα άλλο είδος πολέμου.

Αναλογίσου δε τούτο: Υπέστη ναυάγιο, για να σταματήσει το ναυάγιο της οικουμένης· πέρασε ένα ημερόνυχτο στον βυθό της θάλασσας, για να τους ανασύρει από τον βυθό της πλάνης· κοπίασε, για να αναπαύσει όσους κοπιάζουν· υπέμεινε πληγές, για να θεραπεύσει εκείνους που πληγώθηκαν από τον διάβολο· διέμεινε σε φυλακές, για να βγάλει στο φως εκείνους που κάθονταν σε φυλακή και σκοτάδι· βρέθηκε πολλές φορές σε κίνδυνο θανάτου, για να τους απαλλάξει από φοβερούς θανάτους· δέχθηκε πέντε φορές σαράντα παρά ένα χτυπήματα, για να ελευθερώσει αυτούς τους ίδιους που του τα προκάλεσαν από το μαστίγιο του διαβόλου· ραβδίστηκε, για να τους οδηγήσει υπό τη ράβδο και τη βακτηρία του Χριστού· λιθοβολήθηκε, για να τους απαλλάξει από τη λατρεία των αναίσθητων λίθων· βρέθηκε στην έρημο, για να τους γλιτώσει από την ερημιά· έκανε οδοιπορίες, για να στηρίξει όσους πλανιούνταν και να τους ανοίξει την οδό που φέρει στον ουρανό· κινδύνεψε σε πόλεις, για να τους υποδείξει την άνω πόλη· πείνασε και δίψασε, για να τους γλιτώσει από τον χειρότερο λιμό· υπέμεινε γυμνότητα, για να ντύσει όσους ασχημονούσαν με τη στολή του Χριστού· βρέθηκε υπό την πίεση του όχλου, για να τους απομακρύνει από την πολιορκία των δαιμόνων· πυρώθηκε, για να σβήσει τα πεπυρωμένα βέλη του διαβόλου· τον κατέβασαν με σχοινιά από ένα παράθυρο του τείχους, για να στείλει από κάτω προς τα πάνω όσους ήταν ριγμένοι χάμω. Θα τολμήσουμε, λοιπόν, να μιλήσουμε ακόμα, μη γνωρίζοντας ούτε καν όσα έπαθε ο Παύλος; Θα κάνουμε ακόμα λόγο για χρήματα; Θα νοιαστούμε ακόμα για γυναίκα, για πόλη και για ελευθερία, βλέποντας εκείνον να καταφρονεί αμέτρητες φορές την ίδια του τη ζωή;

Μιλώ σαν παράφρων, εγώ περισσότερο· σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, σε φυλακές περισσότερο, σε κινδύνους θανάτου πολλές φορές· σαράντα παρά μία μαστιγώσεις έλαβα, τρεις φορές ραβδίστηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό· σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποτάμια, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από το γένος μου, σε κινδύνους από τους εθνικούς, σε κινδύνους μέσα στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους από ψευδάδελφους, σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα. Εκτός από τα εξωτερικά αυτά, υπάρχει η καθημερινή μου πίεση, η μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες. Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι; Ο αδελφός έπεφτε, και αυτός πονούσε· ο εχθρός τον επιβουλευόταν, και αυτός υπέφερε. Το γνωρίζεις αυτό, ότι με εγκατέλειψαν όλοι όσοι είναι στην Ασία. Και πάλι: Παιδιά μου, για τους οποίους πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. Πώς επρόκειτο να επαρκέσει για τους έξω, για τους έσω, για τις μαστιγώσεις, για τις λύπες, για τη θάλασσα, για τους κινδύνους, για τις φυλακές, για τις βίαιες προσαγωγές, για τα τηγάνια των βασανιστηρίων, για τις επιβουλές, για τους όχλους, για τους βασιλείς, για τους δικούς του, για τους ξένους, για τους ψευδάδελφους που τον επιβουλεύονταν, για τους αδελφούς που ασθενούσαν, για τους ξένους που απομακρύνονταν, για τους οικείους, για εκείνους που σκοντάφτουν; Πώς επαρκούσε το σώμα; Πώς επαρκούσε η ψυχή;

