Πατερικές αναφορές στο Β΄ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ 11:27

Ερώτηση ΡΛ΄. Πώς πρέπει να νηστεύει κανείς, όταν προκύψει ανάγκη νηστείας για κάποιο από τα ζητούμενα προς χάριν της θεοσέβειας; Σαν να εξαναγκάζεται ή με προθυμία; Απόκριση. Επειδή ο Κύριος λέει: «Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνη», καθετί που συντελεί στη θεοσέβεια, εάν δεν γίνεται με επιθυμία και ζήλο, είναι επικίνδυνο. Ώστε, για αυτόν που νηστεύει, το να μην το πράττει πρόθυμα δεν είναι ακίνδυνο. Από την άλλη, το να νηστεύει κανείς σε καιρό τέτοιας ανάγκης είναι αναγκαίο, αφού ο Απόστολος, μαζί με τα άλλα του κατορθώματα, ανέφερε και αυτό για δική μας διδασκαλία λέγοντας: «Με νηστείες πολλές φορές».

Οι ατιμίες, εξάλλου, και οι ζημίες, καθώς και οι θάνατοι των οικείων, δεν θα ανέλθουν στον νου, ούτε θα καταρρίψουν το ύψος της ψυχής προς την εγκόσμια συμπάθεια. Διότι, αν όσοι περιέπεσαν στις δυσκολίες έχουν το ίδιο φρόνημα με τον ενάρετο άνθρωπο, δεν θα προκαλέσουν λύπη σε άλλον, εφόσον ούτε οι ίδιοι υπομένουν με λύπη όσα τους συμβαίνουν· αν πάλι ζουν σαρκικά, ούτε και έτσι θα προκαλέσουν λύπη, αλλά θα θεωρηθούν αξιοθρήνητοι, όχι τόσο εξαιτίας των περιστάσεων, όσο επειδή δεν επιλέγουν τα δέοντα. Γενικά δε η ψυχή, η οποία άπαξ και έχει προσδεθεί στον πόθο του Κτίστη και έχει συνηθίσει να φαιδρύνεται από τα εκεί κάλλη, δεν πρόκειται να μεταβάλει την περίχαρη και εύθυμη κατάστασή της εξαιτίας των ποικίλων μεταπτώσεων των σαρκικών παθημάτων, αλλά όσα για τους άλλους είναι λυπηρά, αυτή θα τα μετατρέψει σε αφορμή για επιπλέον ευφροσύνη. Τέτοιος ήταν ο Απόστολος, ο οποίος ευφραινόταν στις ασθένειες, στις θλίψεις, στους διωγμούς και στις ανάγκες, καθιστώντας τις στερήσεις του καυχήματά του· στην πείνα και τη δίψα, στο ψύχος και τη γυμνότητα, στους διωγμούς και τις στενοχώριες, για τα οποία άλλοι δυσανασχετούν και απελπίζονται από τη ζωή τους, για όλα αυτά εκείνος αγαλλιούσε. Εκείνοι λοιπόν που είναι απαίδευτοι ως προς την αποστολική διάνοια και δεν κατανοούν ότι μας προσκαλεί στην ευαγγελική ζωή, τολμούν να κατηγορούν τον Παύλο ότι μας ορίζει πράγματα αδύνατα.

Επομένως, πρέπει να προφυλασσόμαστε από την κρυφή νηστεία, η οποία κατά δίκαιη κρίση λέγεται ότι μισείται από τον Κύριο, για την οποία και ο Προφήτης απεύχεται, λέγοντας: «Δεν θα αφήσει ο Κύριος να λιμοκτονήσουν οι ψυχές των δικαίων». Διότι δεν ομιλεί περί του σωματικού λιμού (επειδή διαφορετικά θα έλεγε, τα σώματα των δικαίων) αλλά περί του ψυχικού: «Διότι δεν θα αφήσει να λιμοκτονήσουν οι ψυχές των δικαίων»· άλλωστε, έτσι θα υπήρχε και αντίφαση προς τον βίο των μακαρίων, εφόσον ο μεν Παύλος συγκαταλέγει στα καυχήματά του το «με νηστείες πολλές φορές», και το «με πείνα και δίψα», ενώ ο Προφήτης απεύχεται τον λιμό για τους δικαίους. —Αλλά είναι προτιμότερο να κατανοούμε το καθένα από αυτά σύμφωνα με το υψηλότερο νόημα περί στερήσεως.

Και όμως, ποιος θα μπορούσε να απαριθμήσει τις σωματικές κακουχίες, με τις οποίες συζούσε σε όλη του τη ζωή; Τρεις φορές ραβδίστηκε, μία φορά λιθοβολήθηκε, τρεις φορές ναυάγησε, ένα ημερόνυχτο πέρασε στον βυθό της θάλασσας, βρέθηκε πολλές φορές σε οδοιπορίες, σε πείνα και δίψα, πολλές φορές σε νηστείες, σε κόπο και μόχθο, πολλές φορές σε στερήσεις. Μέχρι την έσχατη ώρα του, ως άνθρωπος που και πεινούσε, και διψούσε, και έμενε γυμνός, και ραπίζονταν, πώς ήταν δυνατόν να μη στερείται τα σωματικά αγαθά; Ανύψωσε, λοιπόν, τη διάνοιά σου προς το όντως αγαθό, ώστε και τη συμφωνία της Γραφής να κατανοήσεις, και να μην καταβάλεις τον εαυτό σου με την αμφιβολία των λογισμών.

Και, λοιπόν, αφού διάβασα το Ευαγγέλιο και διαπίστωσα εκεί ότι η μέγιστη αφορμή για την τελείωση είναι η εκποίηση των υπαρχόντων και η προσφορά προς τους ενδεείς αδελφούς, και γενικότερα το να ζει κανείς εντελώς αμέριμνος για τη ζωή αυτή και να μην αποσπάται η ψυχή από καμία προσκόλληση προς τα επίγεια, ευχόμουν να βρω κάποιον από τους αδελφούς που να έχει επιλέξει αυτήν την οδό του βίου, ώστε μαζί του να διαπλεύσω αυτόν τον βαθύ κλύδωνα της ζωής. Και πράγματι, βρήκα πολλούς στην Αλεξάνδρεια, πολλούς στην υπόλοιπη Αίγυπτο, και άλλους στην Παλαιστίνη, στην Κοίλη Συρία και στη Μεσοποταμία· των οποίων θαύμαζα αφενός την εγκράτεια στον τρόπο ζωής, και αφετέρου θαύμαζα την καρτερία τους στους κόπους. Έμεινα έκπληκτος με την επιμονή τους στις προσευχές, καθώς και με το πώς κυριαρχούσαν στον ύπνο, χωρίς να κάμπτονται από καμία φυσική ανάγκη, διασώζοντας πάντοτε υψηλό και αδούλωτο το φρόνημα της ψυχής μέσα στην πείνα και τη δίψα, στο ψύχος και τη γυμνότητα, χωρίς να στρέφουν την προσοχή τους στο σώμα ούτε να καταδέχονται να δαπανήσουν για αυτό την παραμικρή φροντίδα. Αντιθέτως, ζώντας σαν να βρίσκονταν σε ξένη σάρκα, απέδειξαν έμπρακτα τι σημαίνει να είναι κανείς πάροικος στα επίγεια και τι σημαίνει να έχει το πολίτευμά του στον ουρανό.