Είδες πόσους άθλους απαρίθμησε, πόσες θύελλες πειρασμών; Γράφοντας πάλι προς τους ίδιους, λέει: «Είναι διάκονοι του Χριστού; Σαν παράφρων μιλώ, εγώ είμαι περισσότερο». Έπειτα, θέλοντας να μας πείσει ότι το να θλίβεται κανείς για χάρη του Χριστού είναι πολύ πιο λαμπρό από το να επιτελεί σημεία, και παρέχοντας την απόδειξη της αποστολικής του ιδιότητας, και δείχνοντας ότι είναι ανώτερός τους —δεν εννοώ των αποστόλων, αλλά των ψευδαποστόλων— αντλεί την απόδειξη της υπεροχής του όχι από τα θαύματα και τα σημεία, αλλά από τους αλλεπάλληλους κινδύνους, λέγοντας τα εξής: «Με κόπους περισσότερους, με πληγές υπερβολικά πολλές, με φυλακίσεις περισσότερες, με θανατηφόρους κινδύνους πολλές φορές· πέντε φορές έλαβα από τους Ιουδαίους σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα μέσα στον βυθό της θάλασσας. Σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποτάμια, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από τους ομοεθνείς μου, σε κινδύνους από τα έθνη, σε κινδύνους μέσα στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους· με κόπο και μόχθο, με αγρυπνίες πολλές φορές, με πείνα και δίψα, μέσα σε ψύχος και γυμνότητα, πέρα από τα άλλα εξωτερικά περιστατικά».

Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο Παύλος έλεγε: «Από έξω μάχες, από μέσα φόβοι»· και, «Σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους»· και ομιλώντας προς τους Μιλησίους είπε: «Και θα αναδειχθούν κάποιοι από εσάς που θα λένε διεστραμμένα λόγια». Και ο Ίδιος εξάλλου έλεγε: «Εχθροί του ανθρώπου είναι οι οικείοι του».

Γ΄. Αλλά όλα αυτά οδηγηθήκαμε να τα πούμε εξαιτίας των προοιμίων. Επειδή, όμως, μερικά από όσα μας αναγνώστηκαν σήμερα ίσως θορύβησαν πολλούς από εκείνους που δεν προσέχουν και από όσους έχουν άγνοια των Γραφών, εμπρός λοιπόν, ας προχωρήσουμε προς αυτά με πολλή ορμή. Διότι διαβάστηκε και το περιστατικό με την αιμορροούσα, η οποία με το άγγιγμά της σταμάτησε τις πηγές των αιμάτων της, και με τη δύναμη της πίστης της άρπαξε έναν τόσο μεγάλο θησαυρό. Και βέβαια, αυτό που έγινε ήταν κλοπή, αλλά κλοπή επαινετή, και εκείνη που τον άρπαξε, μετά τον έλεγχό της, επαινείται. Διότι ο ίδιος ο Ιησούς, από τον οποίο έγινε η αρπαγή, εξαίρει τη γυναίκα. Διαβάστηκαν επίσης τα στίγματα του Παύλου, τα τραύματα, οι φυλακίσεις, οι διωγμοί, τα ναυάγια, τα δεσμά, οι αλυσίδες, οι ποικίλες και συνεχείς επιβουλές, οι καθημερινοί θάνατοι, η πείνα, η δίψα, η γυμνότητα, οι καθημερινές εναντίον του επιθέσεις του πλήθους. Αλλά τι να κάνω; Είναι ανάγκη να αποφύγω το θέμα καταβάλλοντας πολλή προσπάθεια, μήπως πάλι ο Παύλος, αιχμαλωτίζοντάς με, με απομακρύνει από το προκείμενο. Διότι γνωρίζετε πως πολλές φορές, ενώ βάδιζα και ήμουν στραμμένος προς άλλη κατεύθυνση, με συνάντησε στη μέση του λόγου και με συνεπήρε, και με τέτοιον τρόπο με κατέκτησε, ώστε με έπεισε να κατακλείσω τον λόγο μου σε αυτόν. Για να μην πάθουμε, λοιπόν, και σήμερα το ίδιο, βάζοντας με πολλή δύναμη χαλινάρι στον λόγο που παρασύρεται προς τα εκεί, ας τον συγκρατήσουμε και ας τον οδηγήσουμε στην προφητική ρήση.

Σαν παράφρων μιλώ, εγώ είμαι περισσότερο· σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, σε φυλακίσεις περισσότερο, σε θανάτους πολλές φορές· από τους Ιουδαίους δέχτηκα πέντε φορές σαράντα χτυπήματα παρά ένα, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό· σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποταμούς, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από τους ομοεθνείς μου, σε κινδύνους από τους εθνικούς, σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους, σε κινδύνους σε πόλεις, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα· σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα, πέρα από τα υπόλοιπα εξωτερικά περιστατικά.

Θ΄. Επομένως, και αν ακόμη έχει περισταλεί τώρα εκείνη η χάρις, αυτό δεν θα μπορέσει καθόλου να μας βλάψει, αλλά ούτε και να αποτελέσει δικαιολογία για εμάς, όταν θα δώσουμε λόγο για τα πεπραγμένα μας. Διότι και εκείνους τους μακαρίους δεν τους θαυμάζουμε για τα θαύματα· επειδή αυτό ήταν εξ ολοκλήρου αποτέλεσμα της δυνάμεως του Θεού· αλλά διότι επέδειξαν αγγελική πολιτεία· και αυτό είναι έργο της δικής τους προθυμίας μαζί με την άνωθεν βοήθεια. Και δεν το λέω εγώ αυτό τώρα, αλλά και ο ίδιος εκείνος ο μιμητής του Χριστού. Διότι, όταν ερχόταν σε αντιπαράθεση με τους ψευδαποστόλους γράφοντας στους μαθητές, και ήθελε να καταδείξει τη διαφορά ανάμεσα στην έγκυρη και την κίβδηλη διακονία, δεν το έπραξε αυτό με βάση τα θαύματα, αλλά με βάση τα δικά του κατορθώματα, λέγοντας τα εξής: Είναι διάκονοι του Χριστού; Σαν παράφρων μιλώ, εγώ είμαι περισσότερο· με κόπους περισσότερους, με φυλακίσεις περισσότερες, με χτυπήματα υπερβολικά, αντιμέτωπος με τον θάνατο πολλές φορές. Από τους Ιουδαίους έλαβα πέντε φορές σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό. Με πολλές οδοιπορίες, με κινδύνους από ποταμούς, κινδύνους από ληστές, κινδύνους από τους ομοεθνείς μου, κινδύνους από εθνικούς, κινδύνους σε πόλη, κινδύνους στην έρημο, κινδύνους στη θάλασσα, κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους, με κόπο και μόχθο, με πολλές αγρυπνίες, με πείνα και δίψα, με πολλές νηστείες, με ψύχος και γυμνότητα.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος, όταν καυχάται, δεν καυχάται μόνο για τα κατορθώματά του και για την τέλεση κάποιας γενναίας πράξης, αλλά για το ότι υπέφερε δεινά. Διότι, αφού είπε: «Είναι διάκονοι του Χριστού; Σαν παράφρων μιλώ, εγώ είμαι περισσότερο». Και ξεδιπλώνοντας την υπεροχή του κατά σύγκριση λέει: «βρέθηκα σε πληγές υπερβολικά, σε φυλακές περισσότερο, σε θανάσιμους κινδύνους πολλές φορές· πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία ξυλιές, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στο πέλαγος· βρέθηκα σε κινδύνους ποταμών, κινδύνους από ληστές, κινδύνους από τους ομοεθνείς μου, κινδύνους στην έρημο, κινδύνους στη θάλασσα, κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους, μέσα σε πείνα και δίψα, μέσα σε ψύχος και γυμνότητα· και εκτός από τα εξωτερικά αυτά δεινά, υπάρχει και η καθημερινή μου πίεση και μέριμνα». Είδες τη σειρά των παθημάτων και τις αφορμές της καυχήσεως;