Με κόπους, με αγρυπνίες, με νηστείες, με αγνότητα· και αλλού· Με κόπο και μόχθο, με αγρυπνίες πολλές φορές· με πείνα και δίψα· με νηστείες πολλές φορές· και πάλι· Ο καθένας που αγωνίζεται, δείχνει εγκράτεια στα πάντα. Και η καταπόνηση του σώματος, καθώς και η καθυπόταξή του, με κανένα άλλο μέσο δεν κατορθώνεται σε τέτοιο βαθμό, όσο με την εγκράτεια. Διότι ο αναβρασμός της νεότητας, που είναι δυσκολοσυγκράτητος στις ορμές, περιορίζεται από την εγκράτεια σαν με κάποιο χαλινάρι.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΛΖʹ. Αν πρέπει με το πρόσχημα των προσευχών και της ψαλμωδίας να παραμελούμε τα έργα, και ποιες ώρες προσευχής είναι κατάλληλες, και, πρώτα από όλα, αν πρέπει να εργαζόμαστε. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέει πως άξιος δεν είναι απλώς ο καθένας, ούτε όποιος τύχει, αλλά «ο εργάτης είναι άξιος της τροφής του»· και εφόσον ο Απόστολος προστάζει να κοπιάζουμε και να εργαζόμαστε με τα ίδια μας τα χέρια το αγαθό, για να έχουμε να μεταδίδουμε σε εκείνον που έχει ανάγκη, καθίσταται εξάπαντος φανερό ότι πρέπει να εργαζόμαστε με επιμέλεια και ζήλο. Διότι τον σκοπό της ευσέβειας δεν πρέπει να τον θεωρούμε ως πρόφαση για αργία, ούτε ως αφορμή για αποφυγή του κόπου, αλλά ως υπόθεση πνευματικής άθλησης, και για περισσότερους κόπους, και για υπομονή στις θλίψεις, ώστε να μπορούμε και εμείς να λέμε: «Με κόπο και μόχθο, με πολλές αγρυπνίες, με πείνα και δίψα». Και μια τέτοια αγωγή ζωής μάς είναι χρήσιμη όχι μόνο για τη σκληραγωγία του σώματος, αλλά και για την αγάπη προς τον πλησίον, ώστε μέσω ημών ο Θεός να παρέχει την αυτάρκεια και στους αδύναμους αδελφούς, σύμφωνα με το υπόδειγμα που έδωσε ο Απόστολος στις Πράξεις, λέγοντας: «Σε όλα σας έδωσα το παράδειγμα, ότι κοπιάζοντας με αυτόν τον τρόπο πρέπει να βοηθάτε τους αδύναμους»· και πάλι: «Για να έχετε να δίνετε σε εκείνον που έχει ανάγκη»· ούτως ώστε να αξιωθούμε να ακούσουμε: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από καταβολής κόσμου».

Κατανοήστε λοιπόν, αγαπητοί, ότι κανείς δεν μπορεί να θερίσει το καλοκαίρι, εάν δεν σπείρει τον χειμώνα. Ούτε να τρυγήσει το αμπέλι και να ευφρανθεί από το κρασί του, εάν προηγουμένως δεν κοπιάσει πολύ για να φυτέψει το αμπέλι και δεν αναμείνει τον καρπό του στον κατάλληλο καιρό. Έτσι και εμείς σε τούτον τον κόσμο, εάν δεν απαρνηθούμε τα σαρκικά πάθη και φρονήματα και όλα τα γήινα πράγματα, και δεν ταπεινώσουμε τον εαυτό μας, και δεν τον καταπονήσουμε και δεν τον δουλαγωγήσουμε απέναντι στον κόσμο, και δεν πορευθούμε σύμφωνα με τη διδασκαλία του Αποστόλου, όπως λέει ο ίδιος, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε ανάγκες, σε διωγμούς, σε κόπους, σε μόχθους, σε νηστείες, σε αγρυπνίες, σε πείνα, σε δίψα, σε ψύχος και σε γυμνότητα. Και όλα αυτά τώρα τα απαριθμώ αναλυτικά. Διότι, εάν κάποιος θελήσει να διηγηθεί τα παθήματα και τις θλίψεις του, θα του λείψει ο χρόνος: τα υπερπόντια ταξίδια και τα ναυάγια, τις επίπονες και επικίνδυνες οδοιπορίες, τις επιθέσεις των ληστών, τις επιβουλές των ομοεθνών, τις εξεγέρσεις των ψευδαδέλφων, το να ασθενεί καθημερινά μαζί με τους ασθενούντες και το να αντικρίζει τον θάνατο καθημερινά.

Μάθε, Χριστιανέ, πώς ευφραινόταν ο Παύλος, πώς απολάμβανε, πώς πανηγύριζε και γιόρταζε και χόρευε σε τούτον τον κόσμο. Και μιμήσου τον όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τα έργα. Πες μας, άγιε Παύλε, διότι δεν παύω να σε παρακαλώ, μακάριε: διηγήσου μας πώς απόλαυσες και ευφράνθηκες σε αυτόν τον κόσμο. Απαντά ο Παύλος: Η δική μου απόλαυση είναι αυτή: επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ τον καθένα με δάκρυα. Αυτό είναι για μένα πανηγύρι: σε κόπους περισσότερο, σε πληγές, σε φυλακές, σε θανάτους πολλές φορές, από τους Ιουδαίους πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό της θάλασσας. Σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποτάμια και από εθνικούς και από ληστές, σε κινδύνους στην έρημο και στη θάλασσα. Σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα.

Και αν οι δίκαιοι επέδειξαν τόση ταπεινοφροσύνη, πώς πρέπει να είμαστε εμείς οι αμαρτωλοί; Διότι το να υπερηφανεύεται κανείς και να υψηλοφρονεί είναι φρόνημα της σάρκας· και σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου, αν ζείτε κατά σάρκα, πρόκειται να πεθάνετε· αν όμως με το Πνεύμα θανατώνετε τις πράξεις της σάρκας, θα ζήσετε. Και δεν είναι δυνατόν να κυριαρχήσει κανείς στα πάθη, αν δεν έχει κατορθώσει προηγουμένως την αρετή. Δεν έχεις ακούσει τι υπέστη και ο μακάριος Παύλος υπέρ της ευσέβειας; Γράφει, πράγματι, στην προς Κορινθίους επιστολή: σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, από τους Ιουδαίους πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις· τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό, σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποταμούς, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από ομογενείς, σε κινδύνους από εθνικούς, σε κινδύνους στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους μεταξύ ψευδαδέλφων· σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα· και τα εξής. Μπορούμε άραγε μπροστά σε αυτά να ανοίξουμε το στόμα μας;

Για να το κατανοήσουμε και να το δούμε αυτό πολύ εύκολα, ας ακούσουμε τι λέει ο ίδιος ο Παύλος για τον Παύλο. Παραλείπω να αναφέρω τους κόπους, τις αγρυπνίες, τους φόβους, τις κακουχίες σε πείνα και δίψα, αυτές σε ψύχος και γύμνια, εκείνους που επιβουλεύονταν από έξω, εκείνους που αντιδρούσαν από μέσα. Αφήνω κατά μέρος τους διωγμούς, τα συνέδρια, τα δεσμωτήρια, τα δεσμά, τους κατηγόρους, τα δικαστήρια, τους καθημερινούς και ανά πάσα ώρα θανάτους, τη σαργάνη, τους λιθοβολισμούς, τους ραβδισμούς, τις περιοδείες, τους κινδύνους στην ξηρά, αυτούς στη θάλασσα, τον βυθό, τα ναυάγια, τους κινδύνους των ποταμών, τους κινδύνους από ληστές, τους κινδύνους από το γένος του, τους κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους, τον βιοπορισμό από την εργασία των χεριών του, το αδάπανο Ευαγγέλιο, το πώς έγινε θέατρο και σε αγγέλους και σε ανθρώπους, στεκόμενος στο μέσο του Θεού και των ανθρώπων· υπέρ των μεν ανθρώπων αγωνιζόμενος, στον δε Θεό προσφέροντας και οικειώνοντας έναν περιούσιο λαό, ανεξάρτητα από τα εξωτερικά περιστατικά. Ποιος θα μπορούσε να περιγράψει επάξια την καθημερινή του επιστασία, τη φροντίδα για τον καθένα ξεχωριστά, τη μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες, τη συμπόνια και τη φιλαδελφία του προς όλους; Προσέκοπτε κάποιος, και ο Παύλος ασθενούσε· σκανδαλιζόταν άλλος, και ο Παύλος ήταν εκείνος που φλεγόταν.

Θέλεις να γνωρίσεις την πυγμαχική τέχνη του Παύλου; Δες τις πληγές του ανταγωνιστή, δες τους μώλωπες του αντιπάλου, δες τα στίγματα του ηττημένου. Ασφαλώς, δεν αγνοείς τον αντίπαλο που παλεύει εναντίον του μέσω της σάρκας, στον οποίο καταφέρει μώλωπες με την πυγμαχία του, καταξεσχίζοντάς τον με τα νύχια της εγκράτειας, του οποίου νεκρώνει τα μέλη με την πείνα, τη δίψα, το ψύχος και τη γυμνότητα, στον οποίο εντυπώνει τα στίγματα του Κυρίου, και τον οποίο νικά στον αγώνα δρόμου αφήνοντάς τον πίσω του, ώστε να μη σκοτεινιάζει η όρασή του από τον αντίπαλο εάν εκείνος έτρεχε μπροστά του. Εάν λοιπόν ο Παύλος είναι οξύς και ευκίνητος στους αγώνες, και ο Δαβίδ πλαταίνει τα βήματά του καταδιώκοντας τους εχθρούς του, και ο Νυμφίος στο Άσμα των Ασμάτων παρομοιάζεται με ζαρκάδι ως προς την ευκινησία, διαπηδώντας όρη και πηδώντας πάνω από βουνά (και πολλά τέτοια μπορεί να πει κανείς, στα οποία η ταχύτητα της κίνησης αποδεικνύεται προτιμότερη από την πραότητα)· πώς τότε εδώ ο Λόγος μακαρίζει την πραότητα ως ένα είδος κατορθώματος; Διότι, λέει, «μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη»· οπωσδήποτε εκείνη τη γη που είναι εύφορη σε καλούς καρπούς, που είναι κατάφυτη από το ξύλο της ζωής, που ποτίζεται άφθονα από τις πηγές των πνευματικών χαρισμάτων, πάνω στην οποία βλασταίνει η αληθινή άμπελος, της οποίας γεωργό ακούμε ότι είναι ο Πατέρας του Κυρίου.

Ο Ιωάννης, ο Πρόδρομος της χάριτος, αρκούνταν σε όλη του τη ζωή σε ακρίδες και άγριο μέλι. Ο Πέτρος τρεφόταν μόνο με παστές ελιές, λούπινα και λιτά χόρτα. Τι χρειάζεται να πούμε για τον Παύλο, ο οποίος αναφέρει για τον εαυτό του και τούτο, ότι βρισκόταν «σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές»;

Πες μου, ο Παύλος βρισκόταν σε φτώχεια ή σε πλούτο; Πεινούσε ή όχι; Μπορεί κανείς να ακούσει τον ίδιο να λέει: «Σε πείνα και δίψα». Οι προφήτες πεινούσαν ή όχι; Και εκείνοι δυσφορούσαν. Πάλι τον Παύλο μου φέρνεις, πάλι τους προφήτες, δέκα και είκοσι ανθρώπους.