Αυτούς, λοιπόν, μας υποδείκνυε πριν από λίγο ο μακάριος Παύλος και, απαριθμώντας τις ταλαιπωρίες τους, έλεγε: «Των οποίων δεν ήταν άξιος ο κόσμος». Πολύ επίκαιρα, όμως, εμφανίστηκε σε εμάς αυτός ο μακάριος· διότι αυτός, που και μόνο η παρουσία του θα αρκούσε για να προσφέρει παρηγοριά, τώρα που εισέρχεται μετά τους άλλους, ποια αποθάρρυνση και λύπη δεν θα εξαφάνιζε; Την πείνα, λοιπόν, και τη δίψα, και τη γύμνια, και τα ναυάγια, και τη διαμονή στις ερήμους, και τους φόβους, και τους κινδύνους, και τις επιβουλές, και τις φυλακές, και τις πληγές, και τις αγρυπνίες, και τους αμέτρητους θανάτους, και όλα τα άλλα όσα υπέμεινε για χάρη του κηρύγματος, θεωρώ πως δεν χρειάζεται καθόλου να τα αναφέρω. Διότι αυτά, αν και προκαλούσαν κάποιες θλίψεις, ωστόσο του παρείχαν και πνευματικές χαρές· αλλά όταν τον αποστράφηκαν όλοι όσοι βρίσκονταν στην Ασία, όταν οι Γαλάτες παρεκτράπηκαν —ένα ολόκληρο έθνος και μάλιστα με καλή φήμη—, όταν οι Κορίνθιοι κατακερμάτισαν την Εκκλησία τους σε πολλά μέρη, και, κολακεύοντας εκείνον που είχε πορνεύσει, τον οδήγησαν στην πνευματική αναισθησία, τι νομίζεις ότι έπαθε; Από πόσο σκοτάδι καταλήφθηκε η ψυχή του; Αλλά για ποιον λόγο χρειαζόμαστε συλλογισμούς, από τη στιγμή που μπορούμε να ακούσουμε τα ίδια του τα λόγια;

Διότι προς το παρόν δεν σε καλούμε σε εκείνους τους κινδύνους, ούτε στους καθημερινούς θανάτους, τους συνεχείς διωγμούς, τις μαστιγώσεις, τα δεσμά, την έχθρα όλης της οικουμένης, το μίσος των οικείων, τις αλλεπάλληλες αγρυπνίες, τις μακρινές οδοιπορίες, τα ναυάγια, τις επιδρομές των ληστών, τις επιβουλές των συγγενών, τις οδύνες για τους φίλους, την πείνα, το ψύχος, τη γυμνότητα, τον καύσωνα, την αθυμία για τους δικούς του ανθρώπους και για εκείνους που δεν είναι δικοί του. Τίποτα από αυτά δεν απαιτούμε προς το παρόν, αλλά μόνο τούτο αξιώνουμε, να απαλλαγείς από την επάρατη δουλεία και να επιστρέψεις στην προηγούμενη ελευθερία, αναλογιζόμενος τόσο την κόλαση που προέρχεται από την ασέλγεια, όσο και την τιμή που προέρχεται από τον προηγούμενο βίο. Διότι το να ζουν μέσα στη ραθυμία όσοι απιστούν στο κήρυγμα της αναστάσεως και να μη διακατέχονται ποτέ από έναν τέτοιο φόβο, δεν προκαλεί καμία απολύτως έκπληξη. Το να ζούμε, όμως, τόσο άθλια και ταλαίπωρα εμείς που είμαστε πεπεισμένοι για τα μέλλοντα περισσότερο από ό,τι για τα παρόντα, και να μην ταραζόμαστε καθόλου από την ανάμνησή τους, αλλά να περιπίπτουμε στην έσχατη αναισθησία, αυτό είναι γεμάτο από απέραντο παραλογισμό. Διότι, όταν εμείς οι πιστοί διαπράττουμε τα έργα των απίστων, ή μάλλον βρισκόμαστε σε αθλιότερη κατάσταση από εκείνους –αφού υπάρχουν πολλοί, ακόμη και ανάμεσά τους, που διέπρεψαν κατά τον βίο τους στην αρετή– ποια παρηγοριά θα υπάρξει για εμάς, και ποια συγγνώμη πλέον;