Και γράφοντας πάλι στους Γαλάτες, έλεγε: «Τόσα πολλά πάθατε μάταια; Αν βέβαια ήταν μάταια». Και διηγούμενος τα δικά του πάθη, έλεγε: «Με πολλή υπομονή, σε στενοχώρια, σε φυλακίσεις, σε κόπους, σε αγρυπνίες, σε πείνα, σε δίψα και γυμνότητα»· και πάλι: «Έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό, σε κινδύνους από ποταμούς, κινδύνους από ληστές, κινδύνους από το γένος μου, κινδύνους στις ερημιές»· και πάλι: «Η καθημερινή μου επιβάρυνση, η μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες»· και πάλι: «Ο εθνάρχης του βασιλιά Αρέτα φρουρούσε την πόλη των Δαμασκηνών, θέλοντας να με συλλάβει, και μέσα από ένα παράθυρο του τείχους με κατέβασαν με κοφίνι και ξέφυγα από τα χέρια του»· και πάλι αλλού: «Λογιστήκαμε ως πρόβατα προορισμένα για σφαγή»· και σε άλλο σημείο πάλι: «Είθε να δώσει έλεος ο Κύριος στον οίκο του Ονησιφόρου, διότι δεν ντράπηκε για τα δεσμά μου, αλλά όταν βρέθηκε στη Ρώμη, με αναζήτησε με μεγάλη σπουδή και με βρήκε».

Ναι, λέει, αν και όχι στην πράξη, αλλά στην προαίρεση· διδάσκοντάς μας ότι παρέδιδε συνεχώς τον εαυτό του για το κήρυγμα σε τέτοιους κινδύνους που εγκυμονούσαν για εκείνον τον θάνατο, αλλά η χάρη του Θεού διαφύλαττε τον αθλητή μέσα ακριβώς σε αυτούς τους κινδύνους, ώστε να προκύπτει μεγάλη ωφέλεια από αυτόν για όσους μαθήτευαν κοντά του. «Σε κινδύνους θανάτου», λέει, «βρέθηκα πολλές φορές· από τους Ιουδαίους έλαβα πέντε φορές σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερονύκτιο πέρασα στο βάθος της θάλασσας, σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους ποταμών, σε κινδύνους ληστών, σε κινδύνους από ομοεθνείς, σε κινδύνους από εθνικούς, σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους, σε κινδύνους μέσα σε πόλεις, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα». Ας μην προσπερνάμε επιπόλαια, αγαπητοί, τα όσα ειπώθηκαν· διότι το καθένα από αυτά από μόνο του μας υποδεικνύει ένα πέλαγος πειρασμών. Διότι δεν ανέφερε απλώς μία οδοιπορία, αλλά λέει, «σε οδοιπορίες πολλές φορές»· ούτε έναν κίνδυνο ποταμών, αλλά πολλούς και διάφορους κινδύνους, και τα υπέμεινε όλα σε υπερβολικό βαθμό. Και μετά από όλα αυτά λέει πάλι: «Σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα, πέραν των άλλων εξωτερικών περιστατικών».

Διότι ο πόθος για τον Θεό και η φλογερή αγάπη μετέθεσαν τον λογισμό του από τα αισθητά στα νοητά, και από τα παρόντα στα μέλλοντα, και από τα βλεπόμενα στα μη ορώμενα. Τέτοιο πράγμα είναι η πίστη και η αγάπη για τον Θεό. Και για να διαπιστώσεις την πολλή του ευγνωμοσύνη, δες αυτόν που τόσο πολύ αγαπούσε τον Δεσπότη και φλεγόταν από τον πόθο για Αυτόν, να εκδιώκεται, να καταδιώκεται, να μαστιγώνεται, να υπομένει μύρια δεινά και να λέει: «Σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, σε θανάτους πολλές φορές· από τους Ιουδαίους πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό· σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους ποταμών, σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδαδέλφους, σε κόπο και μόχθο»· και ενώ έπασχε τόσα πολλά, χαιρόταν και αγαλλιούσε. Διότι γνώριζε και είχε την απόλυτη βεβαιότητα ότι οι τωρινοί πόνοι γίνονται γι' αυτόν πρόξενοι των μεγαλύτερων βραβείων, και οι κίνδυνοι γεννούσαν στεφάνια.

Αναλογίσου δε τούτο: Υπέστη ναυάγιο, για να σταματήσει το ναυάγιο της οικουμένης· πέρασε ένα ημερόνυχτο στον βυθό της θάλασσας, για να τους ανασύρει από τον βυθό της πλάνης· κοπίασε, για να αναπαύσει όσους κοπιάζουν· υπέμεινε πληγές, για να θεραπεύσει εκείνους που πληγώθηκαν από τον διάβολο· διέμεινε σε φυλακές, για να βγάλει στο φως εκείνους που κάθονταν σε φυλακή και σκοτάδι· βρέθηκε πολλές φορές σε κίνδυνο θανάτου, για να τους απαλλάξει από φοβερούς θανάτους· δέχθηκε πέντε φορές σαράντα παρά ένα χτυπήματα, για να ελευθερώσει αυτούς τους ίδιους που του τα προκάλεσαν από το μαστίγιο του διαβόλου· ραβδίστηκε, για να τους οδηγήσει υπό τη ράβδο και τη βακτηρία του Χριστού· λιθοβολήθηκε, για να τους απαλλάξει από τη λατρεία των αναίσθητων λίθων· βρέθηκε στην έρημο, για να τους γλιτώσει από την ερημιά· έκανε οδοιπορίες, για να στηρίξει όσους πλανιούνταν και να τους ανοίξει την οδό που φέρει στον ουρανό· κινδύνεψε σε πόλεις, για να τους υποδείξει την άνω πόλη· πείνασε και δίψασε, για να τους γλιτώσει από τον χειρότερο λιμό· υπέμεινε γυμνότητα, για να ντύσει όσους ασχημονούσαν με τη στολή του Χριστού· βρέθηκε υπό την πίεση του όχλου, για να τους απομακρύνει από την πολιορκία των δαιμόνων· πυρώθηκε, για να σβήσει τα πεπυρωμένα βέλη του διαβόλου· τον κατέβασαν με σχοινιά από ένα παράθυρο του τείχους, για να στείλει από κάτω προς τα πάνω όσους ήταν ριγμένοι χάμω. Θα τολμήσουμε, λοιπόν, να μιλήσουμε ακόμα, μη γνωρίζοντας ούτε καν όσα έπαθε ο Παύλος; Θα κάνουμε ακόμα λόγο για χρήματα; Θα νοιαστούμε ακόμα για γυναίκα, για πόλη και για ελευθερία, βλέποντας εκείνον να καταφρονεί αμέτρητες φορές την ίδια του τη ζωή;

Αλλά ας αντιπαραβάλουμε με αυτόν και τον Παύλο, αν νομίζετε σωστό. Ο άνθρωπος ήταν Κίλικας· και πόση είναι η απόσταση μεταξύ της Κιλικίας και της Ρώμης, όλοι το γνωρίζουν· σκυτοτόμος, φτωχός, άπειρος στην κοσμική σοφία, που γνώριζε μόνο την εβραϊκή, μια γλώσσα την οποία χλεύαζαν όλοι, και κυρίως οι Ιταλοί. Διότι δεν χλευάζουν τόσο αυτούς που μιλούν κάποια βαρβαρική γλώσσα, ούτε την ελληνική, ούτε οποιαδήποτε άλλη, όσο τη γλώσσα των Σύρων· και αυτή η γλώσσα έχει μεγάλη συγγένεια με την εβραϊκή. Και μην απορήσεις που την περιφρονούσαν· διότι, αν περιφρονούν την ελληνική που είναι θαυμαστή και ωραία, πολύ περισσότερο περιφρονούν την εβραϊκή. Ένας άνθρωπος που πολλές φορές έζησε μέσα στην πείνα και κοιμήθηκε πεινασμένος, άνθρωπος γυμνός, χωρίς να έχει ούτε κάτι για να ντυθεί. «Σε ψύχος και γυμνότητα», λέγει.

Μιλώ σαν παράφρων, εγώ περισσότερο· σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, σε φυλακές περισσότερο, σε κινδύνους θανάτου πολλές φορές· σαράντα παρά μία μαστιγώσεις έλαβα, τρεις φορές ραβδίστηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα μερόνυχτο πέρασα στον βυθό· σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποτάμια, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από το γένος μου, σε κινδύνους από τους εθνικούς, σε κινδύνους μέσα στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους από ψευδάδελφους, σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα. Εκτός από τα εξωτερικά αυτά, υπάρχει η καθημερινή μου πίεση, η μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες. Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι; Ο αδελφός έπεφτε, και αυτός πονούσε· ο εχθρός τον επιβουλευόταν, και αυτός υπέφερε. Το γνωρίζεις αυτό, ότι με εγκατέλειψαν όλοι όσοι είναι στην Ασία. Και πάλι: Παιδιά μου, για τους οποίους πάλι δοκιμάζω ωδίνες τοκετού, μέχρις ότου μορφωθεί ο Χριστός μέσα σας. Πώς επρόκειτο να επαρκέσει για τους έξω, για τους έσω, για τις μαστιγώσεις, για τις λύπες, για τη θάλασσα, για τους κινδύνους, για τις φυλακές, για τις βίαιες προσαγωγές, για τα τηγάνια των βασανιστηρίων, για τις επιβουλές, για τους όχλους, για τους βασιλείς, για τους δικούς του, για τους ξένους, για τους ψευδάδελφους που τον επιβουλεύονταν, για τους αδελφούς που ασθενούσαν, για τους ξένους που απομακρύνονταν, για τους οικείους, για εκείνους που σκοντάφτουν; Πώς επαρκούσε το σώμα; Πώς επαρκούσε η ψυχή;

Είδες πόσους άθλους απαρίθμησε, πόσες θύελλες πειρασμών; Γράφοντας πάλι προς τους ίδιους, λέει: «Είναι διάκονοι του Χριστού; Σαν παράφρων μιλώ, εγώ είμαι περισσότερο». Έπειτα, θέλοντας να μας πείσει ότι το να θλίβεται κανείς για χάρη του Χριστού είναι πολύ πιο λαμπρό από το να επιτελεί σημεία, και παρέχοντας την απόδειξη της αποστολικής του ιδιότητας, και δείχνοντας ότι είναι ανώτερός τους —δεν εννοώ των αποστόλων, αλλά των ψευδαποστόλων— αντλεί την απόδειξη της υπεροχής του όχι από τα θαύματα και τα σημεία, αλλά από τους αλλεπάλληλους κινδύνους, λέγοντας τα εξής: «Με κόπους περισσότερους, με πληγές υπερβολικά πολλές, με φυλακίσεις περισσότερες, με θανατηφόρους κινδύνους πολλές φορές· πέντε φορές έλαβα από τους Ιουδαίους σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα μέσα στον βυθό της θάλασσας. Σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποτάμια, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από τους ομοεθνείς μου, σε κινδύνους από τα έθνη, σε κινδύνους μέσα στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους· με κόπο και μόχθο, με αγρυπνίες πολλές φορές, με πείνα και δίψα, μέσα σε ψύχος και γυμνότητα, πέρα από τα άλλα εξωτερικά περιστατικά».

Γ΄. Αλλά όλα αυτά οδηγηθήκαμε να τα πούμε εξαιτίας των προοιμίων. Επειδή, όμως, μερικά από όσα μας αναγνώστηκαν σήμερα ίσως θορύβησαν πολλούς από εκείνους που δεν προσέχουν και από όσους έχουν άγνοια των Γραφών, εμπρός λοιπόν, ας προχωρήσουμε προς αυτά με πολλή ορμή. Διότι διαβάστηκε και το περιστατικό με την αιμορροούσα, η οποία με το άγγιγμά της σταμάτησε τις πηγές των αιμάτων της, και με τη δύναμη της πίστης της άρπαξε έναν τόσο μεγάλο θησαυρό. Και βέβαια, αυτό που έγινε ήταν κλοπή, αλλά κλοπή επαινετή, και εκείνη που τον άρπαξε, μετά τον έλεγχό της, επαινείται. Διότι ο ίδιος ο Ιησούς, από τον οποίο έγινε η αρπαγή, εξαίρει τη γυναίκα. Διαβάστηκαν επίσης τα στίγματα του Παύλου, τα τραύματα, οι φυλακίσεις, οι διωγμοί, τα ναυάγια, τα δεσμά, οι αλυσίδες, οι ποικίλες και συνεχείς επιβουλές, οι καθημερινοί θάνατοι, η πείνα, η δίψα, η γυμνότητα, οι καθημερινές εναντίον του επιθέσεις του πλήθους. Αλλά τι να κάνω; Είναι ανάγκη να αποφύγω το θέμα καταβάλλοντας πολλή προσπάθεια, μήπως πάλι ο Παύλος, αιχμαλωτίζοντάς με, με απομακρύνει από το προκείμενο. Διότι γνωρίζετε πως πολλές φορές, ενώ βάδιζα και ήμουν στραμμένος προς άλλη κατεύθυνση, με συνάντησε στη μέση του λόγου και με συνεπήρε, και με τέτοιον τρόπο με κατέκτησε, ώστε με έπεισε να κατακλείσω τον λόγο μου σε αυτόν. Για να μην πάθουμε, λοιπόν, και σήμερα το ίδιο, βάζοντας με πολλή δύναμη χαλινάρι στον λόγο που παρασύρεται προς τα εκεί, ας τον συγκρατήσουμε και ας τον οδηγήσουμε στην προφητική ρήση.