Για να μην ατιμάσει τον μαστιγωνόμενο, λοιπόν, η φόρα και η ορμή αυτού που χτυπά, επιφέροντας περισσότερα χτυπήματα από τον καθορισμένο αριθμό, όρισαν να μαστιγώνεται παρά μία φορές (δηλαδή τριάντα εννέα), ώστε, ακόμη κι αν υπερβάλει αυτός που χτυπά, να μην ξεπεράσει τις σαράντα, αλλά μένοντας εντός του σοφά καθορισμένου αριθμού, να μην ατιμάσει αυτόν που χτυπιέται. «Τρεις φορές ραβδίστηκα· μία φορά λιθοβολήθηκα.» Και τι σχέση έχει αυτό με το Ευαγγέλιο; Ότι στελνόταν σε μακρινές οδοιπορίες και σε υπερπόντιες αποδημίες. «Τρεις φορές ναυάγησα.» Μυστικώς υπαινισσόμενος, λέει ότι η ανθρωπότητα ναυάγησε τρεις φορές· διότι τι εννοεί λέγοντας, «Τρεις φορές ναυάγησα, ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό»; Διότι τρεις φορές ναυάγησε η ανθρωπότητα: μία φορά στον παράδεισο εξαιτίας της παραβάσεως· δεύτερη φορά πάλι κατά τον κατακλυσμό του Νώε. Τρίτη, μετά τη λήψη του νόμου, ο λαός εξέπεσε στην ειδωλολατρία, έως ότου, αφού ήλθε ο κυβερνήτης των ψυχών μας, ο Χριστός, στήνοντας το ιστίο του σταυρού στο μέσο της γης, οικονόμησε για εμάς τον αχείμαστο πλου προς την Ουρανόπολη. «Ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό.» Νύχτα ονομάζει τη διαβίωση στη σκοτεινή πλάνη πριν από την παρουσία του Χριστού. Ημέρα δε ονομάζει τη ζωή μέσα στο φωτεινό βάπτισμα μετά την παρουσία του Χριστού. «Ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό. Σε οδοιπορίες πολλές φορές». Διότι άλλοι μεν λένε ότι (αυτό συνέβη) ενώ έπλεε στη μέση του πελάγους· άλλοι δε ότι κολυμπούσε στη μέση του πελάγους, όπου δεν ήταν δυνατόν να δει κανείς ούτε στεριά ούτε βουνό, πράγμα το οποίο είναι και το αληθέστερο.

Επειδή βέβαια εκείνο δεν είναι καν άξιο θαυμασμού, διαφορετικά δεν θα το είχε τοποθετήσει μετά τα ναυάγια, θεωρώντας το κάτι μεγαλύτερο από τα ναυάγια. «Σε κινδύνους από ποταμούς, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από ομοεθνείς, σε κινδύνους από εθνικούς, σε κινδύνους στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους μεταξύ ψευδαδέλφων». Διότι αναγκαζόταν να διασχίζει ποταμούς. «Με κόπο και μόχθο, με πολλές αγρυπνίες, με πείνα και δίψα, με πολλές νηστείες, με ψύχος και γυμνότητα· εκτός από τα εξωτερικά δεινά, υπάρχει η καθημερινή μου επιβάρυνση, η μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες».

Αυτό έπραξε λέγοντας τα εξής: «Διάκονοι του Χριστού είναι; Μιλώ σαν παράφρων, αλλά εγώ είμαι περισσότερο: με κόπους περισσότερους, με πληγές υπερβολικά πολλές, αντιμέτωπος με τον θάνατο πολλές φορές. Από τους Ιουδαίους έλαβα πέντε φορές σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στο πέλαγος. Σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποταμούς, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από το γένος μου, σε κινδύνους από τους εθνικούς, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους μεταξύ ψευδαδέλφων, σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα. Χώρια από τα άλλα, υπάρχει η καθημερινή πίεση εναντίον μου, η μέριμνα για όλες τις εκκλησίες. Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;».