Αλλά για να μάθεις ότι δεν υπάρχει τίποτα ισχυρότερο από τον φόβο του Θεού, η ελεύθερη προαίρεση φάνηκε πιο δυνατή από τη φύση, και ενώ ήλεγξε μητέρες και τις έκανε να ξεχάσουν τους πόνους του τοκετού, αυτόν τον άγιο δεν μπόρεσε να τον ανατρέψει, ούτε το μαρτύριο υπερίσχυσε της πνευματικής του φιλοσοφίας, ούτε η τιμωρία νίκησε την ανδρεία του. Αντίθετα, παρέμενε πιο ισχυρός από κάθε αδάμαντα, εντρυφώντας στις αγαθές ελπίδες και σεμνυνόμενος για τον σκοπό των αγώνων, έχοντας ως επαρκή παρηγοριά για τους άθλους του την ίδια την αφορμή τους, ακούγοντας μάλιστα καθημερινά τον Παύλο να λέει: «Σε πείνα και δίψα, σε ψύχος και γυμνότητα»· και πάλι: «Μέχρι αυτήν την ώρα και πεινάμε, και διψάμε, και γυμνητεύουμε, και ραπιζόμαστε». Διότι γνώριζε, γνώριζε πολύ καλά, ότι «δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Όταν όμως είδε ο μιαρός δαίμονας ότι δεν υποχωρούσε σε τόσο μεγάλη ανάγκη των πραγμάτων, έκανε το μαρτύριο ακόμη πιο σκληρό. Διότι, αφού πήρε ειδωλόθυτα και γέμισε με αυτά το τραπέζι, φρόντισε να τοποθετηθούν μπροστά στα μάτια του, ώστε η ευκολία της ικανοποίησης να κάμψει τη δύναμη της προθυμίας του. Διότι δεν κυριευόμαστε τόσο εύκολα όταν δεν φαίνονται τα πράγματα που μας δελεάζουν, όσο όταν βρίσκονται μπροστά στα μάτια μας. Όπως ακριβώς και την επιθυμία για τις γυναίκες πιο εύκολα θα μπορούσε να τη συγκρατήσει κανείς όταν δεν βλέπει μια όμορφη γυναίκα, παρά όταν προσηλώνει διαρκώς το βλέμμα του σε αυτήν.

Αλλά ο μακάριος αυτός δεν έπαθε τίποτε τέτοιο, αλλά αφού είπε, «Εγώ περισσότερο», απαριθμεί στη συνέχεια τα κατορθώματα της ανδρείας του και λέει: «Με κόπο και μόχθο, με πολλές αγρυπνίες, με πείνα και δίψα, με πολλές νηστείες, με ψύχος και γυμνότητα, εκτός από τα εξωτερικά περιστατικά».

Σαν παράφρων μιλώ, εγώ είμαι περισσότερο· σε κόπους περισσότερο, σε πληγές υπερβολικά, σε φυλακίσεις περισσότερο, σε θανάτους πολλές φορές· από τους Ιουδαίους δέχτηκα πέντε φορές σαράντα χτυπήματα παρά ένα, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό· σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποταμούς, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από τους ομοεθνείς μου, σε κινδύνους από τους εθνικούς, σε κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους, σε κινδύνους σε πόλεις, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα· σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε πείνα και δίψα, σε νηστείες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα, πέρα από τα υπόλοιπα εξωτερικά περιστατικά.

Ας γίνουμε, λοιπόν, μιμητές των αγίων. Όπως εκείνοι διήλθαν τον βίο τους με πείνα και δίψα, με ψύχος και γυμνότητα, και διά πυρός και ξίφους, οι οποίοι πέρασαν προθύμως μέσα από κάθε θλίψη, έτσι λοιπόν κι εμείς ας τους μιμηθούμε μέχρι θανάτου. Εάν, όμως, θελήσετε να ζήσετε αναιδώς, αυτό δεν αποτελεί θέλημα του Θεού.

Θ΄. Επομένως, και αν ακόμη έχει περισταλεί τώρα εκείνη η χάρις, αυτό δεν θα μπορέσει καθόλου να μας βλάψει, αλλά ούτε και να αποτελέσει δικαιολογία για εμάς, όταν θα δώσουμε λόγο για τα πεπραγμένα μας. Διότι και εκείνους τους μακαρίους δεν τους θαυμάζουμε για τα θαύματα· επειδή αυτό ήταν εξ ολοκλήρου αποτέλεσμα της δυνάμεως του Θεού· αλλά διότι επέδειξαν αγγελική πολιτεία· και αυτό είναι έργο της δικής τους προθυμίας μαζί με την άνωθεν βοήθεια. Και δεν το λέω εγώ αυτό τώρα, αλλά και ο ίδιος εκείνος ο μιμητής του Χριστού. Διότι, όταν ερχόταν σε αντιπαράθεση με τους ψευδαποστόλους γράφοντας στους μαθητές, και ήθελε να καταδείξει τη διαφορά ανάμεσα στην έγκυρη και την κίβδηλη διακονία, δεν το έπραξε αυτό με βάση τα θαύματα, αλλά με βάση τα δικά του κατορθώματα, λέγοντας τα εξής: Είναι διάκονοι του Χριστού; Σαν παράφρων μιλώ, εγώ είμαι περισσότερο· με κόπους περισσότερους, με φυλακίσεις περισσότερες, με χτυπήματα υπερβολικά, αντιμέτωπος με τον θάνατο πολλές φορές. Από τους Ιουδαίους έλαβα πέντε φορές σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στον βυθό. Με πολλές οδοιπορίες, με κινδύνους από ποταμούς, κινδύνους από ληστές, κινδύνους από τους ομοεθνείς μου, κινδύνους από εθνικούς, κινδύνους σε πόλη, κινδύνους στην έρημο, κινδύνους στη θάλασσα, κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους, με κόπο και μόχθο, με πολλές αγρυπνίες, με πείνα και δίψα, με πολλές νηστείες, με ψύχος και γυμνότητα.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος, όταν καυχάται, δεν καυχάται μόνο για τα κατορθώματά του και για την τέλεση κάποιας γενναίας πράξης, αλλά για το ότι υπέφερε δεινά. Διότι, αφού είπε: «Είναι διάκονοι του Χριστού; Σαν παράφρων μιλώ, εγώ είμαι περισσότερο». Και ξεδιπλώνοντας την υπεροχή του κατά σύγκριση λέει: «βρέθηκα σε πληγές υπερβολικά, σε φυλακές περισσότερο, σε θανάσιμους κινδύνους πολλές φορές· πέντε φορές έλαβα σαράντα παρά μία ξυλιές, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στο πέλαγος· βρέθηκα σε κινδύνους ποταμών, κινδύνους από ληστές, κινδύνους από τους ομοεθνείς μου, κινδύνους στην έρημο, κινδύνους στη θάλασσα, κινδύνους ανάμεσα σε ψευδάδελφους, μέσα σε πείνα και δίψα, μέσα σε ψύχος και γυμνότητα· και εκτός από τα εξωτερικά αυτά δεινά, υπάρχει και η καθημερινή μου πίεση και μέριμνα». Είδες τη σειρά των παθημάτων και τις αφορμές της καυχήσεως;

Αυτούς, λοιπόν, μας υποδείκνυε πριν από λίγο ο μακάριος Παύλος και, απαριθμώντας τις ταλαιπωρίες τους, έλεγε: «Των οποίων δεν ήταν άξιος ο κόσμος». Πολύ επίκαιρα, όμως, εμφανίστηκε σε εμάς αυτός ο μακάριος· διότι αυτός, που και μόνο η παρουσία του θα αρκούσε για να προσφέρει παρηγοριά, τώρα που εισέρχεται μετά τους άλλους, ποια αποθάρρυνση και λύπη δεν θα εξαφάνιζε; Την πείνα, λοιπόν, και τη δίψα, και τη γύμνια, και τα ναυάγια, και τη διαμονή στις ερήμους, και τους φόβους, και τους κινδύνους, και τις επιβουλές, και τις φυλακές, και τις πληγές, και τις αγρυπνίες, και τους αμέτρητους θανάτους, και όλα τα άλλα όσα υπέμεινε για χάρη του κηρύγματος, θεωρώ πως δεν χρειάζεται καθόλου να τα αναφέρω. Διότι αυτά, αν και προκαλούσαν κάποιες θλίψεις, ωστόσο του παρείχαν και πνευματικές χαρές· αλλά όταν τον αποστράφηκαν όλοι όσοι βρίσκονταν στην Ασία, όταν οι Γαλάτες παρεκτράπηκαν —ένα ολόκληρο έθνος και μάλιστα με καλή φήμη—, όταν οι Κορίνθιοι κατακερμάτισαν την Εκκλησία τους σε πολλά μέρη, και, κολακεύοντας εκείνον που είχε πορνεύσει, τον οδήγησαν στην πνευματική αναισθησία, τι νομίζεις ότι έπαθε; Από πόσο σκοτάδι καταλήφθηκε η ψυχή του; Αλλά για ποιον λόγο χρειαζόμαστε συλλογισμούς, από τη στιγμή που μπορούμε να ακούσουμε τα ίδια του τα λόγια;

Διότι προς το παρόν δεν σε καλούμε σε εκείνους τους κινδύνους, ούτε στους καθημερινούς θανάτους, τους συνεχείς διωγμούς, τις μαστιγώσεις, τα δεσμά, την έχθρα όλης της οικουμένης, το μίσος των οικείων, τις αλλεπάλληλες αγρυπνίες, τις μακρινές οδοιπορίες, τα ναυάγια, τις επιδρομές των ληστών, τις επιβουλές των συγγενών, τις οδύνες για τους φίλους, την πείνα, το ψύχος, τη γυμνότητα, τον καύσωνα, την αθυμία για τους δικούς του ανθρώπους και για εκείνους που δεν είναι δικοί του. Τίποτα από αυτά δεν απαιτούμε προς το παρόν, αλλά μόνο τούτο αξιώνουμε, να απαλλαγείς από την επάρατη δουλεία και να επιστρέψεις στην προηγούμενη ελευθερία, αναλογιζόμενος τόσο την κόλαση που προέρχεται από την ασέλγεια, όσο και την τιμή που προέρχεται από τον προηγούμενο βίο. Διότι το να ζουν μέσα στη ραθυμία όσοι απιστούν στο κήρυγμα της αναστάσεως και να μη διακατέχονται ποτέ από έναν τέτοιο φόβο, δεν προκαλεί καμία απολύτως έκπληξη. Το να ζούμε, όμως, τόσο άθλια και ταλαίπωρα εμείς που είμαστε πεπεισμένοι για τα μέλλοντα περισσότερο από ό,τι για τα παρόντα, και να μην ταραζόμαστε καθόλου από την ανάμνησή τους, αλλά να περιπίπτουμε στην έσχατη αναισθησία, αυτό είναι γεμάτο από απέραντο παραλογισμό. Διότι, όταν εμείς οι πιστοί διαπράττουμε τα έργα των απίστων, ή μάλλον βρισκόμαστε σε αθλιότερη κατάσταση από εκείνους –αφού υπάρχουν πολλοί, ακόμη και ανάμεσά τους, που διέπρεψαν κατά τον βίο τους στην αρετή– ποια παρηγοριά θα υπάρξει για εμάς, και ποια συγγνώμη πλέον;

Επειδή βέβαια εκείνο δεν είναι καν άξιο θαυμασμού, διαφορετικά δεν θα το είχε τοποθετήσει μετά τα ναυάγια, θεωρώντας το κάτι μεγαλύτερο από τα ναυάγια. «Σε κινδύνους από ποταμούς, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από ομοεθνείς, σε κινδύνους από εθνικούς, σε κινδύνους στην πόλη, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους μεταξύ ψευδαδέλφων». Διότι αναγκαζόταν να διασχίζει ποταμούς. «Με κόπο και μόχθο, με πολλές αγρυπνίες, με πείνα και δίψα, με πολλές νηστείες, με ψύχος και γυμνότητα· εκτός από τα εξωτερικά δεινά, υπάρχει η καθημερινή μου επιβάρυνση, η μέριμνα για όλες τις Εκκλησίες».

Και πάλι: «Μέχρι αυτήν την ώρα και πεινάμε και διψάμε και στερούμαστε ενδυμάτων και δεχόμαστε ραπίσματα». Και πάλι: «Σε κόπο και μόχθο, σε συχνές αγρυπνίες, σε ψύχος και γυμνότητα, πέρα από όλα τα άλλα». ιε΄. Και αυτήν τη μάχη τη διεξήγαγε εναντίον των δαιμόνων που ενεργοποιούν τις ηδονές στη σάρκα, αποκρούοντάς τους μέσω της ασθένειας του ίδιου του σώματός του. Ως προς εκείνους όμως τους δαίμονες που πολεμούν για να προκαλέσουν μίσος, και για τον λόγο αυτόν υποκινούν τους πιο αμελείς από τους ανθρώπους εναντίον των ευσεβών, προκειμένου, δοκιμαζόμενοι εξαιτίας τους, να τους μισήσουν και να παραβούν την εντολή της αγάπης, μας υπεδείκνυε και πάλι τον τρόπο της νίκης έμπρακτα λέγοντας: «Όταν μας λοιδορούν, εμείς ευλογούμε· όταν μας διώκουν, εμείς υπομένουμε· όταν μας βλασφημούν, εμείς παρακαλούμε· έχουμε γίνει σαν τα απορρίμματα του κόσμου, σκουπίδια όλων μέχρι τώρα». Διότι οι δαίμονες γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο υπέβαλλαν στους ανθρώπους το να λοιδορούν, να βλασφημούν και να διώκουν, ώστε να τον εξωθήσουν σε μίσος εναντίον εκείνου που τον λοιδορούσε, τον βλασφημούσε και τον δίωκε, έχοντας ως σκοπό την παράβαση της εντολής της αγάπης.

Προς τον μοναχό Βαρνάβα. Γιατί θρηνείς για τη φτώχεια; Ο δίκαιος δεν εγκαταλείπεται. Αλλά, θα πεις, ο Ιώβ εγκαταλείφθηκε. Αυτό όμως έγινε για να νικήσει κατά κράτος τον πονηρό, ο οποίος είχε την αναίδεια να ισχυριστεί ότι η καθαρή του ευσέβεια οφειλόταν στην καλοζωία και την ευημερία του βίου, και για να φανεί τελικά να περιβάλλεται με περισσότερα αγαθά από όσα στερήθηκε. Αλλά και ο Παύλος, θα πει κανείς, έζησε μέσα σε πείνα και δίψα, σε ψύχος και γυμνότητα. Όμως το έπραξε με τη θέλησή του. Επομένως σου αρκεί να έχεις τον Παύλο ως παράδειγμα, αντί για κάθε πλούτο και κάθε ευδαιμονία.

Αυτό έπραξε λέγοντας τα εξής: «Διάκονοι του Χριστού είναι; Μιλώ σαν παράφρων, αλλά εγώ είμαι περισσότερο: με κόπους περισσότερους, με πληγές υπερβολικά πολλές, αντιμέτωπος με τον θάνατο πολλές φορές. Από τους Ιουδαίους έλαβα πέντε φορές σαράντα παρά μία μαστιγώσεις, τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, τρεις φορές ναυάγησα, ένα ημερόνυχτο πέρασα στο πέλαγος. Σε οδοιπορίες πολλές φορές, σε κινδύνους από ποταμούς, σε κινδύνους από ληστές, σε κινδύνους από το γένος μου, σε κινδύνους από τους εθνικούς, σε κινδύνους στην έρημο, σε κινδύνους στη θάλασσα, σε κινδύνους μεταξύ ψευδαδέλφων, σε κόπο και μόχθο, σε αγρυπνίες πολλές φορές, σε ψύχος και γυμνότητα. Χώρια από τα άλλα, υπάρχει η καθημερινή πίεση εναντίον μου, η μέριμνα για όλες τις εκκλησίες. Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;».

Να κοπιάζετε λοιπόν, τέκνα μου, και να αγωνίζεστε, και να μην παραξενεύεστε με τα επερχόμενα λυπηρά της εν Χριστώ ζωής σας, σαν να έρχονται απροσδόκητα. Διότι, μήπως δεν είναι αυτό που ομολογήσατε, όταν εγκαταλείψατε τον κόσμο, ενώπιον του Θεού και των εκλεκτών αγγέλων του, ότι δηλαδή θα υπομείνετε κάθε θλίψη και στενοχώρια για τη βασιλεία των ουρανών, είτε σε πείνα και δίψα, είτε σε ψύχος και γυμνότητα, σε ύβρεις, σε ονειδισμούς και στους άλλους ασκητικούς αγώνες; Επομένως, δεν σας συμβαίνει κάτι παράξενο, αλλά εκείνο που ήδη έχετε ομολογήσει, οσάκις κι αν συμβεί. Και ποιο είναι το κέρδος από αυτό; Η κληρονομιά της βασιλείας των ουρανών, η ευφροσύνη των αιωνίων αγαθών, η απόλαυση της αθανασίας, η μακαριότητα της αΐδιου ζωής, η υιοθεσία, η τρυφή του παραδείσου, και καθετί άλλο που υπάρχει και λέγεται.

Αλλά βλέπετε και οι ίδιοι ότι είναι δύσκολο έργο τόσοι πολλοί να ντύνονται και να φορούν υποδήματα με ευχέρεια και άνεση, εφόσον δεν υπάρχει δική μας ευπορία, ούτε αυτοί που τα διανέμουν βρίσκονται πάντα στην ίδια κατάσταση. Όμως έχουμε υποσχεθεί και να πεινάσουμε και να διψάσουμε, να στερηθούμε τα ρούχα μας και να φτωχύνουμε για την αγάπη του Χριστού, για την οποία και ο θείος απόστολος φαίνεται ότι πέρασε τη ζωή του «σε πείνα και δίψα, σε ψύχος και γυμνότητα» και με τους άλλους άθλους. Και όχι μόνο αυτός, αλλά και όλοι οι άγιοι· διότι «περιπλανήθηκαν», λέει, «φορώντας προβιές και δέρματα κατσικιών, στερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, πλανώμενοι σε ερήμους και βουνά και σπήλαια και στις τρύπες της γης».